Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы, банктар жана банк иштери жөнүндө» Мыйзамы

1-берене. Банктык мыйзамдар менен жөнгө салынуучу мамилелер

1. Банктык мыйзамдар банк ишин жүзөгө ашыруу, акча-насыя жана валюта саясаттарын жүргүзүү, төлөм тутумунун иш-чөйрөсүндөгү мамилелерди (банктык укуктук мамилелерди), ошондой эле банктык укуктук мамилелердин катышуучуларынын укуктук статусун, компетенциясын, өз ара мамилелерин жана жоопкерчиликтерин жөнгө салат.

2. Банктык укуктук мамилелердин катышуучулары болуп төмөнкүлөр эсептелет: мамлекет - ыйгарым укуктуу орган катарында, Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы (мындан ары - Улуттук банк), банктар, юридикалык жана жеке жактар, анын ичинде жеке ишкерлер, ошондой эле резидент эместер.

3. Улуттук банктын көзөмөлүнө алынган банктык эмес финансы-насыя уюмдарынын жана башка юридикалык жактардын иши, эгерде ушул Мыйзамда башкасы каралбаса, Улуттук банктын ченемдик укуктук актыларында каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен мыйзамдар тарабынан жөнгө салынат.

2-берене. Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдары

1. Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдары - Кыргыз Республикасындагы банктык укуктук мамилелерди жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын тутуму.

2. Ушул Мыйзамдын ченемдеринин жана Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин ченемдеринин ортосунда дал келбестиктер келип чыккан учурда Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин ченемдери колдонулат. Ушул Мыйзамдын ченемдеринин жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдардын ченемдеринин ортосунда дал келбестиктер келип чыккан учурда банктык укуктук мамилелерди жөнгө салуу үчүн ушул Мыйзамдын ченемдери колдонулат.

3. Банктык укуктук мамилелерге карата Кыргыз Республикасынын кодекстеринин жана мыйзамдарынын ченемдери ушул Мыйзамда белгиленген өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен колдонулат.

4. Кыргыз Республикасынын банктык укуктук мамилелерге тиешелүү ченемдик укуктук актыларынын долбоорлору милдеттүү түрдө Улуттук банк менен макулдашылууга тийиш.

3-берене. Банктык укуктук мамилелердин негизги принциптери Банктык укуктук мамилелердин негизги принциптери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) мыйзамдуулук, адилеттүүлүк, ак ниеттүүлүк, айкындуулук, акыл ченемдүүлүк, калыстык, социалдык жоопкерчилик;

2) банк ишинин ишенимдүүлүгү жана коопсуздугу;

3) Улуттук банктын көз карандысыздыгы;

4) банктык каржылоонун ар кандай түрлөрүн жана принциптерин, анын ичинде банк ишинин жана каржылоонун ислам принциптерин колдонуу;

5) Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарында жана эл аралык банктык стандарттарда каралган жалпы кабыл алынган, негиз түзүүчү башка принциптер.

4-берене. Ислам банк иши жана каржылоо принциптери

1. Кыргыз Республикасында салттуу түрдөгү банктык иш жана насыялоо менен катар эле банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптери колдонулат.

2. Ислам банк иши жана каржылоо принциптери - ислам банк ишин жүргүзүү стандарттарын белгилөөчү эл аралык уюмдар (Ислам финансылык институттары үчүн бухгалтердик эсепке алуу жана аудит уюму, Ислам финансылык кызмат көрсөтүүлөр кеңеши) тарабынан иштелип чыккан жана бекитилген Шариат стандарттарына ылайык банк операцияларын жана бүтүмдөрүн жүзөгө ашыруу принциптери жана эрежелери.

3. Өз ишин ислам банк иши жана каржылоо принциптерине ылайык жүргүзүүчү банктарга жана банктык эмес финансы-насыялык уюмдарга карата ушул Мыйзамдын жана Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарынын ченемдери банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптеринин жоболорунда каралган мүнөздүү бөтөнчөлүктөрдү жана өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен колдонулат.

5-берене. Банктык терминология

1. Эгерде ушул Мыйзамда же Кыргыз Республикасынын башка банктык мыйзамдарында башкасы аныкталбаса, ушул Мыйзамда колдонулган терминдер жана аныктамалар, алардын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана эл аралык банктык практикада жалпы кабыл алынган маанисине ылайык түшүнүлөт.

2. Улуттук банк банктык терминдердин глоссарийин (жыйындысын) басып чыгарууга жана банктык терминология боюнча түшүндүрмөлөрдү берүүгө укуктуу.

6-берене. Банктык кызмат көрсөтүүлөрдүн негиздери

1. Банктардын, банктык эмес финансы-насыялык уюмдардын жана Улуттук банктын көзөмөлүнө алынган башка юридикалык жактардын (банктык кызмат көрсөтүүчү жактардын) кардарлар менен өз ара мамилелери ушул Мыйзамга ылайык өнөктөштүк принцибинин негизинде, Кыргыз Республикасынын жарандык жана башка мыйзамдарынын негизинде түзүлөт. Кардарлар деп банктык кызмат көрсөтүүлөрдү пайдаланган юридикалык жактар, жеке жактар, жеке ишкерлер түшүнүлөт.

2. Кардарлар финансы-насыялык уюмдарды жана банктык кызмат көрсөтүүлөрдү өз эркинче тандашат. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактар, кардардын талабы боюнча уюштуруу документтери, уруксат документтери жана финансылык отчеттору менен таанышуусу үчүн кардарга мүмкүндүк берүүгө милдеттүү.

Ушул главанын жоболору өз ишин банк иши жана каржылоо ислам принциптерине ылайык жүргүзүүчү банктарга жана банктык эмес финансы-насыялык уюмдарга дагы банк иши жана каржылоо ислам принциптеринин жоболорунда каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен жайылтылат.

7-берене. Банктык кызмат көрсөтүүлөр жөнүндө маалыматтардын ачыкка чыгаруу

1. Банктык кызмат көрсөтүүлөрдүн жалпы шарттары ачык маалымат болуп саналат жана коммерциялык же банктык сырдын жүйөсү болушу мүмкүн эмес.

2. Банктык кызмат көрсөтүүлөр боюнча кандай гана келишим болбосун, аны түзгөнгө чейин көрсөтүлүүчү кызматтар жөнүндө кардар толук, ачык маалыматтар менен камсыз болууга тийиш.

Көрсөтүлүүчү кызматтардын шарттары жана наркы тууралуу толук маалымат берүүдөн баш тартууга жол берилбейт.

3. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактар ошол кызмат көрсөтүүлөрдүн шарттарын, аларга байланыштуу тобокелдерди жана жоопкерчиликти кардар толук түшүнгөндүгүнө ынанууга милдеттүү.

4. Пайыздык ставкалар жана валюта алмашуу курсу жөнүндө маалыматтарды эске албаганда, банктык кызмат көрсөтүүлөрдүн жалпы шарттарындагы өзгөрүүлөр жалпыга маалымдоо каражаттарында болбосо интернет-сайттарда алар күчүнө киргенге чейин он жумуш күнүнөн кечиктирбестен жарыяланууга, ошондой эле маалымат такталарында дайыма жайгаштырылууга тийиш. Пайыздык ставкалардын жана валюталардын алмашуу курсунун өзгөрүүсү жөнүндө маалымат дароо жарыяланат.

5. Көрсөтүлүүчү кызматтар жөнүндө маалыматтарды ачыкка чыгаруунун тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

8-берене. Келишимдерге карата талаптар

1. Кардарлар менен түзүлүүчү келишимдер Кыргыз Республикасынын банктык жана башка мыйзамдарына ылайык келүүгө тийиш. Банк ишинин жана каржылоонун ислам принциптерине ылайык кардарлар менен түзүлүүчү келишимдер Шариат стандарттарына да ылайык келүүгө тийиш.

2. Келишимдердин тексттери бирдей көлөмдөгү шрифттер менен жазылып, кардардын кабылдоосу жана түшүнүүсү үчүн өтө так баяндалып жана жеткиликтүү болууга тийиш. Келишимдин тексти кардар менен макулдашуу боюнча мамлекеттик же расмий тилде түзүлөт. Зарылчылык болсо келишимдин тексти башка тилге которулушу мүмкүн.

9-берене. Аманаттардын сакталышы жана кайра кайтарылышы

1. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактар банктык эсептердеги акча каражаттардын сакталышын камсыз кылууга жана ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын башка кодекстеринде жана мыйзамдарында каралгандан башка учурларды кошпогондо, аманатчылардын биринчи талабы боюнча кайра кайтарып берүүгө милдеттүү.

2. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактар аманатчылар үчүн банктык мыйзамдарда каралбаган кандайдыр бир чектөөлөрдү белгилөөгө укугу жок.

3. Банктык эсептер менен иштөө тартиби Улуттук банк тарабынан белгиленет.

10-берене. Жоопкерчиликтүү насыя берүү

1. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактар насыялык ишмердүүлүгүн (каражаттарды жайгаштырууну) жоопкерчиликтүү насыя берүү: ак ниеттик, айкындуулук, жеткиликтүүлүк, зайымчыларга карата өнөктөштүк принциптерин сактоо, алардын экономикалык кызыкчылыктарын жана финансылык мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен жүргүзүүгө милдеттүү. Зайымчылар насыя берүү боюнча кызмат көрсөтүү үчүн кайрылган учурда ойлонулган жана жоопкерчиликтүү чечим кабыл алууга милдеттүү.

2. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактар зайымчыларга насыя берүү боюнча кызматтарды көрсөтүүдө төмөнкү талаптардын аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү:

1) насыя берилген датага карата декларациялануучу (жарыялануучу) натыйжалуу пайыздык ставкадан жогору болбоого тийиш;

2) насыялык келишимди түзгөнгө чейин кардарлар (потенциалдуу зайымчылар) насыялык продуктынын толук наркы тууралуу маалыматты кошо алганда, насыяларды берүү шарттары жөнүндө ачыкка чыгарылган маалыматтар менен толук камсыз болууга тийиш. Улуттук банк зайымчыларга маалыматтарды ачыкка чыгаруу жөнүндө башка талаптарды белгилөөгө укуктуу;

3) зайымчыга насыялык келишим боюнча алган милдеттенмелерин аткарбай койгондо же талаптагыдай аткарбай койгондо кабылчу кесепеттери тууралуу кол койдуруу менен түшүндүрүлүүгө тийиш;

4) насыялык келишимди түзгөнгө чейин Улуттук банктын талаптарына ылайык зайымчынын иш жүзүндөгү төлөө кудурети кылдат изилденүүгө тийиш. Зайымчынын - жеке жактын инсан катары - ким экендиги, эмне менен алектенгендиги, анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн кирешелери, сарптоолорунун көлөмү, багуусунда тургандардын саны жана башка көрсөткүчтөрү да кылдат иликтенүүгө тийиш;

5) насыялык келишимдин шарттарына жарыялангандардан же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленгенден тышкары кошумча жыйымдарды, комиссиялык жана башка төлөмдөрдү, ошондой эле зайымчы менен макулдашылганына карабастан, акы төлөнүүчү негизде башка кошумча кызмат көрсөтүүлөрдү кошуусуна тыюу салынат;

6) насыялык келишимде кардардын келишимди түзгөндөн кийин жана кардар акчалай каражаттарды алганга чейинки убакытта, же болбосо мүлкү үчүн лизинг боюнча төлөм жүргүзгөн учурда насыяны алуудан акысыз негизде баш тартуу укугу каралууга тийиш;

7) насыялык келишимде кардарга отуз календардык күн мурда насыяны мөөнөтүнөн мурда жабуу тууралуу кабарлоо шартын коюу менен насыяны (лизингди) кайсыл убакытта болсо да эч кандай айыптык санкцияларсыз жабуу боюнча кардардын укугу каралууга тийиш;

8) зайымчылар кайрылган шартта, насыя боюнча иш жүзүндөгү карыздын өлчөмү жөнүндө толук маалымат, ошондой эле төлөөнүн өзгөртүлгөн графиги кийинки жумуш күндөн кечиктирилбестен берилүүгө тийиш;

9) эгерде бул зайымчынын укугун начарлатса жана/же милдеттерин көбөйтө турган болсо, банктык кызматтарды көрсөтүүчү жактар насыялык келишимдин шарттарын бир тараптуу өзгөртүүгө жана толуктоого укугу жок;

10) мөөнөтү өтүп кеткен насыялык карыз боюнча чегерилген айыптык төлөмдүн (туумдун, айыптын) максималдуу суммасы Улуттук банк белгилеген өлчөмдөн ашпоого тийиш;

11) эгерде күрөө предметинен өндүрүп алууну жүргүзүү процессинде тараптардын келишиминде сатып өткөрүүнүн башка ыкмасы каралбаса, турак-жай түрүндөгү күрөөдө турган кыймылсыз мүлк ачык тоорук аркылуу гана сатылат;

12) мыйзамда каралган башка талаптар.

3. Улуттук банк насыялар жана башка операциялар боюнча күрөөлүк камсыздоонун минималдуу чегин, насыя боюнча төлөм өлчөмүн зайымчынын кирешесине карата максималдуу катышта жана жеке жактарды насыялоого карата башка талаптарды белгилөөгө укуктуу.

11-берене. Комиссиялык акылар, тарифтер жана пайыздык ставкалар

1. Банктык кызмат көрсөткөндүгү үчүн комиссиялык сый акы жана тарифтер банктык кызмат көрсөтүүчү жактар тарабынан Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарынын талаптарына ылайык өз алдынча белгиленет.

Эгерде банктык кызматтарды көрсөткөндүгү үчүн пайыздарды чегерүү каралган болсо, анда пайыздык ставканын өлчөмү банктык кызмат көрсөтүүчү жактар тарабынан Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарынын талаптарына ылайык өз алдынча белгиленет. Банк ишинин жана каржылоонун ислам принциптерине ылайык операцияларды жана бүтүмдөрдү ишке ашыруучу банк, Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарынын талаптарына ылайык операцияларды жана бүтүмдөрдү жүргүзүүнүн шарттарын өз алдынча белгилөөгө укуктуу.

2. Банктык кызмат көрсөткөндүгү үчүн комиссиялык акы, тарифтер жана пайыздык ставкалар жөнүндө маалымат кардарлар үчүн ачык жана жеткиликтүү болууга тийиш жана алар коммерциялык же банктык сырдын жүйөсү болушу мүмкүн эмес.

3. Банктык кызмат көрсөтүүлөрдү наркы жөнүндө маалыматтарды жарнамада, жарыялоодо жана таркатууда берилип жаткан насыялар боюнча номиналдык жана майнаптуу пайыз чендери жана комиссиялык сый акынын өлчөмү милдеттүү түрдө көрсөтүлүшү зарыл.

4. Натыйжалуу жана салыштырылып эсептелинген номиналдык жана натыйжалуу пайыздык ставкалар келишимдерде көрсөтүлүүгө тийиш.

5. Насыялык келишимди түзүүгө чейин банктык кызмат көрсөтүүчү жактар номиналдык жана натыйжалуу пайыздык ставкалар жөнүндө маалыматтар менен катар эле кардарга насыянын абсолюттук маанидеги толук наркы жөнүндө маалыматтарды, анын ичинде насыянын негизги суммасын, пайыздарды, комиссиялык жыйымдарды жана келишимди түзүүгө жана аны аткарууга байланыштуу башка төлөмдөрдү өз-өзүнчө бөлүп көрсөтүү менен кардарга берүүгө милдеттүү. Пайыздык төлөмдөр номиналдык ставка боюнча насыянын негизги суммасынын азайып турган калдыгына карата чегерилет. Натыйжалуу пайыздык ставканы аныктоо жана эсептөө усулу Улуттук банк тарабынан белгиленет.

6. Кызмат көрсөтүүлөрдүн наркын бурмалаган жана насыялык келишимдин валютасынан айырмаланган валютага байлоо менен насыя боюнча төлөмдөрдүн индексацияланышын караган насыялык продуктылардын колдонулушуна жол берилбейт.

7. Эгерде бул кардардын укугуна кедергисин тийгизип жана/же милдеттерин көбөйтө турган болсо, мөөнөттүү аманаттар жана насыя боюнча пайыздык ставкалардын чоңдугу банк тарабынан бир тараптуу өзгөртүлүүгө тийиш эмес.

12-берене. Даттанууларды жана арыздарды кароо. Талаш-тартыштар.

1. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактарда кардарлардын даттанууларын жана арыздарын (талаштарын) кароо тартибин жөнгө салуучу документтер болууга тийиш. Кардарлардын даттануулары жана арыздары отуз календардык күндөн кечиктирилбестен жазуу жүзүндө жооп берүү менен каралууга тийиш.

2. Кардарлардын каралган даттанууларынын жана арыздарынын (талаштарынын) натыйжалары боюнча документтер белгиленген тартипте кеминде үч жыл сакталууга тийиш.

3. Эгерде келишимди аткаруу процессинде келип чыккан талаш-тартыштар тараптардын макулдашуусу боюнча чечилбесе, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте, анын ичинде талаш-тартыштарды сотко чейин жөнгө салуунун алкагында чечилүүгө тийиш.

13-берене. Банктык кызмат көрсөтүүчү жактардын жоопкерчилиги Ушул главанын талаптарын бузган банктык кызмат көрсөтүүчү адамдарга карата Улуттук банк ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган таасир этүү чараларын колдонууга укуктуу.

14-берене. Улуттук банктын укуктук статусу

1. Улуттук (Борбордук) банк Кыргыз Республикасынын банкы (Кыргызстандын банкы) болуп саналат жана анын менчигинде турат.

2. Улуттук банктын укуктук статусу, иш максаты, аткаруучу иш-милдеттери жана ыйгарым укуктары Кыргыз Республикасынын Конституциясы жана ушул Мыйзам тарабынан аныкталат.

3. Улуттук банк өз ишин ушул Мыйзамга ылайык жүргүзүүчү жана пайда алуу максатын көздөбөгөн, өз алдынча уюштуруу-укуктук формасы бар юридикалык жак - "Кыргыз Республикасынын Борбордук банкы" болуп эсептелет.

4. Улуттук банктын жайгашкан жери - Бишкек шаары. Улуттук банк филиалдарды, өкүлчүлүктөрдү түзүүгө жана Кыргыз Республикасында жана анын чегинен тышкары жактарга өз өкүлдөрүн дайындоого укуктуу.

5. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын мамлекеттик гербинин сүрөтү түшүрүлүү менен өз аталышы жазылган мөөргө ээ.

6. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын милдеттенмелери боюнча жооп бербеген сыяктуу эле, Кыргыз Республикасы Улуттук банктын милдеттенмелери боюнча жоопкерчилик тартпайт.

7. Улуттук банк юридикалык жак катары өз милдеттенмелери, ага таандык болгон бардык мүлкү менен жооп берет.

8. Улуттук банк өзүнүн, мамлекеттин жана коомдун таламдарын коргоо максатында сотко кайрылууга укуктуу.

15-берене. Улуттук банктын ишинин максаты Улуттук банктын ишинин максаты тийиштүү акча-насыя саясатын жүргүзүү жолу менен баалардын туруктуулугуна жетишүү жана кармап туруу болуп эсептелет.

16-берене. Улуттук банктын негизги милдеттери Республиканын узак мөөнөттүү экономикалык өнүгүшүнө өбөлгө түзүү үчүн улуттук валютанын сатып алуу жөндөмдүүлүгүн колдоо, Кыргыз Республикасынын банк жана төлөм системаларынын натыйжалуулугун, коопсуздугун жана ишенимдүүлүгүн камсыз кылуу Улуттук банктын ишинин максаттарына жетишүүсүнө түрткү берген негизги милдеттерден болуп саналат.

17-берене. Улуттук банктын функциялары жана ыйгарым укуктары Улуттук банк:

1) Кыргыз Республикасынын банк тутумунун анын ичинде Улуттук банктын көзөмөлүнө алынган банктардын жана башка юридикалык жактардын ишин көзөмөлдөйт;

2) Кыргыз Республикасынын акча-насыя саясатын аныктайт жана жүргүзөт, финансылык туруктуулугун камсыз кылууга көмөктөшөт;

3) бирдиктүү валюта саясатын иштеп чыгат жана жүзөгө ашырат;

4) акча белгилеринин эмиссиясын ишке ашыруу жагынан өзгөчө укукка ээ;

5) банктык каржылоонун ар кандай түрлөрүн жана принциптерин ишке ашырат;

6) Кыргыз Республикасынын төлөм тутумун (оверсайт) көзөмөлдөөнү жүзөгө ашырат, төлөм тутумунун натыйжалуу, ишенимдүү жана коопсуз иштөөсүнө көмөктөшөт;

7) ушул Мыйзамга жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык уруксат берүүчү документтерди берет;

8) банк операцияларын жүргүзүү эрежелерин белгилейт;

9) ушул Мыйзамга ылайык банктар үчүн акыркы инстанциядагы насыя берүүчү болуп саналат;

10) ушул Мыйзамга жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, бардык эл аралык резервдерге ээлик кылат жана башкарат;

11) расмий статистика жаатындагы мамлекеттик орган менен бирдикте төлөм балансын түзөт жана Кыргыз Республикасынын эл аралык инвестициялык позициясын аныктайт;

12) Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдарына ылайык, ченемдик укуктук актыларды иштеп чыгат жана чыгарат;

13) акча-насыя саясатына, банк жана төлөм тутумуна тиешелүү маселелер боюнча эл аралык форумдарда, конференцияларда жана уюмдарда Кыргыз Республикасынын кызыкчылыгын коргойт жана анын атынан иш жүргүзөт;

14) ушул Мыйзамга ылайык банк операцияларын жүргүзөт;

15) электрондук акча эмиссиясын жүргүзүү (чыгаруу) укугуна ээ;

16) банктык кызмат көрсөтүүлөрдү керектөөчүлөрдүн укугун коргойт;

17) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык башка ыйгарым укуктарды ишке ашырат.

(КР 2019-жылдын 8-июлундагы № 83 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

18-берене. Улуттук банктын негизги операциялары

1. Иш максатына жетүү жана негизги милдеттерди аткаруу үчүн Улуттук банк төмөнкү операцияларды жүргүзүүгө укуктуу:

1) ушул Мыйзамга ылайык банктарга насыяларды берүүгө;

2) экинчилик рынокто чектерди, жөнөкөй жана которулма векселдерди сатып алууга жана сатууга;

3) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан чыгарылган баалуу кагаздарды экинчилик рынокто сатып алууга жана сатууга;

4) Улуттук банк тарабынан чыгарылган баалуу кагаздарды, ошондой эле чет мамлекеттер, эл аралык уюмдар тарабынан чыгарылган баалуу кагаздарды жана Улуттук банк тарабынан аныкталуучу башка баалуу кагаздарды сатып алууга жана сатууга;

5) баалуу металлдарды жана валюталык байлыктардын башка түрлөрүн сатып алууга жана сатууга;

6) чет өлкө валютасын сатып алууга жана сатууга;

7) чет өлкөлүк уюмдарды кошо алганда, банктардан, башка финансылык уюмдардан депозиттерди кабыл алууга;

8) банктарда жана башка финансы уюмдарында эсептерди ачууга;

9) банктарда, анын ичинде чет өлкөлүк банктарда корреспонденттик эсептерди ачууга;

10) ар кандай программаларды каржылоо үчүн эл аралык финансылык институттар тарабынан берилген каражаттарга байланыштуу бүтүмдөр боюнча ортомчу катары иш алып барууга;

11) Евразиялык экономикалык бирликтин (ЕАЭБ) алкагында башка мамлекеттер менен бирдикте Кыргыз Республикасы тарабынан түзүлүүчү эл аралык уюмдар менен алардын Кыргыз Республикасынын экономикасын жеңилдетилген шарттарда каржылоого багыттаган каражаттарына, аларды кайра сатуу милдеттенмеси менен чет өлкөлүк валютаны сатып алуу боюнча бүтүмдөрдү ишке ашырууга;

12) Евразиялык экономикалык бирликтин (ЕАЭБ) алкагында башка мамлекеттер менен бирдикте Кыргыз Республикасы тарабынан түзүлүүчү эл аралык уюмдарга Кыргыз Республикасынын экономикасын жеңилдетилген каржылоонун алар жүзөгө ашырып жаткан долбоорлору жана программалары боюнча чет өлкөлүк валюта же Кыргыз Республикасынын мамлекеттик баалуу кагаздары менен камсыз кылуу алдында төлөмдүүлүк, мөөнөттүүлүк, кайтарымдуулук шарттарында улуттук валютада акча каражаттарын берүүгө;

13) Кыргыз Республикасынын депозиттерди коргоо тутумунун финансылык туруктуулугун камсыз кылуу максатында Улуттук банктын Башкармалыгы аныктаган шарттарда улуттук валютадагы акча каражаттарын Кыргыз Республикасынын Депозиттерди коргоо боюнча агенттигине берүүгө;

14) өлкөгө баалуу металлдарды жана валюталардын кандай гана түрү болбосун өлкөгө алып келүүгө жана өлкөдөн алып чыгууга;

15) Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдарына ылайык башка банк операцияларын жүргүзүүгө.

2. Улуттук банк акы төлөнүүчү негизде айрым банк операцияларын жүргүзөт жана кызматтарды көрсөтөт. Кызмат көрсөтүүлөрдүн түрлөрүн жана акынын өлчөмүн Улуттук банк, ушул Мыйзамдын 14-беренесинин жоболорун эске алуу менен өз алдынча аныктайт.

3. Улуттук банк ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн операцияларды, анын ичинде банк ишинин жана каржылоонун ислам принциптерине ылайык операцияларды жүзөгө ашырууга укуктуу.

(КР 2018-жылдын 11-июлундагы № 68 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

19-берене. Улуттук банктын ишин уюштуруу жана анын көз карандысыздыгы

1. Улуттук банк өз ишин ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдарында белгиленген компетенциянын чегинде өз алдынча уюштурат жана жүргүзөт.

2. Улуттук банктын мыйзамдуу ишине мамлекеттик органдардын кийлигишүүсүнө жол берилбейт. Мамлекет Улуттук банктын өз ыйгарым укуктарын ишке ашырууда көз каранды эместигин кепилдейт. Улуттук банктын ыйгарым укуктарына карама-каршы келген Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларын кабыл алууга тыюу салынат.

3. Мамлекеттик органдардын, мамлекеттик кызматчылардын жана башка адамдардын Улуттук банктын негизги милдеттерине жана ишинин максатына карама-каршы келген көрсөтмөлөрүн жана нускамаларын Улуттук банктын кызматкерлери кабыл алуусуна тыюу салынат.

4. Улуттук банк кандай гана жеке жана юридикалык жактардан, ошондой эле мамлекеттик органдардан болбосун, ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте зарыл маалыматтарды, билдирүүлөрдү жана документтерди кайтарымсыз түрдө алууга укуктуу.

5. Улуттук банкка ушул Мыйзамда каралган анын компетенциясынын чегинен тышкары иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат.

20-берене. Улуттук банктын ченемдик укуктук актылары

1. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарынын курамдык бөлүгү болуп саналган ченемдик укуктук актыларды чыгарат. Улуттук банк ченемдик укуктук актылардын долбоорун иштеп чыгууда банктык көзөмөлдүн жана жөнгө салуунун эл аралык, анын ичинде Базель комитетинин стандарттарын эске алууга укуктуу.

2. Улуттук банктын ченемдик укуктук актылары Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын Реестрине киргизилүүгө тийиш.

3. Жеке жана юридикалык жактардын таламдарын, ошондой эле ишкердик жүргүзүүнү жөнгө салууга түздөн-түз тиешеси бар Улуттук банктын ченемдик укуктук актылары Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте Улуттук банктын расмий басылмаларына жана расмий интернет-сайтына расмий жарыяланууга тийиш.

4. Улуттук банктын ченемдик укуктук актыларын расмий чечмелөө (түшүндүрмө берүү) тиешелүү ченемдик укуктук актыны кабыл алуу жолу менен Улуттук банк тарабынан ишке ашырылат.

21-берене. Улуттук банктын расмий басылмалары жана интернет-сайты

1. Улуттук банктын расмий басылмаларынын жарыяланышын Улуттук банк камсыз кылат.

2. Улуттук банк расмий интернет-сайтка ээ. Интернет-сайттын ишин уюштуруу тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

22-берене. Улуттук банктын капиталы

1. Улуттук банктын капиталы уставдык капиталдан, милдеттүү резервден, активдерди жана милдеттенмелерди кайра баалоо боюнча резервден, бөлүштүрүлбөгөн пайдадан же чыгымдан турат.

2. Улуттук банк 2 (эки) миллиард сом өлчөмүндөгү уставдык капиталга ээ. Улуттук банк өзүнүн уставдык капиталын ажыратып ала албайт же күрөөгө коё албайт.

3. Улуттук банктын уставдык капиталынын суммасын көбөйтүүнү же азайтууну ушул Мыйзамга тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизбестен туруп, ишке ашыруу мүмкүн эмес.

4. Милдеттүү резерв жана активдерди жана милдеттенмелерди кайра баалоо боюнча резервдер ушул Мыйзамга ылайык түзүлөт. Милдеттүү резервдер ушул Мыйзамдын 23-беренесинин 7-бөлүгүнө ылайык, Улуттук банктын чыгымдарынын ордун жабуу үчүн гана пайдаланылышы мүмкүн.

5. Бөлүштүрүлбөгөн пайда же чыгым ушул Мыйзамга ылайык пайданы бөлүштүргөн же чыгымды төлөгөн учурга чейин финансылык жылдын ичинде болгон кирешелердин жана чыгашалардын ортосундагы айырма катары аныкталат.

23-берене. Улуттук банктын пайдасы жана резервдери

1. Улуттук банктын пайдасы ушул берененин 3-бөлүгүн эске алуу менен ошол мезгил ичинде орун алган бардык кирешелерди жана чыгашаларды эсепке алгандан кийин финансылык жылдын натыйжалары боюнча аныкталат.

2. Алтын-валюта активдерди жана милдеттенмелерди кайрадан баалоо алтын-валюталык активдерди жана милдеттенмелерди кайра баалоо боюнча резервдин эсебиндеги капиталда чагылдырылат.

3. Эгерде активдерди жана милдеттенмелерди кайра баалоо боюнча резерв терс калдыкка ээ болсо, анда бүтүндөй терс калдык ошол мезгилдин чыгашаларына чегерилип, ушул берененин 4-бөлүгүнө ылайык ишке ашырылган бөлүштүрүлүүчү пайданы эсептөөдө эске алынууга тийиш.

4. Улуттук банктын ушул берененин 3-бөлүгүн эске алуу менен эсептелген пайдасы төмөнкү тартипте бөлүштүрүлөт:

1) эгерде финансылык жылдын натыйжалары боюнча Улуттук банктын уставдык капиталынын жана милдеттүү резервдеринин суммасы Улуттук банктын монетардык милдеттенмелеринин он пайызынан аз болуп калса, анда пайданын жетимиш пайызы Кыргыз Республикасынын республикалык бюджетинин кирешесине чегерилет. Республикалык бюджеттин кирешесине чегерүүдөн кийинки пайданын калдыгы Улуттук банктын милдеттүү резервине которулат;

2) эгерде финансылык жылдын жыйынтыгы боюнча уставдык капиталдын жана милдеттүү резервдин суммасы Улуттук банктын монетардык милдеттенмелеринин он пайызына барабар болсо же андан ашса, анда Кыргыз Республикасынын республикалык бюджетинин кирешесине пайданын жүз пайызы чегерилет.

5. Пайданы чегерүү финансылык жыл бүткөндөн кийин көз каранды эмес тышкы аудит жүргүзүлүп, жылдык отчет Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан бекитилгенден кийин жүргүзүлөт.

6. Ушул берененин максаттарында Улуттук банктын монетардык милдеттенмелерине төмөнкүлөр киргизилет:

1) Улуттук банк жүгүртүүгө чыгарган банкноттор жана монеталар;

2) акча-насыялык жөнгө салуу өбөлгөлөрү боюнча финансылык милдеттенмелер;

3) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн эсептерин жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдында башка финансылык милдеттенмелерди кошо алганда, Кыргыз Республикасынын резиденттеринин Улуттук банкта ачылган эсептери;

4) Кыргыз Республикасынын резиденти эмес банктардын Улуттук банкта ачылган эсептери.

7. Эгерде финансылык жылдын жыйынтыгы боюнча жана ушул берененин 3-бөлүгүн эске алуу менен Улуттук банк милдеттүү резерв менен орду жабылбаган чыгымга дуушар болсо, анда Кыргыз Республикасынын Өкмөтү уставдык капиталды ушул Мыйзамда белгиленген өлчөмгө чейин толуктоо үчүн Улуттук банкка он эки айдан кечиктирилбеген мөөнөттө түздөн-түз акча каражатын которуу аркылуу ошол чыгымдын ордун жабат.

(КР 2018-жылдын 2-апрелиндеги № 34, 2020-жылдын 18-июлундагы № 78 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

24-берене. Акча-насыя саясаты жана финансылык туруктуулукту камсыздоого көмөктөшүү

1. Акча-насыя саясаты Улуттук банк тарабынан аныкталат жана жүргүзүлөт. Акча-насыя саясатын жүргүзүүдө Улуттук банк Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен өз ара аракеттенүүгө укуктуу.

2. Макропруденциалдык жөнгө салууну кошо алганда, Улуттук банк өз алдынча, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен өз ара аракетте Кыргыз Республикасынын финансылык туруктуулугун камсыздоого багытталган чараларды иштеп чыгат жана жүзөгө ашырат.

3. Финансылык туруктуулукту камсыз кылууга көмөктөшүү максатында мамлекеттик органдар, ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактар финансылык туруктуулукка баа берүү, талдоо жана мониторинг жүргүзүү үчүн макропруденциалдык көрсөткүчтөрдүн курамы боюнча зарыл маалыматтарды Улуттук банкка Улуттук банк аныктаган формалар боюнча жана мөөнөттөрдө өз учурунда берип турууга милдеттүү.

4. Бул беренеде көрсөтүлгөн маалыматтардын берилбегендиги же болбосо өз учурунда бербегендиги Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган жоопкерчиликке алып келет.

25-берене. Жүгүртүүдөгү акча массасын жөнгө салуу Улуттук банк акча массасынын көлөмүн жана түзүмүн төмөнкүдөй инструменттерди колдонуу менен жөнгө салат:

1) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан чыгарылган жана кепилденген баалуу кагаздарды сатып алуу жана сатуу;

2) Улуттук банк тарабынан чыгарылган жана кепилденген баалуу кагаздарды сатып алуу жана сатуу;

3) чет өлкөлүк валюталарды сатып алуу жана сатуу;

4) банктарга насыяларды берүү;

5) Улуттук банкка жайгаштырылуучу милдеттүү резервдердин өлчөмдөрүн өзгөртүү;

6) ликвиддүүлүктү жөнгө салуунун башка инструменттери, эл аралык тажрыйбада кабыл алынган ыкмалары жана усулдары.

26-берене. Улуттук банк чыгаруучу баалуу кагаздар Улуттук банк акча-насыя саясатын жүргүзүү максатында баалуу кагаздарды чыгарууга жана кабыл алынган эл аралык практикага ылайык алар жагынан операциялардын бардык түрлөрүн жүргүзүүгө укуктуу.

27-берене. Милдеттүү резервдер

1. Улуттук банк банктар жана аманаттарды тарткан башка банктык эмес финансы-насыялык уюмдар үчүн милдеттүү резервдер боюнча талаптарды белгилейт. Көрсөтүлгөн жактар Улуттук банкта жайгаштырылуучу милдеттүү резервдерге ээ болууга милдеттүү.

2. Милдеттүү резервдердин өлчөмү, аларды эсептөөнүн жана жайгаштыруунун тартиби Улуттук банк тарабынан белгиленет.

3. Резервдик талаптардын ченемдери сакталбагандыгы үчүн Улуттук банк аныктоочу өлчөмдө жана тартипте айып акы алынат.

28-берене. Пайыздык ставкалардын деңгээлин жөнгө салуу

1. Улуттук банк банктык пайыздык ставкалардын деңгээлин акча-насыя саясатынын инструменттери жана мыйзамда каралган башка чаралар менен жөнгө салат.

2. Финансылык инструменттердин түрлөрү жана аларды колдонуу тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

29-берене. Кыргыз Республикасынын акча бирдиги (улуттук валюта)

1. Кыргыз Республикасынын акча бирдиги болуп сом саналат. Бир сом 100 (жүз) тыйындан турат.

2. Накталай акча белгилери банкнот жана монета түрүндө жүгүртүүгө чыгарылат.

3. Улуттук банк башка мамлекеттердин акча бирдиктерине карата сомдун расмий курсун белгилейт.

30-берене. Акча белгилеринин эмиссиясы

1. Улуттук валютанын акча белгилерин жүгүртүүгө чыгаруу жана жүгүртүүдөн алуунун өзгөчө укугу Улуттук банкка гана таандык.

2. Банкноттор жана монеталар Улуттук банктын сөзсүз милдеттенмеси болуп саналат жана анын бардык активдери менен камсыз кылынат.

3. Банкнотту жана монетаны төлөм каражаты болууга жараксыз деп жарыялоого Улуттук банк гана укуктуу.

31-берене. Төлөм каражаты

1. Сом Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында эч кандай чектөөлөрсүз, төлөмдөрдүн бардык түрлөрү боюнча милдеттүү түрдө кабыл алынууга тийиш болгон бирден бир мыйзамдуу төлөм каражаты болуп саналат. Эгерде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында башкасы каралбаса, Кыргыз Республикасынын аймагында эсептешүүлөр жана төлөмдөр Кыргыз Республикасынын улуттук валютасында ишке ашырылат. Төлөө валютасы тараптардын макулдашуусу менен аныкталган экспорттолуучу жана импорттолуучу товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү берүүгө келишимдерди копшогондо, товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө баалар сом менен көрсөтүлүүгө тийиш.

2. Кыргыз Республикасынын улуттук валютасынын акча белгилерин кабыл алуудан негизсиз баш тарткандыгы, ошондой эле аларды атайылап жок кылып же жарнамалык жана башка максаттарда мыйзамсыз пайдалангандыгы үчүн жеке жана юридикалык жактар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.

3. Акча белгилерин жасалма жасоо жана мыйзамсыз даярдап чыгаруу, ошондой эле акча белгилерин санкциясыз эмиссиялоо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке алып келет.

32-берене. Накталай акчанын жүгүртүлүшүн уюштуруу Улуттук банк Кыргыз Республикасынын аймагында накталай акчанын жүгүртүлүшүн уюштуруу максатында:

1) акча белгилерин чыгарууга болгон керектөөнү болжолдойт жана алардын даярдалышын камсыздайт;

2) акча белгилеринин резервдик фонддорун түзүүнү камсыз кылат, аларды даярдоого заказдарды даярдайт жана жайгаштырат;

3) банктар үчүн накталай акча белгилерин сактоонун, ташуунун жана инкассациялоонун тартибин жана талаптарын белгилейт;

4) банктар үчүн жана Улуттук банктын көзөмөлүнө алынган банктык эмес финансылык-насыялык уюмдар үчүн кассалык операцияларды жүргүзүү тартибин иштеп чыгат жана бекитет;

5) акча белгилеринин төлөөгө кудуреттүүлүгүн аныктоо тартибин белгилейт;

6) акча белгилеринин коргоо мүнөздөмөлөрүн жана аларды алмаштыруу тартибин, ошондой эле жүгүртүүдөн алынган акча белгилерин жок кылуу тартибин аныктайт;

7) накталай акчаны жүгүртүүнү уюштуруунун эл аралык практикада кабыл алынган башка ыкмаларын жана механизмдерин колдонот.

33-берене. Валюта саясаты Улуттук банк Кыргыз Республикасында бирдиктүү валюта саясатын жана валюталык жөнгө салууну иштеп чыгат жана жүзөгө ашырат.

34-берене. Улуттук банктын валюталык операциялары

1. Улуттук банк ар кандай валюталык операцияларды, анын ичинде валюта рыногунда баалуу металлдарды жана чет өлкөлүк валюталарды сатып алуу жана сатуу боюнча операцияларды ишке ашырат, ошондой эле эл аралык резервдерди башкаруу, акча-насыя саясатын жүргүзүү, өз ишин жүзөгө ашыруу жана Кыргыз Республикасынын экономикалык таламдарын коргоо максаттары үчүн эч кандай чектөөлөрсүз баалуу металлдарды жана кайсыл валюта болбосун өлкөгө алып келүүгө жана өлкөдөн алып чыгууга ыйгарым укуктуу.

2. Улуттук банк чет өлкөлүк валютаны сатып алууга жана аны Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө рыноктук курс боюнча келишимдик негизде сатууга укуктуу.

3. Улуттук банк банктар аралык валюта рыногунда (банктар аралык валюта биржасында) операцияларды жүргүзүү тартибин жана шарттарын аныктайт.

35-берене. Алмашуу курсу

1. Расмий алмашуу курсу рыноктук спот-алмашуу жана башка рыноктук курстардын негизинде Улуттук банк тарабынан аныкталат жана жарыяланат. Расмий алмашуу курсу Улуттук банктын жарыяланган курстар боюнча чет өлкө валюталарын сатып алуу жана сатуу милдеттенмелерисиз, Улуттук банк тарабынан аныкталат жана жарыяланат.

2. Эгерде Улуттук банк тарабынан башкасы белгиленбесе, спот-алмашуу жана башка рыноктук алмашуу курстары сатуучу менен сатып алуучунун ортосунда эркин аныкталат.

36-берене. Кыргыз Республикасынын аймагында чет өлкөлүк валюта түрүндөгү операциялар

1. Кыргыз Республикасынын аймагында чет өлкөлүк валюта түрүндөгү эсептешүүлөр жана төлөмдөр Улуттук банк тарабынан белгиленген тартипте ишке ашырылат.

2. Кыргыз Республикасынын аймагында накталай жана накталай эмес түрдө улуттук жана/же чет өлкөлүк валюталарды сатып алуу-сатуу (алмашуу) боюнча операцияларга чек коюлбайт жана алар Улуттук банктын тиешелүү лицензиясына ээ болгон банктарда, адистештирилген финансылык жана финансы-насыялык мекемелерде, микрофинансылык компанияларда, микронасыялык компанияларда, насыялык союздарда жана алмашуу бюролорунда (ыйгарым укуктуу жактарда) гана жүзөгө ашырылууга тийиш.

Алмашуу бюросу - бул Улуттук банктын лицензиясына ылайык накталай чет өлкөлүк валюта менен алмашуу операцияларын жүргүзүү үчүн юридикалык жак тарабынан түзүлгөн атайы жабдылган пункт. Улуттук банк жана/же чет өлкөлүк накталай жана накталай эмес валюталарды сатып алуу-сатуу (алмашуу) боюнча операцияларды жүргүзүү тартибин жана шарттарын, ошондой эле ыйгарым укуктуу жактарга карата талаптарды Улуттук банк аныктайт.

3. Ыйгарым укуктуу жактар чет өлкөлүк валютада операцияларды жүргүзүү үчүн чет өлкөлүк валютадагы операциялар жөнүндө маалыматты Улуттук банкка беришет, ошондой эле жүргүзүлүп жаткан операциялардын ушул Мыйзамдын жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптарына ылайык келишин камсыз кылууга милдеттүү.

37-берене. Чет өлкөлүк валюталарды жана валюталык баалуулуктарды орун которуштуруу Бажылык контролдоочу пункттарда бажы мыйзамдарына ылайык декларацияланган шартта чет өлкөлүк валюталарды чет өлкөлөрдөн орун которуштурууга жана чет өлкөлөргө (алып келүүгө жана алып чыгууга), ошондой эле валюта болуп эсептелбеген валюталык баалуулуктарды алып өтүүгө чек коюлбайт.

38-берене. Акча каражаттарынын жана капиталдардын кыймылынын эркиндиги

1. Чет өлкөлөрдөн жана чет өлкөлөргө капиталдын түшүүсүнө жана которулушуна чек коюлбайт.

2. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын эл аралык милдеттенмелерин аткаруу жана Кыргыз Республикасынын экономикалык коопсуздугун коргоо максатында акча каражаттардын жана капиталдардын которулушуна чек коюуга укуктуу.

39-берене. Резиденттер тарабынан Кыргыз Республикасынын чегинен сыртта ачылуучу эсептерди каттоо

1. Кыргыз Республикасынын резиденттери Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жактарда ачылган эсептерди жана аманаттарды Улуттук банкта каттатууга милдеттүү.

2. Кыргыз Республикасынын резиденттери Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жакта ачылган эсептер жана аманаттар жөнүндө маалыматтарды, ошондой эле чет өлкөлүк валютадагы операцияларга байланыштуу ар кандай башка документтерди жана маалыматтарды Улуттук банктын талабы боюнча берүүгө милдеттүү.

40-берене. Кыргыз Республикасынын төлөм тутуму Кыргыз Республикасынын төлөм тутуму (мындан ары - төлөм тутуму) - акча жүгүртүүнү камсыз кылуучу технологиялардын, жол-жоболордун, эрежелердин, төлөм инструменттеринин жана акча жүгүртүүнү камсыз кылуучу акча каражаттарын которуу тутумунун өз ара байланышкан тутуму. Төлөм тутумунун иштеши мыйзам жана Улуттук банктын ченемдик укуктук актылары менен жөнгө салынат.

41-берене. Кардарлардын - төлөм тутумун пайдалануучулардын укугун коргоо

1. Төлөм тутумунун катышуучулары жана операторлору төлөм кызматтарын көрсөтүүдө төлөм тутумунун кызматынан пайдалануучулардын - кардарлардын укуктарын коргоо боюнча тиешелүү чараларды, анын ичинде маалыматтарды өз учурунда ачуу жана банктык сырды түзгөн маалыматтардын купуялуулугун камсыздоо боюнча чараларды көрүүгө милдеттүү.

2. Улуттук банк төлөм тутумунун кызматынан пайдалануучулардын - кардарлардын укуктарын коргоого багытталган талаптарды аныктоого укуктуу.

42-берене. Мамлекеттик органдар жана төлөм тутумун көзөмөлдөөчү чет өлкөлүк органдар менен кызматташуу

1. Катышуучулар жана операторлор Кыргыз Республикасынын аймагында иш алып барып жаткан эл аралык төлөм тутумдарынын ишине карата көзөмөлдүн натыйжалуулугун жогорулатуу максатында Улуттук банк, зарыл болсо ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар, башка мамлекеттердин көзөмөлдөөчү органдары жана эл аралык финансылык уюмдар менен эриш-аркак иш жүргүзөт.

2. Улуттук банк төлөм тутумдарына көзөмөл жүргүзүүчү чет өлкөлүк органдар менен чек ара аркылуу төлөмдөрдү жүргүзүүнүн стандарттарын, принциптерин жана ыкмаларын макулдашуу, ошондой эле тиешелүү юрисдикцияларда иштеп жаткан ар кандай төлөм тутумуна тиешелүү маалыматтарды алмашуу боюнча кызматташууга укуктуу.

43-берене. Төлөм тутумунун катышуучуларына карата таасир этүү чаралары Улуттук банк төлөм тутумунун катышуучуларына карата ушул Мыйзамда жана төлөм тутуму жөнүндө мыйзамда каралган таасир этүү чараларын колдонууга укуктуу.

44-берене. Улуттук банктын эл аралык уюмдары, чет өлкөлөрдүн борбордук банктары жана башка мекемелери менен мамилеси

1. Мыйзамдарда жана мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген Кыргыз Республикасы катышуучусу болгон эл аралык келишимдерде каралган учурларда Улуттук банк акча-насыя жана валюта саясатына, төлөм тутумуна, макропруденциялык, банктык жөнгө салуу жана көзөмөлдөө жана анын компетенциясына кирген башка маселелер боюнча эл аралык кеңешмелерде, конференцияларда жана уюмдарда республиканын таламында иш жүргүзөт.

2. Улуттук банк берилген ыйгарым укуктарына ылайык башка өлкөлөрдүн борбордук жана коммерциялык банктары, ошондой эле эл аралык уюмдар менен мамилелерде Кыргыз Республикасынын атынан операцияларды жана бүтүмдөрдү жүргүзө алат.

3. Улуттук банк эсептерди ачууга жана жүргүзүүгө, чет мамлекеттердин борбордук банктарынын жана башка финансылык уюмдарынын, эл аралык финансылык уюмдардын Кыргыз Республикасындагы жана анын чегинен сырттагы өкүлү же корреспонденти катары иш жүргүзүүгө укуктуу.

4. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын аймагында, анын чегинен сыртта жайгашкан ар кандай уюмдар менен акча-насыя, валюта, төлөм жана банк чөйрөлөрүндө, макропруденциялык, банктык жөнгө салуу жана көзөмөлдөө жаатында кызматташат.

5. Улуттук банк өз компетенциясынын чегинде эл аралык уюмдар, башка мамлекеттердин борбордук, коммерциялык банктары жана ыйгарым укуктуу органдары менен келишимдерди түзүүгө укуктуу.

45-берене. Улуттук банктын эл аралык резервдери

1. Улуттук банк ушул Мыйзамда белгиленген милдеттерди аткаруу максатында резервдик активдерин чет өлкөлүк валюта жана Улуттук банктын милдеттерине жана керектөөлөрүнө жооп берүүчү башка эл аралык активдер менен кармап турат.

2. Эл аралык резервдер Улуттук банктын менчигинде болот жана алар төмөнкүлөрдөн турат:

1) алтын жана башка баалуу металлдардан;

2) накта жана накталай эмес формадагы чет өлкөлүк валюталардан;

3) чет өлкөлүк валютадагы жөнөкөй жана которулма векселдерден;

4) чет өлкөлөрдүн өкмөттүк мекемелери өз валютасында же чет өлкөлүк валютада чыгаруучу же кепилдик берген мамлекеттик баалуу кагаздардан;

5) Улуттук банк тарабынан аныкталуучу башка баалуу кагаздардан;

6) эл аралык деңгээлде таанылган ар кандай резервдик активдерден.

3. Эл аралык резервдерди башкаруу саясаты, лимиттер, контрагенттерге карата талаптар жана ыйгарым укуктардын деңгээлдери Улуттук банк тарабынан белгиленет.

4. Улуттук банктын эл аралык резервдери төмөнкүлөр үчүн пайдаланылат:

1) ушул Мыйзамга ылайык тиешелүү акча-насыя жана валюта саясатын жүргүзүү аркылуу улуттук валютанын сатып алуу жөндөмдүүлүгүн, баанын туруктуулугун сактоого, Кыргыз Республикасынын финансылык туруктуулугун камсыз кылууга;

2) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чет өлкө валютасындагы милдеттенмелерин өз учурунда тейлөөгө. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн тышкы карыз боюнча милдеттенмелерин аткарууда, эл аралык уюмдарга мүчөлүк акыларды төлөөдө, Кыргыз Республикасынын чет өлкөлөрдөгү өкүлчүлүктөрүн каржылоо боюнча милдеттенмелерин, ошондой эле башка милдеттенмелерди аткарууда чет өлкөлүк валютага болгон керектөөсүн чет өлкөлүк валюталарды - эл аралык резервдин бөлүгүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө сатуу аркылуу канааттандырат;

3) Улуттук банктын чет өлкөлүк валютадагы милдеттенмелерин аткарууга;

4) Улуттук банктын операциялык ишин камсыз кылууга;

5) Улуттук банктын ушул Мыйзамда каралган башка ыйгарым укуктарын аткарууга.

5. Улуттук банк резервдик активдердин ликвиддүүлүгүн жана коопсуздугун камсыз кылуу артыкчылыгын эске алуу менен бардык эл аралык резервдерди өз алдынча түзөт, ээлик кылат жана башкарат.

6. Эл аралык резервдерди түзүү жана аларды башкаруу же аларды чет өлкөлөрдө жайгаштыруу жана сатуу максатында Улуттук банктын баалуу металлдарды чет өлкөдөн алып келиши жана/же чет өлкөгө алып чыгышы үчүн лицензия талап кылынбайт. Баалуу металлдарды алып келүү жана/же алып кетүү, сатып алуу жана сатып өткөрүү тартиби жана шарттары Улуттук банк тарабынан аныкталат.

46-берене. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен өз ара аракеттенүү

1. Улуттук банк менен Кыргыз Республикасынын Өкмөтү өздөрүнүн компетенцияларынын чегинде өз ара аракеттенет.

2. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан жүргүзүлүп жаткан экономикалык саясатты эске алат, эгерде Улуттук банктын негизги максаттарына, милдеттерине жана ыйгарым укуктарына карама-каршы келбесе, анын ишке ашырылышына көмөктөшөт.

3. Улуттук банк менен Кыргыз Республикасынын Өкмөтү экономикалык жана акча-насыя саясатынын маселелери боюнча бири-бирине өз учурунда маалымдайт жана дайыма өз ара консультацияларды берип турушат.

4. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн милдеттенмелери боюнча жооп бербеген сыяктуу эле, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Улуттук банктын милдеттенмелери боюнча жоопкерчилик тартпайт.

47-берене. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө насыя берүүгө жана финансылык жардам көрсөтүүгө тыюу салуу

1. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө насыя берүүгө, анын ичинде республикалык бюджеттин тартыштыгын каржылоо үчүн насыяларды жана кепилдиктерди берүүгө Улуттук банкка тыюу салынат.

2. Ушул Мыйзамга ылайык банктарга, Евразиялык экономикалык бирликтин (ЕАЭБ) алкагында Кыргыз Республикасы башка мамлекеттер менен бирдикте түзүүчү эл аралык уюмдарга, Кыргыз Республикасынын Депозиттерди коргоо боюнча агенттигине жана Улуттук банктын кызматчыларына берилүүчү насыяларды копшогондо, Улуттук банк мамлекеттик органдарга, кайсыл болбосун жеке жана юридикалык жактарга кандай формада жана кайсыл максаттарга болбосун насыяларды же башка финансылык же болбосо материалдык жардамдарды көрсөтүүгө укугу жок.

48-берене. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан чыгарылган баалуу кагаздар жагындагы операциялар

1. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан чыгарылган баалуу кагаздарды баалуу кагаздардын экинчилик рыногунда сатып алууга жана сатууга, ошондой эле депозитарий катары иш жүргүзүүгө укуктуу.

2. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик баалуу кагаздарын баштапкы жайгаштыруу учурунда сатып алууга Улуттук банкка тыюу салынат.

49-берене. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн эсептерин тейлөө боюнча банктык операциялар Улуттук банк Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн эсептерин тейлөө боюнча банктык операцияларды жүзөгө ашырат.

50-берене. Улуттук банктын консультациялары

1. Улуттук банк өз компетенциясынын маселелери боюнча Кыргыз Республикасынын Президентине, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө консультацияларды берет.

2. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү республикалык бюджеттин долбоорун даярдоодо Улуттук банк менен консультация жүргүзөт.

3. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын тышкы карызын тейлөөнү кошо алганда, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн финансылык агенти катары макулдашылган шарттарда иш жүргүзөт.

51-берене. Кыргыз Республикасынын төлөм балансын түзүү

1. Улуттук банк расмий статистика жаатындагы мамлекеттик орган менен бирдикте Кыргыз Республикасынын төлөм балансын түзөт.

2. Төлөм балансын түзүүдө төлөм балансын түзүү боюнча эл аралык методология, анын ичинде төлөм балансы жана эл аралык инвестициялык позиция боюнча колдонмо, ошондой эле акча-насыя жана финансы статистикасы боюнча колдонмолор пайдаланылат.

3. Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, жеке жана менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактар, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагындагы резидент эместер төлөм балансын түзүү жана аны болжолдоо үчүн көрсөткүчтөрдүн курамы боюнча маалыматтарды Улуттук банк тарабынан аныкталган формалар боюнча жана мөөнөттөрдө Улуттук банкка өз учурунда берип турууга милдеттүү.

4. Ушул беренеде көрсөтүлгөн маалыматтардын берилбеши же өз учурунда берилбей калгандыгы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке алып келет.

(КР 2019-жылдын 8-июлундагы № 83 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

52-берене. Кыргыз Республикасынын банк тутумун көзөмөлдөөчү ыйгарым укуктуу орган

1. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын банк тутумунун ишине көзөмөл жүргүзүү боюнча ыйгарым укуктуу орган болуп саналат.

2. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын банк тутумунун туруктуулугун жана ишенимдүүлүгүн камсыз кылуу, аманатчылардын таламдарын коргоо, Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдарынын сакталышын камсыздоо максатында банктык көзөмөлдү жүргүзөт жана жөнгө салуу ченемдерин белгилейт. Ушул Мыйзамда каралган учурларды кошпогондо, Улуттук банк банктардын күндөлүк ишине кийлигишпейт.

3. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарына ылайык Улуттук банктын көзөмөлүнө алынган банктык эмес финансы-насыялык уюмдардын жана башка юридикалык жактардын ишин көзөмөлдөйт.

53-берене. Банктарга берилүүчү насыялар

1. Банк тутумунун бүтүндүгүн жана туруктуулугун коргоо, Кыргыз Республикасынын аймагында катталган банктардын ликвиддүүлүгүн сактоо максатында Улуттук банк банктарга улуттук валютада насыяларды акы төлөө шарты менен камсыздоонун төмөндөгү түрлөрүнүн бири болгондо берүүгө укуктуу:

1) алтын жана башка баалуу металлдар;

2) чет өлкөлүк валюта;

3) Улуттук банктагы же башка насыялык уюмдагы депозиттер;

4) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан чыгарылган баалуу кагаздар;

5) камсыз кылуунун башка түрлөрү.

2. Банктын камсыз кылуунун башка түрлөрү катары сунушталган активдердин жетиштүүлүгү жана алгылыктуулугу Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан аныкталат.

3. Насыялардын түрү, аларды берүү шарттары жана тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

4. Овердрафт түрүндө насыяларды берүүгө тыюу салынат.

5. Улуттук банк активдер, анын ичинде насыялар боюнча ыктымалдуу чыгымдардын ордун жабуу үчүн Улуттук банктын сарптоолоруна тиешелүү атайын резервдерди (корлорду) түзөт.

6. Банктарга насыяларды берүү ушул Мыйзамда каралган таасир этүү чараларын колдонуу боюнча Улуттук банктын ыйгарым укуктарын чектебейт.

53-1-берене. Атайын жөнгө салуу режимдеринин алкагында убактылуу жөнгө салуу

1. Инновациялык кызмат көрсөтүүлөрдү/технологияларды киргизүү менен байланышкан банктык, төлөм кызмат көрсөтүүлөр чөйрөсүндө коомдук мамилелерди укуктук жөнгө салууну апробациялоо максатында, Улуттук банк белгилүү бир мөөнөткө Кыргыз Республикасынын айрым же бүткүл аймагында атайын жөнгө салуу режиминин алкагында пилоттук жөнгө салууну белгилөөгө укуктуу.

Ушул Мыйзамдын максаттарында банктык жана төлөм кызмат көрсөтүүлөр рыногуна инновациялык кызмат көрсөтүүлөрдү/технологияларды киргизүү менен алектенген катышуучуларга аларды чектелген (аймагы, убактысы, операциялар менен пайдалануучулардын саны жана көлөмү жана башкалар боюнча) контролдонуучу чөйрөдө апробациялоого мүмкүндүк берген эрежелердин жыйындысы атайын жөнгө салуу режими деп түшүнүлөт. Атайын жөнгө салуу режиминин алкагында инновациялык кызмат көрсөтүүлөрдү/технологияларды киргизүү боюнча пилоттук жөнгө салууну киргизүүнүн жана аны ишке ашырууга мониторинг жүргүзүүнүн тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

2. Улуттук банк атайын жөнгө салуу режимине катышуучу банктардын, банктык эмес финансы-насыя уюмдарынын жана башка юридикалык жактардын ишине карата талаптарды белгилейт.

3. Атайын жөнгө салуу режиминин алкагында атайын жөнгө салуу режимдерине катышууга айрым юридикалык жактарга кыйла пайдалуу шарттарды камсыз кылган преференцияларды берүүгө жол берилбейт.

4. Атайын жөнгө салуу режиминин алкагында инновациялык кызмат көрсөтүүлөрдү/технологияларды апробациялоонун натыйжалары боюнча Улуттук банк тарабынан тиешелүү ченемдик укуктук акт кабыл алынышы же болбосо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына тиешелүү өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү сунушталышы мүмкүн.

(КР 2020-жылдын 22-апрелиндеги № 51 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

53-2-берене. Атайын жөнгө салуу режимине катышуу үчүн лицензиялар

1. Улуттук банк атайын жөнгө салуу режиминин катышуучуларына ушул Мыйзамдын 111-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн банк операцияларынын чектелген тизмегин жүргүзүү укугуна лицензияны атайын жөнгө салуу режиминин алкагында аны ишке ашыруу үчүн зарыл болгон иштин максаттарына жана түрлөрүнө ылайык берет.

2. Атайын жөнгө салуу режиминин алкагында банк операцияларынын чектелген тизмегин жүргүзүү укугуна лицензия контролдонуучу чөйрөнүн шарттарына жараша банк операцияларынын тизмеги боюнча, аймагы боюнча чектөөлөрдү жана атайын жөнгө салуу режиминин алкагында башка чектөөлөрдү карайт, чектелген колдонуу мөөнөтүнө ээ, жеке энчилүү (ээликтен ажыратылгыс) болуп саналат жана үчүнчү жактарга өткөрүп берүүгө жатпайт.

3. Атайын жөнгө салуу режиминин алкагында лицензияларды берүү, токтото туруу, чакыртып алуу жана колдонууну токтотуу тартиби Улуттук банктын ченемдик укуктук актылары менен белгиленет.

(КР 2020-жылдын 22-апрелиндеги № 51 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

54-берене. Улуттук банктын отчету жана маалыматы

1. Улуттук банктын төрагасы отчеттук жылдан кийинки жылдын 30-апрелинен кечиктирбестен Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине Улуттук банктын иши жөнүндө жыл сайын отчет берет.

2. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши отчеттук жылдан кийинки жылдын 1-июлунан кечикпеген мөөнөттө Улуттук банктын төрагасынын жылдык отчетун угат.

3. Улуттук банктын төрагасынын отчетун Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде угуу Улуттук банктын укуктук статусун эске алуу менен ишке ашырылат.

4. Улуттук банктын иши жөнүндө Улуттук банктын төрагасынын отчету төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) Улуттук банктын аудитордук текшерүүдөн өткөн финансылык отчетун;

2) Улуттук банктын отчеттук мезгил ичиндеги иши жөнүндө маалыматтарды;

3) Улуттук банктын Башкармалыгы аныктаган башка маалыматтарды.

5. Улуттук банк жыл сайын жылдык отчетту, анын ичинде Кыргыз Республикасынын банк жана төлөм тутумдарынын абалына тиешелүү негизги талдоо маалыматтарын Улуттук банктын интернет-сайтына жарыялап турат.

6. Улуттук банк акча-насыя саясатынын негизги багыттары жөнүндө, ошондой эле Кыргыз Республикасынын банк секторун жана төлөм тутумун өнүктүрүү маселелери, анын ичинде банктык каржылоонун ар кандай формалары жана принциптери боюнча расмий маалыматтарды жылына кеминде эки жолу жарыялап турат.

55-берене. Улуттук банктын финансылык отчету

1. Улуттук банк Финансылык отчеттун эл аралык стандарттарына (ФОЭС) ылайык ушул Мыйзамдын жоболорун эске алуу менен банктын операцияларын жана финансылык абалын чагылдырган туруктуу эсепти жана отчеттуулукту жүргүзөт.

2. Улуттук банктын финансылык жылы 1-январдан 31-декабрды кошо алгандагы мезгил аралыгы деп белгиленет.

3. Улуттук банк жыл сайын Улуттук банктын балансынан жана ага байланыштуу башка отчеттордон турган финансылык отчетту даярдайт.

4. Улуттук банктын балансынын түзүмү Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан белгиленет. Улуттук банктын жылдык финансылык отчету көз карандысыз аудиттик текшерүүдөн өткөндөн жана Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан бекитилгенден кийин, отчеттук жылдан кийинки жылдын 1-майынан кечиктирбестен жарыяланат.

56-берене. Улуттук банктын тышкы аудити

1. Улуттук банктын тышкы аудити ар жылдагы негизде аудиттин эл аралык стандарттарына ылайык жүргүзүлөт.

2. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Улуттук банк тарабынан иштелип чыккан жана Жогорку Кеңештин тармактык комитети бекиткен тартипте өткөрүлүүчү тендердин жыйынтыгы боюнча финансылык жыл аяктаганга чейин алты айдан кечиктирбестен, аудитордук уюмду карайт жана бир жылдык мөөнөткө бекитет. Аудитордук уюм эл аралык деңгээлде таанылган абройго жана борбордук (улуттук) банктарда аудит жүргүзүү боюнча кеминде беш жылдык тажрыйбага ээ болууга тийиш. Бир эле аудитордук уюм катары менен эки жолудан ашык каралбайт жана бекитилбейт.

3. Улуттук банкка тышкы аудит Кыргыз Республикасындагы Аудиторлордун, аудитордук уюмдардын жана кесиптик аудитордук бирикмелердин мамлекеттик бирдиктүү реестринде (Мамлекеттик бирдиктүү реестр) катталган аудитордук уюм тарабынан да Мамлекеттик бирдиктүү реестрде катталбаган, бирок ушул берененин 2-бөлүгүндө көрсөтүлгөн талаптарды канааттандыруучу чет өлкөлүк аудитордук уюм тарабынан да жүргүзүлүшү мүмкүн. Мындай чет өлкөлүк уюмдардын лицензиялары Кыргыз Республикасынын аймагында мындай лицензиянын легитимдүүлүгү ырасталганда таанылат.

4. Улуттук банк аудитордук уюм менен түзүлгөн келишимге ылайык ага эл аралык аудитордук практикага туура келген аудитордук текшерүү жүргүзүү үчүн зарыл отчетторду жана маалыматтарды берет.

5. Улуттук банкка тышкы аудит жүргүзүү боюнча аудитордук уюмдун кызмат көрсөтүүлөрүнө акы Улуттук банктын өз каражатынын эсебинен төлөнөт.

(КР 2021-жылдын 29-ноябрындагы №143 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

57-берене. Ички контроль тутуму

1. Улуттук банкта ички контролдун адекваттуу тутуму болууга тийиш.

2. Улуттук банктын Башкармалыгы банкта ички контроль тутумунун талаптагыдай уюштурууну жана иштешин камсыз кылууга милдеттүү.

58-берене. Улуттук банктын Аудит боюнча комитети

1. Улуттук банкта Аудит боюнча комитет иштейт. Аудит боюнча комитеттин ишинин негизги максаты болуп Улуттук банктын Башкармалыгына ички контролдун талаптагыдай тутумун камсыз кылууга, ошондой эле Улуттук банктын бухгалтердик эсепти жүргүзүү жана финансылык отчетту даярдоо жол-жоболоруна контролду камсыз кылууга көмөктөшүү эсептелет.

2. Аудит боюнча комитеттин негизги иш-милдеттери төмөнкүлөр:

1) ички контроль, тобокелдерди башкаруу жана корпоративдик башкаруу тутумдарынын натыйжалуулугун жогорулатууга көмөктөшүү;

2) ички аудит кызматын көзөмөлдөө;

3) бухгалтердик эсептин стандарттарынын адекваттуу колдонулушун камсыздоо, финансылык отчеттуулуктун сапатына байкоо жүргүзүү;

4) тышкы аудиторду бекитүү жагынан Улуттук банктын Башкармалыгына сунуштамаларды берүү жана тышкы аудитордун ишинин Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген стандарттарга ылайык келишине баа берүү.

3. Аудит боюнча комитеттин мүчөлөрүнө, алардын санына, статусуна, компетенциясына жана иш регламентине карата талаптарды Улуттук банктын Башкармалыгы аныктайт. Комитеттин мүчөлөрүн Улуттук банктын Башкармалыгы дайындайт. Аудит боюнча комитеттин курамына Улуттук банктын Башкармалыгынын мүчөлөрү, ошондой эле көз каранды эмес эксперттер кириши мүмкүн.

4. Аудит боюнча комитеттин мүчөлөрүнө карата ушул Мыйзамда Улуттук банктын Башкармалыгынын мүчөлөрү үчүн белгиленген чектөөлөр колдонулат.

59-берене. Улуттук банктын ички аудити

1. Улуттук банкта милдеттүү тартипте туруктуу негизде ички аудит жүргүзүлүп турат.

2. Ички аудитти Улуттук банктын Башкармалыгына отчет берүүчү ички аудит кызматы жүргүзөт. Ички аудит кызматы жөнүндө жобону Улуттук банктын Башкармалыгы бекитет.

3. Ички аудит кызматынын жетекчиси Улуттук банктын Аудит боюнча комитетинин сунушу боюнча Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан кызматка дайындалат жана андан бошотулат.

60-берене. Улуттук банктын бюджети Улуттук банктын кезектеги жылга киреше жана чыгаша бюджетин жана өнүктүрүү бюджетин акча-насыя саясатынын негизги параметрлерине жана Кыргыз Республикасынын Президенти белгилей турган тартипке ылайык Улуттук банктын Башкармалыгы мурунку жылдын 31-декабрынан кечиктирбестен бекитет.

61-берене. Башкаруу органдары

1. Улуттук банктын башкаруу органы болуп төмөнкүлөр саналат:

1) Улуттук банктын Башкармалыгы - жогорку башкаруу органы;

2) Улуттук банктын төрагасы - жогорку аткаруучу кызмат адамы.

2. Улуттук банктын Башкармалыгы - Улуттук банктын ишинин негизги багыттарын аныктоочу жана Улуттук банктын ишине жалпы жетекчилик кылуучу коллегиялуу орган.

3. Улуттук банктын Башкармалыгынын курамына Улуттук банктын төрагасы, төраганын үч орун басары жана Улуттук банктын Башкармалыгынын үч мүчөсү кирет. Улуттук банктын Башкармалыгы туруктуу негизде иштейт.

62-берене. Улуттук банктын төрагасынын, анын орун басарларынын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүнүн кызмат ордуна карата талаптар Улуттук банктын төрагасынын, төраганын орун басарларынын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүнүн кызмат ордуна Кыргыз Республикасынын жараны болуп саналган, кынтыксыз абройго, тиешелүү квалификацияга, финансы-экономикалык жана/же юридикалык чөйрөдө кесиптик тажрыйбага ээ адамдар дайындалышы мүмкүн.

63-берене. Улуттук банктын төрагасы, анын орун басарлары жана Башкармалыгынын мүчөлөрү үчүн чектөөлөр

1. Улуттук банктын төрагасына, төраганын орун басарларына жана Башкармалыктын мүчөлөрүнө ушул Мыйзамда Улуттук банктын кызматчылары үчүн белгиленген чектөөлөр жайылтылат.

2. Улуттук банктын төрагасы, төраганын орун басарлары жана Башкармалыгынын мүчөлөрү саясий партияларга, диний жана башка коомдук-саясий уюмдарга катыша албайт.

64-берене. Улуттук банктын төрагасын, төраганын орун басарларын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүн дайындоо тартиби жана алардын ыйгарым укуктарынын мөөнөттөрү

1. Улуттук банктын төрагасы Кыргыз Республикасынын Президентинин сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан жети жылдык мөөнөткө шайланат.

2. Кыргыз Республикасынын Президенти Улуттук банктын төрагасынын кызмат ордуна дайындоо үчүн талапкерди Улуттук банктын иштеп жаткан төрагасынын ыйгарым укуктары бүткөнгө чейин үч айдан кечиктирбестен сунуштайт.

3. Улуттук банктын төрагасы мөөнөтүнөн мурда кызматынан бошотулган учурда Кыргыз Республикасынын Президенти бул кызматка талапкерди мурдагы төраганы бошоткондон кийинки бир айдан кечиктирбестен сунуштайт. Улуттук банктын жаңыдан шайланган төрагасы кызматына киришкенге чейин анын милдетин Улуттук банктын төрагасынын орун басарларынын бири аткарат.

4. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Улуттук банктын төрагасынын кызмат ордуна сунушталган талапкерди четке каккан учурда Кыргыз Республикасынын Президенти эки жума ичинде жаңы талапкерди сунуш кылат. Бир эле талапкер эки жолу сунушталышы мүмкүн эмес.

5. Улуттук банктын төрагасынын орун басарлары жана Башкармалыгынын мүчөлөрү Улуттук банктын төрагасынын сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан жети жылдык мөөнөткө дайындалат.

6. Улуттук банктын төрагасы Улуттук банктын төрагасынын иштеп жаткан орун басарларынын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүнүн ыйгарым укуктары бүткөнгө чейинки эки айдан кечиктирбестен, Улуттук банктын төрагасынын орун басарларынын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүнүн кызмат орундарына дайындоо үчүн талапкерлерди сунуштайт.

7. Улуттук банктын төрагасынын орун басарлары жана Башкармалыгынын мүчөлөрү ээлеген кызматтарынан мөөнөтүнөн мурда бошотулган учурда, Улуттук банктын төрагасы алар бошотулган күндөн тартып бир айдан кечиктирбестен, бул кызматтарга жаңы талапкерлерди сунуш кылат.

8. Төраганы жана төраганын орун басарларын кошо алганда, Улуттук банктын Башкармалыгынын үчтөн көп эмес мүчөсүнүн ыйгарым укуктары бир мөөнөттө бүтүшү мүмкүн.

9. Улуттук банктын төрагасы, төраганын орун басарлары жана Башкармалыгынын мүчөлөрү кызмат орундарына катары менен эки жолудан ашык дайындалышы мүмкүн эмес.

65-берене. Улуттук банктын төрагасын, анын орун басарларын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүн кызмат ордунан бошотуунун негиздери жана тартиби

1. Улуттук банктын төрагасы, төрагасынын орун басарлары жана Башкармалыгынын мүчөлөрү ээлеген кызматтарынан ыйгарым укуктарынын мөөнөтү бүткөндө, ошондой эле төмөнкү учурларда гана мөөнөтүнөн мурда бошотулат:

1) өз арызы боюнча;

2) медициналык корутунду менен тастыкталган ден соолугунун абалына байланыштуу кызматтык милдеттерин аткарууга мүмкүн болбогондо;

3) каза болгондугуна, же болбосо дайынсыз жоголду же өлдү деп жарыялоо тууралуу соттун чечими мыйзамдуу күчүнө киргенине байланыштуу;

4) соттун айыптаган өкүмүнүн мыйзамдуу күчүнө киришине байланыштуу;

5) Кыргыз Республикасынын жарандыгынан ажырашына байланыштуу;

6) Улуттук банктын Башкармалыгынын мүчөсүнүн статусуна шайкеш келбеген иш-аракеттерди жасаган учурда же ушул Мыйзамдын ченемдерин бузган учурда, Башкармалыгынын мүчөлөрүнүн көпчүлүгүнүн сунушу боюнча;

7) кызмат ордун ээлөө талаптарына ылайык келбесе.

2. Улуттук банктын төрагасы ээлеген кызматынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан бошотулат.

3. Улуттук банктын төрагасынын орун басарлары жана Башкармалыгынын мүчөлөрү ээлеген кызматынан Улуттук банктын төрагасынын сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан бошотулат.

4. Кыргыз Республикасынын Президенти жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Улуттук банктын төрагасын, төраганын орун басарларын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүн бошотуу жөнүндө чечимди тиешелүү түрдө алардын ыйгарым укуктары бүткөнгө чейинки бир айдан кечиктирилбеген мөөнөттө кабыл алат.

5. Ушул берененин 1-бөлүгүнүн 4 жана 6-пункттарында каралган негиздер боюнча кызматтан бошотулган учурда, бул адамдар бошотулган учурдан тартып он беш жыл аралыгында Улуттук банкта кызмат орундарын ээлөөгө талапкер болууга укугу жок.

66-берене. Улуттук банктын төрагасынын, төраганын орун басарларынын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүнүн эмгек акысын төлөө Улуттук банктын төрагасынын, анын орун басарларынын жана Башкармалыгынын мүчөлөрүнүн кызматтык айлык акылары атаандаш рыноктордогу эмгек акыны жана мамлекеттик кызматчыларга эмгек акы төлөө шарттарын эске алуу менен Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан белгиленет.

67-берене. Улуттук банктын Башкармалыгынын ишин уюштуруу

1. Улуттук банктын Башкармалыгынын иши дайыма, бирок айына бирден кем эмес жыйын өткөрүү аркылуу жүргүзүлөт.

2. Улуттук банктын Башкармалыгынын жыйыны Улуттук банктын Башкармалыгынын тизмедеги курамынын көпчүлүгү катышкан шартта чечим кабыл алууга укуктуу (кворум) болуп саналат. Улуттук банктын Башкармалыгынын чечимдери Улуттук банктын Башкармалыгынын тизмедеги курамынын көпчүлүгү аны жактап добуш берсе, кабыл алынды деп эсептелет.

3. Каралып жаткан маселе боюнча таламдардын кагылышуусу келип чыккан учурда Улуттук банктын төрагасы, төраганын орун басары же Башкармалыгынын мүчөсү ошол маселе боюнча талкууга катышууга жана добуш берүүгө укугу жок.

4. "Каршы" добуш берген Улуттук банктын төрагасынын, төраганын орун басарынын же Башкармалыгынын мүчөсүнүн өзгөчө пикири милдеттүү түрдө Улуттук банктын Башкармалыгынын жыйынынын протоколуна жазылат. Добуш берүүдө калыс калууга жол берилбейт.

5. Улуттук банктын Башкармалыгынын жыйынына катышпай калган Улуттук банктын төрагасы, төраганын орун басары же Башкармалыгынын мүчөлөрү жыйындын протоколу жана кабыл алынган чечимдер менен кол коюп берүү аркылуу таанышып чыгууга милдеттүү.

6. Улуттук банктын Башкармалыгынын жыйынын Улуттук банктын төрагасы алып барат. Ал жок учурда Улуттук банктын Башкармалыгынын жыйынын Улуттук банктын төрагасынын орун басарларынын бири алып барат.

7. Улуттук банктын Башкармалыгынын чечимдери Улуттук банктын Башкармалыгынын токтомдору түрүндө таризделет.

8. Улуттук банктын Башкармалыгынын ишин уюштуруу, Улуттук банктын Башкармалыгынын жыйындарын өткөрүү жана чечимдерин кабыл алуу тартиби Улуттук банктын Башкармалыгынын Регламенти менен аныкталат.

68-берене. Улуттук банктын Башкармалыгынын ыйгарым укуктары

1. Улуттук банктын Башкармалыгы Улуттук банктын компетенциясына кирген ар кандай маселелерди кароого укуктуу.

2. Төмөнкү маселелер боюнча чечимдерди кабыл алуу Улуттук банктын Башкармалыгынын өзгөчө ыйгарым укуктарына кирет:

1) Улуттук банктын ишинин негизги багыттары жана саясаттары;

2) Кыргыз Республикасындагы акча-насыя саясаты;

3) Улуттук банктын бюджети (кирешелер жана чыгашалар бюджети, өнүктүрүү бюджети);

4) Улуттук банктын жылдык отчету жана жылдык финансылык отчету;

5) Улуттук банктын ички контролдук тутуму жана тышкы аудит;

6) Улуттук банктын резервдеринин жана эсептеринин түрлөрү, өлчөмдөрү, аларды түзүү жана пайдалануу тартиби;

7) милдеттүү резервдик талаптар;

8) кыска мөөнөттүү насыя берүү инструменттери;

9) акча белгилеринин үлгүлөрүн жана номиналдарын чыгаруу жана банкнотторду жана монеталарды жүгүртүүдөн алып коюу;

10) Улуттук банктын эсеп планы, бухгалтердик эсеп операцияларын жана отчеттуулукту жүргүзүү эрежелери;

11) Улуттук банктын эл аралык уюмдарга катышуусу;

12) Кыргыз Республикасынын аймагында жана анын чегинен тышкары жактарда Улуттук банктын обочолонгон түзүмдүк бөлүмдөрүн, ошондой эле юридикалык жактарын түзүү жана жоюу;

13) Улуттук банктын уюштуруучулук түзүмү жана кызматчыларынын штаттык санынын чеги;

14) мыйзамдарда жана ушул Мыйзамда чектөөлөр белгиленген Улуттук банктын кызматчыларынын кызмат орундарынын тизмегин аныктоо;

15) Улуттук банктын, анын мекемелеринин, уюмдарынын жана кызматчыларынын ишин камсыз кылуу үчүн кыймылсыз мүлк жагындагы бүтүмдөр;

16) Улуттук банктын Регламенти жана Улуттук банктын Башкармалыгынын Регламенти;

17) Улуттук банктын ченемдик укуктук актыларын кабыл алуу;

18) Убактылуу администрацияны киргизүү жана токтотуу;

19) Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан аныкталуучу жактарга лицензияларды берүү жана аларды кайра чакыртып алуу (жоюу);

20) Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдары тарабынан Улуттук банктын Башкармалыгынын гана компетенциясына киргизилген башка маселелер.

3. Улуттук банктын Башкармалыгы көмөкчү коллегиялуу органдарды (комитеттерди жана комиссияларды) түзүүгө укуктуу.

4. Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарында анын гана компетенциясына киргизилген ыйгарым укуктарды кошпогондо, Улуттук банктын Башкармалыгы гана ыйгарым укуктарынын бир бөлүгүн өткөрүп берүүгө укуктуу.

69-берене. Улуттук банктын төрагасынын ыйгарым укуктары

1. Улуттук банктын төрагасы:

1) Улуттук банктын Башкармалыгынын ишин уюштурат, анын жыйындарын алып барат, Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан кабыл алынган токтомдорго кол коёт;

2) Улуттук банктын Башкармалыгынын өзгөчө компетенциясына киргизилген маселелерди кошпогондо, администрациялык-башкаруучу ыйгарым укуктарын жүзөгө ашырат, күндөлүк иш боюнча чечимдерди кабыл алат;

3) Улуттук банктын атынан иш алып барат жана анын атынан ишеним катысыз иш жүргүзөт;

4) ишеним каттарды берет;

5) буйруктарды жана тескемелерди чыгарат;

6) штаттык ырааттаманы бекитет;

7) мыйзамдарда каралган жана Улуттук банктын Башкармалыгы өткөрүп берген башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат.

2. Улуттук банктын төрагасы жок болгон учурда анын милдеттери орун басарларынын бирине жүктөлөт.

70-берене. Улуттук банктын кызматчылары

1. Улуттук банктын бардык кызматкерлери, анын ичинде Башкармалыгынын төрагасы, төраганын орун басарлары жана мүчөлөрү, Улуттук банктын кызматчылары болуп саналат.

2. Эгерде ушул Мыйзамда башкасы каралбаса, Улуттук банктын кызматчыларына карата коюлган квалификациялык талаптар жана ишке кабыл алуунун башка шарттары Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан аныкталат.

3. Эгерде ушул Мыйзамда башкасы каралбаса, Улуттук банктын кызматчыларына эмгек акы төлөө тутуму жана тартиби, финансы рыногунда атаандаша алган эмгек акыларды эске алуу менен Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан белгиленет.

4. Улуттук банктын кызматчылары этикалык жүрүм-турум принциптерин сактоого жана таламдардын кагылышуусунун пайда болушуна себепкер болчу ар кандай учурлардан качууга тийиш.

5. Улуттук банк таламдардын кагылышуусунун мониторингин жүргүзүү максатында өз кызматкерлери жана алардын жакын туугандары боюнча маалымат базасын түзүүгө укуктуу. Таламдардын кагылышуусун аныктоо жана аны четтетүү тартиби Улуттук банк тарабынан белгиленет. Улуттук банк мындай маалыматтардын сакталышын жана купуялуулугун камсыз кылууга милдеттүү.

6. Улуттук банктын кызматчыларынын кызматтык милдеттерин аткаруусуна байланыштуу укуктук жактан корголушу жана жоопкерчилиги ушул Мыйзам менен аныкталат.

71-берене. Улуттук банктын кызматчыларын социалдык жактан коргоо Улуттук банктын Башкармалыгы өз кызматчыларын социалдык жактан коргоо максатында өз каражаттарынын эсебинен төмөнкүлөргө укуктуу:

1) Улуттук банктын кызматчыларынын өмүрүн камсыздандырууну жана медициналык камсыздандырууну, кошумча пенсия менен камсыз кылууну уюштурууга. Кызматчылардын айрым категориялары Улуттук банктын Башкармалыгы бекитүүчү тизмеге ылайык милдеттүү түрдө камсыздандырылууга тийиш;

2) Улуттук банктын кызматчылары үчүн белгиленген тартипте турак-жай ссудаларын, керектөө насыяларын берүүнү жана кыймылсыз мүлктү сатып алууну уюштурат;

3) Улуттук банктын кызматчыларын социалдык жактан коргоонун башка чараларын (социалдык пакет) көрөт.

72-берене. Улуттук банктын кызматчылары үчүн чектөөлөр

1. Улуттук банктын Башкармалыгы тарабынан бекитилүүчү кызмат орундарынын тизмегине ылайык Улуттук банктын кызматчыларына төмөнкүлөргө тыюу салынат:

1) Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин жана жергиликтүү кеңештеринин депутаттары, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн мүчөлөрү болууга же башка мамлекеттик же болбосо муниципалдык кызматты ээлөөгө, ошондой эле башка мамлекеттин жарандыгына ээ болууга;

2) Улуттук банктын көзөмөлүндөгү банктарда же башка юридикалык жактарда кызмат орундарын ээлөөгө;

3) башка уюмдарда, анын ичинде ишин айкалыштыруу менен иштөөгө, ошондой эле жарандык-укуктук келишим боюнча кызмат көрсөтүүгө (буга окутуучулук, илим-изилдөө жана чыгармачылык иштери кирбейт).

Мындай тыюу салуу Улуттук банк катышуучу болгон уюмдарда Улуттук банктын жана Кыргыз Республикасынын таламында иш алып барган Улуттук банктын расмий өкүлчүлүгүнүн кызматкерлерине, Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган эл аралык финансы-насыя жана башка уюмдарда постторду жана кызматтарды ээлөөгө, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларга жайылтылбайт;

4) банктардан жана микрофинансылык уюмдардан насыяларды алууга;

5) эгерде бул таламдардын каршы келүүсүнө алып келүүсү мүмкүн болсо, баалуу кагаздарды сатып алууга. Улуттук банктын кызматчысы, Улуттук банкта иштеп жаткан мезгилде, ага таандык болгон баалуу кагаздарын Улуттук банк тарабынан белгиленген тартипте ишенимдүү башкарууга өткөрүп берүүгө милдеттүү;

6) ушул Мыйзамда башкасы каралбаса, Улуттук банктагы үчүнчү жактардын иштери боюнча ишенимдүү адамы же өкүлү болууга.

2. Ушул беренеде Улуттук банктын кызматчылары үчүн белгиленген чектөөлөрдү сактабоо, эмгек милдеттерин одоно бузууга алып келет.

73-берене. Купуя маалыматтарды коргоо

1. Улуттук банк кызматтык жана башка купуя маалыматтарды, ошондой эле банктык сырды түзгөн маалыматтарды коргоо тутумуна ээ болууга милдеттүү.

2. Улуттук банктын кызматчыларына кызматтык жана башка купуя маалыматтарды, ошондой эле банктык сырды түзгөн маалыматтарды ачыкка чыгарууга тыюу салынат. Мындай маалыматтарды ачыкка чыгаруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт.

3. Ушул беренеде көрсөтүлгөн маалыматтарды ачыкка чыгаруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке кириптер кылат.

74-берене. Улуттук банктын кызматчыларын жана ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн укуктук жактан коргоо

1. Улуттук банктын кызматчылары, Убактылуу администрация жетекчиси жана анын өкүлдөрү, ошондой эле Улуттук банктын укуктарын жана мыйзамдуу таламдарын көздөгөн башка адамдар өздөрүнүн кызматтык милдеттерин же мыйзамдуу тапшырмаларды укук чегинде аткаруунун жүрүшүндөгү чыгашалар үчүн кайсы жактын алдында болбосун, жарандык жоопкерчилик тартпайт. Алардын укукка жатпаган ишине байланыштуу кине коюулар жана доолор Улуттук банкка карата гана коюлушу мүмкүн. Улуттук банк регресстик тартипте доо коюуга укуктуу.

2. Улуттук банк соттордо жана укук коргоо органдарында өз эсебинен зарыл болгон чыгашаларды төлөө, же болбосо кызматкерлер тарткан чыгашаларды компенсациялоо аркылуу өз кызматкерлерин укуктук жактан коргоону камсыз кылууга милдеттүү.

3. Улуттук банк банкка карата таасир этүү чараларын укук чегинде колдонуунун жана ушул Мыйзамда каралган башка ыйгарым укуктарды аткаруунун натыйжасында келип чыккан чыгымдар үчүн жоопкерчилик тартпайт.

75-берене. Улуттук банктын мүлкү жана иш коопсуздугу

1. Улуттук банк өзүнө таандык болгон акча каражаттарына, имараттарга, курулмаларга, жабдууларга, транспортко жана башка мүлктөргө өз алдынча ээлик кылат, аларды пайдаланат жана тескейт.

2. Мамлекет Улуттук банктын мыйзамдуу мүлктүк укуктарынын корголушун кепилдейт, анын мүлкүн алып коё албайт же кыскарта албайт. Капиталды, акча каражаттарын жана негизги каражаттарды, башка материалдык баалуулуктарды кошо алганда, Улуттук банктын мүлкү Улуттук банктын менчиги болуп саналат жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык соттун чечимисиз аларга башка милдеттенмелер жүктөлүшү мүмкүн эмес.

3. Улуттук банк Улуттук банктын ишин камсыз кылуу, функцияларын жана ыйгарым укуктарын жүзөгө ашыруу жана кызматчыларын социалдык коргоого алуу максатында гана кандай мүлктү болбосун менчиктеп сатып алууга же ижарага алууга, анын ичинде акысыз пайдаланууга алууга укуктуу.

4. Улуттук банктын негизги милдеттерин ишке ашыруу, ошондой эле Кыргыз Республикасынын экономикасын өнүктүрүү максатында Улуттук банк юридикалык жактардын акцияларына ээлик кылууга же башкача түрдө алардын ишине катышууга укуктуу.

5. Жараксыз болгон же пайдаланылбаган материалдык баалуулуктарды ээликтен ажыратуу тартиби Улуттук банк тарабынан белгиленет.

6. Улуттук банк насыя берүүчүнүн ар кандай укуктарын кандай гана түрдө болбосун, эки жылдан кечиктирилбеген мөөнөттө, ээликтен ажыратуу менен сатып алууга укуктуу.

7. Улуттук банк борбордук банктардын ишине карата коюлуучу эл аралык талаптарга ылайык, өз ишинин коопсуздугун камсыздоо боюнча чараларды, анын ичинде мүлкүнүн, акча каражаттарынын жана башка активдеринин сакталышына, ошондой эле кызматчыларын жана маалыматтарын коргоого багытталган чараларды көрүүгө милдеттүү.

8. Улуттук банкта ок атуучу курал-жарактарды жана атайын каражаттарды сактоо, алып жүрүү жана колдонуу укугуна ээ болгон түзүмдүк бөлүмдөр иштейт.

76-берене. Салык салуу, бажы төлөмдөрү жана мамлекеттик алым

1. Улуттук банкка салык салуу Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылат.

2. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын бажы мыйзамдарына ылайык бажы төлөмдөрүн ишке ашырат.

3. Улуттук банк жана анын региондук бөлүмдөрү бардык нотариалдык иш-аракеттер боюнча, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык доочу жана жоопкер катары бардык сот инстанцияларында мамлекеттик алымдарды төлөөдөн бошотулат.

77-берене. Банк

1. Акционердик коомдун (жабык же ачык) уюштуруу-укуктук таризинде түзүлүүчү жана ушул Мыйзамга ылайык, Улуттук банк тарабынан берилүүчү тиешелүү лицензиялардын негизинде банк ишин жүзөгө ашырууга укуктуу юридикалык жак банк болуп саналат.

Эгерде ушул Мыйзамда башкасы белгиленбесе, чет өлкөлүк банктардын филиалдарын да банк катары түшүнүүгө болот.

2. Банк Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык мамлекеттик каттоодон өткөн күндөн тартып юридикалык жак статусуна ээ болот. Банкты юридикалык жак катары мамлекеттик каттоодон өткөрүү үчүн банкты түзүү жөнүндөгү Улуттук банктын уруксаты көрсөтүлөт.

3. Ушул Мыйзамдын талаптарына ылайык банк өз аталышына, капиталына жана башкаруу органдарына ээ.

4. Банк Улуттук банк тарабынан берилген лицензиянын негизинде банктык ишти жүзөгө ашырууга укуктуу.

5. Ислам банкы же ислам терезесине ээ болгон банк өз ишин Улуттук банктын тиешелүү лицензиясынын негизинде ислам банк иши жана каржылоо принциптерине ылайык жүзөгө ашырат.

6. Ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган негиздер боюнча гана кийлигишүүнү эске албаганда, мамлекеттик органдарга, алардын кызмат адамдарына банктардын мыйзамдуу ишине кийлигишүүсүнө тыюу салынат.

7. Банк мамлекеттин милдеттенмелери боюнча жооп бербейт. Мамлекет мындай милдеттенмелерди өзүнө алган, же болбосо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында башкасы каралган учурларды эске албаганда, банктын милдеттенмелери боюнча мамлекет да жооп бербейт.

8. Банк Улуттук банктын милдеттенмелери боюнча жооп бербейт. Улуттук банк банктын милдеттенмелери боюнча жооп бербейт.

78-берене. Банктын аталышы

1. Банк толук жана кыскартылган түрдөгү өзүнүн расмий аталышына ээ. Банктын аталышы анын уставында көрсөтүлөт. Банктын аталышында анын уюштуруу-укуктук таризи, ишинин түрү (банк) камтылууга жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жекече аталышы көрсөтүлүүгө тийиш.

2. Банкка өз аталышында же символикасында кайсыл тилде, кандай сөз айкалышында болбосун толук же кыскартылган түрдө "мамлекеттик", "государственный", "Кыргызстан", "Улуттук", "Национальный", "Борбордук", "Центральный", "Кыргыз Банкы", "Банк Кыргызстана" деген сөздөрдү, "КРУБ", "КРББ" деген аббревиатураларды колдонуусуна тыюу салынат.

3. Кыргыз Республикасынын аймагында мурда түзүлгөн же жаңыдан түзүлүүчү банктардын аттарына чаташтыруу деңгээлине чейин окшош же окшошуп кеткен белгилөөлөрдү аталыш катары пайдалануусуна жол берилбейт.

4. Банкка расмий аталышынан башка аталышты колдонуусуна тыюу салынат. Банктын өзгөргөн аталышы, мамлекеттик кайра каттоодон өткөрүлгөндөн кийинки он жумуш күнүнүн ичинде, банк тарабынан жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыяланууга тийиш.

5. Башка юридикалык жактарга өз аталыштарында "банк" деген сөздү жана андан келип чыккан туунду сөздөрдү колдонууга тыюу салынат.

6. Банктын аталышындагы "исламдык" деген сөздү тиешелүү лицензиянын негизинде өз ишин ислам банк иши жана каржылоо принциптерине ылайык жүзөгө ашыруучу банктар гана колдонууга укуктуу.

7. Улуттук банк Улуттук банктын талаптарына ылайык келбесе, банктын аталышын макулдашуудан баш тартууга укуктуу.

79-берене. Банкты уюштуруу

1. Банк ушул Мыйзамда каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайык уюштурулат.

2. Ушул Мыйзамда белгиленген талаптарга жооп берүүчү жеке адамдар жана/же юридикалык жактар банктын уюштуруучулары боло алышат.

3. Төмөнкүлөр банктын уюштуруучулары боло алышпайт:

1) оффшордук аймактарда жашаган жана/же катталган же тизмеги Улуттук банк тарабынан аныкталган оффшордук аймактарда каттоодон өткөн же болбосо катышуучу катары аффилирленген жактарга ээ жеке адамдар жана юридикалык жактар.

Аффилирленген жактар катары төмөнкүлөр таанылат: юридикалык жактын олуттуу катышуучулары; ошол эле бир юридикалык жак аларда олуттуу катышуучу болуп саналган юридикалык жактар;

2) аларга карата Бириккен Улуттар уюмунун Коопсуздук Кеңеши тарабынан кабыл алынган эл аралык санкциялар бар болгон жеке адамдар жана юридикалык жактар, ошондой эле көрсөтүлгөн жактар менен укуктук мамилелерге тыюу салган жана Кыргыз Республикасы үчүн да милдеттүү болгон Бириккен Улуттар уюмунун Коопсуздук Кеңеши тарабынан кабыл алынган эл аралык санкциялар орун алып турган мамлекеттерде каттоодон өткөн жеке адамдар жана юридикалык жактар;

3) өз иши, финансылык абалы, катышуучуларынын курамы жөнүндө маалыматтарды белгиленген тартипте бербеген жана бенефициардык менчик ээлерин кошо алганда юридикалык жактын катышуучуларын так идентификациялоого жана алар боюнча иликтөөлөрдү жүргүзүүгө мүмкүндүк берген кандай болбосун башка маалыматтарды жана документтерди сунуштабаган, же болбосо бенефициардык менчик ээлерин кошо алганда, юридикалык жактын катышуучуларын так идентификациялоого жана алар боюнча иликтөөлөрдү жүргүзүүгө мүмкүндүк бербеген маалыматтарды беришкен, ошондой эле өзүнүн кынтыксыз ишкердик аброюн тастыктай албаган жеке адамдар жана юридикалык жактар;

4) банктын акцияларын сатып алууга жумшалган акча каражаттарынын мыйзамдуу булактарын, Улуттук банк тарабынан белгиленген тартипте, тастыктай албаган жеке жана юридикалык жактар;

5) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүн кошпогондо, республикалык же жергиликтүү бюджеттерден каржылануучу юридикалык жактар;

6) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына, же болбосо чет мамлекеттердин мыйзамдарына ылайык өздөрүнө карата тыюу салуулар же чектөөлөр бар болгон жеке жана юридикалык жактар.

4. Ушул берененин 3-бөлүгүндө көрсөтүлгөн юридикалык же жеке жактар тарабынан банктардын акцияларынын сатылып алынышына байланышкан бүтүмдөр жараксыз бүтүмдөр болуп саналат.

5. Уюштуруучулар - банктык жана/же финансылык иш жүргүзбөгөн юридикалык жактар, кандай түрдө болбосун добуш берүүчү акциялардын жыйырма же андан көп пайыздарына тике же кыйыр түрдө ээлик кыла албайт же башкара албайт же банкты контролдой албайт. Финансылык иштин жана банк жана/же финансы ишине байланыштуу иштин түрлөрү, критерийлери Улуттук банк тарабынан аныкталат.

6. Банктын уюштуруучуларына карата банктын капиталына чектик катышууга ээ болуу боюнча ушул Мыйзамдын талаптары колдонулат.

7. Банктын уюштуруучулары үчүн белгиленген чектөөлөр банктын акционерлерине да тиешелүү.

80-берене Банктын уюштуруу документтери

1. Банкты уюштуруу жана уюштуруучулардын өз милдеттенмелерин аткарганга чейинки мезгилде банктын уюштуруу документтери болуп - уюштуруу келишими жана устав, ал эми андан кийин устав эсептелет.

2. Банктын уставында, мыйзамдарда каралган маалыматтардан тышкары, төмөнкү маалыматтар милдеттүү түрдө камтылууга тийиш:

1) уставды бекитүү тууралуу уюштуруу же жалпы жыйындын чечими жөнүндө маалымат;

2) мамлекеттик жана расмий тилдерде банктын толук жана кыскартылган расмий аталышы;

3) банктын жайгашкан жеринин юридикалык дареги;

4) банктын башкаруу органдары тууралуу жобо;

5) банктын башкаруу органдарынын чечим кабыл алуу тартиби;

6) эгерде чет өлкөлүк банктын филиалы же өкүлчүлүгү ачылып жаткан болсо, Кыргыз Республикасынын мыйзам талаптарынын аткарылышы жөнүндө жобо.

3. Банктын аталышынын, башкаруу органдарынын, уставдык капиталынын өзгөрүшүнө, ошондой эле банкты башкарууга таасир этүүчү башка өзгөртүүлөргө байланыштуу банктын уставына киргизилчү өзгөртүүлөр жана толуктоолор милдеттүү түрдө Улуттук банк менен макулдашылууга тийиш.

4. Банктын капиталынын өлчөмүнө жана түзүмүнө тиешелүү өзгөртүүлөрдү эске албаганда, банктын уставына киргизилчү өзгөртүүлөр жана толуктоолорго Улуттук банктын кат жүзүндөгү макулдугу, банктын документтери менен кошо тиешелүү өтүнүч кат келип түшкөндөн кийинки бир айдан кечиктирбестен жана макулдук берүүдөн баш тартуу үчүн негиздер болбогондо берилет. Банктын капиталына тиешелүү өзгөртүүлөрдү макулдашуу үч ай ичинде ишке ашырылат.

5. Банктын уставына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду макулдашуу тартиби жана жол-жобосу Улуттук банк тарабынан белгиленет.

6. Уставга өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду макулдашуудан төмөнкүдөй учурларда баш тартышы мүмкүн:

1) кароого сунушталган документтер белгиленген талаптарга ылайык келбесе же такталбаган документтер жана маалыматтар берилген болсо;

2) эгерде акционерлердин жалпы жыйынынын чечими Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын бузуу менен кабыл алынса;

3) эгерде уставдык капиталдын өлчөмү белгиленген минималдуу өлчөмдөн аз болсо;

4) эгерде мурунку эмиссия боюнча акцияларга жазылуулар жүргүзүлбөсө, алардын толук наркы аныкталган мөөнөттөрүндө төлөнбөсө, же болбосо акциялар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын бузуу менен чыгарылган жана төлөнгөн болсо, же болбосо акцияларды сатып алууга жумшалуучу акча каражаттарынын келип чыгуу булактарынын мыйзамдуулугу тастыкталбаса;

5) ушул Мыйзамга ылайык, банктын капиталына чектүү катышууга ээ болуу үчүн Улуттук банктын уруксаты жок болсо;

6) эгерде бул банк ишинин туруктуулугуна жана коопсуздугуна коркунуч келтирсе.

7. Банктын уставына киргизилген өзгөртүүлөр жана толуктоолор мамлекеттик каттоодон өткөртүлүүгө тийиш. Мамлекеттик каттоодон өткөрүү жол-жобосунун жыйынтыгы боюнча банк мамлекеттик каттоодон кайра өткөндүгү тууралуу күбөлүктү алгандан кийинки 5 жумуш күнү ичинде ал тууралуу Улуттук банкка маалымдоого милдеттүү.

8. Банк уставдык капиталдын өлчөмү өзгөргөн учурда, баалуу кагаздар жөнүндө мыйзамдарга ылайык банктын баалуу кагаздарынын эмиссиясын жыйынтыктап каттоодон өткөндүгү тууралуу Улуттук банкка бир ай ичинде билдирүүгө милдеттүү.

81-берене Банкты уюштурууга уруксат берүү

1. Банктын уюштуруучулары банкты уюштурууга уруксат алуу тууралуу өтүнүч каты менен (мындан ары - уруксат алуу) Улуттук банкка кайрылат.

2. Уруксат алуу үчүн, Улуттук банк тарабынан белгиленген тизмеге, талаптарга жана тартипке ылайык, документтер Улуттук банкка берилет.

3. Тиешелүү өтүнүч кат жана бардык талап кылынган документтер келип түшкөндөн тартып, алты айдан ашпаган мөөнөттө уруксат берилет.

Уруксат берүү өтүнүчүн кароо учурунда Улуттук банк маалыматтарды суратып алууга жана ыйгарым укуктуу органдар, анын ичинде чет өлкөлүк көзөмөл органдары менен консультация жүргүзүүгө укуктуу. Эгерде берилген документтер Улуттук банктын талаптарына ылайык келбесе, кароо мөөнөтү талаптагыдай документтер алынган учурдан тартып эсептелинет. Уруксат берүү мөөнөтү Улуттук банк Башкармасынын чечими менен алты айга узартылышы мүмкүн.

4. Улуттук банк уруксат берүү өтүнүчүн кароонун жыйынтыгы боюнча уруксат берүү же андан баш тартуу чечимин кабыл алат.

Уруксаттын колдонулуу мөөнөтү - алты ай. Ушул мөөнөт ичинде уюштуруучулар түзүп жаткан банкты юридикалык жак катары мамлекеттик каттоодон өткөртүүгө жана лицензия алуу өтүнүчү менен Улуттук банкка кайрылууга милдеттүү.

5. Банк жана анын уюштуруучулары уруксат берилип, лицензия алууга чейинки мезгил ичинде негизи боюнча уруксат берилген маалыматтарга кандай өзгөртүүлөр болбосун киргизилгендиги тууралуу, мындай өзгөртүүлөр болуп өткөндөн кийинки беш күндөн кечиктирбестен Улуттук банкка кабарлоого милдеттүү.

6. Уруксат берүүдө төмөнкү негиздердин кайсынысы болбосун орун алган шартта баш тартылышы мүмкүн:

1) уюштуруу документтеринин жана башка документтердин коюлган талапка ылайык келбеши, же болбосо такталбаган маалыматтардын жана анык эмес документтердин берилиши;

2) банктык топтун катышуучулары тууралуу толук көлөмдө маалыматтардын жана документтердин берилбеши же толук эмес берилиши же болбосо банктык топко же банктык топтун катышуучулары менен байланыштуу жактарга таасирдүү банктык көзөмөлдү жүзөгө ашыруунун мүмкүн эместиги;

3) акча каражаттарынын булактарынын мыйзамдуулугун тастыктаган маалыматтардын жана документтердин берилбеши же толук берилбеши же болбосо акча каражаттарынын келип чыгышынын легитимдүүлүгүн аныктоонун мүмкүн эместиги;

4) минималдуу уставдык капиталдын өлчөмү белгиленген талаптарга ылайык келбеши;

5) уюштуруучулардын ушул Мыйзамда белгиленген талаптарга ылайык келбеши;

6) банкта кызмат ордун ээлөөгө талапкерлердин (кызмат адамдарынын) ушул Мыйзамда белгиленген талаптарга ылайык келбеши;

7) чет өлкө банкы же финансы-насыя мекемеси тарабынан туунду банкты ачуу учурунда чет өлкө көзөмөл органынын ага расмий макулдугун көрсөтпөсө же мындай макулдук уюштуруучунун өлкөсүнүн мыйзамдары боюнча талап кылынбай тургандыгынын тастыктоосун бербесе;

8) Улуттук банктын берген баасы боюнча чет өлкө уюштуруучусуна - банкка же финансы-насыя мекемесине карата, ошондой эле катталган жери боюнча банктык топтун катышуучусуна көзөмөл, анын ичинде консолидацияланган негизде көзөмөл жетишсиз жүргүзүлүп жаткан болсо.

7. Улуттук банк төмөнкү учурларда мурда берилген уруксатты жокко чыгарууга укуктуу:

1) алардын негизинде уруксат берилип кеткен такталбаган маалыматтар жана документтер табылган учурда;

2) уюштуруучулардын финансылык абалы начарлаган же алардын негизинде уруксат берүүдөн баш тартуу мүмкүн болгон фактылар аныкталса;

3) Улуттук банктын макулдугусуз уюштуруучулардын курамына, уюштуруу жана башка документтерге өзгөртүүлөр киргизилсе;

4) банктын уюштуруучулары банкты уюштуруудан баш тартып же кийинки аракеттерди көрбөсө.

8. Уруксат жокко чыгарылган учурда Улуттук банк юридикалык жактарды мамлекеттик каттоодон өткөрүүчү ыйгарым укуктуу органга ал тууралуу маалымдайт.

9. Уруксат алуу тууралуу өтүнүч кат кайтарылып алынган, ошондой эле уруксат берүүдөн баш тарткан же жокко чыгарылган учурда, берилген документтер кайтарылбайт.

10. Улуттук банк уруксат берилгендиги, уруксат берилбей калгандыгы же берилген уруксат жокко чыгарылгандыгы тууралуу маалыматтарды жарыялайт.

82-берене. Банк операцияларын жүргүзүү укугуна лицензияларды берүү

1. Банктын уюштуруучулары банк операцияларын жүргүзүү укугуна (мындан ары - лицензия) лицензия алуу үчүн уруксаттын колдонулуу мөөнөтү ичинде лицензия берүү арызы менен Улуттук банкка кайрылат. Арызга документтер жана төмөнкү талаптардын аткарылышы жөнүндө маалыматтар тиркелүүгө тийиш:

1) мамлекеттик каттоо тууралуу күбөлүктүн болушу;

2) минималдуу уставдык капитал толук төлөнгөндүгү жөнүндө ырастоо;

3) банк жайгашкан имарат жайдын жана жабдуулардын Улуттук банк белгилеген коопсуздук талаптарына ылайыктуулугу;

4) алдыдагы финансылык жылга көз карандысыз тышкы аудиторду тандоо;

5) Улуттук банктын талаптарына ылайык банктын уюштуруу түзүмүнүн, башкаруу органдарынын жана персоналынын (кызмат адамдарынын) болушу;

6) банктын бизнес-планынын, бардык негизги саясаттарынын, жоболорунун жана жол-жоболорунун болушу;

7) ишти баштагандан кийин капитал боюнча Улуттук банктын бардык ченемдерин жана талаптарын сактагандыгы тууралуу маалыматтарды берүү;

8) ички контролдук тутумдун, техникалык, маалыматтык, технологиялык коргоо чараларынын, мүлктү камсыздандыруунун болушу;

9) банк ишин жүзөгө ашыруу үчүн маалымат тутумдарын жана коопсуздук тутумдарын ийгиликтүү тестирлөө;

10) Кыргыз Республикасынын салыктык эмес кирешелер жөнүндө мыйзамдарына ылайык лицензия үчүн мамлекеттик алым төлөө;

11) Депозиттерди коргоо фондуна кирүү төлөмүн төлөө.

2. Улуттук банк лицензия берүү жөнүндө арызды алты айдан ашпаган мөөнөттө карайт. Улуттук банк кароонун натыйжалары боюнча лицензия берүү же баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алат.

3. Улуттук банк төмөнкү учурларда, баш тартуу үчүн негиздерди көрсөтүү менен лицензия берүүдөн баш тартууга укуктуу:

1) лицензия берүү жөнүндө арыз, уруксаттын мөөнөтү бүткөндөн кийин берилсе;

2) берилген документтер жана маалыматтар ушул беренеде белгиленген талаптарга ылайык келбесе;

3) ушул Мыйзамга ылайык, уруксатты жокко чыгаруу үчүн негиздер келип чыкса.

4. Лицензия берүүдөн баш тартылган учурда берилген документтер кайтарылбайт.

5. Лицензия Улуттук банк тарабынан ушул Мыйзамда белгиленген тартипте берилет. Лицензияга анын ажырагыс бөлүгү болуп саналган, уруксат берилген банк операцияларынын тизмеси кошо тиркелет.

6. Банк ишинин жана каржылоонун ислам принциптерине ылайык банк операцияларын жана бүтүмдөрдү жүзөгө ашыруу үчүн лицензия алуу тартиби, ислам банктарынын жана "ислам терезесине" ээ болгон банктардын статусу Улуттук банк тарабынан аныкталат.

7. Лицензия Кыргыз Республикасынын бардык аймагында колдонулат, чектелбеген колдонуу мөөнөтүнө ээ, жеке өзүмдүк (ээликтен ажыратылгыс) болуп саналат жана үчүнчү жактарга берилүүгө тийиш эмес. Лицензиясыз банк операцияларын жүргүзүүгө тыюу салынат.

8. Улуттук банк лицензиясы бар банктардын реестрин жүргүзөт. Банктардын реестринен алынган маалыматтар Улуттук банктын интернет-сайтында жарыяланат.

(КР 2020-жылдын 23-мартындагы № 29 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

83-берене. Лицензияларды кайтарып алуу

1. Улуттук банк төмөнкү учурларда лицензияны кайра чакыртып алууга милдеттүү:

1) эгерде лицензия көз көрүнөө жалган документтердин негизинде, ошондой эле алдоо менен же башка мыйзамсыз жол аркылуу алынса;

2) эгерде банк мыйзамдарда тыюу салынган ар кандай иштерди жүргүзсө;

3) чет өлкөлүк банкынын филиалынан - чет өлкөлүк башкы банктын лицензиясы кайра алынган учурда;

4) Улуттук банк ушул Мыйзамга ылайык банкты төлөөгө жөндөмсүз деп белгилеген учурда.

2. Улуттук банк лицензияларды төмөнкү учурларда кайра алышы мүмкүн:

1) лицензия алгандан кийин банк ре эки айдын ичинде банк ишин жүргүзүүнү баштабаса, же болбосо алты айдан ашык убакытка банк ишин токтотсо;

2) Банк Депозиттерди коргоо фондуна милдеттүү төлөмдөрдү төлөбөсө;

3) банк Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарынын, анын ишинин туруктуулугуна жана стабилдүүлүгүнө таасир тийгизген талаптарын бузса;

4) банк мыйзамдуу негиздер болбой туруп кардарлар алдында милдеттенмелерин аткарбаса;

5) банк Улуттук банктын көрсөтмөлөрүн жана башка милдеттүү талаптарын аткарбаса, алардын аткарылбай калышы насыя берүүчүлөрдүн жана аманатчылардын таламдарына айкын кооптуу жагдайларды жаратканда;

6) банк башкарууга, ички контролго, банктын финансылык отчетторуна байланыштуу маалыматтарды белгиленген мөөнөттө ар дайым берип турбаса, же болбосо анык эмес маалыматтарды берсе;

7) банк кооптуу, ишенимсиз жана алгылыксыз банктык ишти жүргүзсө;

8) банк өз иши жөнүндө көз көрүнөө анык эмес маалыматтарды дайыма жарыялап турса же башка жолдор менен кардарларды адашууга алып келсе;

9) банк өз аракеттери же аракетсиздиги менен инспектордук текшерүүлөрдү, тикелей банктык көзөмөлдү жүргүзүүгө, Убактылуу администрациянын ишине тоскоолдук кылса;

10) банк ушул Мыйзамга ылайык тышкы аудитти жүргүзүү талабын бузса;

11) өзгөртүп түзүү жол-жобосунан улам банк өз ишин токтотсо;

12) банкка жана банктык топтун катышуучуларына карата талаптагыдай консолидацияланган көзөмөлдү жүргүзүүдө тоскоолдуктар келип чыкса;

13) банкты ыктыярдуу түрдө жоюу жөнүндө банктын өтүнүчү канааттандырылган учурда;

14) ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген башка учурларда.

3. Улуттук банктын чечими боюнча насыя берүүчүлөр менен эсептешүүлөрдү аягына чыгаруу учурларын кошпогондо, лицензия чакыртылып алынган учурдан тартып, бардык банктык операциялар жана банктын башка иши токтотулат. Лицензиянын кайра алынышы, банктын ишинин токтошуна жана анын жоюлушуна алып келет.

4. Улуттук банк лицензияларды кайра чакыртып алуу тууралуу маалыматтарды жалпыга маалымдоо каражаттарына жана Улуттук банктын интернет-сайтына жарыялайт.

84-берене. Банктын капиталы жана акциялары

1. Банктын капиталы анын пайда алуу менен туруктуу өнүгүшүн камсыз кылуу үчүн банк ишине мүнөздүү болгон потенциалдуу жоготуулардын ордун жабууну камсыз кылуу үчүн кызмат кылат, кардарлардын банкка карата ишенимине кепил катары эсептелет жана банк ишин жүзөгө ашырууда келип чыгышы мүмкүн болгон тобокелдиктерден коргонуу чарасы катары кызмат аткарат.

2. Улуттук банк көзөмөл жүргүзүү максатында банктын капиталынын өлчөмүн, анын түзүмүн аныктайт, ошондой эле банкка карата экономикалык ченемдерди, талаптарды жана чектөөлөрдү белгилейт.

3. Банктын капиталынын өзөгүн толук төлөнгөн уставдык капитал түзөт. Банктын капиталынын курамына акционерлер тарабынан салынган каражаттарды кайтаруу боюнча банктын милдеттенмелери болбогон жана Улуттук банктын талабына ылайык келген уставдык капитал гана кирет.

4. Банктын уставдык капиталы Кыргыз Республикасынын улуттук валютасында гана акционерлердин (уюштуруучулардын) акча каражаттарынын эсебинен гана накталай эмес таризде түзүлөт. Уставдык капиталдын өлчөмүн өзгөртүү Улуттук банктын макулдугу менен гана жүргүзүлөт.

5. Банктар үчүн уставдык капиталдын минималдуу өлчөмү Улуттук банк тарабынан белгиленет.

Көңүл буруңуздар! КР 2016-жылдын 16-декабрындагы № 207 Мыйзамына ылайык 84-берененин 5-пункту иштеп жаткан банктар үчүн 2018-жылдын 1-июлунан тартып күчүнө кирет.

6. Банк Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарында каралган талаптарды эске алуу менен акциялардын эмиссиясын жүзөгө ашырат.

7. Ушул Мыйзамда каралган банкты кайра түзүмдөштүрүү же өзгөртүп түзүү, ошондой эле бөлүштүрүлбөгөн пайданы банктын уставдык капиталын толуктоого же багыттоо учурларды кошпогондо, банктын уставдык капиталын топтоодо же өлчөмүн көбөйтүүдө акцияларды төлөө акча каражаттары менен гана ишке ашырылат. Банктын уставдык капиталынын өлчөмүн негизги каражаттар, материалдык жана материалдык эмес активдер менен топтоого же көбөйтүүгө жол берилбейт.

8. Банк жеке өзүмдүк гана акцияларды чыгара алат. Банктын акциялары жөнөкөй жана артыкчылыктуу болушу мүмкүн. Артыкчылыктуу акциялардын көлөмү банктын уставдык капиталынын жыйырма беш пайызынан ашпоого тийиш.

9. Банк өз акцияларын күрөөгө кабыл алууга укугу жок.

10. Банктык операцияларды жүргүзүү укугуна лицензия алганга чейин банк, Улуттук банкта ачылуучу эсепке минималдуу уставдык капитал өлчөмүндө каражат салууга милдеттүү.

11. Жөнөкөй акциялар боюнча дивиденддер акционерлерге төлөнө тургандыгына кепилдик берүүгө банкка тыюу салынат.

12. Улуттук банк төмөнкү учурларда дивиденддерди төлөөгө тыюу салууга же чектөөгө укуктуу:

1) эгерде бул банк тарабынан экономикалык ченемдердин бузулушуна алып келсе;

2) эгерде банктын капиталынын шайкештик коэффициенти Улуттук банк тарабынан белгиленген минималдуу чектен төмөн болсо;

3) эгерде потенциалдуу жоготууларды жана чыгым тартууларды жабуу резервдери Улуттук банктын талабына ылайык түзүлбөсө же жетишсиз өлчөмдө түзүлсө;

4) эгерде банктын өткөн жылдар жана/же отчеттук жыл үчүн орду жабылбаган чыгымы бар болсо;

5) эгерде банктын финансылык абалы начарласа;

6) мыйзамдарда каралган башка учурларда.

85-берене. Банктын капиталына чектүү катышуу

1. Банктын капиталына чектүү катышуу - жеке өзү же башка жактар менен биргелешип: банктын добуш берүүчү акцияларынын он жана андан көп, жыйырма жана андан көп, отуз үч жана андан көп, элүү жана андан көп, алтымыш жети жана андан көп пайызына тикелей же кыйыр түрдө ээлик кылуу же башкаруу (чектер).

2. Жеке өзү же башка жактар менен биргелешип, акцияларга менчик укугуна ээ болуу ыкмасына карабастан, анын ичинде мурастап алуу же укугун калыбына келтирүүнү кошо алганда, олуттуу катышууну жана контролдукту, анын ичинде акцияларды кошумча сатып алуу аркылуу банктын капиталына чектүү катышууга ээ болууга ниеттенген кандай жеке адам же юридикалык жак болбосун, Улуттук банктын кат жүзүндөгү уруксатын алууга милдеттүү.

3. Банктын капиталына чектүү катышууга ээ болгон жеке өздөрү же башка жактар менен биргелешип, менчиктен ажыратып алуу ыкмасынан көз карандысыз, чектүү маанини өзгөртүүгө таасир этүүчү сандагы акцияларды ажыратып алууга ниеттенген кандай жеке адам же юридикалык жак болсун бүтүм жасалганга чейин, ал тууралуу алдын ала Улуттук банкка маалымдоого милдеттүү.

Караңыз: КР ЖС Конституциялык палатасынын 2021-жылдын 19-февралындагы чечими

4. Олуттуу катышуу - жеке өзү же болбосо башка жактар менен биргелешип, акционердик коомдун добуш берүүчү акцияларынын он жана андан көп пайызына же болбосо акционердик коом болуп саналбаган юридикалык жактын уставдык капиталынын он жана андан көп пайызына тикелей жана кыйыр түрдө ээлик кылуу же башкаруу.

5. Контроль - жеке өзү же болбосо башка жактар менен биргелешип:

1) акционердик коомдун добуш берүүчү акцияларынын же акционердик коом болуп саналбаган юридикалык жактын уставдык капиталынын элүү пайызынан ашыгына тикелей же кыйыр түрдө ээлик кылуу же башкаруу, же;

2) юридикалык жактын Директорлор кеңешинин мүчөлөрүнүн эң аз дегенде жарымын шайлоо мүмкүнчүлүгү, же

3) юридикалык жактын капиталына катышуудан көз карандысыз, ошол юридикалык жактын жетекчилигине же саясатына тикелей же кыйыр түрдө аныктоочу таасир этүү мүмкүнчүлүгү.

6. Кыйыр ээлик кылуу - банктын башкаруу органдарынын же анын олуттуу катышуучуларынын же болбосо банкка же банктык топтордун катышуучуларына контролдукту жүзөгө ашырган жактардын чечим кабыл алуусуна үчүнчү жак аркылуу олуттуу таасир этүү мүмкүнчүлүгү.

7. Жактар банктын акцияларына биргелешип ээлик кылуучу деп таанылат, эгерде алар:

1) жакын туугандардан болушса (жубайлары, ата энеси, балдары, асырап алуучулар, асырап алгандар, ата-энеси бир жана атасы бир, энеси башка же энеси бир, атасы башка эркек жана кыз бир туугандар, чоң ата, чоң эне, таята, таяне, неберелери);

2) банктын кызмат адамдары - акционерлери болсо;

3) өз-өзүнчө же биргелешип олуттуу катышуучулардан болушса;

4) келишимден улам акцияларга биргелешип ээлик кылса, же:

а) банкты башкаруу боюнча добуш берүү жөнүндө;

б) акцияларды добуш берүү укугу менен күрөөгө коюу жөнүндө;

в) акцияларды боюнча добуш берүү укугу менен өткөрүп берүү жөнүндө;

г) акцияларды ишенимдүү башкарууга өткөрүп берүү же башкаруу укугу менен башка негиздерде сактоо жөнүндө;

д) акциялар өз пайдасына, бирок башка жактын атынан сатылып алынса;

е) ишеним кат же башка мыйзамдуу өкүлчүлүк боюнча өкүл болсо;

ж) жалпы кызыкчылыгы болгондо.

8. Эки жана/же андан көп жеке адамдардын жана юридикалык жактардын жалпы таламдары төмөнкү шарттардын кайсынысында болсун орун алган деп таанылат, эгерде:

1) бир юридикалык жак же жеке адам башка юридикалык жакты же жеке жакты контролдосо;

2) ошол жактар банк менен байланыштуу жактар болуп саналса;

3) ошол жактардын бири башка жактын көз каранды компаниясы болсо.

86-берене. Иштеп жаткан банктын капиталына чектүү катышууга ээ болууга уруксат алуу тартиби

1. Банктын капиталына чектүү катышуу үчүн уруксат алуу тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

2. Уруксат алуу үчүн ага кызыкдар болгон жак тиешелүү документтер жана маалыматтар кошо тиркелген арызы менен Улуттук банкка кайрылат. Улуттук банктын талаптарына жооп бербеген документтер кароого жеткирилбей кайтарылат.

3. Улуттук банк келип түшкөн арыз боюнча чечимди арыз кабыл алынгандыгы жөнүндө арыз ээсине билдирген күндөн тартып алтымыш календардык күндөн кечиктирбестен кабыл алат. Улуттук банк келип түшкөн арызды кароо мөөнөтүн отуз календардык күнгө узартууга укуктуу. Улуттук банк өз чечими - макул экендиги же андан баш тарткандыгы тууралуу арыз ээсине кат жүзүндө маалымдайт. Баш тартуу жүйөлүү болууга тийиш.

4. Улуттук банк төмөнкү учурларда арызды канааттандыруудан баш тартууга укуктуу, эгерде:

1) арызды канааттандыруу Кыргыз Республикасынын банк тутумундагы монополияга алып келиши мүмкүн болсо;

2) арыз ээсинин финансылык абалы канааттандыраарлыксыз болсо;

3) арыз ээсинин, анын бенефициардык менчик ээлеринин жана кызмат адамдарынын (эгерде арыз ээси - юридикалык жак болсо) ишкердик аброю алгылыксыз экендигин тастыктаган фактылар болсо;

4) арыз ээси бурмаланган же анык эмес (жалган) маалыматтарды берсе;

5) арыз ээсинин мыйзамсыз финансылык же башка иштерге катышкандыгы же катышып жаткандыгы тууралуу анык маалыматтар болсо;

6) арыз ээсинин буга чейинки иши банкроттук менен аяктаса же кайсы бир юридикалык жактын банкроттугуна же олуттуу финансылык чыгымга учуроосуна көмөк берсе;

7) арыз ээсинин - юридикалык жактын банктын контролдоочу адамдарынан болууга ниеттенген кызмат адамдары банктык мыйзамдардын талаптарына ылайык келбесе;

8) банк аманатчыларынын таламдарына зыян келтирилиши мүмкүн болсо же банк менен арыз ээсинин жана/же банк менен байланыштуу жактардын жана/же арыз ээсинин жалпы таламдары бар компаниялардын ортосунда түзүлгөн мамилелерден улам банкка таасирдүү көзөмөл жүргүзүүгө мүмкүн болбосо;

9) арыз ээсинин бенефециардык менчик ээлерин идентификациялоого мүмкүн болбосо;

10) арыз ээси банк саясатынын олуттуу өзгөрүүсүн болжолдоп, ал анын финансылык туруктуулугуна, ишенимдүүлүгүнө же банк аманатчыларынын таламдарына коркунуч келтирсе;

11) арыз ээси, туулуп-өскөн (катталган) өлкөсүнүн көзөмөл органы тарабынан көзөмөлгө алынууга тийиш болгон, чет өлкөлүк юридикалык жак болсо жана эгерде:

а) туулуп-өскөн (катталган) өлкөсүндө таасирдүү, анын ичинде консолидацияланган негизде көзөмөл ишке ашырылгандыгы тууралуу ырасталган маалыматты Улуттук банкка бербесе;

б) Улуттук банктын берген баасы боюнча арыз ээсине таасирдүү көзөмөл, анын ичинде консолидацияланган негизде көзөмөл жүзөгө ашырылбаса;

в) ал арыз ээси туулуп-өскөн (катталган) мамлекетинин көзөмөл органы менен кызматташууга мүмкүн болбосо.

5. Улуттук банк банктын олуттуу катышуучусу же контролдоочу адамынан болуп калышы мүмкүн, же банкка инвестиция жумшап, анын натыйжасында банк ошол жактын компаниясына көз каранды болуп калышын шарттаган, ошол жак контролдогон юридикалык жактардан бардык кошумча маалыматтарды берүүнү талап кылууга укуктуу.

6. Улуттук банк банктын капиталына катышуу чегине ээ болгон акционерлер тарабынан берилген бардык маалыматтардын жана документтердин аныктыгын, ошондой эле банктын капиталына катышууга (акцияларды сатып алууга) багытталган акча каражаттарынын тек жайынын булактарын жана мыйзамдуулугун текшерет.

7. Экинчилик рыногунда банктын акциялары менен жасалган бүтүм ушул Мыйзамдын 85-беренесинин колдонулушуна туш келсе, баалуу кагаздар рыногунун кесипкөй катышуучусу Улуттук банктын мындай бүтүм жасоого кат жүзүндөгү уруксатын талап кылууга, ал эми кайсыл жеке адам же юридикалык жак болбосун аны берүүгө милдеттүү.

8. Эгерде жак анык эмес (жалган) маалыматтардын негизинде Улуттук банктан алынган уруксаттын негизинде банктын капиталына чектүү катышууга ээ болсо же ал ушул Мыйзамда уюштуруучуларга карата каралган талаптарга ылайык келбей калса, Улуттук банк ушул беренеге ылайык арыз ээсине буга чейин акцияларды сатып алууга берген уруксатын кайтарып алат жана ушул берененин - 11-бөлүгүндө көрсөтүлгөн натыйжалар (кесепеттер) келип чыгат.

9. Эгерде банктын капиталына чектүү катышууга Улуттук банктын уруксатысыз жол берилген болсо, мындай бүтүм жараксыз болуп саналат жана алар боюнча ушул берененин 11-бөлүгүндө көрсөтүлгөн натыйжалар (кесепеттер) келип чыгат.

Улуттук банк арзыбаган бүтүмдүн жараксыздык кесепеттерин колдонуу жөнүндө талабы менен сотко кайрылууга укуктуу. Караңыз: КР ЖС Конституциялык палатасынын 2021-жылдын 19-февралындагы чечими

10. Эгерде тиешелүү жак мурастоо боюнча же аларга укукту калыбына келтирүү аркылуу банктын капиталына чектүү катышуу өлчөмүндө акцияларга карата менчик укугуна ээ болсо, Улуттук банктын уруксатын алууга чейин ушул берененин 11-бөлүгүнүн биринчи абзацында көрсөтүлгөн натыйжалар (кесепеттер) келип чыгат.

Эгерде көрсөтүлгөн жактарга Улуттук банктын уруксатын берүүдөн баш тартылса, ушул берененин 11-бөлүгүнүн экинчи абзацында көрсөтүлгөн натыйжалар келип чыгат.

11. Ушул берененин 8, 9 жана 10-бөлүктөрүндө көрсөтүлгөн учурларда мындай акциялар боюнча добуштар кворумду эсептөөдө жана чечим кабыл алууда эске алынбайт. Эгерде мындай акциялар боюнча добуштардын саны маңызы боюнча чечим кабыл алууга таасир эткен болсо, буга чейин кабыл алынган бардык чечимдер анык эмес катары эсептелинет.

Ушул берененин 8 жана 10-бөлүктөрүндө көрсөтүлгөн учурларда кемчиликтерге жол берген жак акциялардын тиешелүү топтомун аны менен байланыштуу болбогон жактарга Улуттук банк тарабынан аныкталган мезгил ичинде сатууга милдеттүү. Мындай болбосо, Улуттук банк ошол жактын акцияларын мажбурлап ээликтен ажыратуу өтүнүчү менен сотко кайрылат.

12. Улуттук банк ушул берененин 11-бөлүгүндө көрсөтүлгөн натыйжалардын келип чыккандыгы жөнүндө банктын көз карандысыз реестр жүргүзүүчүсүнө маалымдайт.

87-берене. Банк тарабынан түзүлгөн резервдер

1. Банк ишин жүзөгө ашырууга байланыштуу чыгымдардын ордун өз учурунда жабуу үчүн банк тиешелүү резервдерди түзүүгө жана финансылык отчеттуулуктун эл аралык стандарттарына ылайык активдердин реалдуу наркын финансылык отчетто чагылдырууга милдеттүү.

2. Улуттук банк жөнгө салуу максатында насыялар боюнча тобокелдиктерди жана башка тобокелдиктерди өзүнө камтыган активдер боюнча келип чыгышы ыктымал болгон банктын сарптоолоруна чегерилүүчү чыгымдардын ордун жабуу үчүн резервдердин өлчөмүн, аларды түзүү тартибин жана эсептөө ыкмаларын аныктоого укуктуу.

3. Өз ишинде контролдукту жана ишенимдүүлүктү камсыз кылуу максатында, жүргүзүлүп жаткан операциялардын мүнөзүнө жана масштабына жараша, банк финансылык отчеттуулуктун эл аралык стандарттарына жана Улуттук банктын ченемдик укуктук актыларына ылайык капиталдык жана башка резервдерди түзөт.

88-берене. Бизнес-планга карата талаптар

1. Банктын бизнес-планы банктын стратегиясын жана иш масштабын чечмелеп берүүгө тийиш. Бизнес-план үч жылга түзүлүп, милдеттүү түрдө төмөндөгүлөрдү камтууга тийиш:

1) банк ишинин экономикалык негизин жана финансылык келечегин (бюджет, болжолдонгон: баланстык отчет, капиталдын шайкештигин эсептөө, кирешелер жана чыгашалар);

2) башкаруу жана ички контролдук тутумдарынын тузумун;

3) насыялык саясатты (насыялоодо тобокелдиктерге баа берүү механизми, берилген насыяларга үзгүлтүксүз контролдук механизми жана банктын насыя саясатына байланыштуу башка маселелер) жана насыялык стратегияны;

4) террористтик ишти финансылоого жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууга (адалдоого) байланыштуу операциялардан коргоо механизмин;

5) кардарларды тартуу жана банктын кардарлар базасын түзүү планын;

6) банкта кадр саясатын жүргүзүү планын;

7) активдерди жана пассивдерди башкаруу планын;

8) иштин Улуттук банк тарабынан аныкталган башка аспекттерин.

2. Бизнес-план төмөнкүлөрдү баалоого мүмкүндүк берүүгө тийиш:

1) банктын финансылык туруктуулукту камсыз кылуу, экономикалык ченемдерди, милдеттүү резервдик талаптарды аткара алуу, мыйзамдардын талаптарын сактоо жөндөмдүүлүгүнө;

2) пайдалуу финансылык уюм катары банктын узак убакыт бою иштей алуу жөндөмдүүлүгүнө;

3) тобокелдиктерди башкаруу тутумунун шайкештигине.

3. Бизнес-план төмөнкү талаптарды эске алуу менен түзүлүүгө тийиш:

1) эсептөөлөр жана болжолдоолор банк иштей турган базар сегментинин реалдуу экономикалык шарттарын эске алуу менен түзүлүүгө тийиш;

2) экономикага жумшалган инвестициялар суммасын, анын ичинде насыяларды көрсөтүү менен өлкө экономикасын жакшыртууга банк операцияларынын таасиринин сыпаттамасы келтирилүүгө тийиш.

3) өбөлгөлөр жана болжолдоолор сапаттуу, текшерилген маалыматтардын негизинде түзүлүүгө тийиш;

4) алгылыктуу мөөнөт ичинде банктын жакшы кирешелүүлүккө жетишүүсү;

5) банктын капиталынын шайкештиги Улуттук банк тарабынан белгиленген талаптарга ылайык келүүгө жана активдердин болжолдонгон өсүшүн колдоого алуу, тобокелдиктердин ордун жабуу жана банк ишин уюштурууга байланыштуу баштапкы чыгашалардын ордун жабууга жетиштүү болууга тийиш.

4. Бизнес-план жыл сайын кайрадан каралып турууга тийиш. Кийинки жылга кайрадан каралып чыккан бизнес-план өтүп жаткан жылдын 31-декабрына чейин Улуттук банкка берилет.

5. Бизнес-план банктын иш жүзүндөгү ишине ылайык келбеген учурда, банк аны дароо кайрадан карап чыгууга милдеттүү. Кайрадан каралып чыккан бизнес-план бир айлык мөөнөт ичинде Улуттук банкка берилет.

(КР 2018-жылдын 6-августундагы № 88 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

89-берене. Банктын туунду жана көз каранды компанияларына карата талаптар

1. Банктын туунду компаниясы - бул банк (башкы компания) тарабынан контролдонгон юридикалык жак. Туунду банктын туунду банкы башкы компаниянын туунду банкы катары каралат.

Банктын көз каранды компаниясы - юридикалык жак, банк анда жекече же башка жактар менен биргелешип, ошол юридикалык жактын добуш берүүчү акцияларынын же капиталдагы үлүшүнүн жыйырма же андан көп пайызына тике же кыйыр түрдө ээлик кылууну же башкарууну жүзөгө ашырат. Бул аныктамалар башка юридикалык жактарга да жайылтылат.

2. Банк тарабынан туунду компанияны түзүү же сатып алуу төмөнкү шарттар сакталган учурда Улуттук банктын жазуу жүзүндөгү уруксатынын негизинде ишке ашырылат, эгерде:

1) банктын жана туунду компаниянын менчик жана башкаруу түзүмү, финансылык мүмкүнчүлүктөрү Улуттук банк тарабынан белгиленген критерийлерге ылайык келсе;

2) туунду компаниянын ишинде келип чыгышы мүмкүн болгон тобокелдиктерди контролго алуу жол-жобосу, банктын жана туунду компаниянын корпоративдик өзгөчөлүгүн колдоого багытталган жол-жоболор банкта иштелип чыкса;

3) туунду компанияны түзүү же сатып алуу банктын финансылык стабилдүүлүгү жана туруктуулугу үчүн олуттуу тобокелдиктерди түзбөсө;

4) Улуттук банк тарабынан белгиленген башка талаптар аткарылса.

3. Банктын туунду компаниялары банктык жана/же финансылык ишкердикти, ошондой эле банктык жана/же финансылык ишти жүзөгө ашырууга байланыштуу ишти гана жүргүзө алат.

4. Банк Улуттук банктын жазуу жүзүндөгү макулдугу менен гана көз каранды компанияларды сатып алышы же түзө алышы мүмкүн. Банктардын көз каранды компаниялары банк жана/же финансылык ишке байланыштуу ишти кошо алганда, банк жана/же финансылык ишти гана жүргүзө алат.

5. Банк туунду же көз каранды компанияны сатып алууга укугу жок, эгерде:

1) компания тизмеги Улуттук банк тарабынан аныкталган оффшордук аймактарда, ошондой эле аларга карата Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук кеңеши тарабынан кабыл алынган, Кыргыз Республикасы үчүн милдеттүү болгон эл аралык санкциялар орун алган мамлекеттерде жана аймактарда катталса жана/же иш жүргүзсө;

2) ушул Мыйзамда чектөөлөр белгиленген жактар, компаниянын катышуучулары болсо.

6. Банк туунду жана/же көз каранды компанияны түзүүгө укугу жок, эгерде:

1) мындай компанияны каттоо жана/же анын иш жүргүзүүсү Улуттук банк тарабынан аныкталган оффшордук аймактарда, ошондой эле аларга карата Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук кеңеши тарабынан кабыл алынган, Кыргыз Республикасы үчүн милдеттүү болгон эл аралык санкциялар орун алган мамлекеттерде жана аймактарда болжолдонсо;

2) ушул Мыйзамда чектөөлөр белгиленген жактар мындай компаниялардын кошо уюштуруучулары болсо.

7. Банкка туунду жана же көз каранды компанияны түзүүгө жана/же сатып алууга уруксат берүү тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

90-берене. Банктын филиалы жана башка обочолонгон бөлүмдөрү

1. Банк Кыргыз Республикасынын аймагында өз филиалын түзө алат. Банк жайгашкан жерде орун албаган, юридикалык жак болуп саналбаган, банктын атынан банктык операциялардын бардыгын же анын бир бөлүгүн жүзөгө ашырган берилген ыйгарым укуктардын чегинде иштеген өзүнчө бөлүм банктын филиалы болуп саналат. Банктын филиалы жөнүндө маалымат анын уставында камтылууга тийиш.

2. Филиал банк бөлүп берген мүлккө, банк менен бирдиктүү баланска, ошондой эле "филиал" деген сөздөр кошулган банктын аталышына толук дал келген аталышка ээ болот. Филиалдардын жетекчилери банк тарабынан дайындалат жана аларга берилген ишеним каттын негизинде иштейт. Ишеним катта операциялардын тизмеги жана филиалдын жетекчисинин башка ыйгарым укуктары көрсөтүлүүгө тийиш.

3. Филиалдын иш-аракети банктын - юридикалык жактын иш-аракети катары каралат. Банк өз филиалынын аракеттери үчүн толук жоопкерчилик тартат.

4. Банктын филиалын түзүү тартиби жана шарттары Улуттук банк тарабынан белгиленет.

5. Банк банктын филиалы каттоодон өткөндүгү тууралуу беш жумуш күнүнүн ичинде Улуттук банкка маалымдоого милдеттүү. Улуттук банк банктардын филиалдарынын реестрин жүргүзөт.

6. Банк Улуттук банктын уруксаты менен чет өлкөдө өз филиалын ача алат. Чет өлкөдө филиалды ачууга уруксат берүү тартиби Улуттук банк тарабынан аныкталат.

7. Банктын чет өлкөдө филиал ачуусуна Улуттук банктын уруксат берүү тартибинде каралган негиздер боюнча баш тартылышы мүмкүн, ошондой эле эгерде:

1) кабыл алуучу өлкөдө жетиштүү жана таасирдүү банктык көзөмөл, анын ичинде консолидацияланган негиздеги көзөмөл камсыз кылынбаса;

2) кабыл алуучу өлкөнүн көзөмөл органдары менен маалымат алмашуу мүмкүнчүлүгүн кошо алганда, натыйжалуу кызматташуу мүмкүн болбосо.

8. Банк Кыргыз Республикасынын аймагында банктык кызмат көрсөтүүлөрдү сунуштоо максатында аманат кассалары жана башка обочолонгон бөлүмдөр түрүндөгү обочолонгон бөлүмдөрдү ачышы мүмкүн.

9. Аманат кассаларын жана башка обочолонгон бөлүмдөрдү ачуу тартиби жана иш өзгөчөлүгү Улуттук банк тарабынан аныкталат.

91-берене. Чет өлкөлүк банктын филиалы

1. Кыргыз Республикасынын аймагында финансылык бекем абалга кынтыксыз ишкердик абройго ээ болгон чет өлкөлүк банктар, чет өлкөлүк банк катталган өлкөнүн көзөмөл органы менен Улуттук банктын ортосунда кызматташуу жөнүндө келишим түзүлгөн шартта филиалдарын ача алышат.

2. Чет өлкөлүк банктын филиалы "филиал" деген сөздү кошуу менен банктын аталышына толук дал келген аталышка ээ болууга тийиш.

3. Чет өлкөлүк банктардын филиалдары Улуттук банктын лицензиясынын негизинде иштейт. Чет өлкөлүк банктардын филиалдарын лицензиялоо жана алардын иш өзгөчөлүгү Улуттук банк тарабынан белгиленет.

4. Чет өлкөлүк банктын Кыргыз Республикасынын аймагында филиал ачуу өтүнүчү алты ай ичинде каралат. Улуттук банктын Башкармалыгы өтүнүчтү кароо мөөнөтүн алты айга узартышы мүмкүн.

5. Чет өлкөлүк банктын филиалын ачуу үчүн чет өлкөлүк банк катталган өлкөнүн банктык көзөмөл органынын расмий макулдугу талап кылынат. Чет өлкөлүк банктар өз филиалдарына Улуттук банктын банк капиталына карата талаптарына ылайык келген өлчөмдө кайтарылып алынгыс жана мөөнөтсүз акча каражаттарын бөлүп берет.

6. Чет өлкөлүк банктын филиалына лицензия берүүдөн төмөнкү учурларда баш тартылышы мүмкүн:

1) уюштуруу жана башка документтер Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарынын талаптарына ылайык келбесе, ошондой эле толук эмес маалыматтар же анык эмес документтер берилген учурда;

2) башкы чет өлкөлүк банк Улуттук банк тарабынан белгиленген кынтыксыз ишкердик аброй жана финансылык туруктуулук критерийлерине ылайык келбесе;

3) башкы чет өлкөлүк банктын ушул Мыйзамдын банктын уюштуруучуларына карата талаптарына ылайык келбесе;

4) эгерде башкы банк тарабынан бөлүнгөн акча каражаттары белгиленген талаптарга ылайык келбесе;

5) эгерде филиалда кызмат ордун ээлөөгө талапкер адамдар (кызмат адамдары) банктык мыйзамдарда белгиленген талаптарга ылайык келбесе;

6) эгерде филиалдын имарат-жайы жана жабдуулары, ички контролдук тутуму, техникалык, маалымат тутуму жана коопсуздук тутуму белгиленген талаптарга ылайык келбесе;

7) эгерде чет өлкөлүк банк катталган өлкөнүн көзөмөл режими таасирдүү банктык көзөмөлдү, анын ичинде консолидацияланган негиздеги көзөмөлдү камсыз кылбаса, ошондой эле маалымат алмашууну кошо алганда, аны менен талаптагыдай кызматташуу жөнгө салынбаса.

7. Чет өлкөлүк банктын филиалы лицензия берүү шарттарына байланыштуу же ага тиешелүү болгон бардык өзгөрүүлөр тууралуу Улуттук банкка дароо маалымдоого милдеттүү.

8. Чет өлкөлүк банктын филиалынын лицензиясын кайра чакыртып алуу Кыргыз Республикасынын банктары үчүн ушул Мыйзамда каралган негиздер боюнча жана тартипте жүргүзүлөт.

9. Улуттук банк лицензия берүү, берүүдөн баш тартуу негиздери жана чет өлкөлүк банктын филиалынан лицензияны кайра чакыртып алуу тууралуу жалпыга маалымдоо каражаттарына жана Улуттук банктын интернет-сайтында жарыялайт.

92-берене. Банктын өкүлчүлүгү

1. Юридикалык жак болуп саналбаган, банктын таламында өкүлчүлүктү ишке ашырган, ошондой эле ушул Мыйзамга ылайык банктык операцияларды эске албаганда, анын атынан бүтүмдөрдү же башка уруксат берилген аракеттерди жасаган банктын өзүнчө бөлүмү өкүлчүлүк болуп саналат.

2. Өкүлчүлүккө банктын мүлкү берилет, ал банк менен бирдиктүү баланска, ошондой эле "өкүлчүлүк" деген сөздү кошуу менен банктын аталышына толук дал келген аталышка ээ болот. Банк өз өкүлчүлүгүнүн иш-аракети үчүн толук жоопкерчиликтүү болот.

3. Банкын өкүлчүлүгүн каттоо тууралуу банк беш жумуш күнүнүн ичинде Улуттук банкка маалымдоого милдеттүү. Улуттук банк банктардын өкүлчүлүктөрүнүн реестрин жүргүзөт.

4. Банктын өкүлчүлүгүнүн жайгашкан жерин жана ишинин түрлөрүнүн тизмегин өзгөртүү Улуттук банктын макулдугу менен жүргүзүлөт.

5. Банктын чет өлкөдөгү өкүлчүлүгү Улуттук банктын уруксаты менен ачылат. Банктын чет өлкөдөгү өкүлчүлүгүн ачуу боюнча талаптар Улуттук банк тарабынан белгиленет.

6. Өкүлчүлүктүн иши Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарына каршы келген учурда банктын чет өлкөдөгү өкүлчүлүгүн ачууга берилген уруксатты Улуттук банк кайра чакыртып алууга укуктуу.

93-берене. Чет өлкөлүк банктын өкүлчүлүгү

1. Чет өлкөлүк банктын Кыргыз Республикасынын аймагындагы өкүлчүлүгү Улуттук банктын уруксаты менен ачылат. Чет өлкөлүк банктын өкүлчүлүгү "өкүлчүлүк" деген сөздү кошуу менен чет өлкөлүк банктын аталышына толук дал келген аталышка ээ болууга тийиш.

2. Чет өлкөлүк банктын өкүлчүлүгүнө банктык операцияларды жүргүзүүгө тыюу салынат. Чет өлкөлүк банктардын өкүлчүлүктөрүн ачуу тартибин жана алардын ишине карата талаптарды Улуттук банк белгилейт.

3. Улуттук банк чет өлкөлүк банктардын өкүлчүлүктөрүнүн реестрин жүргүзөт. Улуттук банк Кыргыз Республикасынын аймагында чет өлкөлүк банктын өкүлчүлүгүнүн ачылгандыгы тууралуу маалыматты жалпыга маалымдоо каражаттарына жана Улуттук банктын интернет-сайтына жарыялайт.

4. Чет өлкөлүк банктын өкүлчүлүгүнүн аталышын, жайгашкан жерин жана ишинин түрлөрүнүн тизмегин өзгөртүү Улуттук банктын макулдугу менен жүргүзүлөт.

5. Өкүлчүлүктүн иши Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарына каршы келген учурда чет өлкөлүк банктын өкүлчүлүгүн ачууга берилген уруксатты Улуттук банк кайра чакыртып алууга укуктуу.

94-берене. Банктардын союздары, ассоциациялары жана бирикмелери

1. Банктар өз ишин координациялоо, жалпы таламдарды көздөө, биргелешкен долбоорлорду жүзөгө ашыруу жана башка жалпы милдеттерди чечүү үчүн биригип, союздарды, ассоциацияларды жана башка бирикмелерди түзө алышат. Мындай уюмдардын иши алардын уюштуруу документтерине ылайык жүзөгө ашырылып, Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарына карама-каршы келбөөгө тийиш.

2. Банктардын бирликтерин, ассоциацияларын жана башка бирикмелерин түзүү жана мамлекеттик каттоо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте ишке ашырылат.

3. Банктардын бирликтери, ассоциациялары жана башка бирикмелери өздөрүнүн түзүлгөндүгү жөнүндө мамлекеттик каттоо жүргүзүлгөн учурдан тартып беш жумуш күнүнүн ичинде Улуттук банкка маалымдоого тийиш.

4. Банктарга өз бирликтерин, ассоциацияларын жана башка бирикмелерин банк ишинде атаандаштыкты чектөөгө багытталган жана пайыздык ставкаларды, тарифтерди жана комиссиялык акыны белгилөө маселелеринде банктык кызмат көрсөтүүлөр рыногун монополиялаштырууга, ошондой эле кардарлардын укуктарына жана мыйзамдуу таламдарына зыян келтирген же зыян келтириши мүмкүн болгон, кандай болбосун башка шарттарга жетишүү үчүн пайдаланууга тыюу салынат.

95-берене. Банкты өзгөртүп түзүү

1. Банкты өзгөртүп түзүү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүргүзүлүшү мүмкүн.

2. Банкты өзгөртүп түзүү Улуттук банктын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

3. Банктарды өзгөртүп түзүү тартиби Улуттук банк тарабынан белгиленет.

96-берене. Банктын башкаруу органдары

1. Банктын башкаруу органдары болуп төмөнкүлөр саналат:

1) банктын акционерлеринин жалпы чогулушу;

2) банктын Директорлор кеңеши;

3) банктын Башкармалыгы.

2. Эгерде ушул Мыйзамда башкасы белгиленбесе, банктын башкаруу органдарынын укуктук статусу жана компетенциясы Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдары менен жөнгө салынат.

3. Банк ишин жана каржылоону ислам принциптерине ылайык ишке ашырган банкта Шариат кеңеши иштөөгө тийиш.

Шариат кеңеши - банктын саясаттарынын жана типтүү келишимдеринин Шариат стандарттарына ылайык келиши үчүн жооп берген банктын органы. Шариат кеңешинин курамына Улуттук банк белгилеген талаптарга жооп берген адамдар кириши мүмкүн.

97-берене. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушу

1. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушу банкты башкаруунун жогорку органы болуп саналат.

2. Банктын акционерлери банк ишинин коопсуздугу, таза жана ишенимдүү иштөөсү максатында өз укуктарын жана милдеттерин ак ниет жана акыл-эстүүлүк менен жүзөгө ашырууга милдеттүү.

3. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушу ушул Мыйзамда белгиленген өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте чакырылат жана өткөрүлөт.

4. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушу, эгерде анда акционерлер же уставдын талабына ылайык банктын добуш берүүчү акциялары жайгаштырылган добуштардын алтымыштан ашык пайызына ээ болгон мыйзамдуу өкүлдөрү катышса, чечим кабыл алууга укуктуу деп таанылат.

Кворум жок учурда банктын Башкармалыгы бир айлык мөөнөттө акционерлердин жалпы чогулушун кайталап чакырууга милдеттүү, ал эгерде анда акционерлер же банктын добуш берүүчү акциялары жайгаштырылган добуштардын кырк пайызынан көбүрөөгүнө ээ болгон алардын мыйзамдуу өкүлдөрү катышса, чечим кабыл алууга укуктуу болуп эсептелет.

5. Кворумду эсептөөдө жана добуш берүүдө ушул Мыйзамдын 86 жана 146-беренелеринин жоболору эске алынат.

6. Акционерлердин кезексиз жалпы чогулушу милдеттүү чакырылат, эгерде:

1) банктын капиталы Улуттук банктын талаптарына ылайык келбесе;

2) Директорлор кеңешинин курамында бош орун пайда болуп, кворум жок болсо;

3) тышкы аудитор келишимди бузса же башка себептер боюнча аудитти улантууга мүмкүнчүлүгү жок болсо.

7. Улуттук банк тарабынан аныкталган күн тартибинде жана көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө, бирок Улуттук банк мындай талап койгон күндөн тартып он күн өткөндөн кийин ал акционерлердин кезексиз жалпы жыйынын чакырууну талап кылууга укуктуу.

8. Улуттук банк акционерлердин алдыдагы жалпы чогулушу боюнча кандай маалыматты болбосун талап кылууга укуктуу.

9. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушунун ыйгарым укуктары банкта Убактылуу администрация режиминин киргизилишине байланыштуу чектелиши мүмкүн.

98-берене. Банктын акционерлеринин реестри

1. Банктын акционерлеринин реестри Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык баалуу кагаздар рыногунун кесипкөй катышуучусу - көз карандысыз реестр кармоочу тарабынан жүргүзүлөт.

2. Банктын акционери акцияларга менчик укугунун өтүшүн каттоого байланышкан бардык өзгөрүүлөр тууралуу көз карандысыз реестр кармоочуга маалымдоого милдеттүү.

3. Көз карандысыз реестр кармоочу акционерлер реестриндеги бардык өзгөрүүлөр тууралуу банкка, алардын ортосундагы келишимде белгиленген тартипте жана мөөнөттөрдө маалымдоого милдеттүү.

4. Улуттук банктын жана банктын талабы боюнча аларга көз карандысыз реестр кармоочу банктын акционерлеринин реестриндеги ар кандай маалыматты берүүгө милдеттүү.

5. Банк Улуттук банк белгилеген тартипте акционерлердин юридикалык ишин түзүүгө милдеттүү.

6. Банктын акционерлери юридикалык ишке киргизүү үчүн Улуттук банк тарабынан белгиленген тизме боюнча жана көлөмдө банкка маалымат берүүгө милдеттүү.

Банк тарабынан суралган маалыматты берүүдөн баш тарткан учурда Улуттук банк акционерден ага тиешелүү акцияларды аны менен байланышы жок жактарга Улуттук банк тарабынан аныкталган мезгил ичинде сатууну талап кылууга укуктуу. Мындай болбосо Улуттук банк ошол акционердин акцияларын мажбурлап ээликтен ажыратуу жөнүндө өтүнүчү менен сотко кайрылат.

7. Эгерде банктын капиталында олуттуу катышууга ээ болуу, өзгөртүүлөр же ээликтен ажыратуу фактысы жөнүндө ага маалым болсо, банк дароо бир жумуш күндөн кечиктирбестен Улуттук банкка билдирүүгө милдеттүү.

99-берене. Банктын Директорлор кеңеши

1. Банктын Директорлор кеңеши - акционерлердин жалпы чогулуштарынын ортосундагы мезгилде банкка жалпы жетекчиликти жүзөгө ашыруучу банктын башкаруу органы.

Директорлор кеңеши банктын эң жогорку кызыкчылыктары үчүн иштөөгө, бардык акционерлерге бирдей мамиле жасоо принцибин сактоого тийиш жана банктын акционерлеринин жыл сайын өткөрүлүүчү жалпы чогулушунда өз иши жөнүндө акционерлерге отчет берип турууга милдеттүү.

2. Банктын Директорлор кеңешинин өзгөчө ыйгарым укуктарына Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган ыйгарым укуктардан тышкары төмөнкү маселелер кирет:

1) банктын уюштуруу түзүмүн бекитүү;

2) банктын шайкеш ички контролдук тутумун уюштуруу;

3) банктын аткаруу органдарынын жана кызмат адамдарынын ишин текшерүү, көрсөтүлгөн текшерүүлөрдүн жыйынтыктары боюнча чараларды көрүү;

4) Улуттук банктын инспектордук текшерүүлөрүнүн, ошондой эле ички жана тышкы аудиттик текшерүүлөрдүн натыйжасын кароо жана алардын жыйынтыктары боюнча чара көрүү;

5) ички аудит, тобокелдик менеджментинин жана комплаенс-контролдоо кызматтарынын жетекчилерин бекитүү, аларга эмгек акы төлөө шарттарын аныктоо;

6) банктын уставында каралган Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына каршы келбеген башка ыйгарым укуктар.

3. Банктын Директорлор кеңеши банк ишиндеги тобокелдиктерге ылайык капиталдын шайкеш деңгээлин сактоо максатында баа берүүнүн, мониторинг жүргүзүүнүн жана контролдоонун натыйжалуу тутумун жөнгө салынышы үчүн жоопкерчиликтүү.

4. Банктын Директорлор кеңеши беш мүчөдөн кем эмес так санда болууга тийиш.

Банктын Директорлор кеңешинин кеминде бир мүчөсү мамлекеттик жана/же расмий тилди билген Кыргыз Республикасынын жараны болууга тийиш. Банктын Директорлор кеңешинин курамынын кеминде үчтөн бирин Директорлор кеңешинин көз карандысыз мүчөлөрү түзүүгө тийиш.

5. Банктын Директорлор кеңешинин жыйыны квартал ичинде кеминде бир жолу өткөрүлөт. Директорлор кеңешинин жыйыны, ага анын курамынын кеминде 2/3 катышса, банктын уставында андан ашык кворум каралбаса, чечим кабыл алууга укуктуу (кворум) деп эсептелет. Директорлор кеңешинин чечими жөнөкөй көпчүлүк добуш менен кабыл алынат. Добуш берүүдө Директорлор кеңешинин ар бир мүчөсү бирден добушка ээ болот. Директорлор кеңешинин мүчөсүндө таламдардын кагылышуусу пайда болгон учурда, ал талкууга жана добуш берүүгө катышууга укуксуз.

6. Жыйынды өткөрүү жөнүндө Директорлор кеңешинин мүчөлөрүн маалымдоо тартиби жана мөөнөтү, жыйындарды өткөрүү жана банктын Директорлор кеңешинин чечимдерди кабыл алуу тартиби Директорлор кеңешинин регламенти менен аныкталат. Директорлор кеңешинин чечиминин жазуу жүзүндө сурамжылоо усулунда кабыл алынышы Директорлор кеңешинин жыйындарынын коммуникация каражаттарын колдонуу менен өткөрүү мүмкүнчүлүктөрү Банктын уставында каралышы мүмкүн. Директорлор кеңешинин ар бир жыйынында банктын корпоративдик катчысы тарабынан протокол жүргүзүлөт. Директорлор кеңешинин жыйынынын протоколуна төрагалык кылуучунун жана банктын корпоративдик катчысынын колу коюлат.

7. Директорлор кеңешинин мүчөлөрү үчүнчү жактын алдында банктын милдеттенмелерин түзүүчү банктын чечимдери үчүн милдеттенмелерди Директорлор кеңешинин жыйындарынан тышкары өз алдынча кабыл ала албайт. Банктын Директорлор кеңешинин мүчөлөрүнүн кандай документ болбосун таанышып чыгуусуна, банк кызматкерлеринен банктын иши жөнүндө ар кандай зарыл маалыматтарды алуусуна чек коюлбайт.

8. Эгерде банктын Директорлор кеңешинин мүчөсү кеңештин жыйынына катышпаса, ал Директорлор кеңешинин жыйынынын протоколу жана чечимдери менен кол коюу аркылуу, таанышып чыгууга милдеттүү. Директорлор кеңешинин ар бир мүчөсү Банктын Директорлор кеңешинин жыйынында кабыл алынган чечимдер үчүн жеке жоопкерчиликтүү болушат. Эгерде банктын Директорлор кеңешинин мүчөсүнүн пикири боюнча Директорлор кеңеши тарабынан кабыл алынган чечим банктын финансылык туруктуулугуна, аманатчылардын жана башка насыя берүүчүлөрдүн укуктарына жана мыйзамдуу таламдарына коркунуч туудурса, ал бул тууралуу Улуттук банкка маалымдоого милдеттүү.

9. Банкта банкроттук коркунучунун белгилери пайда болгон учурда банктын Директорлор кеңеши төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) банкроттуктун алдын алуу боюнча шашылыш зарыл чараларды көрүүгө;

2) акционерлердин кезексиз жалпы жыйынын кечиктирбестен чакырууга;

3) банкта банкроттук коркунучтун белгилери пайда болгондугу жана акционерлердин кезексиз жалпы чогулушун чакыруу маселесин Директорлор кеңеши карап чыгышынын натыйжалары, ошондой эле банкроттукту алдын алуу боюнча шашылыш көрүлүүчү жана пландаштырылып жаткан чаралар жөнүндө Улуттук банкка дароо маалымдоого.

100-берене. Директорлор кеңешинин мүчөлөрүн шайлоо жана бошотуу

1. Банктын Директорлор кеңешинин мүчөлөрү банктын акционерлеринин жалпы чогулушунда төрт жылдык мөөнөткө шайланат. Банктын уставы бир эле адам шайланган мөөнөттөрдүн санын чектей алат.

2. Эмгекке толук жөндөмдүү жана Улуттук банктын талабына ылайык кынтыксыз ишкердик абройго, кесиптик даярдыкка жана иш тажрыйбага ээ болгон жеке жактар гана банктын Директорлор кеңешинин мүчөлөрү болуп шайланышы мүмкүн. Банктын Директорлор кеңешинин мүчөлөрү менен эмгек келишими же ушундай эле макулдашуулар жана контракттар түзүлбөйт, ал эми Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдары аларга карата жайылтылбайт.

3. Төмөнкүдөй адамдар банктын Директорлор кеңешинин мүчөсү боло албайт:

1) банктын Башкармалыгынын мүчөсү болуп саналган же банкта башка кызматты ээлеген;

2) Улуттук банктын көзөмөлүндө турган башка банктын же банктык эмес финансы-насыялык уюмдун кызмат адамы же маанилүү акционери болуп саналган;

3) Улуттук банк тарабынан белгиленген талаптарга жооп бербеген, ошондой эле мыйзамдарга ылайык же соттун чечими боюнча мындай кызмат ордун ээлөөгө тыюу салынган.

4. Банктын Директорлор кеңешинин мүчөлөрүнүн ыйгарым укуктарынын мөөнөтүнөн мурда токтотулушунун натыйжасында анын курамы белгиленген кворумга жетпеген санга чейин азайган учурда банктын Башкармалыгы Директорлор кеңешинин мүчөлөрүнүн ыйгарым укуктары токтотулгандан датадан тартып беш күндүн ичинде Директорлор кеңешинин жаңы курамын шайлоо үчүн банктын акционерлеринин кезексиз жалпы чогулушун чакыруу жөнүндө чечим кабыл алууга милдеттүү.

5. Директорлор кеңешинин мүчөсү тарабынан бул Мыйзамдын ченемдери бузулган учурда Улуттук банктын чечими боюнча банктын Директорлор кеңешинин мүчөсү четтетилген мезгилге карата акысы төлөнбөстөн, өз милдеттерин аткаруудан четтетилиши мүмкүн.

6. Банктын Директорлор кеңешинин мүчөсү төмөнкү учурларда Улуттук банктын чечими боюнча ээлеген кызматынан бошотулууга тийиш:

1) кынтыксыз кызматтык аброюнан ажырап калса;

2) таламдардын кагылышын жашыргандыгы же банктын бүтүмү түзүлүшүнө кызыкдар экендиги жөнүндө факты аныкталса;

3) эгерде ошол адам квалификациялык талапка, кынтыксыз ишкердик абройго жана көз карандысыздыкка карата белгиленген талаптарга ылайык келбегендиги жөнүндө тастыктаган маалыматты жашырган болсо;

4) Улуттук банктын баасы боюнча Директорлор кеңешинин мүчөсүнүн аракеттери же аракетсиздиги банктын финансылык туруктуулугуна коркунуч алып келсе.

7. Банктын Директорлор кеңешинин мүчөсүн четтетүү же бошотуу жөнүндөгү Улуттук банктын чечими, ал кабыл алынган күндөн тартып дароо күчүнө кирет.

(КР 2021-жылдын 24-июнундагы N 77 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

101-берене. Директорлор кеңешинин көз карандысыз мүчөлөрү

1. Директорлор кеңешинин көз карандысыз мүчөсү - бул шайлоо учуруна карата:

1) ошол банктын кызматкери болбогон же банк менен байланыштагы кайсы болбосун юридикалык жактын акыркы беш жыл ичинде кызматкери болуп иштебеген;

2) акыркы беш жыл аралыгында тиешелүү банктын Башкармалыгынын мүчөсү болбогон жана болуп көрбөгөн же болбосо банк менен байланыштагы юридикалык жактардын Башкармалыгынын мүчөсү болбогон;

3) Директорлор кеңешинин жыйынына катышууга байланыштуу чыгымдардын ордун толтуруп берүүнү кошпогондо, ошол банктан же банкка байланышкан жактардан же алардын атынан акыркы беш жыл ичинде тике же кыйыр түрдө эч кандай олуттуу кошумча акы, компенсацияларды, жөлөкпулдарды же ыктыярдуу жардамдарды албаган;

4) ушул банк же банк менен байланыштыгы бар кайсы жак болбосун акыркы беш жыл аралыгында түздөн-түз же өнөктөш катары олуттуу ишкердик байланышка (зайымдарды берүүнү жана алууну кошо алганда) ээ болбогон;

5) ушул банктын же банк менен байланыштыгы бар жактардын учурда иштеп жаткан же мурдагы тышкы аудиторунун акыркы беш жыл ичинде өнөктөшү же кызматкери болуп саналбаган;

6) ушул банктын ишине олуттуу катышууну же контролдоону ишке ашырбаган жана банктын ишине олуттуу катышуучу же банктын үстүнөн контролду ишке ашыруучу акционердин атынан иш алып барбаган;

7) акыркы төрт жыл ичинде бул банктын Директорлор кеңешинин курамына кирбеген;

8) ушул бөлүктүн 1-7-пункттарында эске алынган жактар менен жакын туугандык мамиледе болбогон адам.

(КР 2021-жылдын 24-июнундагы N 77 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

102-берене. Директорлор кеңешинин комитеттери

1. Банктын Директорлор кеңеши өз иш-милдеттерин аткаруу үчүн комитеттерди жана башка көмөкчү эксперттик-консультациялык органдарды түзө алат. Директорлор кеңешинин комитеттери Директорлор кеңешинин компетенциясына кирген маселелерди алдын ала кароо жана алар боюнча сунуштарды иштеп чыгуу үчүн түзүлөт. Комитеттер банктын башкаруу органы болуп саналбайт, Директорлор кеңешин алмаштыра албайт жана алардын иш-милдетин да аткарбайт.

2. Директорлор кеңеши милдеттүү түрдө төмөнкү комитеттерди түзөт:

1) тобокелдиктерди башкаруу боюнча комитет;

2) аудит боюнча комитет;

3) дайындоолор жана сый акылар боюнча комитет.

Банкта Жаңы продуктылар боюнча комитет, Комплаенс-контроль боюнча комитет жана башка комитеттер түзүлүшү мүмкүн.

3. Комитеттерди түзүү тартибине карата талаптар, алардын компетенциясы жана жоопкерчилиги Улуттук банк тарабынан белгиленет.

103-берене. Банктын корпоративдик катчысы

1. Банкта корпоративдик катчынын кызмат орду уюштурулууга тийиш. Корпоративдик катчы банктын кызмат адамы болуп эсептелет, банктын Директорлор кеңеши тарабынан шайланат. Банктын корпоративдик катчысынын өз алдынча кызматын банктагы башка милдеттерди аткаруу менен айкалыштырууга банктын Директорлор кеңешинин макулдугу менен гана жол берилет.

2. Корпоративдик катчы акционерлердин жалпы чогулушунун жана Директорлор кеңешинин протоколдорун жүргүзөт, алардын чечимдеринин аткарылышына контролду ишке ашырат, банктын башкаруу органдарынын ортосунда талаптагыдай корпоративдик өз ара аракеттенүүнүн камсыздалышына көмөк көрсөтөт жана Улуттук банк тарабынан аныкталган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат.