Кыргыз Республикасынын Салык кодекси

1-берене. Кыргыз Республикасынын Салык кодекси менен жөнгө салынуучу мамилелер

1. Кыргыз Республикасынын Салык кодекси (мындан ары - Кодекс) төмөнкүдөй мамилелерди жөнгө салат:

1) Кыргыз Республикасында салыктарды белгилөө, колдонууга киргизүү жана алуу боюнча;

2) салык контролун жүзөгө ашыруу процессинде келип чыгуучу;

3) бюджетке төлөнүүгө тийиш болгон салыктардын суммасын эсептөө жана төлөө боюнча;

4) салыктык карыздын суммасын өндүрүү боюнча;

5) ушул Кодекстин талаптарын бузгандык үчүн жоопкерчиликке тартуу боюнча;

6) салык кызматынын органдарынын чечимдерине, алардын кызмат адамдарынын аракеттерине жана/же аракетсиздигине даттануу боюнча;

7) салык жеңилдиктеринин натыйжалуулугун баалоо боюнча.

Ушул Кодекстин максатында ушул бөлүктө каралган мамилелерди ишке ашыруу менен байланышкан салык кызматынын органдарынын иш-милдеттерин жүзөгө ашыруу салыктык администрациялоо деп таанылат.

2. Ушул Кодекс ошондой эле салык кызматынын органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын укуктук статусун белгилейт.

3. Евразия экономикалык бирлигинин (мындан ары - ЕАЭБ) бажы чек арасы аркылуу өткөрүлүүчү товарлардан салык алуу боюнча мамилелерге карата Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарына карата жөнгө салынбаган жана карама-каршы келбеген бөлүгүндө бажы иши чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдары колдонулат.

4. Кошумча наркка салыкты (мындан ары - КНС) кошо алганда, салыктарды төлөө боюнча шарттарга карата турукташтыруу режимин колдонууга байланыштуу укук мамилелери Кыргыз Республикасынын инвестициялар жөнүндө мыйзамдары менен жөнгө салынат. Кыргыз Республикасынын инвестициялар жөнүндө мыйзамдарында белгиленген турукташтыруу режими башка кыйыр салыктарды төлөөгө карата колдонулбайт.

5. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жана салыктык эмес кирешелер боюнча Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын бузгандыгы үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн жана салыктык эмес кирешелерди төлөөчүлөрдү жоопкерчиликке тартуу менен, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча жана салыктык эмес кирешелери жөнүндө мыйзамдарына ылайык салык кызматынын органдары жүзөгө ашырган администрациялоо мамлекеттик социалдык камсыздандыруу, салыктык эмес кирешелер боюнча салыктык төгүмдөрдү жыйноону, контролдоону жүзөгө ашыруу менен байланышкан мамилелер мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча жана салыктык эмес кирешелер жөнүндө мыйзамдарда жөнгө салынбаган жана ага каршы келбеген бөлүгүндө Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары менен жөнгө салынат.

6. Ушул Кодекс менен жөнгө салынуучу мамилелер салыктык укук мамилелери болуп саналат.

7. Төмөндө көрсөтүлгөн мамилелер:

1) ушул берененин 1-бөлүгүнүн 1, 2, 5-7-пункттарындагы көрсөтүлгөн мамилелер административдик укук мамилелеринен келип чыккан деп таанылат;

2) ушул берененин 1-бөлүгүнүн 3 жана 4-пункттарындагы мамилелер жарандык укук мамилелеринен келип чыккан деп таанылат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

2-берене. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары

1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары - бул салыктык укук мамилелерин жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылар тутуму.

2. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары төмөнкүдөй ченемдик укуктук актылардан турат:

1) ушул Кодекстен;

2) ушул Кодекстин негизинде кабыл алынган ченемдик укуктук актылардан (мындан ары - Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын актылары).

3. Ушул Кодекс төмөнкүлөрдү белгилейт:

1) Кыргыз Республикасында салык салуу принциптерин;

2) Кыргыз Республикасындагы салыктар тутумун;

3) Кыргыз Республикасында алынуучу салыктардын түрлөрүн;

4) жергиликтүү салыктарды колдонууга киргизүү жана колдонулушун токтотуу тартибин;

5) салык милдеттенмелеринин келип чыгуу, өзгөртүү, токтотуу негиздерин жана аткаруу тартибин;

6) салык төлөөчүлөрдүн, салык кызматынын органдарынын жана салыктык укук мамилелеринин башка катышуучуларынын укуктарын жана милдеттерин;

7) салык контролунун формаларын жана усулдарын;

8) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген талаптарды бузгандык үчүн жоопкерчиликти;

9) салык кызматынын органдарынын чечимдерине, салык кызматынын органдарынын жана/же алардын кызмат адамда-рынын аракеттерине (аракетсиздигине) даттануу тартибин.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

3-берене. Эл аралык келишимдердин жана башка макулдашуулардын колдонулушу

1. Эгерде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимде Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралгандан башка принциптер жана ченемдер белгиленсе, анда ошол эл аралык келишимдин принциптери жана ченемдери колдонулат.

Эгерде Кыргыз Республикасынын Өкмөтү же Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети (мындан ары - Министрлер Кабинети) тарабынан түзүлгөн макулдашуу Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши (мындан ары - Жогорку Кеңеш) тарабынан ратификацияланса же макулдашуу Жогорку Кеңеш ратификациялаган макулдашууну аткаруу үчүн Жогорку Кеңештин тапшырмасы боюнча түзүлсө, же болбосо Жогорку Кеңештин тапшырмасы боюнча түзүлгөн мындай макулдашуу кийин аны аткарууну улантуу максатында Министрлер Кабинети тарабынан өзгөртүлсө, Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралгандан башка ченемдерди белгилесе, анда мындай макулдашуу менен жөнгө салынган салык мамилелерине ушул Макулдашуунун ченемдери колдонулат.

3. (КР 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык, 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243)

4-берене. Ушул Кодексте пайдаланылуучу терминдер жана аныктамалар

1. Жарандык, үй-бүлөлүк, бажы жана башка тармактар боюнча Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын ушул Кодексте колдонулуучу институттары, терминдери жана аныктамалары, эгерде ушул Кодексте башкача каралбаса, бул тармактардагы мыйзамдарда кандай колдонулса, ошондой мааниде колдонулат.

2. Ушул Кодексте төмөнкүдөй терминдер жана аныктамалар колдонулат:

1) агент - жарандык-укуктук келишимдердин, анын ичинде тапшырма, комиссия, транспорттук экспедиция келишимдеринин, агенттик келишимдин же болбосо ишенимдүү башкаруу келишиминин негизинде ишти жүзөгө ашыруучу субъект;

2) администрациялоо - ушул Кодекстин ченемдерин аткарууну камсыздоо боюнча салык жана бажы кызматтарынын органдарынын аракеттери;

3) банк - эгерде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында башкача каралбаса, Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын (мындан ары - Улуттук банк) лицензиясы же күбөлүгү бар коммерциялык банк, адистештирилген финансылык-кредиттик же кредиттик мекеме же уюм;

4) жакын туугандар - Кыргыз Республикасынын үй-бүлөлүк мыйзамдарына ылайык никеде турган адамдар, асырап алуучулар жана асырап алынган балдар, камкорчулар жана/же көзөмөлчүлөр, ошондой эле ата-энелер, балдары, толук бир туугандар жана толук эмес бир туугандар, чоң аталар, чоң энелер, таяталар, таенелер, неберелер;

5) бюджет - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджети;

6) товарларды убактылуу ташып кирүү/ташып чыгуу - ЕАЭБ мүчө-мамлекеттерден/мүчө мамлекеттерге төмөнкүлөрдү:

а) концерттик-көңүл ачуу, спорттук, көргөзмө-жармаңке иш-чараларын өткөрүү үчүн товарларды жана жабдууларды;

б) ижарага алынган негизги каражаттарды;

в) оңдоо үчүн товарларды, анын ичинде кепилденген оңдоону;

г) аскердик машыгууларды өткөрүү үчүн товарларды;

д) сыноо үчүн негизги каражаттарды, аларды андан ары өзгөрүлбөгөн абалында ташып кирүү/ташып чыгуу шартында жана ташып кирүүдө/ташып чыгууда аларды идентификациялоону камсыз кылуу мүмкүнчүлүгү менен ташып кирүү/ташып чыгуу;

е) товарларды ташууга, сактоого жана сатууга арналган, кийин өзгөрүлбөгөн абалында ташып кирүү/ташып чыгуу шартында жана ташып кирүүдө/ташып чыгууда аларды идентификациялоону камсыз кылуу мүмкүнчүлүгү менен кайтарылуучу идиштерди.

ЕАЭБге мүчө мамлекеттерден товарларды убактылуу ташып кирүү/ташып чыгуу мөөнөтү 24 айдан ашпайт. ЕАЭБге мүчө мамлекеттерге товарларды убактылуу ташып кирүү/ташып чыгуу максаттарына жараша айрым товарлардын категориялары үчүн Министрлер Кабинети 24 айдан кыйла узак мөөнөттү аныктоого укуктуу.

7) (КР 2023-жылдын 3-апрелиндеги N 78 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

8) түшкөн каражат - салык төлөөчү тарабынан сатылган товарлардан, жумуштардан, кызмат көрсөтүүлөрдөн (анын ичинде бартердик операциялар боюнча) алынган же алынууга тийиш болгон акча каражаттары.

Агент үчүн товарларды сатуудан, жумуштардан же кызмат көрсөтүүлөрдөн түшкөн каражат болуп агенттик сый акы саналат;

9) товарларды маркалоонун мамлекеттик автоматташтырылган маалымат тутуму (мындан ары - "Товарларды маркалоо" МАМТ) - маркалоо коддорун генерациялоону, идентификациялоо каражаттары менен милдеттүү түрдө маркаланууга тийиш болгон товарларды жүгүртүү тууралуу маалыматты чогултууну жана иштетүүнү, сактоону, берүүнү жана жайылтууну жүзөгө ашыруучу, ошондой эле Кыргыз Республикасынын башка салык мыйзамдары жана ЕАЭБ укуктары менен каралган башка максаттарда колдонулуучу ыйгарым укуктуу салык органынын маалымат тутуму;

10) тутумдук негиздеги иш -төмөнкүдөй иштер:

а) окшош жана/же бир тектүү товарларды сатуу боюнча, эгерде календардык жылдын ичинде эки бирдиктен ашык товар сатылса;

Катталган жеке ишкерлерди жана юридикалык жактарды кошпогондо, ушул пунктча ТЭИ ТН 8703 товардык позициясында классификациялануучу транспорт каражаттарын жана майыптыгы бар адамдар үчүн жеке мобилдүүлүк каражаттарын жеке жактардын сатуусуна 2029-жылдын 1-январына чейин жайылтылбайт;

б) акы төлөнүүчү негизде иштерди аткаруу жана/же кызматтарды көрсөтүү боюнча, эгерде мындай иштер же кызмат көрсөтүүлөр календардык жылдын ичинде эки жолудан ашык аткарылса;

11) товарларды импорттоо - төмөнкүлөрдү ташып кирүү:

а) ЕАЭБ Кыргыз Республикасындагы бажы аймагына ички керектөө үчүн чыгаруунун бажы жол-жобосуна жайгаштырылган чет өлкөлүк товарларды;

б) кайра импорттоо бажы жол-жобосуна жайгаштырылган ЕАЭБ товарларын:

- ЕАЭБ Кыргыз Республикасындагы бажы аймагына;

- Кыргыз Республикасындагы эркин экономикалык зоналардын жана эркин кампалардын аймактарынан Кыргыз Республикасынын аймагына;

в) ЕАЭБ мүчө башка мамлекеттин аймагынан Кыргыз Республикасынын аймагына ЕАЭБ төмөнкүдөй товарларын:

- менчикке сатып алынган;

- финансылык ижара келишими боюнча пайдаланууга алынган;

- иштетип алма чийки заттарды кайра иштетүүнүн продуктулары болуп саналган;

г) Кыргыз Республикасындагы эркин экономикалык зоналардын, эркин кампалардын жана бажы кампаларынын аймактарынан Кыргыз Республикасынын аймагына чет өлкөлүк товарларды;

д) эгерде чийки затты ташып кирүү күнүнөн тартып 24 айдан ашык өтсө жана кайра иштетүү продуктулары Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары ташылып чыкпаса, Кыргыз Республикасынын аймагында кайра иштетүү үчүн ЕАЭБ мүчө башка мамлекеттин аймагынан Кыргыз Республикасынын аймагына иштетип алма чийки заттарды;

е) Кыргыз Республикасында ЕАЭБдин бажы аймагына жеке пайдалануу үчүн ташып келинген, жыйынды бажы төлөмү түрүндө алынуучу бажы алымдары, салыктары төлөнүүгө тийиш болгон чет өлкөлүк товарларды;

12) мүлк - Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайык мүлккө кирүүчү объекттер;

13) салык төлөөчүнүн идентификациялык салык номери (мындан ары - ИСН) - анын негизинде Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүлөрүн каттоо жана салыктык эсепке алуу жүзөгө ашырылуучу уникалдуу санариптик код;

14) жеке эмгек иши - илимий, педагогикалык (окутуучулук), чыгармачылык чөйрөлөрдө, ошондой эле Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу башка чөйрөлөрдө өз алдынча жана жалданма эмгекти тартпастан жүзөгө ашырылуучу жеке жактын иши;

15) исламдык каржылоо - Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарында жана Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларында белгиленген банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык банктын жана/же лизингдик компаниянын, баалуу кагаздар рыногунун кесипкөй катышуучусунун, исламдык атайын финансылык компаниянын иши;

16) салык төлөөчүнүн жеке эсеби - салык төлөөчүнүн салык милдеттенмесин аткаруу менен байланышкан кошуп эсептɵɵлɵрдү жана түшүүлөрдү эсепке алуу максатында салыктык контролдоо инструменти;

17) товарды маркалоо - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын жана/же ЕАЭБдин мыйзамдарынын талаптарына ылайык Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу идентификациялоо каражаттарын жана/же акциздик жыйымдын маркасын жана/же эсептик-контролдук марканы товарга же анын таңгагына түшүрүү/бекитүү же товарга же анын курамына отун же молекулярдык маркерди жана/же башка каражаттарды кошуу.

Товарды маркалоо каражаты деп Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын жана/же ЕАЭБдин мыйзамдарынын талаптарына ылайык маалыматтарды камтыган идентификациялоо каражаты, акциздик жыйымдын маркасы жана эсептик-контролдук марка таанылат. Идентификациялоо каражаты деп штрих же башка код түрүндө берилген же радиожыштык белгисине жазылган же өзүнө маалыматты камтыган автоматтык идентификациялоонун башка каражаттарын же технологияларын колдонуу менен берилген машина окуй ала турган формадагы символдордун уникалдуу ырааттуулугу таанылат. Салык салуу максатында маркаланууга тийиш болгон товарлардын тизмеги, киргизүү мөөнөтү, товарларды маркалоонун тартиби Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет. Идентификациялоо каражаттарында камтылууга тийиш болгон маалыматтын форматы жана курамы, айрым товарлардын товарларын маркалоонун эрежелери товарларды маркалоо тартибине ылайык ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан бекитилет;

18) (КР 2024-жылдын 2-февралындагы N 31 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

19) салык карызы - салык калдыгынын суммасы, ошондой эле пайыздардын, туумдардын жана салык санкцияларынын төлөнбөгөн суммалары;

20) салык төлөөчү тарабынан таанылган салык карызы - төмөнкүлөрдүн негизинде кошуп эсептелген салык карызынын төлөнбөгөн суммасы:

а) салык төлөөчүнүн салык отчеттуулугунун;

б) салык кызматынын органынын салык төлөөчү таанышкан жана талашпаган жана талашуу мөөнөтү аяктаган чечиминин;

в) ага карата мыйзамдуу түрдө күчүнө кирген соттун чечими бар салык кызматынын органынын чечиминин;

г) ага карата салык милдеттемесин аткаруунун жеңилдетилген режими колдонулган салык кызматынын органынын чечиминин;

д) салык карызын таануу жөнүндө салык төлөөчүнүн ага карата арызы бар салык кызматынын органынын чечиминин;

е) салык кызматынын органынын салык органы тарабынан эсептелген мүлк салыгынын суммасын эсептөө жөнүндө билдирүүсүнүн;

21) салыктык жеңилдик - ушул Кодексте каралган салыкты же анын бөлүгүн төлөөдөн бошотуу;

22) кыйыр салыктар боюнча салык отчеттуулугу - ЕАЭБ мүчө-мамлекеттердин аймактарынан Кыргыз Республикасынын аймагына товарларды импорттоодо алынуучу КНС жана акциз салыгы боюнча салык отчеттуулугу;

23) салык органдары - ыйгарым укуктуу салык органынын аймактык жана/же функционалдык бөлүмдөрү;

24) жараксыз эсеп-фактура - Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген учурларда жана тартипте номери жараксыз деп таанылган эсеп-фактура;

25) өнбөгөн калдык - Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында жана/же мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарында белгиленген мөөнөттө төлөнбөгөн салыктын жана/же камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы;

26) товарларды жүгүртүү - товарларды Кыргыз Республикасынын аймагына импорттоо/ташып келүү, товарларды Кыргыз Республикасынын аймагынан экспорттоо, товарларды Кыргыз Республикасынын аймагында өндүрүү, сактоо, ордун которуу жана/же сатуу;

27) маркалоонун жана маркаланган товарларды көзөмөлдөөнүн улуттук тутумунун оператору (мындан ары - Маркалоо оператору) - Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу мамлекеттик орган жана/же менчиктин мамлекеттик үлүшү бар уюм;

28) (КР 2025-жылдын 12-февралындагы N 37 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

29) негизги каражат - Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп жөнүндө мыйзамдарына ылайык негизги каражат болуп саналган мүлк;

30) принципал - ишин жарандык-укуктук келишимдердин, анын ичинде тапшырма келишимдеринин, комиссиянын, агенттик келишимдин, ишенимдүү башкаруу келишиминин негизинде жүзөгө ашыруучу субъект;

31) программалык-талдоо каражаты - салык төлөөчүнүн маалыматтарына ал аркылуу талдоо жана контролдоо жүргүзүлө турган программалык чечим;

32) пайыздык киреше - кандай болбосун түрдөгү карыздык талаптар боюнча киреше, анын ичинде насыялар, облигациялар, баалуу кагаздар, векселдер жана талаптардын башка түрлөрү боюнча киреше, анын ичинде финансылык ижара келишими жана исламдык каржылоо боюнча келишимдери боюнча алынган киреше;

33) пайыздык чыгаша - кандай болбосун түрдөгү карыздык милдеттенмелер боюнча чыгаша, анын ичинде облигациялар, исламдык баалуу кагаздар, векселдер жана милдеттенмелердин башка түрлөрү боюнча чыгаша, анын ичинде финансылык ижаранын келишими жана исламдык каржылоо келишимдер боюнча жүргүзүлгөн чыгаша;

34) калк менен эсептешүүлөр - жеке ишкер болуп эсептелбеген жеке жак менен анын жеке өзүнүн жана/же үй-бүлөлүк керектөөлөрү үчүн сатып алган товарлар, жумуштар жана кызмат көрсөтүүлөр үчүн эсептешүүлөр;

35) виртуалдык активди сатып өткөрүү - виртуалдык активди улуттук же чет өлкөлүк валютага алмашуу. Бир виртуалдуу активди башка виртуалдуу активге алмаштыруу аны сатып ɵткɵрүү деп таанылбайт;

36) салык кызматынын органынын чечими - эгерде ушул Кодексте башкасы каралбаса, ыйгарым укуктуу салык органында же сотто талашылышы мүмкүн болгон, ушул Кодекске ылайык салык кызматынын органы тарабынан кабыл алынуучу ченемдик эмес акт;

37) субъект - уюштуруу-укуктук формасына, ишинин түрүнө, баш ийүүсүнө жана менчигинин формасына карабастан экономикалык ишти жүзөгө ашыруучу жана/же салык салуу объекттери бар жеке жак, жеке ишкер, уюм, мамлекеттик мекеме, обочолонгон бөлүмчө;

38) эсеп - субъекттин акча каражаттары эсепке киргизилиши жана андан сарпталышы мүмкүн болгон банктагы же электрондук акча жана төлөм тутумдарынын операторундагы эсептешүү жана башка эсеби;

39) соода иши - кийин сатуу максатында сатып алынган товарларды сатуу боюнча, анын ичинде электрондук соода аркылуу жүзөгө ашырылуучу иш;

40) ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - салыктык укук мамилелерин жөнгө салуу, салык жана бажы саясатын жүргүзүү боюнча иш-милдеттерге жана ыйгарым укуктарга ээ болгон Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органы;

41) ыйгарым укуктуу салык органы - Кыргыз Республикасынын салык кызматынын борбордук мамлекеттик органы;

42) уюмдун катышуучусу - уюмдун уюмдаштыруучу документтери менен ушул уюмга карата милдеттендирүүчү жана/же буюмдук укуктар берилген субъект;

43) фискалдык программалык камсыздоо - салыктар жана салыктык эмес кирешелер боюнча салык төлөөчүнүн милдеттенмесин аныктоо үчүн колдонулуучу салык төлөөчүнүн активдери, чарбалык жана башка операциялары жөнүндө маалыматты чогултуу, иштеп чыгуу, сактоо жана өткөрүп берүү үчүн салык төлөөчү тарабынан пайдалануучу программалык камсыздоо же аппараттык-программалык каражат;

44) жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү экспорттоо - эгерде ушул Кодекске ылайык жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү берүү орду Кыргыз Республикасынын аймагынын чегинен тышкары болсо, салык төлөөчү тарабынан аткарылган жана көрсөтүлгөн жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү берүү;

45) товарларды экспорттоо - Кыргыз Республикасынын аймагынан ЕАЭБ мүчө-мамлекеттердин аймагына же ЕАЭБ бажы аймагынын чегинен тышкары сатылуучу товарларды ташып чыгуу.

46) оюн-зоок иши - казинодо, оюн автоматтарында, компьютердик симуляторлордо, интерактивдүү жайларда, электрондук (виртуалдук) казинодо, сервердин жайгашкан жерине карабастан букмекердик контораларда, тотализаторлордо кумар оюндарына жеткиликтүүлүктү уюштуруу, жүргүзүү жана берүү менен байланышкан иш;

47) ставкаларды кабыл алуу пункту (касса) - букмекердик конторанын же тотализатордун кызматкеринин электрондук-эсептөө техникасы жана керектүү байланыш каражаттары менен жабдылган жана ставкаларды кабыл алууга жана утуштарды берүүгө арналган, өзүнчө бөлүнгөн өзгөчө жумуш орду;

48) отунду маркалоо оператору - Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу мамлекеттик орган жана/же менчиктин мамлекеттик үлүшү бар уюм;

49) отун маркери - отундун молекулярдык курамына кирген, жуулууга туруктуу молекулярдык маркер, анын болушу атайын приборлор менен текшерилет;

50) жеке маалыматтары көрсөтүлбөгөн субъект - төмөнкү субъект:

а) аны идентификациялоого мүмкүндүк берүүчү реквизиттерди көрсөтпөстөн же болбосо Салык төлөөчүлөрдүн мамлекеттик реестринде жок болгон же башка салык төлөөчүгө таандык реквизиттерди көрсөтүп, электрондук документ түрүндөгү эсеп-фактурасын тариздөө менен анын дарегине товарды берүү жүзөгө ашырылган субъект;

б) Министрлер Кабинети бекиткен ККМди пайдалануунун типтүү эрежелерин бузуу менен ККМди колдонуу аркылуу анын дарегине товар сатып өткөрүлгөн субъект;

в) анын дарегине товар сатылган аракетсиз жактын белгилери бар;

г) ишкердик максатта товарларды сатып алган жана жеке ишкер катары Салык төлөөчүлөрдүн мамлекеттик реестринде жок жеке жак болуп саналган;

51) навигациялык пломбаларды пайдалануу менен товарларды ташууларга байкоо жүргүзүү тутумунун улуттук оператору (мындан ары - Навигациялык пломбанын улуттук оператору) - Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу навигациялык пломбаларды колдонуу менен ташууларга байкоо жүргүзүүнү камсыз кылуучу юридикалык жак;

52) навигациялык пломба - пломбалоо элементинен жана электрондук блоктон турган, навигациялык спутник тутумдарынын технологияларынын негизинде иштөөчү жана байкоо жүргүзүү объектисине тиешеси бар маалыматты берүүнү камсыз кылуучу техникалык түзүлүш;

53) Навигациялык пломбанын улуттук операторунун маалымат тутуму - навигациялык пломбаларды колдонуу менен товарларга байкоо жүргүзүүнүн маалымат тутуму;

54) байкоо жүргүзүү объектиси - товарлар жана транспорт каражаттары;

55) контролдук-кассалык чек - ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан аныкталуучу тартипте ыйгарым укуктуу салык органынын маалымат тутуму менен интеграцияланып иштеген контролдук-кассалык машинада же фискалдык программалык камсыздоодо же маалымат тутумунда түзүлүүчү калк менен эсептешүү жүргүзүүдө берилүүчү алгачкы эсепке алуу документи;

56) товарларды эсепке алуу пункту - Министрлер Кабинети аныктаган ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардын кызмат адамдары тарабынан салык салуу, товарларга байкоо жүргүзүү жана башка функцияларды ишке ашыруу максатында товарларды жүгүртүүнү эсепке алуу үчүн зарыл техникалык каражаттар жана курулмалар менен жабдылган жер;

57) транзакция - чет өлкөлүк субъекттен алынган жана анын тапшырмасы боюнча төмөнкүлөр тарабынан которулган акча каражаттарын кайра жөнөтүү боюнча операция:

а) мамлекеттик каттоо жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасында катталган уюм, жеке ишкер, чет өлкөлүк уюмдун филиалы/өкүлчүлүгү; жана/же

б) Кыргыз Республикасында туруктуу мекемеси жок жана анын эсеби ачылган банктын салыктык катталган жери боюнча салык органында мамлекеттик каттоодон өтпөстөн салыктык каттоодон өткөн чет өлкөлүк уюм.

Акча каражаттарын кайра жөнөтүү деп аларды накталай да, накталай эмес да формада алуу жана өткөрүп берүү, анын ичинде башка салык төлөөчү аркылуу алуу жана өткөрүп берүү учурлары, ошондой эле уюмдун, жеке ишкердин, чет өлкөлүк уюмдун филиалынын/өкүлчүлүгүнүн эсебин же болбосо Кыргыз Республикасында туруктуу мекемеси жок, эсеп ачылган банктын салыктык катталган жери боюнча мамлекеттик каттоосуз салыктык каттоодон өткөн чет өлкөлүк уюмдун Кыргыз Республикасынын банкындагы эсебин пайдалануу таанылат.

58) дистрибьютор - белгилүү бир субъекттин жана/же товарларды өндүрүүчүлөр жана/же импорттоочулар болуп саналган өз ара көз каранды субъекттердин кызыкчылыгы үчүн товарларды сатууну жүзөгө ашыруучу, дистрибьютордук келишим түзгөн жана товарларды илгерилетүү боюнча кошумча милдеттенмелери бар уюм же жеке ишкер. Эгерде келишимде сатуучунун товарларын ички рынокто илгерилетүү боюнча сатып алуучунун кошумча милдеттенмелери камтылса, ал дистрибьютордук келишим деп таанылат. Импорттоочулар дистрибьютордук келишим болгон учурда дистрибьюторлор деп таанылат;

59) бизнести майдалоо - түшкөн каражаттын көлөмүн ушул Кодекстин 423-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктунун "а" пунктчасында жана 8-бөлүгүндө каралган ставка боюнча салыкты, ошондой эле салык салынуучу базаны төмөндөтүү жана салыктарды төлөөдөн качуу максатында соода чөйрөсүндөгү патенттин негизинде өзгөчө режимдеги соода зонасынын ишине салыкты төлөөчү бир жана/же бир нече субъекттер тарабынан түзүлгөн өз ара көз каранды бир нече субъекттерге атайылап бөлүштүрүү.

Бизнести майдалоо критерийлерине туура келген субъекттер:

- өз ара көз каранды субъекттердин соода ишин жалпы уюштуруучунун, жетекчинин кызыкчылыгында, анын ичинде жакын туугандарынын жана кызматкерлеринин атынан жүзөгө ашыруучу;

- киреше алуу максатында бир даректе жайгашкан мүлк объекттерин жана/же жайларды биргелешип жана/же өзүнчө пайдаланган өз ара көз каранды ишкердик субъекттеринин ишин жүзөгө ашыруучу;

60) электрондук акчалардын жана төлөм тутумдарынын оператору - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте катталган жана/же лицензияланган, электрондук акчаларды чыгаруучу, ошондой эле акча каражаттарын, анын ичинде электрондук акчаларды которуу боюнча кызматтарды көрсөтүүчү юридикалык жак.

61) эсеп-фактура - товарды сатууда, жумуштарды аткарууда жана кызматтарды көрсөтүүдө салык төлөөчү тарабынан салык мыйзамдарына ылайык электрондук же кагаз жүзүндөгү таризделүүчү салык документи;

62) электрондук соода аянтчасындагы соода ишинин алкагындагы эсеп-фактура - электрондук соода аянтчасында соода ишин жүргүзүүчү салык төлөөчү тарабынан Кыргыз Республикасынын аймагынан ЕАЭБге мүчө мамлекеттерге товарларды менчик укугу өтпөстөн ташып чыгарууда таризделүүчү коштомо документ.

(Кыргыз Республикасынын 2022-жылдын 30-июнундагы № 51, 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2024-жылдын 2-февралындагы № 31, 2024-жылдын 23-июлундагы № 136, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2025-жылдын 31-декабрындагы № 262, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

5-берене. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын принциптери

1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын принциптери ушул Кодекс менен аныкталат.

2. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары төмөнкүдөй принциптерге негизделет:

1) салык салуунун мыйзамдуулугуна;

2) салык салуунун милдеттүүлүгүнө;

3) салык тутумунун бирдиктүүлүгүнө;

4) салык мыйзамдарынын маалымдуулугуна;

5) салык салуунун акыйкаттуулугуна;

6) салык төлөөчүнүн ак ниеттүүлүгүнүн презумпциясына;

7) укук ченемдүүлүктүн презумпциясына;

8) салык салуунун аныкталгандыгына;

9) салыктык жеңилдиктердин натыйжалуулугуна.

3. Салык мыйзамдарынын ченемдери ушул Кодексте белгиленген принциптерге карама-каршы келиши мүмкүн эмес.

4. Салыктарды белгилөө укугу Жогорку Кеңешке таандык.

Салыктар ушул Кодекс менен гана белгиленет жана жокко чыгарылат. Субъекттердин салыктык карызын эсептен чыгаруу жөнүндө чечим өзүнчө мыйзам менен кабыл алынат.

5. Жергиликтүү салыктар жергиликтүү кеңештерге ушул Кодексте берилген ыйгарым укуктардын чектеринде жергиликтүү кеңештердин ченемдик укуктук актылары менен колдонууга киргизилет.

6. Ушул Кодексте каралган учурларды кошпогондо, Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары болуп саналбаган мыйзамдарга салыктык укук мамилелерин жөнгө салуучу ченемдерди киргизүүгө тыюу салынат.

7. Салыктык укук мамилелерин жөнгө салуу үчүн зарыл болгон ченемдердин жок экендиги салык төлөөчүгө, салыктык өкүлгө каршы колдонулушу мүмкүн эмес.

6-берене. Салык салуунун мыйзамдуулугу принциби Ушул Кодексте каралбаган салыкты, ошондой эле ушул Кодексте белгиленген салыктык белгилери бар, же болбосо ушул Кодексте аныкталгандан башкача тартипте белгиленген же колдонууга киргизилген төгүмдү же төлөмдөрдү төлөө милдети эч кимге жүктөлүшү мүмкүн эмес.

7-берене. Салык салуунун милдеттүүлүгү принциби Ар бир адам ушул Кодексте каралган тартипте жана учурларда салык төлөөгө милдеттүү. Салыктык укук мамилелеринин бардык катышуучулары Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын сактоого милдеттүү.

8-берене. Салык тутумунун бирдиктүүлүгү принциби Кыргыз Республикасынын салык тутуму Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында бирдиктүү болуп саналат.

9-берене. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын ачык-айкындуулук принциби Салыктык укук мамилелерин жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте милдеттүү түрдө жарыяланууга тийиш.

10-берене. Салык салуунун акыйкаттуулук принциби

1. Кыргыз Республикасында салык салуу жалпыга бирдей болуп саналат.

2. Эгерде ушул Кодекстин 3-беренесинде башкача каралбаса, жеке мүнөздөгү салык жеңилдиктерин берүүгө тыюу салынат.

3. Салыктар басмырлоочу мүнөздө болушу жана гендердик, социалдык, расалык, улуттук, диний критерийлерге жараша колдонулушу мүмкүн эмес.

11-берене. Ак ниеттүүлүктүн презумпциясы принциби Салык төлөөчү жана салык өкүлү Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген талаптарга ылайык документтер аркылуу тастыкталган маалыматтардын негизинде бул факты четке кагылмайынча, ак ниеттүү аракеттенди деп таанылат.

1. При возникновении налоговых правоотношений налогоплательщик или налоговый представитель признаются действующими или бездействующими правомерно во всех случаях, кроме случаев, когда такое действие или бездействие запрещено налоговым законодательством Кыргызской Республики, при одновременном соблюдении следующих условий:

1) действие или бездействие не противоречит принципам, установленным налоговым законодательством Кыргызской Республики; и

2) действие или бездействие не препятствует надлежащему исполнению налогового обязательства.

2. Уполномоченный государственный орган, органы налоговой службы, таможенные органы, органы местного самоуправления, а также администрации рынков и торговых центров признаются действующими правомерно при возникновении налоговых правоотношений, если их действия предусмотрены налоговым законодательством Кыргызской Республики.

Субъектам, указанным в абзаце первом настоящей части, запрещается осуществлять действия, не предусмотренные налоговым законодательством Кыргызской Республики. (В редакции Закона КР от 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 )

13-берене. Салык салуунун аныкталгандыгы принциби

1. Салык салуу аныкталган болууга тийиш.

Салык салуунун аныкталгандыгы салык милдеттенмелеринин келип чыгышынын, аткарылышынын жана токтотулушунун бардык негиздерин жана тартибин Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгилөө мүмкүндүгүн билдирет.

2. Салыктарды белгилөөдө, ушул Кодекстин XI жана XIV бөлүмдөрүндө каралган салыктарды кошпогондо, салыктардын ар бири боюнча салык салуунун бардык элементтери аныкталууга тийиш.

14-берене. Салыктык жеңилдиктердин натыйжалуулугу принциби

1. Салыктык жеңилдиктер ушул берене менен каралган максаттарга жетүүгө багытталууга тийиш.

2. Салыктык жеңилдиктер төмөнкү максаттарда берилет:

1) Кыргыз Республикасынын экономикасынын туруктуу өнүгүшүнө дем берүү;

2) туруктуу өнүктүрүү үчүн экономиканын артыкчылыктуу секторлоруна инвестицияларды жана каржылоону тартуу;

3) Өлкөнү өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясынын негизги артыкчылыктарына жетишүү;

4) калкты социалдык жактан колдоо;

5) коомдук пайдалуу, анын ичинде кайрымдуулук иштерин колдоо.

3. Салыктык жеңилдиктерди пайдаланган жеке ишкер жана уюм ушул Кодекс менен белгиленген тартипте салыктык жеңилдиктердин натыйжалуулугун баалоо үчүн маалымат берүүгө милдеттүү.

15-берене. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын мейкиндик, убакыт жана адамдар чөйрөсү боюнча колдонулушу

1. Тиешелүү аймакта колдонулуучу жергиликтүү кеңештердин ченемдик укуктук актыларын кошпогондо, Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары Кыргыз Республикасынын бардык аймактарында колдонулат.

2. Ушул Кодекске өзгөртүүлөрдү киргизүү бир жылда бир жолудан ашыкча эмес жүргүзүлөт, ал жеткис күчтүн жагдайлары пайда болуу, карама-каршылыктарды жоюу же салыктык укук мамилелерин жөнгө салуу үчүн зарыл болгон ченемдер жок болгон учурларды кошпогондо, ал кийинки календардык жылдын биринчи январынан баштап күчүнө кирет.

Ушул бөлүк менен каралган өзгөртүүлөрдү киргизүү Жогорку Кеңештин Регламенти менен белгиленген тартипте бирдиктүү ченемдик укуктук актыны түзүү жолу менен ишке ашырылат. Ушул бөлүктүн жоболору Кыргыз Республикасынын Президентинин ченемдик укуктук актыларын ишке ашыруу максатында ушул Кодекске өзгөртүүлөр киргизилген учурларга жайылтылбайт.

3. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары артка карай колдонулушу мүмкүн, эгерде өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө ченемдик укуктук актыда түздөн-түз каралып ал:

1) салыкты жокко чыгарса;

2) салыктын ставкаларынын өлчөмүн төмөндөтсө;

3) салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун милдетинен бошотулса;

4) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын талаптарын бузгандык үчүн жоопкерчиликтен бошотулса же жоопкерчилиги жеңилдетилсе;

5) салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун укуктарын коргоонун кошумча кепилдиктери белгиленсе;

6) салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун абалы башкача түрдө жакшыртылса.

4. Жаңы салыктарды белгилөөчү, салыктардын ставкаларынын өлчөмдөрүн жогорулатуучу, салыктык укуктарды бузгандык үчүн жоопкерчиликти белгилөөчү же күчөтүүчү, салыктык укук мамилелеринин катышуучуларынын жаңы салык милдеттенмелерин белгилөөчү Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары артка карай колдонулбайт.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын, 2024-жылдын 23-июлундагы № 136 редакциясына ылайык)

16-берене. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын айрым учурларда убакытта колдонулушу

1. Салык мезгилинде салык отчеттуулугун берүү, ошондой эле салык отчеттуулугун түзөтүү салык органына салык отчеттуулугу берилген жана берилүүгө тийиш мезгилде колдонулган салык мыйзамдарынын негизинде жүзөгө ашырылат.

2. Салыктык текшерүүнүн жыйынтыгында салык кызматынын органынын кызмат адамы тарабынан жүргүзүлгөн салык милдеттенмелерин эсептөө текшерүү мезгилинде колдонулган салык мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылат.

3. Ушул Кодекстин 19-главасында каралган укук бузууларды жасасагандыгы үчүн салык төлөөчүнүн жоопкерчилиги жөнүндө чечим ал чечим кабыл алынган күнү колдонулган салык мыйзамдарына ылайык салык кызматынын органы тарабынан кабыл алынат.

17-берене. Ченемдик укуктук актылардын катышы

1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын актылары жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актылары ушул Кодекске карама-каршы келүүгө тийиш эмес.

2. Ушул Кодекстин, салыктык мыйзам актыларынын жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларынын ортосунда карама-каршылык болгон учурда салыктык укук мамилелерин жөнгө салуу үчүн ушул Кодексте белгиленген ченемдер колдонулат.

3. Эгерде ушул Кодекстин ченемдеринин ортосунда карама-каршылык болсо же салыктык укук мамилелерин жөнгө салуу үчүн зарыл болгон ченемдер болбосо, салык кызматынын органдары жана бажы органдары, салыктык талаштарды кароо боюнча сот жана/же соттон тышкаркы органдар салык төлөөчүнүн пайдасына чечим кабыл алат. Ушул бөлүктүн максаттарында ушул Кодекстин ченемдеринин ортосундагы карама-каршылык деп ушул Кодексте белгиленген, мааниси жана мазмуну боюнча бири-бирине карама-каршы келген эки же бир нече ченемдердин болушу түшүнүлөт.

4. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

5. Ченемдик укуктук акт төмөнкүдөй жагдайлардын бири болгондо ушул Кодекске шайкеш келбейт деп таанылат:

1) акт актылардын ушундай түрүн кабыл алууга ушул Кодекске ылайык укугу жок болгон орган тарабынан кабыл алынса, же болбосо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипти бузуу менен кабыл алынса;

2) акт салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун ушул Кодексте белгиленген укуктарын же болбосо ыйгарым укуктарын жокко чыгарса же чектесе;

3) акт салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун ушул Кодексте аныкталган милдеттеринин мазмунун, аракеттеринин негиздерин, шарттарын, ырааттуулугун же тартибин киргизсе, өзгөртсө же жокко чыгарса;

4) акт ушул Кодексте уруксат берилген же көрсөтүлгөн аракеттерге тыюу салса;

5) акт ушул Кодексте тыюу салынган аракеттерге уруксат берсе же жол берсе;

6) акт ушул Кодексте аныкталган терминдердин, аныктамалардын мазмунун өзгөртсө, же болбосо терминдерди жана аныктамаларды ушул Кодексте колдонулгандан башка мааниде колдонсо.

6. Ушул Кодекске шайкеш келбеген ченемдик укуктук актыны кабыл алган орган мындай шайкеш эместикти четтетүүгө милдеттүү.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

18-берене. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген мөөнөттөрдү эсептөө тартиби

1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген мөөнөт календардык дата же жылдар, айлар же күндөр менен эсептелүүчү убакыт мезгилинин бүтүшү менен аныкталат. Мөөнөт ошондой эле сөзсүз боло турган окуяны көрсөтүү менен аныкталышы мүмкүн.

2. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган кандай болбосун мөөнөттүн аралыгы тийиштүү дата башталгандан кийинки, убакыттын же окуянын мезгили бүткөндөн кийинки күндөн тартып башталат.

Ушул Кодексте белгиленген датага чейин Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында көрсөтүлгөн мөөнөт аяктаган учурда кандай болбосун мөөнөттүн башталышы ушул дата болгондон кийинки күндөн башталат.

3. Жылдар менен эсептелүүчү мөөнөт анын акыркы жылынын тиешелүү айында жана күнүндө бүтөт. Мында жыл деп катар келүүчү 12 календардык айдан турган убакыт аралыгы саналат.

Календардык жыл деп ар бир жылдын 1-январынан башталуучу жана ошол жылдын 31-декабрында аяктоочу убакыт мезгили саналат.

4. Айлар менен эсептелүүчү мөөнөт мөөнөттүн акыркы айынын тиешелүү күнүндө бүтөт. Мында ай деп календардык ай таанылат.

5. Эгерде жылдар же айлар менен эсептелүүчү мөөнөттөрдүн бүтүшү тийиштүү күнү жок айга туура келсе, мөөнөтү ошол айдын акыркы күнүндө бүтөт.

6. Мөөнөттүн акыркы күнү жумуш эмес күнгө туура келген учурда, мөөнөттүн аяктоо күнү деп андан кийинки жумуш күнү эсептелет.

61. Мөөнөттүн биринчи күнү жумуш эмес күнгө туура келген учурларда, мөөнөттүн башталган күнү деп андан кийинки жумуш күнү эсептелет.

7. Эгерде ушул бөлүк менен башкача белгиленбесе, аткарылуу мөөнөтү белгиленген аракет ошол мөөнөттүн акыркы күнүнүн жумуш убактысы аяктаганга чейин аткарылат.

Эгерде салык отчеттуулугу электрондук документ түрүндө тапшырылса, ушул бөлүк менен каралган аракеттер мөөнөттүн акыркы күнү аяктаганга чейин жасалат. (КР 2025-жылдын 31-июлундагы № 185 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

19-берене. Салыктык укук мамилелеринин катышуучулары Салыктык укук мамилелеринин катышуучулары болуп төмөнкүлөр саналат:

1) ушул Кодекске ылайык салык төлөөчү деп таанылган субъект;

2) ушул Кодекске ылайык салык боюнча өкүл деп таанылган субъект;

3) ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган;

4) салык кызматынын органдары, бажы органдары;

5) жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары;

6) салыктык укук мамилелери чөйрөсүндөгү укуктары жана милдеттери ушул Кодекс менен жөнгө салынуучу башка жактар.

20-берене. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары-нын ченемдерин колдонуу боюнча документтер

1. Ушул Кодексте так эместиктер, ылайык келбестиктер же аны колдонуу практикасында жана/же башка учурларда ылайык келбестиктер табылган учурда Жогорку Кеңеш Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин ишин жөнгө салуучу мыйзамдарда каралган тартипте расмий чечмелөө берет, ошондой эле аларды жоюу чараларын көрөт.

2. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган салыктык укук мамилелерин жөнгө салуу үчүн зарыл болгон Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын ченемдерин пайдалануу жөнүндө суроо-талаптар боюнча 30 календардык күндүн ичинде жазуу жүзүндө түшүндүрмөлөрдү берүүгө милдеттүү.

Эгерде суроо-талапты кароо үчүн атайын текшерүүлөрдү (экспертизаларды) жүргүзүү, кошумча материалдарды талап кылуу же болбосо салык салынуучу базаны аныктоого багытталган чараларды көрүү зарыл болсо, суроо-талапты кароо мөөнөтү узартылышы мүмкүн, бирок ал 30 календардык күндөн ашпайт. Бул тууралуу чечим ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жетекчиси же жетекчисинин орун басары тарабынан кабыл алынат жана арыз ээсине билдирилет. Уюмдун аталышы, ИСНи жана уюмдун юридикалык дареги жок жиберилген кайрылуулар каралбайт.";

3. Салык мыйзамдарын колдонуу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын түшүндүрмөлөрү салык жана бажы кызматтарынын органдары тарабынан аткарылууга милдеттүү жана укук кор-гоо жана сот органдары тарабынан салыктык талаш-тартыштарды кароодо жана процесстик иш-аракеттерди жүргүзүүдө жазуу жүзүндөгү далил катары каралат.

4. Салык кызматынын органдары салык милдеттенмелерин аткаруу тартиби жана жол-жоболору боюнча салык төлөөчүнүн суроо-талаптары боюнча ушул берененин 2-бөлүгүндө каралган мөөнөттө жазуу жүзүндө жооп берүүгө милдеттүү.

5. Министрлер Кабинети Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын колдонуу боюнча ченемдик укуктук актыларды чыгарат, алар ушул Кодексте каралган ыйгарым укуктарды ишке ашыруу максатында кабыл алынган учурларда колдонуу үчүн милдеттүү болуп саналат.

6. Ушул берененин 5-бөлүгүнө ылайык чыгарылуучу документтер Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу басма жана электрондук басылмаларда документтердин текстин кайра чыгаруу жолу менен, ошондой эле ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жана/же ыйгарым укуктуу салык органынын ачык маалыматтык веб-сайтында жалпыга маалымдалат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

21-берене. Салык түшүнүгү Салык түшүнүгү деп Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарына ылайык салык төлөөчүдөн милдеттүү түрдө, жекече кайтарымсыз түрдө алынуучу акчалай төлөм түшүнүлөт.

22-берене. Кыйыр салыктар Товарларга, жумуштарга жана кызмат көрсөтүүлөргө баасына же тарифине кошумча түрүндө белгиленүүчү, салык төлөөчүнүн кирешесине же мүлкүнө түздөн-түз байланышпаган кошумча нарк салыгы, акциздик салык жана сатуудан алынуучу салык сыяктуу салыктар кыйыр салык деп эсептелет.

23-берене. Экономикалык иш

1. Экономикалык иш деп ишкердик жана башка иш саналат.

2. Эгерде ушул беренеде башкасы белгиленбесе, ушул Кодекстин максаттарында субъекттин экономикалык иши, ал тутумдуу негизде жүзөгө ашырылган учурда, ишкердик деп таанылат.

3. Иштин төмөнкүдөй түрлөрү ушул Кодекстин максаттарында башка иш деп таанылат:

1) Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарына ылайык ишти жүзөгө ашыруу;

2) банкка акчалай каражаттарды салуу;

3) баалуу кагаздарды, жеке же юридикалык жактын капиталдагы үлүшүн же башка катышуу үлүшүн сатып алуу, өткөрүп берүү же сатуу, буга мындай иш кесиптик негизде жүргүзүлгөн учурлар кирбейт;

4) жеке же юридикалык жактын уставдык капиталдагы үлүшүнө ылайык кандай болбосун төлөмдөрдү алуу;

5) үстөк айып, айыптарды, моралдык зыяндын ордун толтурууну алуу;

6) камсыздандыруу келишимдери боюнча камсыздандыруу суммасын (ордун толтурууну) алуу;

7) ишкердик иш болуп саналбаган башка иш.

(КР 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

24-берене. Жеке жак

1. Кыргыз Республикасынын жараны, чет өлкөлүк жаран жана жарандыгы жок адам жеке жак болуп саналат.

2. Катар келүүчү 12 айдан турган жана учурдагы салык мезгилинде аяктаган кандай болбосун мезгил аралыгында 183 жана андан ашуун күндүн ичинде Кыргыз Республикасынын аймагында болгон, же болбосо чет өлкөдө Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызматында жүргөн кандай болбосун жеке адам резидент-жеке жак болуп саналат.

21. Кыргыз Республикасынын аймагында иш жүзүндө болгон убакытка жеке жактын Кыргыз Республикасынын аймагында түздөн-түз болгон убактысы, ошондой эле анын Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары дарыланууга, иш сапарга же окууга чыккан жана ал жакта болгон убактысы кирет.

22. Кыргыз Республикасынын аймагында иш жүзүндө болгон убакытка жеке жактын Кыргыз Республикасында төмөнкүлөр катары болгон убактысы кирбейт:

1) дипломатиялык же консулдук статуска ээ адам катары, же анын үй-бүлө мүчөсү катары;

2) Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган, мамлекеттер аралык макулдашуу боюнча түзүлгөн эл аралык уюмдун кызматкери катары же анын мындай кызматкердин үй-бүлө мүчөсү катары.

3. Ушул беренеге ылайык резидент-жеке жак деп таанылбаган жеке адам резидент эмес-жеке жак болуп саналат.

(КР 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

25-берене. Уюм

Ушул Кодекстин максаттарында уюм деп төмөнкүлөр түшүнүлөт:

1) Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайык түзүлгөн юридикалык жак (мындан ары - ата мекендик уюм);

2) уюштуруучу өлкөнүн мыйзамдарына ылайык түзүлгөн корпорация, компания, фирма, фонд, мекеме же башка түзүлүш же эл аралык уюм (мындан ары - чет өлкөлүк уюм). Эл аралык уюм болуп эл аралык келишимдин же макулдашуунун негизинде түзүлгөн эл аралык укук субъекти саналат;

3) Кыргыз Республикасынын мамлекеттик каттоо жөнүндө мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасында катталган чет өлкөлүк уюмдун филиалы, өкүлчүлүгү.

(КР 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

26-берене. Жеке ишкер Жеке ишкер деп ушул Кодексте белгиленген милдеттерди аткаруу жүктөлгөн дыйкан (фермер) чарбасынын ишин кошо алганда, Кыргыз Республикасынын аймагында уюм түзбөстөн ишкердик ишти жүзөгө ашырган жеке жак түшүнүлөт. Ушул Кодекстин талаптарына ылайык жеке эмгек ишин жүзөгө ашыруучу жеке жак жеке ишкер деп таанылбайт.

27-берене. Жеке эмгек ишин жүзөгө ашыруучу жеке жак Патенттин негизинде илимий, педагогикалык (окутуучулук), чыгармачылык жана жалданма эмгекти тартпастан башка ишти жүзөгө ашырган жеке жак жеке эмгек ишин жүргүзүүчү жак болуп саналат. Ушул беренеде каралган иштин түрлөрүнүн тизмеги Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

28-берене. Кыргыз Республикасындагы чет өлкөлүк уюмдун туруктуу мекемеси

1. Туруктуу мекеме персоналды туруктуу негизде тартуу менен иштин туруктуу ордун билдирет, ал аркылуу Кыргыз Республикасынын аймагына чет өлкөлүк уюмдун ишкердик иши толук же жарым-жартылай жүзөгө ашырылат (мындан ары - резидент эмес).

2. "Туруктуу мекеме" түшүнүгүндө, атап айтканда, төмөнкүлөр камтылат:

1) башкаруу орду;

2) бөлүм;

3) контора;

4) фабрика;

5) ɵнɵркана;

6) шахта, нефть же газ скважинасы, карьер же жаратылыш ресурстарын алуунун башка кандай болбосун орду;

7) жер участогу;

8) курулуш аянтчасы же курулуш, монтаждоо же чогултуу объекти же тиешелүү иштерди аткарууну байкоого байланышкан кызмат көрсөтүүлөр, эгерде мындай аянтча же объект кандай болбосун 12 айлык мезгилдин аралыгында 183 жана андан ашуун календардык күндүн ичинде болсо же мындай кызмат көрсөтүүлөр 183 же андан ашуун календардык күндүн ичинде көрсөтүлсө;

9) жаратылыш ресурстарын чалгындоо үчүн колдонулуучу түзүлүштөр же курулмалар же ушундай иштерди аткарууну байкоого байланышкан кызмат көрсөтүүлөр, же болбосо жаратылыш ресурстарын чалгындоо үчүн колдонулуучу бургулоо түзүлүшү же кеме, эгерде аларды ушундайча пайдалануу кандай болбосун 12 айлык мезгилдин ичинде 183 жана андан ашуун календардык күнгө созулса же мындай кызмат көрсөтүүлөр 183 жана андан ашуун календардык күндүн ичинде көрсөтүлсө;

10) резидент эмес жалдаган персонал аркылуу резидент эместин консультациялык кызмат көрсөтүүлөрүн кошо алганда, кызмат көрсөтүүлөр, эгерде персонал Кыргыз Республикасынын аймагында мындай иш-аракетти кандай болбосун 12 айлык мезгилдин ичинде 183 жана андан ашуун календардык күндүн ичинде жүзөгө ашырса;

11) Кыргыз Республикасында көз каранды агент аркылуу ишкердик ишти жүзөгө ашырса.

Ушул берененин максаттары үчүн көз каранды агент болуп бир учурда төмөнкүдөй шарттарга ылайык келген уюм же жеке жак таанылат:

а) келишимдик мамилелердин негизинде Кыргыз Республикасында чет өлкөлүк уюмдун кызыкчылыктарын көрсөтүүгө, мындай уюмдун атынан жана эсебинен аракеттенүүгө жана/же белгилүү бир юридикалык аракеттерди аткарууга, анын ичинде акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүү келишимдерин түзүүгө, мындай уюмга тиешелүү болгон мүлккө менчик же пайдалануу укугун өткөрүп берүүгө ыйгарым укуктуу;

б) чет өлкөлүк уюмдан алынган сый акысынын суммасы пайда салыгы боюнча салыктык мезгил үчүн түшкөн каражаттан 75 пайыздан ашат;

в) иши ушул берененин 3-бөлүгүнүн 6-пунктунда саналган иштин түрлөрү менен чектелбейт;

12) Кыргыз Республикасында чет өлкөлүк уюм тарабынан, анын ичинде Кыргыз Республикасынын аймагында кайра иштетүүнүн натыйжасында алынган товарларды сатуу;

13) Кыргыз Республикасында катталган домендик аталышты же IP-даректи колдонуунун негизинде электрондук түрдө кызмат көрсөтүү.

3. "Туруктуу мекеме" түшүнүгүндө төмөнкүлөр камтылбайт:

1) курулмаларды резидент эмеске таандык товарларды сактоо, көрсөтүү же жеткирүү максатында гана пайдалануу;

2) резидент эмеске таандык товарлардын запастарын сактоо, көрсөтүү же жеткирүү максатында гана кармап туруу;

3) резидент эмеске таандык товарлардын запастарын башка уюмдар же жеке жактар тарабынан кайра иштетүү максатында гана кармап туруу;

4) товарларды сатып алуу максатында же болбосо маалыматты чогултуу, иштеп чыгуу жана/же жайылтуу, бухгалтердик эсеп жүргүзүү, маркетинг, жарнама же чет өлкөлүк уюм тарабынан сатылуучу товарлардын (жумуштардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн) рыногун иликтөө үчүн гана иштин туруктуу ордун кармоо, эгерде мындай иш ошол уюмдун негизги (кадимки) иши болуп саналбаса;

41) эгерде контракттарга кол коюу резидент эместин жазуу жүзүндөгү деталдуу нускамаларына ылайык жүргүзүлсө, ошол уюмдун атынан контракттарга жөнөкөй кол коюу максатында гана иштин туруктуу ордун кармап туруу;

5) даярдоо же көмөкчү мүнөздөгү кандай болбосун башка ишти резидент эмес тарабынан жүргүзүү максатында гана иштин туруктуу ордун кармап туруу.

Ушул пункттун максаттарында:

- даярдоо мүнөзүндөгү иш деп негизги ишти жүргүзүү, анын ичинде рынокту иликтөө, уруксат берүүчү мүнөздөгү документтерди алуу үчүн мамлекеттик органдар менен өз ара аракеттенүү, продукцияны сертификациялоо үчүн шарттарды түзүүгө багытталган иш даярдоо мүнөзүндөгү иш деп түшүнүлөт;

- көмөкчү мүнөздөгү иш деп мындай иштин натыйжасында чыгарылуучу продукция резидент эмес тарабынан дайыма орто аралыкта пайдалануу үчүн багытталгандыгы ал үчүн негизги критерий болуп саналган резидент эместин негизги ишин жүзөгө ашыруу үчүн шарттарды түзүү максатында резидент эместин филиалынын/өкүлчүлүгүнүн ишинин алкагындагы иш түшүнүлөт;

6) ушул бөлүктүн 1-5-пункттарында саналган иштин түрлөрүн ар кандай комбинациялоону ишке ашыруу үчүн гана, иштин туруктуу ордунун мындай комбинациялоонун натыйжасында келип чыгуучу туруктуу орундагы жалпы ишти даярдоо жана көмөктөшүү мүнөзүндө болгон шартта, иштин туруктуу ордун кармап туруу;

7) агент аркылуу Кыргыз Республикасында экономикалык ишти жүргүзүү, мындай жактар өзүнүн адаттагы ишинин алкагында аракеттенген шартта;

8) чет өлкөлүк уюмдун акцияларга же ата мекендик уюмга катышуу үлүшүнө ээлик кылуусу;

9) ишке ашыруу жери Кыргыз Республикасынын аймагы болгон биргелешкен иш-аракеттер жөнүндө келишим түзүү, эгерде мындай биргелешкен иштин салыктык эсепке алуусун Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүсү жүзөгө ашырса;

10) Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жайгашкан мүлккө карата Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүсү менен мүлктү ишенимдүү башкаруу келишимин түзүү;

11) чет өлкөлүк уюм көз карандысыз агент аркылуу ишкердик ишин жүзөгө ашыруусу, мындай агент өзүнүн кадимки ишинин алкагында аракеттенген шартта.

12) мамлекеттик каттоо жөнүндө мыйзамдарга ылайык Кыргыз Республикасында катталган мындай филиалды (өкүлчүлүктү) уюштурган чет өлкөлүк уюмдун тапшырмасы боюнча анын дарегине же үчүнчү жактын дарегине акча каражаттарын алуу жана которуу.

4. Чет өлкөлүк уюм тарабынан Кыргыз Республикасында катталган домендик аталышын же IP-дарегин колдонбостон Кыргыз Республикасынын резиденттери - сатып алуучу-жеке жактардын дарегине Кыргыз Республикасынын аймагы берүү орду катары таанылган электрондук түрдөгү кызматтарды көрсөтүү, ошондой эле товарларды электрондук сатууну ишке ашыруу Кыргыз Республикасында бул уюмдун туруктуу мекемесин түзүүгө алып келбейт.

5. Чет өлкөлүк уюмдун туруктуу мекемеси ушул Кодекске ылайык салыктык катталууга тийиш.

(КР 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

29-берене. Обочолонгон бөлүм Уюмдун, жеке ишкердин, чет өлкөлүк уюмдун туруктуу мекемесинин обочолонгон бөлүмү болуп жыйынды түрүндө төмөнкүдөй шарттарга жооп берүүчү бөлүм саналат:

1) ишкердик ишти жүзөгө ашырган;

2) негизги башкаруу жеринен аймактык жана мүлктүк обочолонууга ээ;

3) уюм же жеке ишкер менен Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексинде жөнгө салынуучу мамилелер менен байланышкан персоналга ээ.

30-берене. Товар. Товарды сатуу Материалдык-буюм формасына ээ болгон ар кандай мүлк товар деп таанылат. Товарларга болгон менчик укугун кайтарымдуу же кайтарымсыз негизде өткөрүп берүү, анын ичинде товар алмашуу товарларды сатуу болуп саналат.

31-берене. Жумушту аткаруу же кызматтарды көрсөтүү

Товарды сатып өткөрүү болуп саналбаган, акы төлөө негизинде жумуштарды аткаруу же кызматтарды көрсөтүү жумуштарды аткаруу же кызматтарды көрсөтүү деп таанылат. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

32-берене. Электрондук түрдө кызмат көрсөтүү

1. Маалыматтык-коммуникациялык түйүндөр, анын ичинде Интернет түйүнү (мындан ары - маалымат тармагы), техникалык, уюштуруучулук, маалыматтык, оюн-зоок жана башка мүмкүнчүлүктөр аркылуу жүзөгө ашырылуучу ишкердик иш, анын ичинде төмөнкүлөр электрондук түрдө кызмат көрсөтүү деп таанылат:

1) маалымат тармагы аркылуу электрондук түзүлүштөрдүн ар кандай түрлөрү (компьютердик оюндарды, анын ичинде онлайн-оюндарды кошкондо), маалымат базалары үчүн программалык камсыздоону пайдаланууга укуктарын, анын ичинде аларга аралыктан жеткиликтүүлүктү, аны менен бирге аларды жаңылоону жана кошумча функциялык мүмкүнчүлүктөрдү кошо ыйгаруу аркылуу берүү;

2) электрондук китептерди (басылмаларды) жана башка электрондук жарыялоолорду, маалыматтык, билим берүү материалдарын, графикалык сүрөттөрдү, тексти бар же тексти жок музыкалык чыгармаларды, аудиовизуалдык чыгармаларды маалымат тармагы аркылуу, анын ичинде маалымат тармагы аркылуу көрүү же угуу үчүн аларга аралыктан жеткиликтүүлүктү берүү жолу менен пайдалануу укугун маалымат тармагы аркылуу берүү;

3) маалымат тармагында, анын ичинде электрондук түзүлүштөрдүн жана маалымат тармагында иштеген маалымат базаларынын кандай болбосун түрлөрү үчүн программалык камсыздоону колдонуу менен жарнамалык кызматтарды көрсөтүү, ошондой эле маалымат тармагында жарнамалык аянт (мейкиндик) берүү;

4) товарларды (жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү), мүлктүк укуктарды сатып алуу (сатуу) жөнүндө сунуштарды маалымат тармагында жайгаштыруу боюнча кызматтарды көрсөтүү;

5) сатуучулар менен сатып алуучулардын ортосунда байланыштарды орнотуу жана бүтүмдөрдү түзүү үчүн маалыматтык технологияларды жана тутумдарды пайдалануу менен техникалык, уюштуруучулук, маалыматтык жана башка мүмкүнчүлүктөрдү берүү боюнча кызматтарды маалымат тармагы аркылуу көрсөтүү (анын ичинде потенциалдуу сатып алуучулар автоматташтырылган жол-жобо аркылуу өз баасын сунуштаган жана тараптар жиберилүүчү автоматтык түрдө түзүлгөн билдирүүлөр аркылуу сатуу жөнүндө кабарлоо алган маалымат тармагында иштеген соода аянтчасын реалдуу убакыт режиминде берүү);

6) жеке максаттар үчүн же ишкердик (коммерциялык) ишти жүзөгө ашыруу максатында маалымат тармагында болушун камсыз кылуу жана/же колдоо, пайдалануучулардын электрондук ресурстарын (маалыматтык тармактардагы сайттарды жана/же сайттардын барактарын) колдоо, аларга маалымат тармагын башка пайдалануучуларынын жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу, пайдалануучуларга аларды модификациялоо мүмкүнчүлүгүн берүү;

7) маалыматты сактоо жана иштеп чыгуу (бул маалыматты берген жак ага маалымат түйүндөрү аркылуу кире алган шартта);

8) маалымат тутумунда маалыматты жайгаштыруу үчүн эсептөө кубаттуулугун реалдуу убакыт режиминде берүү;

9) домендик аталыштарды берүү, хостинг кызматтарын көрсөтүү;

10) маалымат тутумдарын, маалымат тармагындагы сайттарды башкаруу боюнча кызматтарды көрсөтүү;

11) кызмат көрсөтүүнү сатып алуучу тарабынан маалыматтарды киргизүүдө, маалыматтарды издөө, аларды тандоо жана суроо-талаптар боюнча иргөө, аталган маалыматтарды маалымат тармагы аркылуу пайдалануучуларга берүү боюнча автоматташтырылган кызматтарды көрсөтүүдө маалымат тармагы аркылуу автоматтык ыкма менен ишке ашырылуучу кызматтарды көрсөтүү (анын ичинде реалдуу убакыт режиминде фондулук биржалардын жыйнагы, реалдуу убакыт режиминде автоматташтырылган которууну жүзөгө ашыруу);

12) потенциалдуу сатып алуучулар жөнүндө маалыматты издөө жана/же ага берүү боюнча заказчыга кызматтарды көрсөтүү;

13) маалымат тармагындагы издөө системаларына кирүү мүмкүнчүлүгүн берүү;

14) маалымат тармагындагы сайттарда статистиканы жүргүзүү боюнча кызматтарды көрсөтүү.

2. Электрондук түрдө кызмат көрсөтүүлөргө, атап айтканда, төмөнкүдөй операциялар кирбейт:

1) (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

2) электрондук эсептөөчү машиналар үчүн программаларды (анын ичинде компьютердик оюндарды), материалдык алып жүрүүчүлөрдөгү маалыматтарды сатуу (пайдалануу укугун берүү);

3) электрондук байланыш каражаттары аркылуу консультациялык кызмат көрсөтүү;

4) Интернет түйүндөрүнө жеткиликтүүлүктү берүү боюнча кызмат көрсөтүү.

(КР 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

33-берене. Салык төлөөчүнүн электрондук документи Кыргыз Республикасынын электрондук башкаруу жана электрондук кол тамга жөнүндө мыйзамдарына ылайык түзүлгөн жана кол коюлган документ салык төлөөчүнүн электрондук документи болуп саналат.

34-берене. Ал жеткис күч

1. Ал жеткис күч деп жер титирөө, суу ташкыны сыяктуу табигый кырсыктардын же алдын ала билүүгө же четтетүүгө мүмкүн болбогон, же болбосо алдын ала билүүгө мүмкүн болгон, бирок четтетүүгө болбой турган башка жагдайлардын натыйжасында өзгөчө жана четтетилбөөчү жагдайлардын келип чыгышы саналат. Көрсөтүлгөн жагдайлар жалпыга белгилүү фактылардын, жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыялоонун негизинде жана далилдөөнүн атайын каражаттарына муктаж эмес башка ыкмалардын негизинде аныкталат.

2. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

341-берене. Министрлер Кабинетинин укугу

Министрлер Кабинети белгилүү мөөнөткө төмөнкүлөр боюн-ча чечим кабыл алуу укугуна ээ болот:

1) ал жеткис күчтүн жагдайлары келип чыккан учурда:

а) ал жеткис күчтүн жагдайларынын келип чыгышынын натыйжасында пайда болгон салыктык карыздардын суммасы боюнча кийинкиге жылдырууларды же бөлүп төлөөлөрдү банктык кепилдиктерсиз берүү жөнүндө;

б) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган ставкалардын чектеринде салыктардын ставкаларын өзгөртүү жөнүндө;

в) ЕАЭБге мүчө-мамлекеттердин аймактарынан Кыргыз Республикасынын аймагына товарларды импорттоодо кыйыр салыктар боюнча салык отчетун кошпогондо, салык отчетун берүү мөөнөттөрүн узартуу жөнүндө;

г) салык милдеттенмелерин өз убагында аткарбагандыгы үчүн салыктык санкцияларды жана туумдарды колдонбоо жөнүндө.

2) социалдык мааниге ээ товарларга, ошондой эле кайра иштетүүнүн натыйжасында социалдык мааниге ээ товарлар болуп саналган чийки затка салык ставкаларын жана аларды төлөө мөөнөттөрүн өзгөртүү жөнүндө.

Ушул пункттун максаттары үчүн социалдык мааниге ээ товарлар, ошондой эле кайра иштетүүнүн натыйжасы социалдык мааниге ээ товарлар болуп саналган чийки заттар деп, алардын тизмеги Кыргыз Республикасынын азык-түлүк коопсуздугу жөнүндө жана Кыргыз Республикасындагы ички соода жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык Министрлер Кабинети тарабынан бекитилген товарлар түшүнүлөт."

3) Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган учурларда ушул Кодекстин талаптарына ылайык салык органы тарабынан салык аудитин жүргүзүү жана ушул Кодексте каралган салыктык текшерүүлөрдүн айрым түрлөрүн токтото туруу укугу жөнүндө.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

35-берене. Өз ара көз каранды субъекттер

1. Өз ара көз каранды субъекттер деп алардын ортосундагы мамилелер алардын ишинин же алар өкүлү болгон субъекттердин ишинин шарттарына же экономикалык натыйжаларына таасир этүүчү субъекттер саналат, тактап айтканда:

1) субъект уюмга түздөн-түз же кыйыр түрдө катышат жана мындай катышуунун суммалык үлүшү 20 пайыздан ашыкты түзөт;

2) үчүнчү субъект катышкан эки уюмда бул субъекттин алардын ар бириндеги түздөн-түз жана/же кыйыр катышуу үлүшү 20 пайыздан ашуунду түзөт же ал уюмдар ушундай субъект тарабынан контролдонот;

3) бир жеке жак экинчи жеке жакка кызматтык абалы боюнча баш иет;

4) ортолорунда Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдары менен жөнгө салынуучу мамилелер келип чыккан субъекттер;

5) жакын туугандар;

6) башкарууну уюштуруучу жана ишенимдүү башкаруучу.

2. Эгерде субъекттердин ортосундагы мамиле алардын ортосундагы бүтүмдөрдүн натыйжаларына таасир этиши мүмкүн болсо, сот субъекттерди ушул берененин 1-бөлүгүндө каралбаган негиздер боюнча өз ара көз каранды деп таанышы мүмкүн.

3. Ушул берененин 1-бөлүгүнүн максаттары үчүн бир субъекттин уюмга бөлөк уюмдардын ырааттуулугу аркылуу кыйыр катышуусунун үлүшү катышуунун тийиштүү үлүштөрүнүн көбөйтүндүсү түрүндө аныкталат.

36-берене. Салыктык жеңилдиктердин натыйжалуулугун баалоо

1. Салыктык жеңилдиктердин натыйжалуулугу салыктык жеңилдиктердин натыйжалуулугунун принцибине ылайык бааланууга тийиш.

2. Ушул беренеге ылайык бааланууга тийиш болгон салыктык жеңилдиктердин тизмеги, ошондой эле салыктык жеңилдиктердин натыйжалуулугун баалоонун тартиби жана түрлөрү Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

Кыргыз Республикасынын Президентинин ченемдик укуктук актыларын ишке ашыруу максатында берилүүчү салык жеңилдиктерине ушул бөлүктүн жоболору жайылтылбайт.

3. Бул берененин максаттары үчүн салыктык жеңилдиктин натыйжалуулугу деп салык жеңилдиктерин колдонуу мезгилинде салык жеңилдиктерин берүүнүн максатына жетүү даражасын мүнөздөөчү салык төлөөчүлөр боюнча тийиштүү тармактын ишинин натыйжасы менен өткөн мезгилдин натыйжасынын катышы түшүнүлөт.

2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

37-берене. Салыктардын түрлөрү

1. Кыргыз Республикасында жалпы мамлекеттик салыктар, жергиликтүү салыктар белгиленет.

2. Жалпы мамлекеттик салыктар деп ушул Кодексте белгиленген жана Кыргыз Республикасынын бардык аймагында төлөнүүгө милдеттүү салыктар эсептелет.

3. Жергиликтүү салыктар деп ушул Кодексте белгиленүүчү жана жергиликтүү кеңештердин ченемдик укуктук актылары менен колдонууга киргизилүүчү, тиешелүү административдик-аймактык бирдиктердин аймактарында төлөнүүгө милдеттүү болгон салыктар түшүнүлөт.

4. Салыктардын жалпы мамлекеттик түрлөрүнө төмөнкүлөр кирет:

1) киреше салыгы;

2) пайда салыгы;

3) КНС;

4) акциз салыгы;

5) жер казынасын пайдалануу салыгы;

6) сатуудан алынуучу салык.

5. Жергиликтүү салыктарга мүлк салыгы кирет.

(КР 2024-жылдын 23-июлундагы № 136 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

38-берене. Салыктарды белгилөөнүн жалпы шарттары

1. Ушул Кодексте салык төлөөчүлөр жана салык салуу элементтери аныкталган учурда гана салык белгиленди деп эсептелет, тактап айтканда:

1) салык салуу объекти;

2) салык базасы;

3) салык ставкасы;

4) салык мезгили;

5) салыкты эсептөө тартиби;

6) салыкты төлөө тартиби;

7) салыкты төлөө мөөнөтү.

2. Салыктык жеңилдиктер ушул Кодексте каралган учурларда колдонулат.

39-берене. Салык салуу объекти

1. Салык салуу объекти деп салык милдеттенмесинин келип чыгышын пайда кылган укуктар жана/же аракеттер саналат.

2. Салыктын ар бир түрү боюнча салык салуу объекти ушул Кодекске ылайык аныкталат.

40-берене. Салык базасы Салык базасы деп салык салуу объекттин нарктык, иш жүзүндɵгү же башка мүнөздөмөсү саналат, анын негизинде салыктын суммасы эсептелет.

41-берене. Салык ставкасы

1. Салык ставкасы деп салык базасын өлчөө бирдигине карата салыктык чегерүүлөрдүн чоңдугу саналат.

2. Салык ставкасы салык базасын өлчөө бирдигине карата пайыздар же абсолюттук сумма түрүндө белгиленет.

42-берене. Салык мезгили

1. Салык мезгили деп салык базасы аныкталуучу жана салык суммасы эсептелүүчү мезгил аралыгы саналат. Эгерде мындай мезгил белгиленбесе, салык мезгили деп салык милдеттенмеси келип чыккан күн эсептелет.

2. Эгерде ушул Кодексте башкасы каралбаса, салык боюнча салык мезгили болуп төмөнкүлөр саналат:

1) ошол салык боюнча салык төлөөчү катары катталган күндөн кийинки күндөн тартып ушул салык мезгили аяктаганга чейинки мезгил аралыгы; же

2) ошол салык үчүн салыктык мезгилдин башталышынан тартып ошол эле салыктык мезгилдин күнүнө чейинки мезгил аралыгы, анда:

а) уюмду башкаруу органы тарабынан бекитилет:

- жоюудагы жоюу балансы;

- кайра уюштуруу учурундагы бөлүштүрүү балансы же өткөрүү актысы;

б) иши аяктагандыгына байланыштуу жеке ишкер тарабынан салыктык каттоону жана/же эсептик каттоону жоюу жөнүндө арызы берилет;

3) эгерде каттоо же аны жоюу бир салык мезгилинин ичинде болсо, ошол салык боюнча салык төлөөчү катары катталган күндөн кийинки күндөн тартып, салык төлөөчүнү ошол салык боюнча каттоо жоюлган күнгө чейинки мезгил аралыгы.

43-берене. Салыкты эсептөө тартиби

1. Эгерде ушул Кодексте башкача белгиленбесе, салык төлөөчү салык мезгили үчүн төлөнүүгө тийиш болгон салыктын суммасын, ушул Кодексте белгиленген салык жеңилдиктерин эске алуу менен салык базасын салык ставкасына көбөйтүү аркылуу өз алдынча эсептейт.

2. Ушул Кодексте каралган учурларда салыктардын айрым түрлөрүнүн суммасын эсептөө боюнча милдет салык кызматынын органдарына жүктөлөт.

44-берене. Салыкты төлөө мөөнөтү

1. Эгерде ушул беренеде башкасы каралбаса, салыктарды төлөө мөөнөттөрү ушул Кодекстин талаптарына ылайык ар бир салыкка карата өзүнчө белгиленет.

2. Салык төлөөчүнүн салык органына тапшырган салык отчеттуулугуна ылайык эсептелген салык милдеттенмесинин суммасы уюмду кайра уюштурууга же жоюуга же жеке ишкердин ишин токтотууга байланыштуу салыктык жана/же эсептик каттоону жоюу жөнүндө арыз менен бирге салык органына мындай арыз берилген күнгө чейин төлөнүүгө тийиш.

3. Салык төлөөнүн белгиленген мөөнөтүн өзгөртүүгө ушул Кодексте каралган тартипте гана жол берилет.

4. Салык төлөө мөөнөттөрүн бузуу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган жоопкерчиликке тартуу үчүн негиз болуп саналат.

45-берене. Салыктарды төлөө тартиби

1. Салык төмөнкүдөй төлөнөт:

1) салыктын бүктүл суммасы же бөлүк-бөлүк боюнча;

2) мөөнөтүн кийинкиге жылдыруу же узартып бөлүп төлөө менен;

3) ар бир салык үчүн ушул Кодексте белгиленген салык төлөө мөөнөтү аяктаган күндөн кеч эмес;

4) салык төлөөчү тарабынан түздөн-түз же анын атынан;

5) салык төлөөчү же обочолонгон бөлүмчөнү салыктык эсепке алуу жана/же эсептик каттоо жери боюнча түздөн-түз;

6) накталай эмес акча түрүндө, анын ичинде санариптик сомдор менен.

2. Салык төлөө тартиби ар бир салыкка карата белгиленет.

(КР 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

46-берене. Салык режимдери

1. Салык режими деп салыктардын жана алардын элементтеринин курамы, ошондой эле Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген учурларда жана тартипте колдонулуучу аларды эсептөөнүн жана төлөөнүн тартиби таанылат.

2. Кыргыз Республикасында жалпы салык режими жана атайын салык режимдери белгиленет.

3. Жалпы салык режими деп ушул Кодексте белгиленген жалпы мамлекеттик жана жеригилктүү салыктар боюнча салыктык милдеттенмелер салык төлөөчүдө пайда болгон салык салуу тутуму саналат.

Атайын салык режими болуп жалпы мамлекеттик салыктардын ордуна салыктардын курамын жана алардын элементтерин аныктоонун өзгөчө тартиби колдонулган жана/же ушул Кодекске ылайык айрым мамлекеттик жана жергиликтүү салыктарды төлөө милдеттенмесинен бошотулган салык тутуму саналат.

4. Атайын салык режими болуп төмөнкүлөр саналат:

1) патенттин негизиндеги салык;

2) бирдиктүү салыктын негизинде салык салуунун жөнөкөйлөтүлгɵн тутуму;

3) эркин экономикалык зоналардагы салык режими;

4) Жогорку технологиялар паркындагы салык режими;

5) майнингге салык;

6) электрондук соода чөйрөсүндөгү ишке салык;

7) оюн-зоок ишине салык;

8) өзгөчө режимдеги соода зонасындагы ишке салык;

9) өзгөчө укуктук режимдеги жана статустагы "Тамчы" атайын финансылык инвестициялык аймагындагы салык режими.

10) транзакцияга салык.

5. Ушул беренеде белгиленгендерден тышкары, экономикалык иштин айрым түрлөрү үчүн башка атайын салык режимдерин белгилөөгө тыюу салынат.

(Кыргыз Республикасынын 2022-жылдын 30-июнундагы № 51, 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2025-жылдын 31-декабрындагы № 262 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

47-берене. Салык төлөөчү

1. Салык төлөөчү деп Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген жагдайлар болгондо салык төлөө милдети жүктөлгөн субъект саналат.

2. Пайда салыгынын, салык салынуучу берүүлɵргɵ КНС, сатуудан алынуучу салыктын салык төлөөчүсү болуп мыйзам чыгаруу, сот, аткаруу бийлик органдары, Кыргыз Республикасынын өзгөчө статусу бар мамлекеттик органдары, Кыргыз Республикасынын Конституциясында аталган башка мамлекеттик орган, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органы жана Депозиттерди коргоо боюнча агенттик саналбайт, буга алардын көңүл ачуу, бош убакытты өткөрүү же эс алуу чөйрөсүндөгү иши кирбейт.

3. Эгерде салык төлөөчү ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан белгиленген аракетсиздик критерийлерине ылайык келсе жана салыктык карызы жок болсо аракетсиз деп таанылат.

4. Салык органдары тарабынан мамлекеттик социалдык камсыздандыруу төгүмдөрүн жана салыктык эмес кирешелерди башкаруу максатында камсыздандыруу төгүмдөрүн жана салыктык эмес кирешелерди төлөөчүлөр салык төлөөчүлөр катары каралат.

48-берене. Салык төлөөчүнүн кабинети

1. Салык төлөөчүнүн кабинети (мындан ары - кабинет) - ушул беренеде каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен салыктарды эсептөө жана төлөө маселелери боюнча салык кызматынын органынын жана салык төлөөчүнүн ортосундагы аралыктан өз ара аракеттенүүлөрү үчүн арналган ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан берилүүчү онлайн-сервис.

2. Салык төлөөчү анын кабинетине кирүү мүмкүнчүлүгүн алуу тартибин ыйгарым укуктуу салык органы аныктайт.

3. Салык төлөөчү өз кабинети аркылуу:

1) салык кызматынын органынан Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары менен жөнгө салынуучу мамилелерде пайдаланылуучу электрондук документтерди алат:

2) салык кызматынын органдарына Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында аныкталган электрондук документтерди, анын ичинде кагаз жүзүндөгү документтердин сканерленген көчүрмөлөрүн берет;

3) Жалданма кызматкерлер боюнча салык агентинин реестрин туруктуу негизде жүргүзөт жана анда жалданма кызматкерлер болуп саналган жана аны менен эмгек мамилелеринде турган жеке жактар боюнча актуалдуу маалыматтарды камсыз кылат. Жалданма кызматкерлер боюнча салык агентинин реестри киреше салыгы боюнча отчетторду берүү учурунда салык төлөөчү тарабынан пайдаланылат. Ушул пункт мамлекеттик бюджеттен каржылануучу уюмдарга, ошондой эле ушул Кодекстин 47-беренесинин 2-бөлүгүндө көрсөтүлгөн субъекттерге жайылтылбайт.

Электрондук документтер салык төлөөчү же салык кызматынын органынын жетекчиси өзү кол койгон кагаз жүзүндөгү документтерге теңдеш деп таанылат. Эгерде ушул Кодексте башкача каралбаса, эгерде электрондук документтер салык төлөөчүгө жөнөтүлсө же ага анын кабинети аркылуу берилсе, кагаз жүзүндөгү документтерди жөнөтүү талап кылынбайт.

4. Ыйгарым укуктуу салык органы майыптыгы бар адамдар үчүн санариптик жеткиликтүүлүктүн эл аралык жана улуттук стандарттарына ылайык анын интерфейсин жана функционалын адаптациялоо менен кабинеттин жеткиликтүүлүгүн камсыз кылууга милдеттүү.

(КР 2024-жылдын 23-июлундагы № 136 , 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

49-берене. Салык төлөөчүнүн укуктары

1. Салык төлөөчү төмөнкүлөргө укуктуу:

1) салык кызматынын органдарынын кызмат адамынан Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын сактоону талап кылууга;

2) салыктык укук мамилелеринде жеке өзү же өзүнүн салык өкүлү аркылуу иш алып барууга;

3) тиешелүү мамлекеттик органдардан Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары жөнүндө маалыматты, ошондой эле ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган, ыйгарым укуктуу салык органы иштеп чыккан эрежелерди, жоболорду жана башка усулдук көрсөтмөлөрдү алууга;

4) салык отчеттуулугунун ыйгарым укуктуу салык органынын расмий сайтына жарыяланбаган формаларын колдонбоого;

5) суроо-талаптын негизинде салык кызматынын органдарындагы өзү тууралуу ар кандай маалыматты, ага кошо көчмө текшерүүнү дайындоо үчүн негиз болгон салыкты туура эмес эсептөө фактылары жөнүндө күбөлөндүрүүчү документтерди ырастоочу көчүрмөлөрдү акысыз алууга, ошондой эле салык төлөөчүнүн кабинети аркылуу берилген, салык кызматынын тиешелүү органынын кол тамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн салык кызматынын органынын документтеринин көчүрмөлөрүн алууга;

6) ашыкча төлөнгөн, ашыкча өндүрүлүп алынган салык суммасын эсепке алууга же кайтарып берүүгө, ошондой эле КНС ашыкча суммасын кайтарып берүүгө жана/же ордун толтурууга;

7) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген негиздер болгондо жана тартипте салык жеңилдиктерин пайдаланууга;

8) салыктык сырды сактоону талап кылууга;

9) ушул Кодексте каралган учурларда салык контролу башталганга чейин жазма буйрук алууга, мындай контролду жүзөгө ашырган салык кызматынын органынын кызмат адамынын ырастамасы менен таанышууга;

10) салык контролун жүзөгө ашыруучу салык кызматынын органынын кызмат адамынан инспектордук текшерүү китепчесине каттоону талап кылууга;

11) салык контролунун натыйжалары боюнча салык кызматынын органдарына түшүндүрмө берүүгө;

12) салык милдеттенмесин аткарууга тиешеси жок маалыматтарды жана документтерди бербөөгө;

13) салык кызматынын органынын кызмат адамынын чечимине, аракетине же аракетсиздигине даттанууга;

14) салык кызматынын органынын мыйзамсыз чечиминен, анын кызмат адамынын укукка жат аракетинен же аракетсиздигинен улам келип чыккан чыгымдын жана зыяндын ордун Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык толтуртуп алууга;

15) төмөнкүлөрдү камтыган КНС төлөөчүлөр жөнүндө маалыматка эркин жетүүгө:

а) КНС төлөөчүнүн толук аталышы, ИСН;

б) анык эмес деп таанылган эсеп-фактуранын реквизиттери;

в) төмөнкү салык төлөөчүлөр жөнүндө маалыматтар:

- патенттин же өзгөчө режимдеги соода зоналарындагы ишке салыктын негизинде иш жүргүзүүчү, ошондой эле ушул Кодекстин 423-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктунун "а" пунктчасында, 6, 8-бөлүктөрүндө көрсөтүлгөн;

- электрондук эсеп-фактура жана электрондук товардык-транспорттук коштомо кагаз боюнча маалыматтык системаларда катталган.

2. Салык төлөөчү Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген башка укуктарга да ээ.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 2-февралындагы № 31, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185, 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2025-жылдын 31-декабрындагы № 262 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

50-берене. Салык төлөөчүнүн укуктарын камсыз кылуу жана коргоо

1. Кыргыз Республикасы салык төлөөчүнүн укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын сотко чейин жана сотто коргоону кепилдейт.

2. Салык төлөөчүнүн укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоонун тартиби ушул Кодексте жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдарында аныкталат.

3. Салык төлөөчүнүн укуктары ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын, салык кызматынын органдарынын, бажы органдарынын, ошондой эле алардын кызмат адамдарынын тийиштүү милдеттери менен камсыз кылынат.

4. Салык төлөөчүнүн укуктарын камсыз кылуу боюнча милдеттерди аткарбоо же талаптагыдай эмес аткаруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган жоопкерчиликке алып келет.

51-берене. Салык төлөөчүнүн милдеттери

1. Салык төлөөчү төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) белгиленген тартипте салык органында катталууга;

2) салык милдеттенмесин аткарууга;

3) ушул Кодексте белгиленген талаптарга ылайык салыктык эсепке алууну жүргүзүүгө;

31) салык төлөөчүнүн өз кабинети аркылуу Жалданма кызматкерлер боюнча салык агентинин реестрин жүргүзүүгө жана анда жалданма кызматкерлер болуп саналган жана аны менен эмгек мамилелеринде турган жеке жактар боюнча актуалдуу маалыматтарды камсыз кылууга. Ушул пункт мамлекеттик бюджеттен каржылануучу уюмдарга, ошондой эле ушул Кодекстин 47-беренесинин 2-бөлүгүндө көрсөтүлгөн субъекттерге жайылтылбайт.

4) ушул Кодексте белгиленген тартипте жана мөөнөттөрдө салык отчетун берүүгө;

5) ушул Кодексте белгиленген учурларда жана тартипте түшүндүрмөлөрдү, маалыматтарды жана документтерди берүүгө, анын ичинде электрондук түрдө берүүгө;

6) салыктык укук бузуулардын кесепеттерин четтетүү же салыктык укук бузууларга алып келүүчү аракеттерди же аракетсиздикти токтотуу жөнүндө салык кызматынын органынын мыйзамдуу талабын аткарууга;

7) ушул Кодекстин негизинде салык кызматынын органынын кызмат адамынын кызматтык милдеттерин аткаруусуна тоскоолдук кылбоого;

8) жазма буйруктун негизинде салык аудити, көчмө салыктык текшерүү, рейддик салык контролу жана салык төлөөчү тааныган салык карызын накталай акча каражаттарынын эсебинен өндүрүү, жалданма кызматкерлердин иш жүзүндөгү санын аныктоо үчүн салык постун орнотуу формасында, ошондой эле бар болушу же пайдаланылышы салык милдеттенмелеринин келип чыгышына алып келген аймакта же жайда хронометраждык иликтөөлөрдү жүргүзүүдө салык контролун жүргүзүүчү салык кызматынын органынын кызмат адамына кирүүгө мүмкүндүк берүүгө;

9) салык милдеттенмесин эсептɵɵнү эсепке алууну жана аткарууну ырастаган документтердин сакталышынын төмөнкүдөй мөөнөтүн камсыз кылууга:

а) кагаз жана электрондук алып жүрүүчүдөгү документтер - патенттин негизинде салыкты алууну жана төлөөнү тастыктаган документтерди кошпогондо, 6 жылдан кем эмес;

б) патенттин негизинде салыкты алууну жана төлөөнү тастыктаган документтер - 3 жылдын ичинде;

10) салык кызматынын органынын текшерүү жүргүзгөн кызмат адамына текшерүүнү же контролдоону каттоо үчүн инспектордук текшерүүлөр китебин көрсөтүүгө;

11) учурдагы салыктык эсепке алуу жери боюнча салык органына Кыргыз Республикасынын банктарында эсептердин ачылгандыгы же жабылгандыгы жөнүндө, анын ичинде Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жайгашкан эсептери жөнүндө маалыматты мындай эсептер ачылган же жабылган күндөн кийинки күндөн тартып 15 күндүн ичинде билдирүүгө;

12) акциздик товарларга, ЕАЭБге мүчө-мамлекеттерден Кыргыз Республикасына ташып киргизилген товарларга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагы боюнча орду которулган товарларга карата Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген талаптарды аткарууга;

13) учурдагы салыктык эсепке алуу жери боюнча салык органына билдирүү тапшырууга:

а) товарларды өткөрүп берүүгө байланыштуу ЕАЭБ мүчө-мамлекеттин аймагынан Кыргыз Республикасынын аймагына ташып кирүү жөнүндө:

- ЕАЭБ мүчө-мамлекеттин салык төлөөчүсүнөн анын Кыргыз Республикасындагы филиалына же өкүлчүлүгүнө;

- ЕАЭБ мүчө-мамлекеттеги филиалдан же өкүлчүлүктөн филиал же өкүлчүлүк болуп саналган Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүсүнө;

б) өткөрүп берүүгө байланыштуу товарларды Кыргыз Республикасынын аймагынан ЕАЭБ башка мүчө мамлекеттин аймагына ташып чыгуу жөнүндө:

- Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүсүнөн ЕАЭБ мүчө-мамлекеттеги ɵзүнүн филиалына же өкүлчүлүгүнө;

- Кыргыз Республикасындагы филиалдан же өкүлчүлүктөн филиалы же өкүлчүлүгү болуп саналган ЕАЭБ мүчө-мамлекеттин салык төлөөчүсүнө;

в) ташылып кирген товарлардын өзгөчөлүктөрүн жана мүнөздөмөлөрүн өзгөртпөстөн кийин Кыргыз Республикасынын аймагынан ташылып чыга турган товарларды ЕАЭБ мүчө-мамлекеттердин аймагынан Кыргыз Республикасынын аймагына убактылуу ташып кирүү жөнүндө;

г) ташылып чыккан товарлардын өзгөчөлүктөрүн жана мүнөздөмөлөрүн өзгөртпөстөн кийин Кыргыз Республикасынын аймагына ташылып кире турган товарларды Кыргыз Республикасынын аймагынан ЕАЭБ мүчө-мамлекеттердин аймагына убактылуу ташып чыгуу жөнүндө;

д) берилүүчү чийки затты аны андан ары кайра иштетүү үчүн ЕАЭБ мүчө-мамлекеттин аймагынан Кыргыз Республикасынын аймагына ташып кирүү жөнүндө;

е) берилүүчү чийки затты андан ары кайра иштетүү үчүн аны Кыргыз Республикасынын аймагынан ЕАЭБ мүчө-мамлекеттин аймагына ташып чыгуу жөнүндө.

Билдирүүнүн формасы, толтуруу жана берүү мөөнөттөрү жана тартиби ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан бекитилет;

14) товарларды маркалоону жүзөгө ашырууга, маркалана турган товарлар жөнүндө толук жана анык маалымат берүүгө жана товарларды маркалоо жагынан Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана/же ЕАЭБ мыйзамдарында каралган милдеттенмелерди аткарууга;

15) Министрлер Кабинети бекиткен тартипке ылайык колдонууга уруксат берилген фискалдык программалык камсыз кылууну колдонууга;

16) жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташууларга тапшырык берүү үчүн колдонулуучу маалымат тутумуна такси кызматынын кызмат көрсөтүүлөрүнүн жана курьердик кызмат көрсөтүүнүн субъекттерин салыктык каттоосу болгондо гана кошууну камсыз кылууга;

17) ЕАЭБге мүчө-мамлекеттерден Кыргыз Республикасына товарларды ташып кирүүдө салык органдарына ташып киргизилген товарларга документтерди жана коштомо документтерди Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте көрсөтүүгө;

18) Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган учурларда жана тартипте ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан бекитилүүчү товарлардын, жумуштардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн каталогдорун пайдаланууга;

19) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында жана ЕАЭБдин укуктарында аныкталган учурларда жана тартипте контролдук пломбаларды пайдаланууга;

20) ушул Кодекске ылайык эсеп-фактураны тариздөөгө милдеттүү болгон берүүчүдөн электрондук документ түрүндө эсеп-фактураны алуу менен товарларды, жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатып алууга.

11. Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары иш жүргүзгөн салык төлөөчү салыктарды бирдиктүү салыктын негизинде салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн тутумуна ылайык гана төлөөгө милдеттүү.

12. Транзакциялар боюнча иш жүргүзүүчү салык төлөөчү ушул Кодекстин 65-главасына гана ылайык салыктарды төлөөгө милдеттүү.

2. Салык төлөөчү Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген башка милдеттерди аткарат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 , 2024-жылдын 23-июлундагы № 136 , 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2025-жылдын 31-декабрындагы № 262, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

52-берене. Салык төлөөчүнүн кызмат адамы

1. Салык төлөөчүнүн кызмат адамы болуп төмөнкүлөр саналат:

1) салык төлөөчүнүн башкармалыгынын аткаруу органынын жетекчиси;

2) уюмдун туруктуу мекемесинин жетекчиси;

3) эмгек келишиминин же жарандык-укуктук келишимдин же ишеним каттын негизинде ушул Кодексте белгиленген милдеттерди аткаруу боюнча ыйгарым укук берилген жеке жак;

4) ушул бөлүктүн 1-3-пункттарында көрсөтүлгөн адамдардын милдеттерин убактылуу аткаруучу жеке жак.

2. Салыктык максаттарда кызмат адамы деп төмөнкүлөр таанылат:

1) жеке ишкер үчүн - жеке ишкер катары катталган же катталууга тийиш болгон жеке жак;

2) жеке жак үчүн - бул жеке жак.

53-берене. Салык агенти, укуктар, милдеттер жана жоопкерчилик

1. Эгерде ушул беренеде башкача каралбаса, ушул Кодекстин талаптарына ылайык салык төлөөчүнүн салык милдеттенмесин аткарууга милдеттүү болгон уюм же жеке ишкер салык агенти болуп саналат.

Мыйзам чыгаруу, сот, Кыргыз Республикасынын атайын статусу бар мамлекеттик бийликтин аткаруу органдары, Кыргыз Республикасынын Конституциясында аныкталган башка мамлекеттик орган, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органы жана Кыргыз Республикасынын Депозиттерди коргоо боюнча агенттиги иши Кыргыз Республикасынын аймагында туруктуу мекеменин пайда болушуна алып келбеген, берүү жери болуп Кыргыз Республикасынын аймагы таанылган чет өлкөлүк уюм тарабынан алардын дарегине аткарылган жумуштар же кызмат көрсөтүүлөр боюнча КНС боюнча салык агенттери болуп саналбайт.

2. Салык агенти өзүнүн милдеттерин ушул Кодексте каралган жеңилдиктерди жана бошотууларды эске алуу менен төмөнкүлөргө карата аткарат:

1) кызматкерге эмгек келишими боюнча төлөнгөн суммалар, ошондой эле жеке жакка төлөнгөн жана ушул Кодекске ылайык салык салынууга тийиш болгон башка киреше боюнча киреше булагы катары киреше салыгына;

2) Кыргыз Республикасында туруктуу мекеме түзбөстөн иш жүргүзгөн чет өлкөлүк уюмдун кирешесинен алынуучу салыкка, киреше булагы катары;

3) чет өлкөлүк субъекттин киреше булагы деп таанылуучу капиталдагы үлүшүн же ата мекендик уюмдагы башка катышуу үлүшүн сатуудан алган кирешесинен алынуучу салыкка;

4) транзакцияга салыкка:

а) жеке ишкердин, уюмдун, мамлекеттик каттоо жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасында катталган чет өлкөлүк уюмдун филиалынын/өкүлчүлүгүнүн;

б) Кыргыз Республикасында туруктуу мекемеси жок жана анын эсеби ачылган банктын дареги боюнча мамлекеттик каттоосуз салыктык каттоодон өткөн чет өлкөлүк уюмдун;

5) ушул Кодекстин 111-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык Кыргыз Республикасында катталган, 28-берененин 4-бөлүгүндө көрсөтүлгөн чет өлкөлүк уюмду кошпогондо, Кыргыз Республикасынын аймагы берүү орду болуп таанылган алардын дарегине иши Кыргыз Республикасынын аймагында туруктуу мекеменин пайда болушуна алып келбеген чет өлкөлүк уюм тарабынан аткарылган жумуштар же көрсөтүлгөн кызматтар боюнча КНСке.

Ушул пункт ушул Кодекс күчүнө кирген датага чейин түзүлгөн, ушул Кодекстин 3-беренесинде көрсөтүлгөн эл аралык келишимдерди же макулдашууларды ишке ашыруунун алкагында жумуштарды аткарууга жана/же кызматтарды көрсөтүүгө жайылтылбайт;

6) акциздик товар натыйжасы болуп саналган иштетип алма чийки затты кайра иштетүүчү субъект катары акциздик салыкка.

2-1. Салык агенти жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташууга, такси кызматына жана курьердик кызматка тапшырык берүү үчүн колдонулуучу салык агентинин маалымат тутумун пайдалануу менен иш жүргүзүүдөн алынган жана ушул Кодекске ылайык салык салынууга тийиш болгон жеке жактын кирешесинен киреше салыгына карата өз милдеттерин аткарат. Көңүл буруңуздар! КР 2025-жылдын 12-февралындагы N 37 Мыйзамы менен берилген берененин 2-1-бөлүгүнө киргизилген өзгөртүүлөр, 2025-жылдын 1-сентябрынан тартып күчүнө кирет.

3. Салык агенти салык агентинин өзү же салык агентинин тапшырмасы боюнча башка адам же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык башка адам тарабынан кирешенин суммасын тɵлɵɵ, товар, жумуштар жана кызмат кɵрсɵтүүлɵр үчүн акылар төлөнгөнүнө карабастан, салык төлөөчүнүн салык милдеттенмесин аткарууга милдеттүү.

4. Эгерде ушул Кодексте башкача белгиленбесе, салык төлөөчү үчүн ушул Кодекс менен белгиленген укуктар жана милдеттер салык агентине жайылтылат.

5. Эгерде салык агенти ушул Кодекс менен каралган салык милдеттенмесин кармап калбаса же толук эмес кармап калса, анда бул аткарылбаган салык милдеттенмеси салык агенти тарабынан аткарылат.

6. Банк ушул берененин 2-бөлүгүнүн 5-пунктунда каралган милдеттерге карата салык агенти болуп саналбайт.

7. Салык агентинин отчету салык милдеттенмеси пайда болгон ай үчүн берилет. Салык агентинин отчетун берүү жана салык милдеттенмесин төлөө ушул Кодекстин талаптарына ылайык ар бир салыкка карата өзүнчө колдонулган тартипте жана мөөнөттөрдө жүзөгө ашырылат.

8. Кыргыз Республикасынын аймагы берүү жери деп таанылган жумуштарды жана/же кызмат көрсөтүүлөрдү чет өлкөлүк уюмдан же чет өлкөлүк жеке ишкерден сатып алууда Жогорку технологиялар паркынын резиденти, ошондой эле аба жана темир жол транспорту менен жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү жана жол жүгүн эл аралык ташууну жүзөгө ашыруучу салык төлөөчү ушул берененин 2-бөлүгүнүн 5-пунктунда каралган КНСке карата салык агентинин милдеттерин аткаруудан бошотулат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2024-жылдын 2-февралындагы № 31, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185, 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2025-жылдын 31-декабрындагы № 262, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

54-берене. Салык өкүлү, анын ыйгарым укуктары, укуктары, милдеттери жана жоопкерчилиги

1. Салык төлөөчү салыктык укук мамилелерине жеке өзү, ошондой эле салык өкүлү аркылуу катышууга укуктуу.

2. Салык өкүлү салыктык укук мамилелеринде салык төлөөчүнүн атынан иш алып барууга укуктуу.

3. Салыктык укук мамилелерине салык төлөөчүнүн өзүнүн катышуусу аны салык өкүлү болуу укугунан ажыратпайт, ошону менен бирге эле салык өкүлүнүн катышуусу салык төлөөчүнү салыктык укук мамилелерине жеке өзү катышуу укугунан ажыратпайт.

4. Салык өкүлүнүн ыйгарым укуктары, укуктары, милдеттери жана жоопкерчилиги төмөнкүлөр тарабынан аныкталат:

1) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары;

2) салык төлөөчүнүн жана салык өкүлүнүн ортосунда түзүлүүчү жарандык-укуктук келишим;

3) салык өкүлүнө салык төлөөчү тарабынан берилүүчү ишеним кат.

5. Салыктык укук мамилелерине ушул салык төлөөчүнүн катышуусуна байланышкан салык төлөөчүнүн салык өкүлүнүн аракети же аракетсиздиги салык төлөөчүнүн аракети же аракетсиздиги деп таанылат.

6. Мамлекеттик орган же мамлекеттик органдын кызмат адамы салык төлөөчүнүн салык өкүлү боло албайт.

55-берене. Салык кызматынын органдары

1. Салык кызматынын органдары юридикалык жактын статусуна, өз алдынча чыгымдар сметасына, казыналык тутумундагы эсептерге, мамлекеттик жана расмий тилдердеги өз аталышы бар Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик герби тартылган мөөргө, фирмалык бланкка, бурч штампына ээ жана алар төмөнкүлɵрдөн турат:

1) ыйгарым укуктуу салык органынан;

2) салык органдарынан.

2. Салык кызматынын органдары Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары менен белгиленген компетенциянын чектеринде салыктык администрациялоону жүзөгө ашырышат, Кыргыз Республикасынын салык саясатын ишке ашырууга катышат, ошондой эле Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза-процессуалдык мыйзамдарына жана башкаруу жана салык мыйзамдарын администрациялоо жана укуктук колдонуу маселелери боюнча Кыргыз Республикасынын ыкчам-издөө иши жөнүндө мыйзамдарына ылайык алгачкы тергөө органынын иш-милдеттери менен сотко чейинки өндүрүштү жүзɵгɵ ашырат.

Сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашыруучу салык кызматынын органдары укук коргоо органынын статусуна ээ.

3. Салык кызматынын органдары жергиликтүү мамлекеттик администрацияларга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына баш ийбейт.

4. Салык кызматынын органдары, ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген өз ыйгарым укуктарын жүзөгө ашырууда алардын ишине мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кийлигишүүсүнө тыюу салынат.

5. Салык кызматынын органдары жана алардын кызмат адамдары Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары менен аныкталган ыйгарым укуктардын алкагынан чыга албайт.

56-берене. Салык кызматынын органынын кызмат адамы. Кызмат өтөө жана атайын наамдарды ыйгаруу тартиби

1. Салык кызматынын органынын кызмат адамы болуп ушул Кодексте белгиленген ыйгарым укуктарга ээ салык кызматынын органынын жетекчиси, кызматкери, ошондой эле салык кызматынын органдарынын административдик иш-милдеттерин аткарган кызматкери саналат.

2. Мыйзамдарда белгиленген тартипте алып салынбаган же жоюлбаган соттуулугу бар адам же соттуулугу жоюлганына же алып салынганына карабастан мамлекеттик жана муниципалдык кызматтын кызыкчылыктарына каршы коррупциялык жана/же башка кылмыш жасагандыгы үчүн соттуулугу бар адам салык кызмат органынын кызмат адамы боло албайт.

Сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашыруучу салык кызматы органдарынын кызмат адамдарына укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген талаптар коюлат. Мамлекеттик жарандык кызматчылардын салык кызматынын органдарында кызмат өтөөсү, мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен ушул Кодекске карама-каршы келбеген бөлүгүндө жөнгө салынат. 2-1. (КР 2024-жылдын 23-июлундагы N 136 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

3. Эгерде ушул беренеде башкасы каралбаса, салык кызматынын органынын кызмат адамына кызмат өтөө учурунда кызмат орундарынын топторунун жана категорияларынын чегинде ээлеген кызмат ордуна ылайык, ыйгаруу ырааттуулугун сактоо менен, ошондой эле мурдагы атайын наамдагы жана ээлеген мамлекеттик кызмат ордундагы мамлекеттик кызматта иштеген жылдарын эске алуу менен атайын наамдар ыйгарылат.

4. Биринчи атайын наам болуп "салык кызматынын кенже инспектору" деген наам саналат, ал салык кызматынын органдарынын тутумунда бир жылдан кем эмес иш стажы бар кызмат адамдарына ыйгарылат.

(Абзац КР 2025-жылдын 29-октябрындагы N 243 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту) 4-1. Салык органдарынын кызмат адамдарына чектүү атайын наамдар төмөнкүдөй тартипте ыйгарылат:

1) кенже кызмат орундарына - жогорулашы боюнча салык кызматынын 3 жана 2-рангдагы инспектору атайын наамдары;

2) улук кызмат орундарына:

а) түзүмдүк бөлүмдөрдүн жетекчилерине - салык кызматынын 3-рангдагы кеңешчиси атайын наамы;

б) башка кызмат орундарына- салык кызматынын 1-рангдагы инспектору атайын наамы;

3) башкы кызмат орундарына:

а) салык органынын жетекчисине - салык кызматынын 1-рангдагы кеңешчиси атайын наамдары;

б) салык органынын жетекчисинин орун басарына - салык кызматынын 2-рангдагы кеңешчиси атайын наамдары.

4-2. Ыйгарым укуктуу салык органынын кызмат адамдарына чектүү атайын наамдар төмөнкүдөй тартипте ыйгарылат:

1) кенже кызмат орундарына - жогорулашы боюнча салык кызматынын 2 жана 1-рангдагы инспектору атайын наамдары;

2) улук кызмат орундарына - салык кызматынын 3-рангдагы кеңешчиси атайын наамы;

3) башкы кызмат орундарына - жогорулашы боюнча салык кызматынын 2 жана 1-рангдагы кеңешчиси атайын наамдары;

4) ыйгарым укуктуу салык органынын жетекчисинин орун басарларына - салык кызматынын 3-рангдагы мамлекеттик кеңешчиси атайын наамдары;

5) ыйгарым укуктуу салык органынын жетекчисине - салык кызматынын 2-рангдагы мамлекеттик кеңешчиси атайын наамы.

5. Салык кызматынын 1, 2 жана 3-рангдагы мамлекеттик кеңешчиси атайын наамдарын ыйгаруу, ажыратуу, төмөндөтүү Министрлер Кабинетинин Төрагасынын сунушу боюнча - Кыргыз Республикасынын Президенти (мындан ары - Президент), калган атайын наамдар боюнча кызмат адамынын түздөн-түз жетекчисинин сунушу боюнча ыйгарым укуктуу салык органынын жетекчиси тарабынан жүзөгө ашырылат.

6. Кезектеги атайын наамды ыйгаруу үчүн ар бир атайын наамда болуу мөөнөтү тиешелүү буйрукка кол коюлган учурдан тартып төмөнкүлөрдү түзүүгө тийиш:

1) салык кызматынын кенже инспектору - 1 жыл;

2) салык кызматынын 3, 2 жана 1-рангдагы инспектору - тиешелүү түрдө 2, 3 жана 4 жыл;

3) салык кызматынын 3 жана 2-рангдагы кеңешчиси - тиешелүү түрдө 5 жана 6 жыл.

Салык кызматынын 2 жана 1-рангдагы кеңешчиси атайын наамдары ыйгарым укуктуу салык органынын жетекчисинин чечими боюнча мурдагы атайын наамында жүргөн узактыгын эске албастан, ошондой эле салык кызматынын 1-рангындагы инспекторунан төмөн эмес атайын наамы болгон учурда ырааттуулукту сактабастан ыйгарылышы мүмкүн. Салык кызматынын 1-рангдагы кеңешчиси, салык кызматынын 1, 2 жана 3-рангдагы мамлекеттик кеңешчиси атайын наамдарында болуу мөөнөтү белгиленбейт.

7. Белгилүү бир мөөнөткө кабыл алынган, ошондой эле тартиптик жазасы бар же аларга карата кызматтык териштирүү жүргүзүлүп жаткан же кылмыш иши козголгон салык органдарынын кызмат адамдарына атайын наамдар ыйгарылбайт.

Салык кызматынын органынын кызмат адамы төмөнкүдөй учурларда атайын наамынан ажыратылышы мүмкүн:

- ага карата соттун мыйзамдуу күчүнө кирген айыптоочу өкүмү болгондо;

- мамлекеттик кызматчы наамына шек келтиргендигине байланыштуу кызматтан бошотулганда;

- Кыргыз Республикасынын жарандыгынан ажыраганда.

Салык кызматынын органынын кызмат адамы кызматтык милдеттерин одоно бузгандыгы, кадыр-баркына шек келтирген жосун жасагандыгы, ага жүктөлгөн милдеттерди аткарбагандыгы же талаптагыдай аткарбагандыгы үчүн атайын наамынан, бирок андан төмөн бир атайын наамдан ашпаган наамга төмөндөтүлүшү мүмкүн, ошондой эле атайын наамдан ажыратылышы мүмкүн.

8. Салык кызматынын органынын жетекчиси атайын наамдагы кызмат өтөө мөөнөтү аяктагандан кийин кызмат адамдарына кезектеги атайын наамды ɵз учурунда берүү үчүн чараларды көрүүгө милдеттүү, анын бузулушу жеке тартип жоопкерчилигине алып келет.

9. Салык кызматынын органынын кызмат адамына өзгөчө учурларда анын кесипкөй сапаттарын, мамлекеттик бийлик органдарындагы иш стажын эске алуу менен кызматтык милдеттерин аткаруудагы өзгөчө жетишкендиктери үчүн дем берүү катары кезектеги атайын наам бир жолу ыйгарылышы мүмкүн:

1) мөөнөтүнөн мурда, мурдагы наамдагы кызматынын мөөнөтү аяктаганга чейин бир жыл мурда, бирок ээлеген кызматына ылайык келген атайын наамдан жогору эмес;

2) атайын наамдагы кызматынын мөөнөтү аяктагандан кийин ээлеген кызматына ылайык келген атайын наамдан бир тепкичке жогору.

10. Салык кызматынын органынын илимий даражасы же илимий наамы бар кызмат адамына кезектеги атайын наам ээлеген кызматына ылайык келген атайын наамдан бир тепкич жогору берилет.

11. Аскердик же атайын наамдары, атайын класстык чендери, дипломатиялык рангдары, класстык чендери бар адамдарга салык кызматынын органдарына дайындалган учурда ушул аскердик же атайын наамга, атайын класстык ченге, дипломатиялык рангга, класстык ченге шайкеш келүүчү атайын наам ыйгарылат. Ыйгарылган атайын наам салык кызматынын органынын кызмат адамы башка мамлекеттик органга же башка мамлекеттик кызматка которулганда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген катыш боюнча ушул Кодекске ылайык сакталып калат.

12. Атайын наамдын ыйгарылышы, төмөндөтүлүшү жана ажыратылышы жөнүндө маалыматтар салык кызматынын органынын кызмат адамынын өздүк ишине киргизилет жана кызматтык ырастамада көрсөтүлөт.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2024-жылдын 23-июлундагы № 136 , 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

57-берене. Салык кызматынын органдарын финансылык жана материалдык-техникалык камсыз кылуу

1. Салык кызматынын органдарынын чыгымдарын каржылоо, анын ичинде эмгек акы төлөө, материалдык-техникалык камсыз кылуу, кызматкерлерге материалдык жактан дем берүү, өткөн бюджеттик жыл үчүн салык кызматынын органдары тарабынан чогултулган салыктык каражаттардын, салыктык эмес кирешелердин суммасынын

3 пайыз өлчөмүндөгү каражаттарынын эсебинен жүргүзүлөт, аларды бөлүштүрүү жана колдонуу тартиби ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан жыл сайын бекитилет, ошондой эле каржылоо максаттуу бюджеттен тышкаркы каражаттардын эсебинен ишке ашырылат.

2. Атайын наамдар ыйгарылган салык кызматынын органдарынын кызмат адамдары Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте акысыз формалуу кийим менен камсыз болушат.

58-берене. Салык кызматынын органдарынын милдеттери Салык кызматынын органдарына төмөнкүдөй милдеттер жүктөлөт:

1) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын сакталышын контролдоо;

2) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген талаптарга ылайык салык милдеттенмесин аткаруу боюнча салык төлөөчүгө же анын салык боюнча өкүлүнө көмөк көрсөтүү.

59-берене. Салык кызматынын органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын укуктары

1. Салык кызматынын органдары жана алардын кызмат адамдары төмөнкүлөргө укуктуу:

1) ушул Кодексте белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган ченемдик укуктук актыларды иштеп чыгууга жана салык отчеттуулугунун жана документтердин формаларын жана аларды толтуруу тартибин бекитүүгө;

2) ушул Кодексте белгиленген тартипте салык контролун жүзөгө ашырууга;

3) эгерде ушул Кодексте башкасы белгиленбесе, салык контролун жүзөгө ашырууда салык төлөөчүдөн бюджетке салыктарды эсептөө, кармоо жана төлөө боюнча документтерди берүүнү талап кылууга;

4) эгерде ушул Кодексте башкасы белгиленбесе, салык контролун жүзөгө ашырууда салык төлөөчүдөн салыктарды эсептөө, кармоо жана төлөө боюнча документтерди, ошондой эле салыктарды эсептөөнүн тууралыгын, өз учурунда кармоону жана төлөөнү ырастоочу документтерди толтуруу боюнча түшүндүрмөлөрдү талап кылууга;

5) эгерде ушул Кодексте башкасы белгиленбесе, салык контролун жүзөгө ашыруунун жүрүшүндө ушул Кодексте аныкталган тартипте салык төлөөчүдөн документтердин көчүрмөлөрүн алууга;

6) салык контролун толук жүргүзүү үчүн мааниге ээ болгон ар кандай аймактарды, жайларды, документтерди жана буюмдарды ушул Кодекске ылайык текшерүүнү жүргүзүүгө;

7) текшерилүүчү салык төлөөчүгө салык салууга байланыштуу маселелер боюнча ушул Кодексте белгиленген тартипте банктардан салык төлөөчүнүн банктык эсептеринин болушу жана номерлери жөнүндө, коммерциялык, банктык жана башка корголуучу жашыруун сырды түзүүчү маалыматтарды жарыялоого карата Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген талаптарын сактоо менен бул эсептердеги акчалардын калдыктары жана кыймылы жөнүндө маалыматтарды алууга;

8) электрондук түрдө кызмат көрсөткөн салык төлөөчүнү салыктык текшерүүнү жүргүзүүдө салык кызматынын органы мындай бүтүмдүн катышуучуларынан электрондук бүтүм жагынан маалыматты талап кылууга укуктуу;

9) ушул Кодексте каралган учурларда жана тартипте баалоонун кыйыр усулдарынын негизинде салык төлөөчүнүн салык милдеттемесин аныктоого;

10) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган негиздер боюнча салык төлөөчүнү жоюу, анын ичинде мажбурлоо менен жоюу жөнүндө сотко доо арызын берүүгө;

11) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын аныкталган бузууларды четтетүүнү талап кылууга жана көрсөтүлгөн талаптардын аткарылышын контролдоого;

12) мамлекеттик органдардан жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан, базарлардын жана соода борборлорунун администрацияларынан салык салуу объекттерине байланышкан маалыматты талап кылууга жана алууга;

13) салыктарды чогултуу боюнча контролду жүзөгө ашырууга;

14) жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, ошондой эле базарлардын жана соода борборлорунун администрациясынын ушул Кодекске ылайык берилген мамлекеттик ыйгарым укуктарды аткаруу боюнча ишин контролдоого;

15) фискалдык программалык камсыз кылуунун ыйгарым укуктуу салык органы аныктоочу талаптарга ылайык келишине карата текшерүүгө жана салык контролун жүргүзүүдө анда сакталган маалыматтарды пайдаланууга;

16) Министрлер Кабинети аныктаган учурларда жана тартипте товардык-материалдык баалуулуктардын калдыктарын алып салууга;

17) салык контролун жүргүзүүдө ишти салык каттоосуз жана/же патенттин же өзгөчө режимдеги соода зоналарындагы ишке салыктын негизинде салыкты төлөбөстөн жүзөгө ашырган жана/же Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган товардык-материалдык баалуулуктарга баштапкы эсепке алуу документтери жок болгон учурда, салык төлөөчүнүн ишкердик иши менен байланышкан мүлк объекттерин мөөр басып бекитүүгө/пломбалоого;

18) салык кызматынын маалымат тутумунда салыктарды төлөбөөнүн тобокелдик факторлору жок болгон жана салык төлөөчү нөлдүк көрсөткүчтөр менен салык отчеттуулугун берген учурда уюмдун жоюлушуна же жеке ишкердин ишинин токтотулушуна байланыштуу салыктык каттоону жокко чыгарууда ушул Кодекске ылайык салык төлөөчүнү текшерүүнү жүргүзүүгө;

19) ушул Кодекстин 107-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жеке жактын жана анын жакын туугандарынын кирешелери, чыгымдары, мүлкү жана милдеттенмелери жөнүндө маалымат берүү тууралуу суроо-талапты мамлекеттик органдарга, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, коммерциялык жана коммерциялык эмес уюмдарга, чет мамлекетке, жарандарга жөнөтүүгө;

20) Кыргыз Республикасынын лотереялар жөнүндө мыйзамдарында белгиленген тартипте шыктандыруучу лотереяларды өткөрүү боюнча иш-чараларды уюштуруу;

21) шыктандыруучу лотереянын байге фондун түзүү үчүн товарларды, жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатып алуу жана аларды лотереянын жеңүүчүлөрүнө кайтарымсыз негизде өткөрүп берүү;

22) банктык төлөм карталарын жана/же электрондук акчаларды жана/же улуттук стандарттагы штрих-коддун (QR-коддун) эки өлчөмдүү символдорун жана/же башка накталай эмес төлөм инструменттерин пайдалануу менен төлөмдөрдү жүргүзүүгө арналган жабдуунун (программалык-техникалык түзүлүштүн) болушун жана колдонулушун, анын ичинде мындай жабдуунун катталуу фактысын контролдоо:

а) башка жакка; жана/же

б) ишкердик ишке байланышпаган жеке мүнөздөгү төлөмдөрдү жүргүзүүгө арналган субъекттин өзүнө;

23) Министрлер Кабинети аныктаган тартипте товарларды эсепке алуу пункттарында товарлардын жүгүртүлүшүн эсепке алууга жана байкоо жүргүзүүгө.

24) салык постун орнотуу жана товардык-материалдык баалуулуктардын калдыктарын алуу мезгилинде ишкердик объектине видео байкоо тутумун орнотууга.

2. Ушул Кодексте белгиленген ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу үчүн салык кызматынын органдары жана алардын кызмат адамдары ушул Кодексте жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген башка укуктарга да ээ.

Укук коргоо иши бөлүгүндө салык кызматынын органдары жана алардын кызмат адамдары Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза-процессуалдык кодексинде жана Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө мыйзамдарында каралган укуктарга ээ.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

60-берене. Салык кызматынын органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын милдеттери

1. Салык кызматынын органдары жана анын кызмат адамдары төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) салык төлөөчүнүн укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын сактоого;

2) жеке жактардын активдерин ыктыярдуу декларациялоо жана мунапыс берүү чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык берилген декларацияны изилдөө процессинде алынган маалыматты декларация субъектине каршы колдонбоого жана ачыкка чыгарбоого;

Көңүл буруңуздар! Берилген беренеге КР 2023-жылдын 3-апрелиндеги N 78 Мыйзамы менен киргизилген өзгөртүүлөр, "Жеке жактардын активдерин ыктыярдуу легалдаштыруу жана мунапыс берүү жөнүндө" КР Мыйзамы күчүнө кирген күндөн тартып күчүнө кирет.

3) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын сактоого жана салык төлөөчүлөрдөн аны аткарууну талап кылууга;

4) салык төлөөчүгө ыйгарым укуктуу салык органынын расмий сайты аркылуу белгиленген салык отчеттуулугунун формаларын, аларды толтуруу тартибин, салык органына аларды берүүнүн ыкмасын жана мөөнөттөрүн жеткирүүгө;

5) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган учурларда салык төлөөчүнүн жазуу жүзүндөгү суроо-талабына жооп берүүгө;

6) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын аткарылышына салыктык контролду жүзөгө ашырууга;

7) салык төлөөчүлөрдүн, салык салуу объекттеринин, эсептелген жана төлөнгөн салыктардын эсебин жүргүзүүгө;

8) эгерде ушул Кодексте башкасы каралбаса, салык кызматынын органдары тарабынан берилген учурда бюджеттик каражаттардын эсебинен салык отчеттуулугунун белгиленген формаларынын бланктарын берүүгө;

9) белгиленген салык отчеттуулугунун формаларын толтуруу тартибин түшүндүрүп берүүгө;

10) салыктык текшерүүнү жазма буйрук боюнча гана жүргүзүүгө;

11) салыктык текшерүүлөрдү жана салыктык контролдун башка формаларын инспектордук текшерүүлөр китебине каттоого;

12) пландан тышкары көчмө, утурлама текшерүү же кайра текшерүү жүргүзүүдө салык төлөөчүнү контролду дайындоо үчүн негиз болгон салыкты туура эмес эсептөө фактылары жөнүндө күбөлөндүрүүчү тастыктоочу документтер менен тааныштырууга;

13) Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен корголуучу кызматтык, коммерциялык, салыктык, банктык жана башка жашыруун сырды сактоого;

14) ушул Кодексте каралган мөөнөттөрдө жана учурларда салыктык милдеттерди аткаруу жөнүндө чечимди салык төлөөчүгө тапшырууга;

15) салык төлөөчүнүн суроо-талабы боюнча аны алган күндөн кийинки күндөн тартып 2 жумушчу күндөн кечиктирбестен төмөнкүлөрдү берүүгө:

а) салык төлөөчүнүн жеке эсебинин абалы жөнүндө документти;

б) ушул Кодексте белгиленген учурларда салык төлөөчүгө жана/же анын салык милдеттенмесине карата кабыл алынган салык кызматынын органынын чечимин жана башка документтерин;

в) пландан тышкары көчмө, утурлама текшерүү же кайра текшерүүнү дайындоо үчүн негиз болгон салыктарды туура эмес эсептөө фактылары тууралуу күбөлөндүргөн ырастоочу документтердин көчүрмөлөрүн;

г) салык кызматынын тиешелүү органынын жетекчисинин же ал тарабынан ыйгарым укук берилген адамдын кол тамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн салык төлөөчүнүн кабинети аркылуу берилген салык кызматынын органдарынын документтеринин көчүрмөлөрүн;

16) салык милдеттенмелерин аткаруу фактысын тастыктоочу документтердин 6 жыл бою сакталышын камсыз кылууга;

17) салык милдеттенмелерин аткарууну камсыз кылуунун ыкмаларын ушул Кодексте белгиленген тартипте колдонууга;

18) салык төлөөчүгө ушул Кодексте белгиленген талаптарга ылайык салык санкцияларын салууга, ошондой эле укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарга ылайык санкцияларды колдонууга;

19) ушул Кодексте белгиленген тартипте салык төлөөчүлөрдүн даттанууларын кароого;

20) ушул Кодекстин 107-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жеке жактарды жана алар берген декларацияларды эсепке алууну жүргүзүүгө;

21) ушул Кодекстин 107-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жеке жактардын кирешелери, чыгашалары, мүлкү жана милдеттенмелери тууралуу маалыматтын ишенимдүү жана толук чагылдырылышы жагынан декларацияда көрсөтүлгөн маалыматтарды изилдөөгө жана талдоого;

22) ушул Кодекстин 107-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жеке жактар декларацияларды беришинин жыйынтыктары тууралуу Президентке, Жогорку Кеңешке жана Министрлер Кабинетине маалыматты жыл сайын, 1-октябрга чейин берүүгө;

23) ыйгарым укуктуу салык органынын расмий сайтына иши жашыруун мүнөзгө жана улуттук коопсуздукту камсыз кылууга байланышкан аскер кызматчыларын жана укук коргоо органдарынын кызматкерлерин кошпогондо, саясий, атайын, жогорку административдик мамлекеттик кызмат орундарын, саясий жана жогорку административдик муниципалдык кызмат орундарын ээлеген же ээлеп турган жактардын, мамлекеттик үлүшү бар юридикалык жактардын жетекчилеринин жана орун басарларынын, Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын башкармасынын, Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын жана Кыргыз Республикасынын Сот адилеттиги иштери боюнча кеңешинин мүчөлөрүнүн, ошондой эле алардын жакын туугандарынын кирешелери, чыгымдары жана мүлкү жөнүндө жыйынды маалыматтарды жарыялоого;

24) ыйгарым укуктуу салык органынын расмий сайтында КНС төлөөчүлөр тууралуу маалыматты жайгаштыруу аркылуу бул маалыматка эркин жетүүнү камсыз кылууга, ал төмөнкүлөрдү камтыйт:

а) КНС төлөөчүнүн толук аталышын, ИСН;

б) жараксыз деп таанылган эсеп-фактуранын реквизиттерин;

в) төмөнкү салык төлөөчүлөр жөнүндө маалыматтар:

- патенттин же өзгөчө режимдеги соода зоналарындагы ишке салыктын негизинде иш жүргүзүүчү, ошондой эле ушул Кодекстин 423-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктунун "а" пунктчасында, 6, 8-бөлүктөрүндө көрсөтүлгөн;

- электрондук эсеп-фактура жана электрондук товардык-транспорттук коштомо кагаз боюнча маалыматтык системаларда катталган;

25) салык төлөөчүлөр менен өз ара аракеттенүү жол-жоболорун жөнөкөйлөтүүнүн жана жакшыртуунун эсебинен, анын ичинде аралык форматына өтүү жолу менен салык төлөөчүлөр үчүн жагымдуу шарттарды түзүүгɵ;

26) салык төлөөчүгө Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары чыгууга чектөө тууралуу сот актысынын көчүрмөсүн, ошол эле учурда ушул актыны мамлекеттик чек араны коргоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жөнөтүүгө.

2. Салык кызматынын органдары ыйгарым укуктуу салыктык органдын ачык маалыматтык веб-сайтына салык кызматынын органдарынын иштери тууралуу отчетту отчеттук календардык жылдан кийинки жылдын биринчи августуна чейин жарыялоого милдеттүү. Бул отчет отчеттук календардык жыл үчүн төмөнкүдөй маалыматтарды камтууга тийиш:

1) салык органдары чогулткан салыктардын аталышын жана суммаларын;

2) салык карыздарынын суммаларын;

3) салыктарды чогултуу процессинде салык органдары тарткан чыгымдарды;

4) салык карызын төлөө боюнча берилген салык жеңилдиктери, кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөөлөр боюнча статистикалык маалыматтарды;

5) салык кызматынын органдарынын ишиндеги жетишкендиктерди жана кемчиликтерди сыпаттоону;

6) салык карызынын өлчөмүн көрсөтүү менен 5000 эсептик көрсөткүчтөн ашкан өлчөмдөгү салык карызы бар деп таанылган жеке жактардын фамилияларынын жана ысымдарынын, уюмдардын аталыштарынын тизмесин.

3. (КР 2025-жылдын 29-октябрындагы N 243 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

3-1. Салык кызматынын органдары салык төлөөчүлөрдү ыйгарым укуктуу салык органынын автоматташтырылган маалымат тутуму аркылуу категориялаштырууну (аларды статистикалык/математикалык моделдерди пайдалануу менен сегменттөөнү) караган салык төлөөчүлөрдүн рейтингин түзөт. Салык төлөөчүлөрдүн рейтингин түзүү тартиби, ошондой эле салык төлөөчүлөрдү рейтингге ылайык администрациялоо тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

4. Эгерде көчмө текшерүү жүргүзүүнүн жыйынтыктары боюнча түзүлгөн, салык төлөөчү тарабынан таанылган салык карызынын өлчөмү кылмыш-жаза жоопкерчилиги баштала турган чектен ашып кетсе, салык кызматынын органдары Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза-процессуалдык мыйзамдарында аныкталган тартипте сотко чейинки өндүрүштү баштайт.

5. Салык кызматынын органдары жана алардын кызмат адамдары ошондой эле Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган башка милдеттерди да аткарат.

Укук коргоо иши бөлүгүндө салык кызматынын органдары жана алардын кызмат адамдары Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза-процессуалдык кодексинде жана Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө мыйзамдарында каралган милдеттерди аткарат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2024-жылдын 2-февралындагы № 31, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

601-берене. Салык кызматынын органдары тарабынан колдонулуучу тобокелдиктерди башкаруу тутуму

1. Тобокелдиктерди башкаруу тутуму тобокелдиктердин даражасына (деңгээлине) баа берүүгө негизделген жана тобокелдикти аныктоо жана алдын алуу максатында салык органдары тарабынан иштелип чыгуучу жана/же колдонулуучу ча-раларды камтыйт.

2. Салык төлөөчү тарабынан салык милдеттенмесинин аткарылбай калуусу жана/же толук эмес аткаруу ыктымалдуулугу тобокелдик болуп саналат.

3. Тобокелдиктердин даражасына (деңгээлине) баа берүүгө салык төлөөчүлөр тарабынан берилген салык отчетторундагы маалыматтарды, ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардан, уюмдардан, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан алынган маалыматтарды, ошондой эле салык төлөөчүнүн иши жөнүндө башка документтерди жана/же маалыматтарды талдоонун негизинде жүзөгө ашырылат.

4. Тобокелдиктерди башкаруу тутуму ыйгарым укуктуу салык органынын маалыматтык тутумун колдонуу менен жүзөгө ашырылат.

5. Тобокелдиктин даражасына (деңгээлине) баа берүү жүргүзүлүүчү белгилердин жыйындысы тобокелдиктин критерийлери болуп саналат.

Тобокелдиктин критерийлери жана тобокелдиктерди башкаруу тутумун колдонуунун тартиби ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан аныкталат. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

61-берене. Салыктык укук мамилелери чөйрөсүндө салык жана бажы органдарынын ыйгарым укуктарын так аныктоо

1. ЕАЭБ мүчө-мамлекеттердин өз ара соодасында товарларды экспорттоодо жана импорттоодо, жумуштарды аткарууда, кызмат көрсөтүүдө КНС жана акциз салыгын администрациялоо салык кызматынын органдары тарабынан жүзөгө ашырылат.

11. Ушул Кодекстин 28-беренесинин 4-бөлүгүндө көрсөтүлгөн чет өлкөлүк уюмдун жеке жактар сатып алган товарларды электрондук соодалоодо КНСти администрациялоо салык кызматынын органдары тарабынан жүзөгө ашырылат.

2. Бажы органдары салыктарды, анын ичинде ушул Кодекстин 324-беренесинде белгиленген режимди колдонуучу субъект жана ушул Кодекстин 430-беренесинин 51-бөлүгүндө көрсөтүлгөн ишке карата ЭЭЗ субъектиси тарабынан төлөнүүчү Бирдиктүү салыкты администрациялоону жүзөгө ашырат:

1) ЕАЭБ бажы чек арасы аркылуу товарларды ташууда;

2) эркин бажы зонасынын же эркин кампанын бажы жол-жоболоруна ЕАЭБ мүчө-мамлекеттерден Кыргыз Республикасынын аймагына ташылуучу товарларды жайгаштырууда, ошондой эле эркин бажы зонасынын же эркин кампанын бажы жол-жоболорун бүткөрүүдө.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 2025-жылдын 31-июлундагы № 185, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

62-берене. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын салыктык укук мамилелер чөйрөсүндөгү укуктары жана милдеттери

1. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана алардын кызмат адамдары аларга тийиштүү мамлекеттик ыйгарым укуктар берилген учурда төмөнкүлөргө укуктуу:

1) ушул Кодекстин XIII бөлүмүндө жана 56-главасында каралган салыктарды чогултууну жүзөгө ашырууга;

2) эгерде ушул пунктта башкасы каралбаса, ушул Кодекстин 109-беренесинин 2-бөлүгүнүн 4-5-пункттарына ылайык салык контролун жүргүзүүгө;

3) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында табылган бузууларды четтетүүнү талап кылууга жана көрсөтүлгөн талаптардын аткарылышын контролдоого;

4) салык салынуучу объекттерге жана ушул Кодекстин XIII бөлүмүндө каралган салыктар боюнча салыктык милдеттенмелерди эсептөөгө байланышкан маалыматтарды салык кызматынын органдарынан жана башка мамлекеттик органдардан алууга;

5) ушул Кодексте аныкталган тартипте салык контролун жүзөгө ашыруунун жүрүшүндө салык төлөөчүдөн документтердин көчүрмөлөрүн алууга;

6) мыйзамдарга ылайык материалдарды укук коргоо органдарына өткөрүүгө, ошондой эле сотко доолорду берүүгө.

2. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын талаптарын сактоого рейддик салык контролун жүргүзөт.

3. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары салыктык контролду жүзөгө ашырууда тиешелүү мамлекеттик ыйгарым укуктар берилген учурда салык төлөөчүдөн ушул Кодекстин XIII бөлүмүндө жана 56-главасында каралган салыктарды төлөө боюнча документтерди көрсөтүүнү талап кылууга укуктуу.

4. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана алардын кызмат адамдары тиешелүү мамлекеттик ыйгарым укуктар аларга берилген учурда төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) салык төлөөчүнүн укуктарын жана мыйзамдуу таламдарын сактоого;

2) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын сактоого жана салык төлөөчүлөрдөн анын аткарылышын талап кылууга;

3) салык төлөөчүлөр салыктык милдеттенмелерин аткаруусунда аларга көмөк көрсөтүүгө;

4) ушул Кодекстин 85 жана 86-беренелерине ылайык салык милдеттенмесинин аткарылышын камсыз кылуу ыкмаларын колдонууга;

5) ушул Кодекстин XIII бөлүмүндө жана 56-главасында каралган салыктар боюнча салык милдеттенмесин аткарууга салык контролун жүзөгө ашырууга;

6) рейддик салык контролун жүргүзүүдө ушул Кодекстин 127-беренесинин 3-6-бөлүктөрүн, 132-134-беренелерин жетекчиликке алууга;

7) салык контролунун формаларын инспектордук текшерүүлөр китебине каттоого;

8) Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен корголуучу кызматтык, коммерциялык, салыктык, банктык жана башка сырларды сактоого;

9) салыктык милдеттенмелердин аткарылгандыгынын фактысын ырастоочу документтердин 6 жыл бою сакталышын камсыз кылууга;

10) ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан белгиленген тартипте жана мөөнөттөрдө эсептелген жана келип түшкөн салыктардын суммалары жөнүндө отчетторду салык органына берүүгө;

11) салык төлөөчүлөрдү эсепке алууда салык кызматынын органдарына көмөк көрсөтүүгө.

5. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ушул берененин 1-бөлүгү менен белгиленген берилген мамлекеттик ыйгарым укуктарды аткарбагандыгы же талаптагыдай эмес аткаргандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат.

(КР 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

62-1-берене. Базарлардын жана соода борборлорунун администрацияларынын салыктык укук мамилелери чөйрөсүндөгү укуктары жана милдеттери

1. Базарлардын жана соода борборлорунун администрациялары базарлардын жана соода борборлорунун аймагында иш жүргүзгөн субъекттер тарабынан Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын талаптарынын сакталышын контролдойт.

2. Базарлардын жана соода борборлорунун администрациялары тарабынан ушул Кодекстин XIV бөлүмүндө, 56, 57 жана 63-главаларында каралган салыктардын төлөнүшүн контролдоо тартиби Министрлер Кабинетинин токтому менен бекитилет.

(КР 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

63-берене. Кызыкчылыктардын кагылышуусу

1. Салык кызматынын органынын кызмат адамына салык төлөөчүгө карата кызматтык милдеттерин жүзөгө ашырууга төмөнкүдөй учурда тыюу салынат:

1) эгерде салык төлөөчү ошол кызмат адамына жакын тууган болуп саналса; же

2) эгерде бул кызмат адамынын же ушул кызмат адамынын жакын тууганынын салык төлөөчүнүн экономикалык иш-аракетине же анын салык милдеттенмелеринин аткарылышына байланыштуу түздөн-түз же кыйыр финансылык кызыкчылыгы болсо.

2. Салык кызматынын органынын кызмат адамы өз ишинде кызыкчылыктардын кагылышуусунун келип чыгышына жол бербөө үчүн чараларды көрүүгө милдеттүү.

64-берене. Салыктык сыр

1. Эгерде ушул Кодексте башкача каралбаса, салык кызматынын органы, Маркалоо оператору, Навигациялык пломбанын улуттук оператору же алардын кызмат адамдары алган салык төлөөчү жөнүндө кандай болбосун маалыматтар салык сырын түзөт, буга төмөнкүдөй маалыматтар кирбейт:

1) салык төлөөчүнүн реквизиттери (аталышы же фамилиясы, аты, ИСН, ОКПО коду, камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүнүн каттоо номери) жөнүндө, салыктык каттоо фактысы жана статусу, салык режиминде колдонулуучу иштин түрлөрү жана салыктын ставкасы жөнүндө;

2) эсеп-фактуралар, акциз жыйымынын маркалары жана идентификациялоо каражаттары жөнүндө;

3) салык төлөөчү мойнуна алган салык карызынын суммасы жөнүндө;

31) салык карызынын бар же жок болуусу жөнүндө;

4) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын салык төлөөчүнүн бузуусу жана мындай бузуулар үчүн соттун күчүнө кирген чечими менен белгиленген, же болбосо салык төлөөчү тааныган жоопкерчилик чаралары жөнүндө;

5) юридикалык жактар тарабынан иш жүзүндө мамлекеттик бюджеттин пайдасына жүргүзүлгөн салыктык төлөмдөр жөнүндө.

6) ушул Кодекстин 60-беренесинин 1-бөлүгүнүн 23-пунктуна ылайык жарыялангандар;

7) (КР 2025-жылдын 31-июлундагы № 185 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

8) салык төлөөчүгө берилген патенттер жөнүндө;

9) салык төлөөчүнүн чыгуусун чектөө жөнүндө.

2. Салыктык сыр салык кызматынын органдары, алардын кызмат адамдары тарабынан ачыкка чыгарылууга тийиш эмес, буга маалыматтар төмөнкүлөргө берилген учурлар кирбейт:

1) өздөрүнүн ушул Кодексте же Кыргыз Республикасынын бажы иши чөйрөсүндөгү мыйзамдарында каралган милдеттерин аткаруунун жүрүшүндө же аткаруу максатында салык кызматынын органдарынын, бажы органдарынын, ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын башка кызмат адамдарына;

2) салыктык укук бузуулардын фактысы боюнча кылмыш иши козголгон салык төлөөчүгө карата гана укук коргоо органдарына;

3) салыктык укук бузуулар үчүн салык төлөөчүнүн салыктык карыздарын же анын жоопкерчилигин белгилөө боюнча соттук териштирүүнүн жүрүшүндө сотко;

4) банкроттук процесси козголгон же банкроттук процессин демилгелөө жөнүндө чечим чыгарылган субъекттер боюнча банкроттук жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган ыйгарым укуктарды ишке ашыруу максатында банкроттук жөнүндө иштер боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга, администраторго (убактылуу администраторго, атайын администраторго, консерваторго, тышкы башкаруучуга);

5) ушул Кодекстин 107-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жеке жак бирдиктүү салык декларациясын тапшыруу боюнча табылган бузуулар жагынан Кыргыз Республикасынын прокуратура органдарына;

6) алардын ишин жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген учурларда Жогорку Кеңештин депутаттарына, Президенттин Администрациясына, Кыргыз Республикасынын финансылык чалгындоо органына;

7) Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган салык же укук коргоо органдарынын ортосундагы өз ара кызматташтык жөнүндө эл аралык келишимдерге ылайык башка мамлекеттердин салык жана укук коргоо органдарына;

71) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү же Министрлер Кабинети тарабынан маалыматтар менен алмашуу жөнүндө жоболорду караштырган бир же бир нече мамлекеттер менен түзүлгөн макулдашууларга ылайык башка мамлекеттердин ыйгарым укуктуу органдарына;

8) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган статистикалык ишти жүзөгө ашыруу максатында статистика органдарына;

9) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык квалификациялуу юридикалык жардам үчүн кайрылган адамдарга карата мамлекет кепилдеген юридикалык жардам чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга;

10) салыктык укук бузуу фактысы боюнча салык кызматынын органдары менен бирге сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашырган тергөөчүгө же тергөө органына.

11) ыйгарым укуктуу салык органынын маалыматтык тутумун иштеп чыгууну, коштоону же өркүндөтүүнү жүзөгө ашыруучу уюмдарга;

12) мүлккө эсептелген жана төлөнгөн салыктын суммалары бөлүгүндө кыймылсыз мүлккө укукту мамлекеттик каттоону жүзөгө ашыруучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга;

13) салык төлөөчү тарабынан таанылган салыктар, салыктык эмес кирешелер жана камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздарды аткарууну камсыз кылуу жөнүндө билдирүүнү аткаруу максатында соттук аткаруучуларга;

Көңүл буруңуздар! КР 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 Мыйзамы менен берилген берененин 2-бөлүгүнүн 13-пунктуна киргизилген өзгөртүүлөр, 2025-жылдын 1-июлунан тартып күчүнө кирет.

14) бюджетти болжолдоодо жана аткарууда пайдаланылуучу маалыматтар бөлүгүндө бюджетти болжолдоо жана аткаруу боюнча ыйгарым укуктуу органга.

15) утилдештирүү жыйымын чогултуу жана башкаруу үчүн пайдаланылуучу маалыматтар бөлүгүндө өндүрүүчүлөрдүн кеңейтилген жоопкерчилик операторуна;

16) чет өлкөлүк жарандарга тийиштүү маалыматтар бөлүгүндө тышкы миграция чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга.

3. Маркалоо оператору, навигациялык пломбанын улуттук оператору салыктык сырды камтыган маалыматтарды салык кызматынын органдарына гана берет.

4. Ушул берененин 2-бөлүгүндө каралган учурларды кошпогондо, салык төлөөчүгө тиешелүү салыктык сырды түзгөн маалыматты кагаз түрүндөгү документ же электрондук документ түрүндө берилген салык төлөөчүнүн жазуу жүзүндөгү макулдугу менен башка жакка ачууга болот.

Салык төлөөчүнүн ушул бөлүктө каралган анын салыктык сырын башка жакка ачууга макулдугу салык төлөөчү тарабынан салык кызматынын органына же башка ушундай жакка берилет. Эгерде салык төлөөчүнүн салыктык сырды ачууга макулдугу салык кызматынын органына башка жак аркылуу берилсе, анда анын аныктыгы үчүн жоопкерчилик ошол башка жакка жүктөлөт.

5. Ушул Кодексте каралган учурларды кошпогондо, салыктык сырды ачыкка чыгаруу деп мамлекеттик органдардын кызмат адамдарына, Маркалоо операторуна жана навигациялык пломбанын улуттук операторуна өз милдеттерин аткаруу учурунда белгилүү болгон салык төлөөчү жөнүндө маалыматты пайдалануу же башка субъектке берүү саналат.

6. Салык кызматынын органына, Маркалоо операторуна жана навигациялык пломбанын улуттук операторуна келип түшкөн, салыктык сырды түзгөн маалыматтар сактоонун жана жеткиликтүүлүктүн атайын режиминде болууга тийиш, ал салык кызматынын органынын жетекчисинин жазуу жүзүндөгү чечими менен аныкталат.

7. Салыктык сырды түзүүчү маалыматтарга салык кызматынын органынын, Маркалоо операторунун жана навигациялык пломбанын улуттук операторунун жетекчилеринин жазуу жүзүндөгү чечими менен аныкталуучу кызмат адамы жеткиликтүү болууга тийиш. Бул кызмат адамдарынын жеткиликтүүлүккө укугу салыктык текшерүү жүргүзүүгɵ жазма буйрукта да көрсөтүлөт.

8. Салык кызматынын органдары, Маркалоо оператору, навигациялык пломбанын улуттук оператору жана алардын кызмат адамдары, ошондой эле мурда салык кызмат органдарынын кызмат адамдары болуп саналган адамдар өздөрүнүн кызматтык милдеттерин аткарууда салык төлөөчү жагынан алган ар кандай маалыматтарды жашыруун сактоого милдеттүү.

9. Салыктык сырды түзгөн маалыматтарды ачыкка чыгаргандыгы үчүн бул маалыматтар кесиптик же кызматтык ишине байланыштуу белгилүү болгон адам салык төлөөчүгө келтирилген зыянды толук төлөп берүүгө, ошондой эле башка компенсацияны төлөɵгө милдеттүү.

Салыктык сырды түзгөн маалыматтарды мыйзамсыз алуу зыянга алып келген учурда, бул маалыматтарды мыйзамсыз алган адам салык төлөөчүгө келтирилген зыянды толук төлөп берүүгө, ошондой эле башка компенсацияны төлөп берүүгө милдеттүү. Салыктык сырды түзгөн маалыматтарды мыйзамсыз алуу зыянга алып келбеген учурда Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза мыйзамдарына жана/же укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке алып келет.

10. Ушул беренеде каралган учурларды кошпогондо, мамлекеттик органдарга салык кызматынын органдарынан, Маркалоо операторунан жана навигациялык пломбанын улуттук операторунан салык сырын түзгөн маалыматтарды жана документтерди талап кылууга тыюу салынат.

11. Мамлекеттик органдардын ушул берененин 10-бөлүгүнүн талаптарын бузган кызмат адамдары Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2024-жылдын 2-февралындагы № 31, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 31-июлундагы № 185 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2025-жылдын 31-декабрындагы № 262 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

65-берене. Салык милдеттенмеси

1. Салык милдеттенмеси деп Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген жагдайлар болгон учурда салык тɵлɵɵгɵ салык төлөөчүнүн милдети саналат.

2. Салык милдеттенмеси акчалай милдеттенме болуп саналат.

3. Салык кызматынын органдары салык төлөөчүдөн ал салык милдеттенмелерин аткаруусун талап кылууга милдеттүү.

4. Салык милдеттенмесин аткарбаган же талаптагыдай эмес аткарган учурда салык органдары аны камсыз кылуу боюнча ыкмаларды жана ушул Кодексте белгиленген тартипте салык милдеттенмесин мажбурлап аткартуу чараларын колдонууга укуктуу.

5. Салык кызматынын органдарына салык төлөөчүдөн салыктык милдеттенменин суммасынан ашык акчалай каражаттарды төлөөнү талап кылууга тыюу салынат.

2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

66-берене. Салык милдеттенмесинин келип чыгышы, өзгөрүлүшү, аткарылышы жана токтотулушу

1. Салык милдеттенмеси Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген негиздер болгондо келип чыгат, өзгөрөт, аткарылды же токтотулду деп эсептелет.

2. Салык милдеттенмеси Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарына ылайык салык төлөө каралган жагдайлар келип чыккан күндөн тартып салык төлөөчүгө жүктөлөт.

67-берене. Салык милдеттенмесин аткаруунун валютасы

1. Кыргыз Республикасында туруктуу мекеменин белгилери болбогон чет өлкөлүк уюмдун салык милдеттенмелерин кошпогондо, салык милдеттенмеси Кыргыз Республикасынын улуттук валютасы - сом менен аткарылат.

2. Ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн чет өлкөлүк уюм салык милдеттенмесин чет өлкөлүк валютада аткарууга укуктуу. Салык милдеттенмесин аткаруунун эсебине алынган чет өлкөлүк валюталардын эсепке алуу тартиби жана тизмеги Министрлер Кабинети тарабынан белгиленет.

3. Салык милдеттенмесин эсептөөдө салык милдеттенмесинин суммасын сом бирдиктерине чейин тегеректөөгө жол берилет.

68-берене. Салык милдеттенмеси, салыктын ашыкча төлөнгөн суммасы жана КНС ашыкча суммасы боюнча доонун эскирүү мөөнөтү

1. Салык милдеттенмеси боюнча доонун эскирүү мөөнөтү төмөнкүдөй күндөн кийинки күндөн тартып 6 жыл деп белгиленет:

1) салык милдеттенмесине карата ушул Кодексте белгиленген салыкты төлөө мөөнөтүнүн акыркы күнүнɵн;

2) салык карызынын кийинкиге жылдырылган же бөлүп төлөнүүчү суммасы төлөнбөгөн учурда кийинкиге жылдыруунун же бөлүп төлөөнүн колдонулушу токтогон күндɵн;

3) салыктык текшерүү жүргүзүүнүн натыйжасында келип чыккан салык милдеттенмеси боюнча салык төлөөчүгө чечим тапшырылган күндɵн;

4) ашыкча төлөнгөн салыктын суммасы жана/же КНС ашыкча төлөнгөн суммасы пайда болгон күндɵн.

2. Патенттин негизинде салык төлөгөн салык төлөөчүнүн салык милдеттенмеси боюнча эскирүү мөөнөтү 3 жыл деп белгиленет.

2-1. Ушул Кодекске ылайык эсептелген туумдар жана салык санкциясы боюнча доонун эскирүү мөөнөтү төлөбөгөндүгү үчүн бул туумдар эсептелген жана салык санкциясы колдонулган өнбөгөн калдык боюнча доонун эскирүү мөөнөтүнө теңдештирилет.

3. Эгерде салык төлөөчү салык милдеттенмесин туура эмес эсептесе же аткарса, анда доонун эскирүү мөөнөтүнүн ичинде:

1) салык төлөөчү өз демилгеси боюнча тиешелүү оңдоо киргизүүгө укуктуу, буга ушул оңдоонун маңызы боюнча салык кызматынын органдарынын же соттун чечимдери чыгарылган жана бул чечимдер жокко чыгарылбаган жана/же жараксыз деп таанылбаган учурлар кирбейт;

2) салык кызматынын органы салыктардын эсептелген суммасын көбөйтүүгө же азайтууга, ошондой эле салыктын эсептелген суммасын өндүрүп алууга укуктуу.

4. Салык төлөөчү салыктын ашыкча төлөнгөн суммасын эсепке алууну же кайтарууну жана/же доонун эскирүү мөөнөтүнүн ичинде КНС ашыкча төлөнгөн суммасын кайтарып берүүнү/ордун толтурууну талап кылууга укуктуу.

5. Санациялоо же реабилитациялоо жол-жоболорун жүргүзүү мезгилинде салык милдеттенмеси боюнча доонун эскирүү мөөнөтү үзгүлтүккө учурайт.

6. Салык милдеттенмелери боюнча доонун эскирүү мөөнөтүн үзгүлтүккө учуратуу, анын ичинде салык милдеттенмесин эсептөө жөнүндө салык кызматынын органдарынын чечимине салык төлөөчү доо арыз бергенде, ошондой эле салык кызматынын органы салык карызын мажбурлап өндүрүп алуу жөнүндө доо арыз берген учурда Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайык жөнгө салынат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37 , 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

69-берене. Салык милдеттенмесин аткаруу

1. Салык милдеттенмеси Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын талаптарына ылайык талаптагыдай түрдɵ аткарылышы керек.

2. Салык милдеттенмесин аткаруу салык төлөөчү тарабынан өз алдынча же Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган учурларда башка үчүнчү жак тарабынан жүзөгө ашырылат.

3. Салыктын бардык эсептелген суммасын төлөө эсебине накталай эмес формада, анын ичинде санариптик сом менен төлөө салык милдеттенмесин аткаруу болуп саналат.

4. Салык төлөөчү салыктын бүткүл суммасын дароо же бөлүп төлөө менен салык милдеттенмесин аткарууга укуктуу.

5. Салык төлөөчү салык милдеттенмесин мөөнөтүнөн мурда аткарууга укуктуу.

6. Эгерде ушул Кодексте башкасы каралбаса, салык милдеттенмесин аткаруудан баш тартууга же аны аткаруу тартибин өзгөртүүгө жол берилбейт.

7. Салык милдеттенмесин аткаруу салыктык укук бузуу үчүн жоопкерчиликке тартууга карабастан жүзөгө ашырылат.

8. Салык төлөөчү салык милдеттенмесин Бирдиктүү салык эсеби аркылуу аткарууну тандап алууга укуктуу.

(КР 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

70-берене. Салык милдеттенмесин аткаруу датасы

1. Салык милдеттенмесин аткаруу датасы болуп төмөнкүлөр саналат:

1) эгерде акча каражаты бюджетке түшсɵ, ушул төлөм тапшырмасын толук көлөмдө аткаруу үчүн салык төлөөчүнүн эсебинде жетиштүү каражаттар болгондо салыктын эсептелген суммасын которууга банкка төлөм тапшырмасы берилген күн;

2) эгерде акча каражаты бюджетке түшсɵ, ушул төлөм тапшырмасын толук көлөмүндө аткаруу үчүн салык төлөөчүнүн эсебинде жетиштүү каражатынын жоктугунун себеби боюнча мурда аткарылбаган салыктын эсептелген суммасын которууга төлөм тапшырмасын банк аткарган күн;

3) банкка салыктын эсептелген суммасын которуу үчүн накталай акча каражаттарын төлөгөн күн;

4) төлөм терминалы, POS-терминалы, электрондук акча, аралыктан же алыстан банктык тейлөө тутуму жана башка түзүлүштөр аркылуу төлөм жүргүзүүнү жүзөгө ашырган күн;

5) салык органы тарабынан салыктардын ашыкча төлөнгөн же ашыкча өндүрүлгөн суммаларын салык органы салык карызын жабуу жана/же алдыдагы салык милдеттенмесин аткаруу эсебине чегерүү жөнүндө, ошондой эле салыктын туура эмес төлөнгөн суммасын чегерүү же кайтарып берүү тууралуу чечим кабыл алынган күн;

6) салык органы тарабынан КНС ашыкча төлөнгөн суммасынын ордун толтуруу жана/же кайтарып берүү жөнүндө чечим кабыл алынган күн;

7) салык органы тарабынан салык органынын депозиттик эсебинен салык төлөөчүнүн салык милдеттенмелерин аткаруу эсебине акча каражаттарын которуу жөнүндө чечим кабыл алынган күн;

8) салыктык укук бузуу фактысы боюнча кылмыш иши үчүн салык карызынын суммасы укук коргоо органдарынын депозиттик эсебине төлөнгөн күн;

9) салыктар бирдиктүү салык төлөмү менен Бирдиктүү салык эсеби аркылуу төлөнгөн күн;

2. Салык милдеттенмеси төмөнкүдөй учурда мөөнөтүндө аткарылган деп таанылбайт:

1) ушул берененин 1-бөлүгүндө каралган учурларды кошпогондо, эгерде акча каражаттары Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген мөөнөттө бюджетке түшпөсө;

2) салык төлөөчү салыктын суммасын которууга төлөм тапшырмасын кайра чакыртып алса;

3) салыктын суммасын которууга төлөм тапшырмасын банк салык төлөөчүгө кайтарып берсе;

4) эгерде салык төлөөчү банкка салыктын суммасын которууга төлөм каражатын көрсөткөн күнү бул салык төлөөчүгө коюлган жана аткарылбаган, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык кезексиз, же болбосо биринчи кезектеги тартипте аткарылуучу башка акчалай талаптар болсо жана салык төлөөчүнүн эсебинде мындай бардык акчалай талаптарды канааттандыруу үчүн жетиштүү акча каражаттары болбосо.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 3-апрелиндеги № 78 Мыйзамынын редакциясына ылайык, 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2026-жылдын 6-августундагы № 145 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

71-берене. Салык карызын жоюу тартиби Ар бир салыкка карата салык карызын жоюу төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт:

1) салыктын суммасы;

2) мөөнөтүндө төлөнбөгөн салыктын суммасы боюнча пайыздар;

3) мөөнөтүндө төлөнбөгөн салыктын суммасы боюнча эсептелген туумдар;

4) эсептелген салык санкциялары.

Салык карызын жоюу анын келип чыгышынын кезектүүлүгүнүн тартибинде жүргүзүлөт.