Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө» Мыйзамы

1-берене. Мыйзамдын жөнгө салуу предмети

1. Ушул Мыйзам Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо боюнча укуктук, экономикалык, социалдык жана медициналык негиздерди, кепилдиктерди жана чараларды аныктайт.

2. Ушул Мыйзам Кыргыз Республикасынын жарандарына, Кыргыз Республикасынын аймагында туруктуу же убактылуу жашаган чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга (мындан ары - жарандар), иши саламаттык сактоо менен байланышкан бардык юридикалык жана жеке жактарга жайылтылат.

2-берене. Жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдары

1. Жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдары Кыргыз Республикасынын Конституциясына негизделет жана ушул Мыйзамдан, Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдарынан жана аларга ылайык кабыл алынуучу башка ченемдик укуктук актыларынан турат.

2. Эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптери жапа ченемдери, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдер Кыргыз Республикасынын укуктук системасынын курамдык бөлүгү болуп саналат.

3-берене. Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу негизги түшүнүктөр жана аныктамалар

1. Ушул Мыйзамда төмөнкүдөй түшүнүктөр пайдаланылат:

1) абилитация - бул жаракат алуунун же оорунун натыйжасында күчүн жоготкон функцияларды калыбына келтирүүнү сунуштаган, али калыптана элек функцияларга жана көндүмдөргө ээ болууга же өнүктүрүүгө жардам берүү максатындагы процесс;

2) опиоиддердин агонисттери - фармакологиялык таасири опиоиддик рецепторлордун активдешүүсүнүн натыйжасында өнүккөн жана аларга бардык опиоиддер кирген заттар;

3) аккредитация - саламаттык сактоо уюмдарынын кесиптик ишти аккредитациялоо стандарттарына ылайык жүргүзүү үчүн компетенттүүлүгүн таануунун расмий жол-жобосу;

4) адистин кесиптик компетенттүүлүгүн аттестациялоо - медициналык, фармацевтикалык же башка билим алган адамдын белгилүү бир медициналык адистик же болбосо фармацевтикалык иш боюнча медициналык ишти жүзөгө ашырууга карата талаптарга шайкеш келүүсүн аныктоо жол-жобосу;

5) энелердин өлүмүнө аудит - өлүмгө түрткү берген медициналык, социалдык жана башка факторлордун негизинде жаткан энелер өлүмүнүн себептерин аныктоо максатында, келечекте бул учурларды болтурбоо боюнча сунуштарды иштеп чыгуу үчүн энелердин өлүмүнүн учурларына тереңдетилген системалык сереп салуу;

6) врач - диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу жаатында даярдыкты алган, жогорку медициналык билими бар адис;

7) жалпы практиканын врачы - бейтаптарга медициналык жардам көрсөтүү боюнча атайын даярдыктан өткөн врач;

8) врач-интерн, врач-ординатор - интернатура же болбосо ординатура программасынын алкагында окуган жана медициналык уюмда насаатчынын жетекчилиги алдында иштөөчү дарыгер;

9) көмөкчү репродукциялык технологиялар - тукумсуздукту дарылоо усулдары (жасалма инсеминация, жасалма уруктандыруу жана эмбрионду имплантациялоо), аларды пайдаланууда бойго бүтүүнүн жана эмбриондордун эрте өнүгүүсүнүн айрым же бардык этаптары эненин организминен тышкары жүзөгө ашырылат (анын ичинде донордук жана/же криоконсервацияланган жыныс клеткаларын, репродуктивдүү органдардын ткандарын жана эмбриондорду, ошондой эле карын энеликти пайдалануу менен);

10) гемопоэтикалык өзөк клеткалары - баш сөөк мээнин клеткалары, дифференцировкалоонун жана өстүрүүнүн натыйжасында алардан кан клеткаларынын бардык түрлөрү: эритроциттер, тромбоциттер жана лейкоциттердин ар кандай түрлөрү алынат;

11) эрте жаштагы балдар - 12 айдан 36 айга чейинки жаштагы балдар;

12) балдардын тамак-аш аралашмасы - ошол азыкка карата техникалык регламенттерде белгиленген талаптарга ылайык өнөр жайлык негизде даярдалган жана ымыркайлардын төрөлгөндөн баштап жана/же жашоосунун биринчи алты айынын ичинде керектөөлөрүн канааттандыруу үчүн арналган жана биринчи алты айдан кийин да баланын тамактануу муктаждыктарын жарым-жартылай канааттандырууну уланткан азыктарды камтыган, жаныбарлардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

13) аралыктан көрсөтүлүүчү медициналык кызматтар - медицина кызматкерлеринин өз ара, жеке жактар жана (же) алардын мыйзамдуу өкүлдөрү менен аралыктан өз ара аракеттенүүсүн, белгиленген адамдарды идентификациялоону, ошондой эле алар тарабынан жасалган аракеттерди документтештирүүнү камсыз кылуучу санариптик технологиялар аркылуу ооруларга жана жаракаттардын дартын аныктоо, дарылоо, медициналык реабилитациялоо жана алдын алуу, изилдөөлөрдү жана баалоолорду жүргүзүү максатында медициналык кызматтарды көрсөтүү;

14) дистрибьютор же белгиленген продуктуларды таратуучу - белгиленген продуктуларды дүңүнөн же чекене сатуу менен алектенген жеке же юридикалык жак;

15) донордук функция - медициналык текшерүүнү жана медициналык максаттар үчүн кан жана анын компоненттерин донациялоо жол-жобосун аткарууну камтыган донордун ыктыярдуу аракети;

16) карын энелик келишим - балалуу болууну каалаган адамдар/адам менен жасалма уруктандыруу же эмбрионду имплантациялоо усулун колдонууга жана аны төрөлгөнгө чейин боюнда көтөрүүгө макулдугун берген аялдын ортосундагы макулдашуу;

17) донация - адамдын кан тапшыруу жол-жобосу, анын алдында талапкер алты баскычты (каттоо, анализдерди тапшыруу, дарыгердин кабыл алуусу, тамактануу же суусундук ичүү, кан тапшыруу, маалымкат алуу) өзүнө камтыган "донордун жолун" басып өтөт;

18) донор - жеке адам:

а) медициналык максаттар үчүн канды жана анын компоненттерин ыктыярдуу тапшыруучу;

б) бейтапка куюу же жалгаштыруу үчүн өзүнүн канынын, башка ткандарынын бөлүгүн же органын берүүчү;

19) Бирдиктүү төлөөчү - милдеттүү медициналык камсыздандыруу программаларын каржылоого ыйгарым укуктуу болгон милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндө саясатты ишке ашыруу боюнча аткаруу органы;

20) айланасындагылар үчүн коркунуч жараткан оорулар - булактары кыска мөөнөттө көп сандагы адамдардын жуктуруп алуусуна жана (же) өлүмүнө алып келиши мүмкүн болгон оорулар;

21) психоактивдүү заттардан көз карандылык (көз карандылык синдрому) - психоактивдүү заттарды узак убакыт жана интенсивдүү пайдалануунун кесепетинен келип чыгуучу психикалык жана физикалык көз карандылыктан турган симптомдордун комплекси. Көз карандылык синдрому эл аралык классификациялардын критерийлери боюнча белгиленет;

22) ден соолук үчүн пайда жөнүндө билдирүү - продуктунун же анын компоненттеринин жана ден соолуктун ортосунда байланыштын бар экендигин ырастаган, болжолдогон же билдирген кандай болбосун билдирүү. Мындай билдирүү төмөнкүлөрдү камтыйт, бирок аны менен чектелбейт:

а) организмдин өсүүсү, өөрчүшү жана ченемде иштеши үчүн азыктандыруучу заттын физиологиялык ролун сыпаттаган азыктандыруу функциясы тууралуу ырастоо;

б) тамак-аш азыктарын же алардын компоненттерин пайдалануунун ден соолукка оң таасири же функциялардын жакшырышы, же ден соолуктун өзгөрүшү же сакталышы менен байланышкан конкреттүү пайдалуу натыйжаларга тиешеси бар кандай болбосун башка функционалдык таасир жөнүндө билдирүү;

в) жалпы диетанын, оорунун өөрчүү тобокелдигин азайтуунун же ден соолукка байланыштуу абалдын контекстинде продуктуну же анын курамдык бөлүктөрүн пайдаланууга байланыштуу оорунун тобокелдигинин төмөндөөсү жөнүндө билдирүү;

23) зилдеме жаңы шишик (шишик) - инфильтративдик өсүүсү бар, тегерегиндеги ткандарга жармашып өсүүчү, аларды бузуучу, метастаз түзүүгө жөндөмдүү шишик;

24) ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адам (мындан ары - ДМЧА) - жашоо-тиричиликтин чектелишине алып келүүчү жана аны социалдык коргоо жана реабилитациялоо зарылдыгын жаратуучу оорулар, жаракаттардын кесепеттери же кемтиктер менен шартталган организмдин функцияларынын катуу бузулушу менен ден соолугу бузулган адам;

25) психикалык активдүү заттарды колдонуудан улам психикасы жана жүрүм-туруму бузулган адам - кандайдыр бир психикалык активдүү заттан физикалык жана/же психикалык көз каранды абалында болгон жана белгиленген тартипте медициналык мекеме тарабынан ОЭК боюнча дарты аныкталган адам;

26) имплантация - уруктандырылган жумуртка клеткасын жатын көңдөйүнө киргизүү жолу менен жасалма уруктандыруу методу;

27) инсеминация - уруктандыруу максатында эркектин жыныс клеткаларын жатын көңдөйүнө жасалма киргизүү жолу менен жасалма уруктандыруу методу;

28) инсулин - 1-типтеги кант диабетин дарылоо үчүн негизги препарат катарындагы уйку безинин гормону;

29) жасалма тамактандыруу - эне сүтүн жарым-жартылай же толугу менен алмаштырган, өнөр жайлык негизде өндүрүлгөн ар кандай тамак-аш азыгы менен тамактандыруу;

30) клиникалык база - ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан клиникалык база катары аныкталган, медициналык кадрларды даярдоону, кайра даярдоону жана квалификациясын жогорулатууну камсыз кылуучу жана бейтаптарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү, ошондой эле саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда аккредитациядан өткөн саламаттык сактоо уюму;

31) клиникалык протокол - белгилүү бир ооруда же клиникалык кырдаалда бейтапка далилдүү негизде медициналык жардам көрсөтүүгө карата медициналык кызматкерлер аткарууга тийиш болгон жалпы талаптарды белгилөөчү документ;

32) Кыргыз Республикасынын комплекстүү интеграцияланган саламаттык сактоо системасы - жарандардын ден соолугун коргоо жаатында улуттук жана мамлекеттик программаларды укук улантуу принциптеринде аткаруу, Кыргыз Республикасынын медициналык билим берүүсүн жана медицина илимин өнүктүрүү боюнча мамлекеттик саясатты ишке ашыруучу саламаттык сактоонун жана социалдык кызматтын мамлекеттик, муниципалдык жана жеке уюмдары тарабынан ооруларды алдын алуу, өз убагында аныктоо, дарылоо жана реабилитациялоо үчүн адамга өмүр бою көрсөтүлүүчү медициналык жана социалдык кызматтардын тутуму;

33) кандын компоненттери - дарылоо максатында колдонулуучу, түрдүү методдор аркылуу нак кандан даярдалышы мүмкүн болгон, канды түзүүчү формалык элементтер (эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер, плазма, плазманы түзүүчүлөр);

34) канды консервациялоо - донордук кандын курамын жана касиеттерин узак мөөнөттүн аралыгында сактоо үчүн шарттарды түзүү максатында консервациялоочу каражатта донордук канды даярдоо;

35) бөтөлкөдөн тамактандыруу - упчусу бар бөтөлкө менен суюк же жарым-жартылай катуу тамак берүү;

36) консилиум - текшерүүгө алынган бейтаптын ден соолугунун абалы жөнүндө корутунду иштеп чыгуу, оорунун аныкталган дартын белгилөө, анын болжолун, оорулууну текшерүү жана дарылоо тактикасын аныктоо максатында бир же ар түрдүү адистиктеги врачтардын кеңешмеси;

37) Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо тутумунун консолидацияланган бюджети - мамлекеттик бюджеттин, милдеттүү медициналык камсыздандыруунун, тышкы карыздардын жана донорлордун гранттык жардамынын каражаттарынын, ошондой эле атайын казыналык эсептерде топтолгон каражаттардын, калктын тең төлөөсүнөн түшкөн каражаттардын жана Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдары менен тыюу салынбаган башка каражаттардын жыйындысы;

38) контрацепция - каалабаган кош бойлуулукту алдын алуу методдору жана каражаттары;

39) кан - донордон даярдалган жана канды куюу же болбосо андан ары өндүрүү үчүн иштелип чыккан нак кан;

40) криоконсервация - биоматериалды кийин кайра калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгү менен төмөн температурада сактоо;

41) оор учурлар - төрөт кыйынчылыктар менен коштолгон же өмүргө коркунуч жараткан жагдайлар жана кош бойлуулуктун татаалдашуусу болгон, аларды изилдөө шашылыш кийлигишүүнүн сапатын баалоого жардам берүүчү учурлар;

42) логотип - компанияны же продуктуну идентификациялоого жардам берүүчү эмблема, сүрөт же символ;

43) тамак-аш азыктарын маркировкалоо - керектөө таңгагына, транспорттук таңгакка же керектөө таңгагына жана (же) транспорттук таңгакка бекитилген же алардын ичине салынган же болбосо аларга тиркелген маалымат алып жүрүүчүнүн башка түрүнө жазуулар, сүрөттөр, белгилер, символдор, башка белгилөөлөр жана (же) алардын комбинациялары түрүндө түшүрүлгөн тамак-аш азыктары жөнүндө маалымат;

44) маркетинг - белгиленген азыктарды жана каражаттарды илгерилетүү, жайылтуу, сатуу, анын ичинде коомчулук менен байланышты камсыз кылуу, ошондой эле маалыматтык камсыздоо;

45) материалдар жана жабдуулар - саламаттык сактоо уюмдары жана социалдык камсыздоо мекемелери тарабынан колдонулуучу медициналык же башка жабдуу, медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн каражаттар жана башка материалдар;

46) эненин ден соолугу - аялга жана ымыркайга коопсуз төрөттү камсыз кылуу, эненин ооруга чалдыгуусун жана өлүмгө учуроосун азайтуу максатында кош бойлуулукка даярдоону, үй-бүлөнү пландоону, төрөткө чейинки жана төрөттөн кийинки карап күтүүнү камтуучу, аялдын кош бойлуу, төрөт, төрөттөн кийинки мезгилдеги ден соолугу;

47) энелердин өлүмү - аялдын кош бойлуулугу (анын узактыгына жана түйүлдүктүн жайгашкан жерине карабастан) менен шартталган жана кош бойлуу мезгилинде же ал аяктагандан кийин 42 күндүн ичинде кош бойлуулук менен байланышкан, кош бойлуулук же болбосо аны коштоо менен өтүшүп кеткен кандайдыр бир себептен улам, бирок кырсыктан же кокустан келип чыккан себептен эмес каза болушу;

48) медициналык-биологиялык изилдөө - оорунун абалынын келип чыгуу же өөрчүү себептерин, шарттарын жана механизмдерин аныктоо, дарылоо жана алдын алуу методдорун иштеп чыгуу үчүн изилдөөгө алынган абалдын же оорунун түзүмдүк-функционалдык комплексин жөнөкөйлөтүлгөн түрдө лабораториялык жаныбарларда кайра пайда кылууга (моделдөөгө) негизделген изилдөө;

49) инфекциялык эмес оорулары бар адамдарды медициналык-социалдык коргоо - инфекциялык эмес оорулуу адамдардын ден соолугун коргоону жана жашоо-тиричилигинин шарттарын камсыз кылуучу, мамлекет тарабынан кепилденген атайын экономикалык, социалдык, укуктук жана медициналык чаралардын тутуму;

50) медициналык-санитардык жардам - жарандардын саламаттыгын сактоого, чыңдоого жана калыбына келтирүүгө багытталган медициналык жана башка чаралардын комплекси;

51) медициналык-социалдык жардам - бейтаптын дайыма сутка бою медициналык байкоо жүргүзүүнү жана багууну талап кылган, бирок интенсивдүү медициналык жардам көрсөтүүнү талап кылбаган өнөкөт оорулары болгон учурда медициналык жардам көрсөтүүнүн түрү;

52) медициналык маалымат тутуму - саламаттык сактоонун субъекттеринин процесстерин электрондук форматта жүргүзүүнү камсыз кылуучу маалыматтык тутум;

521) медициналык иш - медициналык-санитардык жардам, медициналык жана медициналык-алдын алуу кызматтарды берүү жана көрсөтүү боюнча кесиптик иш;

53) медициналык алдын алуу - бейтаптын жеке кызыкчылыгына негизделген, оорулардын пайда болуу ыктымалдыгын төмөндөтүүгө, алардын пайда болушуна жана жайылышына түрткү берүүчү себептерди жана шарттарды аныктоого багытталган медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн комплекси;

54) медициналык реабилитация - бейтаптын организминин кадимкидей иштешин калыбына келтирүүгө жана анын оорунун натыйжасында бузулган функционалдуу мүмкүнчүлүктөрүн компенсациялоого багытталган медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн комплекси;

55) медициналык кызмат көрсөтүү - бейтаптардын саламаттыгын жакшыртууга же диагноздоого, дарылоого жана реабилитациялоого багытталган, сарпталган чыгымдардын ордун Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдарына ылайык толтурууну караган кызмат көрсөтүү;

56) медициналык этика - медицина кызматкеринин медициналык-санитардык, санитардык-алдын алуу жардамын көрсөтүү процессинде бейтап, коом, медициналык башка кызматкерлер менен өз ара мамилелериндеги этикалык ченемдердин жана жүрүм-турум принциптеринин жыйындысы;

57) медициналык жана фармацевтик кызматкерлер - ишин саламаттык сактоо уюмдарында жүзөгө ашыруучу, жогорку, орто кесиптик медициналык, фармацевттик жана башка билими бар адамдар;

58) медициналык кийлигишүү - врач же болбосо башка медицина кызматкери тарабынан конкреттүү бейтапка карата аткарылуучу, алдын алуу, диагноздоо, дарылоо, реабилитациялоо же изилдөө багытындагы ар кандай текшерүү, дарылоо жана консультация берүү;

59) жасалма уруктандыруу методдору - бойго бүтүүнүн жана түйүлдүктүн организмден тышкары эрте өнүгүүсүнүн айрым же бардык этаптарын жүзөгө ашырууда колдонулуучу тукумсуздукту дарылоо усулдары;

60) ымыркай - он эки айга чейинки курактагы бала;

61) эне үчүн сүт - кош бойлуу жана бала эмизген аялдарга арналган, бул азыкка карата техникалык регламенттерде белгиленген талаптарга ылайык өнөр-жайлык негизде даярдалган жаныбардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

62) мультидисциплинардык команда - үй-бүлөлөрдүн жайгашкан жерине карабастан алардын ооруларынын алдын алуу, диагноздоо жана дарылоо боюнча медициналык кызматтарды көрсөтүү боюнча биргелешип иштөө үчүн түзүлгөн баштапкы медициналык-санитардык жардамдын ар кандай багыттагы адистеринин командасы (үй-бүлөлүк дарыгерлер, фельдшерлер, акушерлер, медициналык айымдар, социалдык кызматкерлер, саламаттык сактоо жаатындагы психологдор);

63) наркологиялык уюмдар - мыйзамда белгиленген тартипте наркологиялык жардам көрсөтүүчү уюмдар (бөлүмдөр же иш бөлмөлөрү);

64) баңгизат каражаттары - синтетикалык же табигый жол менен алынган заттар, алардын препараттары, ошондой эле тиешелүү эл аралык конвенцияларда ушундай катары классификацияланган өсүмдүктөр, ага тете алардын таасиринин же аларды кыянаттык менен пайдалануунун натыйжасында баңгизат каражаттарынын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесине киргизилген, Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон башка заттар жана өсүмдүктөр;

65) балдардын өсүүсүндөгү бузулуулар жана артта калуулар - коомдогу балдардын орточо өсүүсүнө салыштырмалуу кечигүү менен мүнөздөлгөн жана ден соолугунун абалындагы тигил же башка өзгөрүүлөрдүн же чөйрөнүн жагымсыз таасиринин натыйжасы болуп саналган кадимкидей өсүүдөн ымыркай же бала курактагы ар кандай олуттуу четтөөлөр;

66) инфекциялык эмес оорулар - көпчүлүк учурда алдын алууга боло турган жана жалпы тобокелдик факторлору, негизги детерминанттар жана кийлигишүү үчүн мүмкүнчүлүктөр менен байланышкан диабетти, жүрөк-кан тамыр ооруларын, ракты, өнөкөт респиратордук ооруларды жана психикалык бузулууларды камтыган оорулардын тобу;

67) жаңы төрөлгөн ымыркай - төрөлгөн учурдан тартып 28 күндүк (4 жума) куракка жеткенге чейинки бала;

68) белгиленген азыктардын үлгүсү - акысыз берилүүчү белгиленген азыктын порциясы же анча чоң эмес көлөмү;

69) онкология - жаңы шишиктердин пайда болуу себептерин, өөрчүү механизмдерин, клиникалык көрүнүштөрүн изилдөөчү жана аларды диагноздоо, дарылоо, алдын алуу методдорун иштеп чыгуучу медицина жана биология жааты;

70) опиоид - уктатуучу апийимдин алколоиддерине, алардын синтетикалык аналогдоруна жана организмде синтезделген, баш мээдеги бир эле ошол спецификалык рецепторлор менен өз ара аракеттенүүчү, ооруну басуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон жана бейпилдик сезимин (эйфорияны) пайда кылуучу кошундуларга карата колдонулуучу жаппы термин;

71) орган - ткандардын эволюциялык калыптанган комплекси болуп эсептелген, жалпы функциясы, түзүмдүк уюштурулушу жана өнүгүүсү менен бириктирилген организмдин бөлүгү;

72) саламаттык сактоо уюмдары - Кыргыз Республикасында жарандарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн уюмдаштыруучу (менчик ээси) тарабынан түзүлгөн мамлекеттик, муниципалдык жана жеке менчик саламаттык сактоо уюмдары;

73) интернатура/ординатура - максаты өз алдынча клиникалык практикага кирүүгө уруксат алуу үчүн тиешелүү адистик боюнча врачтын кесиптик квалификациясына ээ болуу же өзгөртүү болуп саналган, жогорку окуу жайынан кийинки медициналык билим берүүнүн деңгээли;

74) кант диабетинин өтүшүп кетүүсү - көздүн торчосунун ажыроосуна жана көздүн толук же жарым-жартылай көрбөй калуусуна (диабеттик ретинопатия), өнөкөт бөйрөк жетишсиздигинин акыркы стадиясынын негизги себептеринин бири болуп саналган бөйрөктөрдүн жабыркоосуна (диабеттик нефропатия), трофикалык жаралардын пайда болуусуна, инфекция жуктурууга, гангренага, мүмкүн болуучу ампутацияларга жана анын кесепетинен майыптыкка жеткирүүчү буттардын патологиялык абалына (диабеттик таман синдромуна) алып келүүчү кант диабетинин кан тамырдык өтүшүп кетүүсү;

75) жарандардын саламаттыгын коргоо - ар бир адамдын дене бойлук жана психикалык саламаттыгын сактоого жана чыңдоого, ден соолугу начарлаган учурда медициналык жардам берүүгө багытталган саясий, экономикалык, укуктук, социалдык, маданий, илимий, экологиялык, медициналык, санитардык-гигиеналык жана эпидемияга каршы мүнөздөгү чаралардын жыйындысы;

76) паллиативдик жардам - айыкпас оорулуу жарандардын жашоо сапатын жакшыртуу максатында жүзөгө ашырылуучу жана ооруну, дарттын башка оор көрүнүштөрүн басууга багытталган, медициналык кийлигишүүлөрдү, психологиялык мүнөздөгү иш-чараларды жана багууну камтыган иш-чаралардын комплекси;

77) белгиленген азыктардын партиялары - өндүрүүчү же таратуучу тарабынан социалдык максаттар үчүн узак убакыт ичинде кайтарымсыз же арзан баада берилүүчү белгиленген азыктардын аныкталган саны;

78) "кант диабети менен ооруган адамдын паспорту" же идентификациялык код - кант диабети менен ооруган адамга квалификациялуу адистештирилген, кечиктирилгис медициналык жардамды өз убагында көрсөтүү үчүн бейтаптын туруктуу жашаган жери боюнча саламаттык сактоо уюмдары тарабынан берилген, оору жөнүндө маалыматтарды камтыган документ;

79) бейтап - саламаттык сактоо уюмдарында же жекече иштеген медицина кызматкерлеринде тиешелүү медициналык документтерди тариздөө менен медициналык-санитардык жардам көрсөтүлүүчү адам;

80) кайчылаш жарнама - башка азыкты илгерилетүүдө аналогиялуу фирмалык аталыштарды, таңгактын дизайнын, этикеткаларды, текстти, сүрөттөрдү, түстүү схемаларды, символдорду же ураандарды, ошондой эле башка каражаттарды пайдалануу;

81) перинаталдык өлүм - кош бойлуулуктун 22-жумасынан тартып түйүлдүктүн жана ымыркайдын төрөлгөндөн кийинки 7 күнгө чейинки өлүмүнүн бардык учурлары;

82) перинаталдык аудит - бул болтурбай коюуга мүмкүн болгон перинаталдык өлүм менен байланышкан факторлорду баалоо процесси;

83) жеке медициналык маалыматтар - жеке адамдын ден соолугу жана ага көрсөтүлгөн медициналык кызматтар жөнүндө маалыматтарды камтыган, электрондук, кагаз же башка материалдык алып жүрүүчүлөрдө белгиленген жеке маалыматтар;

84) үй-бүлөнү пландоо - жарандардын белгилүү бир сандагы балдарды төрөөнү жана тарбиялоону аң-сезимдүү тандоосуна, алардын төрөлүшүнүн ортосундагы аралыктарды сактоого, ошондой эле жарандардын репродуктивдик саламаттыгын сактоого багытталган социалдык, медициналык жана укуктук чаралардын тутуму;

85) жыныс клеткалары - эркектин жыныс клеткалары (сперматозоиддер) жана аялдын жыныс клеткалары (жумуртка клеткалары);

86) инсулиндин жарым жылдык запасы - кант диабети менен ооруган адамдардын жашоо тиричилигин камсыз кылуу үчүн зарыл болгон инсулиндин стратегиялык запасы, анын жоктугу кант диабети менен ооруган адамдардын сөзсүз өлүмүнө алып келет;

87) кийинки тамак-аш аралашмасы - төмөнкүлөрдү билдирет:

а) 6 айдан үч жашка чейинки ымыркайларды тамактандырууга ылайыктуу катары сатылуучу же башка ыкма менен көрсөтүлүүчү, өнөр жайлык негизде даярдалган, жаныбардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

б) атайын медициналык максаттар же диеталык талаптар үчүн ар кандай тамак-аш аралашмасы, ошондой эле 6 айдан үч жашка чейинки өтө арыктап кеткен балдар үчүн ар кандай терапиялык азык;

88) Жарандарды медициналык-санитардык жардам менен камсыз кылуу боюнча мамлекеттик кепилдиктер программасы (мындан ары - Мамлекеттик кепилдиктер программасы) - саламаттык сактоо жана милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык менчигинин түрүнө карабастан, саламаттык сактоо уюмдарында медициналык-санитардык жардам алууга жарандардын укуктарын ишке ашырууну камсыз кылуучу жарандарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүүнүн кепилденген көлөмү, түрлөрү жана шарттары;

89) кайрымдуулук ишканалары жана мекемелери - жарандардын айрым категорияларынын кызыкчылыктарында кайрымдуулук иштерин жүзөгө ашыруу үчүн түзүлгөн коммерциялык эмес уюмдар;

90) прекурсорлор - эл аралык конвенцияларда баңгизат каражаттарын жана психотроптук заттарды даярдоо үчүн колдонулуучу химиялык материалдар катары классификацияланган заттар жана алардын туздары, ошондой эле ушул эле максатта пайдаланылуучу жана Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон химиялык заттар жана алардын туздары;

91) кандын препараты - түрдүү технологияларды пайдалануу менен адамдын канынан же плазмасынан алынган дары каражаты;

92) колдонмо биомедициналык изилдөө - диагноздоо, дарылоо же оорулардын алдын алуу чөйрөсүндө конкреттүү максаттарга жетүүгө багытталган биомедициналык изилдөө;

93) кошумча азык - өнөр жайлык же башка ыкма менен өндүрүлгөн (даярдалган), 6 айдан 36 айга чейинки курактагы ымыркайлар үчүн эмчек сүтүнө, балдардын тамак-аш аралашмасына жана кийинки тамак-аш аралашмасына кошумча катары колдонулуучу кандай болбосун азык (мындан ары - кошумча тамактандыруу азыгы);

94) белгиленген өндүрүмдү өндүрүүчү (даярдоочу) - сатып алуучуларга (керектөөчүлөргө) сатуу үчүн белгиленген өндүрүмдү өз атынан өндүрүүнү (даярдоону) жүзөгө ашыруучу жана бул өндүрүмдүн техникалык регламенттердин талаптарына шайкештиги үчүн жоопкерчилик тартуучу, уюштуруу-укуктук формасына карабастан уюм же жеке ишкер, анын ичинде чет өлкөлүк ишкерлер;

95) балдарды жасалма тамактандыруу үчүн азыктар жана каражаттар (мындан ары - белгиленген азыктар):

а) балдардын тамак-аш аралашмасы;

б) алты айга чейинки балдарды тамактандыруу үчүн ылайыктуу азык катары рынокто сатылган же башкача көрсөтүлгөн кандай болбосун башка азык;

в) кийинки тамак-аш аралашмасы;

г) эрте жаш курактагы балдар үчүн тамак-аш аралашмасы;

д) колдонууга даяр дарылык азык/даяр дарылык тамак;

е) кошумча азык;

ж) тамактандыруу үчүн бөтөлкөлөр, упчулар (упчулуу бөтөлкө), бош упчулар;

з) өнөр жайлык негизде эне үчүн жасалган сүт;

и) Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин чечими менен балдарды жасалма тамактандыруу үчүн азыктар жана каражаттар деп таанылган жана ушул Мыйзамдын колдонулушуна туура келген кандай болбосун башка азыктар;

96) белгиленген азыктарды илгерилетүү төмөнкүлөрдү камтыйт:

а) белгиленген азыктарды жарнамалоо;

б) атайын көргөзмөлөрдү өткөрүү, атайын дисплейлерди колдонуу, белгиленген азыктын баасын арзандатуунун ар кандай ыкмаларын берүү (сатып түгөтүү, өздүк наркынан төмөн сатуу, башка азыкты кошуп сатуу), белгиленген азыкты сыйлык же белек катары берүү;

в) белгиленген азыктын бир же андан ашык үлгүлөрүн кайсы болбосун адамга берүү;

г) белгиленген азыктарды керектөөнү идеалдаштыруу боюнча ар кандай маалыматтык жана билим берүү материалдарын белекке берүү жана жайылтуу;

д) ушул Мыйзамдын 111-беренесинде каралган учурларды кошпогондо, белгиленген азыктардын этикеткаларында же эмчек эмген жана эрте жаш курактагы балдардын тамактануусуна тийиштүү ар кандай маалыматтык жана билим берүү материалдарында ден соолукка пайдасы тууралуу билдирүүлөрдү пайдалануу;

е) белгиленген азыктын кайчылаш жарнамасы;

97) медицина кызматкерлеринин кесиптик катасы - ак ниеттүү жаңылуунун кесепети болуп саналган жана кылмыштын курамын же жоруктун белгисин камтыбаган, өзүнүн кесиптик милдеттерин аткарууда аларга көз каранды болбогон жагдайларда кетирген катасы;

98) психотроптук заттар - синтетикалык же табигый жол менен алынган заттар, ошондой эле тиешелүү эл аралык конвенцияларда ушул сыяктуу классификацияланган алардын препараттары, ага тете алардын таасиринен же аларды кыянаттык менен пайдалануудан улам Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон баңгизат каражаттарынын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесине киргизилген башка заттар же кандай болбосун табигый материалдар;

99) психиатрия - психиканын бузулууларын медицинанын методология призмасы, аларды диагноздоо, алдын алуу жана дарылоо методдору аркылуу окуп үйрөнүүчү клиникалык медицинанын тармагы;

100) психикалык саламаттык - бул психологиялык жана социалдык бакубатчылыктын абалы, мында адам өзүнүн мүмкүнчүлүктөрүн ишке ашырат, жашоодогу кыйынчылыктарга жана стресске натыйжалуу туруштук берет, жемиштүү аң-сезимдүү иш-аракеттерди жүзөгө ашырат жана социумдун өнүгүшүнө өз салымын кошот;

101) психиатриялык уюмдар - мыйзамда белгиленген тартипте психиатриялык жардам көрсөтүүчү уюмдар (бөлүмдөр же иш бөлмөлөрү);

102) психиатриялык жардам - жарандардын психикалык саламаттыгын ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдарында белгиленген негиздер боюнча жана тартипте текшерүү, психикасынын бузулууларынын алдын алуу, психикасы бузулган адамдарды дарылоо, багуу, медициналык-социалдык реабилитациялоо;

103) психотикалык эмес деңгээлде психиканын бузулуусу (оору) - аң-сезимдин бузулушу менен коштолбогон, бейтаптын интеллектуалдык-мнестикалык чөйрөсүнүн сакталышын билдирген жана психиканын жөөлүү, галлюцинациялар жана кайгы-капанын болушу менен шартталган жүрүм-турумундагы агрессивдүү тенденциялар түрүндөгү курч бузулуулардын болушун жокко чыгаруучу психикалык аракеттин бузулушу;

104) психикалык активдүү зат - борбордук нерв тутумунун иштешине таасир тийгизүүчү жана психикалык абалды аң-сезимдин өзгөргөн абалына чейин өзгөртүүгө алып келүүчү зат, анын ичинде Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон баңгизат каражаттарынын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесиндеги заттар;

105) кан тапшыруу пункту - канды жана анын компоненттерин стационардык жана көчмө шарттарда алуучу жер;

106) саламаттык сактоо уюмдарынын кызматкерлери - саламаттык сактоо уюмдарында иштеген жеке адамдар, ошондой эле тейлөөчү персонал жана ыктыярдуу башталышта иштеген башка адамдар;

107) белгиленген азыктарды таратуучулар - белгиленген азыктарды дүң же чекене сатуу менен алектенген жеке же юридикалык жак;

108) медицинадагы реабилитациялоо - оорулуулардын жана ДМЧАлардын организминин бузулган функцияларын, ошондой эле социалдык функцияларын жана эмгекке жарамдуулугун калыбына келтирүүгө (же компенсациялоого) багытталган медициналык, педагогикалык жана социалдык иш-чаралардын комплекси;

109) кант диабетинен жапа чеккен адамдардын регистри - кант диабети менен ооруган адамдардын маалыматтар банкын түзүү жана андан ары байкоо жүргүзүү стратегиясын иштеп чыгуу жана дарылоо аларды каттоо жана автоматташтырылган эсепке алуу;

110) белгиленген азыкты жарнамалоо - белгиленген азыкты сатууга же өткөрүп берүүгө көмөктөшүү максатында ап жөнүндө маалыматты берүү, анын ичинде, бирок чектелбестен:

а) басылма, электрондук жалпыга маалымдоо каражаттарын, байланыштын телекоммуникациялык жана башка каражаттарын (жазуу жүзүндөгү басылмалар, телекөрсөтүү, радио, тасмалар, электрондук берүү, анын ичинде Интернет, социалдык түйүндөр, видео роликтер, телефон же мобилдик тиркеме) пайдалануу;

б) эмблемаларды, белгилерди, жарнама такталарын, кулактандырууларды, кабарламаларды, сүрөттүк сыпаттамаларды же башка үлгүлөрдү көрсөтүү;

111) репродуктивдик ден соолук - адамдын тукум улоого жөндөмдүүлүгүн аныктоочу толук дене бойлук, психикалык саламаттыгынын жана социалдык бакубаттуулугунун абалы;

112) репродуктивдик органдар жана ткандар - көбөйүү процессине катышуучу, жашоонун үзгүлтүксүздүгүн жана улануучулугун камсыз кылуучу органдар жана ткандар; аларга, негизинен, урук клеткасы, сперма, энелик без, эркектин урук бези же эмбриондор кирет;

113) репродуктивдик укуктар - жарандардын тукум улоого, алардын репродуктивдик ден соолугун коргоого жана никеде же никеден тышкары бала төрөөгө же төрөөдөн баш тартууга, бойго бүтүрүү жана бала төрөө методдоруна карата чечимдерди эркин кабыл алууга, ошондой эле бул чөйрөдө медициналык-социалдык, маалыматтык жана консультациялык жардам алууга укуктары;

114) реципиент - ага донордук канды же анын компоненттерин жана препараттарын куюу, донордон органды же ткандарды трансплантациялоо жүргүзүлүүчү бейтап;

115) санитардык-алдын алуу жардамы - адамга жашоо чөйрөнүн факторлорунун зыяндуу таасирин жоюуга же азайтууга, жугуштуу оорулардын жана жугуштуу эмес массалык оорулардын пайда болушун жана жайылышын болтурбоого багытталган уюштуруучулук, административдик, санитардык-гигиеналык, эпидемияга каршы жана башка чаралар;

116) калктын санитардык-эпидемиологиялык бакубатчылыгы - адамга жашоо чөйрөнүн факторлорунун зыяндуу таасири болбогон жана анын жашоо-турмушунун жагымдуу шарттары камсыздалган калктын ден соолугунун, адамдын жашоо чөйрөсүнүн абалы;

117) кант диабети - инсулиндин секрециясынын жана/же таасиринин натыйжалуулугунун бузулуусунан улам гипергликемия менен мүнөздөлгөн, убакыттын өтүшү менен ар кандай органдардын - көздүн, бөйрөктүн, нервдердин, жүрөктүн жана кан тамырлардын бузулушуна алып келүүчү алмашуу ооруларынын тобу;

118) сексуалдык ден соолук - мажбурлоодон, басмырлоодон жана зомбулуктан эркин болгон сексуалдык мамилелерге позитивдүү жана урматтоо менен мамиле кылууну аныктаган дене бойлук, психикалык жана социалдык бакубатчылыктын абалы;

119) сексуалдык билим - репродуктивдик ден соолук маселелери боюнча ишенимдүү жана илимий негизделген маалыматты берүүчү жана чечим кабыл алуу, баарлашуу жана репродуктивдик тутумдун ооруларынын тобокелдигин азайтуу менен байланышкан көндүмдөрдү өнүктүрүүчү билим;

120) сексуалдык укуктар - сакталышы бардык адамдардын сексуалдык саламаттыгына жетүү жана сактоо үчүн зарыл болгон эркиндик, кадыр-барк жана теңчилик принциптерине негизделген адам укуктарынын ажырагыс бөлүгү;

121) үй-бүлөлүк дарыгер - жарандарга алардын жынысына, жашына жана жашаган жерине карабастан алгачкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн атайын көп тармактуу даярдыктан өткөн врач;

122) зыянды азайтуу - бул психикалык активдүү заттарды колдонуудан улам психикасы бузулган адамдардын арасында терс кесепеттерди азайтууга багытталган методдор жана программалар;

123) Бирдиктүү төлөөчү тутум - саламаттык сактоо уюмдары тарабынан калкты милдеттүү медициналык камсыздандыруу боюнча камсыздандырылган калкка көрсөтүлгөн медициналык-санитардык жана фармацевттик кызматтар үчүн эсептөөлөр боюнча каржылоону андан ары жүргүзүү максатында милдеттүү медициналык камсыздандыруу каражаттарын бириктирип топтоо;

124) мектептик саламаттык сактоо тутуму - мектепте билим алуу мезгилинде адамдардын ден соолугун колдоого жана чыңдоого багытталган иш-чаралардын комплекси;

125) саламаттык сактоо кызматтары - саламаттык сактоонун белгилүү бир чөйрөсүндө иш жүргүзгөн саламаттык сактоонун органдары, мамлекеттик жана муниципалдык уюмдары;

126) кан кызматы - максаты дарылоо-алдын алуу уюмдарын кандын сапаттуу компоненттери жана препараттары менен камсыз кылуу болуп саналган, донордук канды жана анын компоненттерин даярдоо, кайра иштетүү, сактоо боюнча мамлекеттик саламаттык сактоо тутумунун адистештирилген медициналык уюмдарынын жыйындысы болгон саламаттык сактоо тармагы;

127) эрте жаш курактагы балдар үчүн тамак-аш аралашмасы - 12 айдан ашкан курактагы кичине балдарды тамактандыруу үчүн жарактуу катары сатылуучу же башка жол менен көрсөтүлгөн, өнөр жайлык негизде өндүрүлгөн, жаныбарлардан же өсүмдүктөрдөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

128) тең төлөө - Мамлекеттик кепилдиктер программасын каржылоонун көлөмүнөн ашыкча көрсөтүлүүчү медициналык кызмат көрсөтүүлөрдү алган жарандын анын наркын төлөөгө катышуусу;

129) өз үн-өзү контролдоо каражаттары - кант диабети менен ооруган адамдарга кандагы глюкозанын, заарадагы глюкозанын жана кетон заттарынын деңгээлин өз алдынча аныктоого мүмкүндүк берүүчү диагноздоочу тест-тилкечелер жана приборлор (глюкометрлер);

130) демөөрчүлүк - адамга же адамдардын тобуна, же мамлекеттик же жеке менчик уюмга кандай болбосун финансылык жардам же натуралай түрдөгү жардам, мында демөөрчүнүн тиешелүү ниети болот;

131) карын энелик - карын эненин жана потенциалдуу ата-эненин/ата-эненин биринин ортосундагы келишим боюнча карындагы баланы көтөрүүнү жана баланы төрөөнү өзүнө камтыган көмөкчү репродуктивдик технологиялардын түрү;

132) карын эне- карын энелик келишим боюнча анын генотибин алып жүрбөгөн баланы карында көтөрүп жүрүүчү жана төрөөчү аял;

133) телемедицина түйүнү - медициналык жабдуулар менен жабдылган жана маалыматтык-коммуникациялык технологиялар аркылуу аралыктан медициналык кызматтарды көрсөтүү, электрондук форматта окутуу жана медициналык маалыматтарды алмашуу үчүн бирдиктүү маалыматтык мейкиндикке бириктирилген стационардык жана мобилдик телемедициналык борборлордун түйүнү;

134) терминалдык баскыч - зилдеме жаңы шишиктерден жабыр тарткан, айыккыс дартка чалдыккан жарандардын биологиялык өлүмүнүн алдындагы организмдин функцияларынын начарлоо абалы;

135) ткань - жалпы функциясы, түзүлүшү жана (же) келип чыгышы менен бириктирилген клеткалардын жана клеткалык эмес түзүлүштөрдүн тутуму;

136) салттуу (элдик) медицина - ден соолукту чыңдоо жана дарылоо максатында да, жана ооруларды диагноздоо жана алдын алуу максатында да колдонулушу мүмкүн болгон, элдик тажрыйбада калыптанган медициналык билимдердин, көндүмдөрдүн жана билгичтиктердин жыйындысы;

137) трансплантация - патологиялык процесстин натыйжасында жок болгон же бузулган ткандарды же органдарды өзүнүн ткандары же органдары, же болбосо башка организмден алынгандар менен алмаштыруу;

138) жансыз дене, сөөк - адамдын биологиялык өлүмүнөн кийинки денеси;

139) медициналык күбөлөндүрүүдөн, медициналык текшерүүдөн же дарылоодон баш тартуу - ички иштер органдарынын кызматкеринин медициналык күбөлөндүрүүгө карата тескемесин атайылап аткарбоо, ага тете баңгизат каражаттарын же психотроптук заттарды кыянаттык менен пайдаланган адам тарабынан врачтын дайындоолорун жана сунуштоолорун аткарбоо;

140) ден соолукту чыңдоо - бул ден соолукту аныктоочу факторлорго (детерминанттарга) контролду күчөтүүгө жана анын негизинде өзүнүн ден соолугун жакшыртууга мүмкүндүк берүүчү процесс;

141) таңгак - белгиленген өндүрүмдү жайгаштыруу, коргоо, ташуу, жүктөө жана түшүрүү, жеткирүү жана сактоо үчүн колдонулуучу буюм;

142) социалдык камсыздоо мекемелери - мамлекеттик, муниципалдык жана жеке менчик түрүндө негизделген балдар интернаттары, балдар үйлөрү (яслилер), бөбөктөр үйлөрү жана башка ушул сыяктуу мекемелер;

143) негизги инфекциялык эмес оорулар үчүн жалпы тобокелдик факторлору - тамеки чегүү, алкоголь, тамактануу, дене бойлук жигердүүлүктүн жетишсиздиги, семирүү, кан басымдын жогорулашы, кандагы глюкоза, кандагы липиддер;

144) фармацевттик иш - дары каражаттарын жана медициналык буюмдарды жүгүртүү чөйрөсүндө дары каражаттарын жана медициналык буюмдарды ташып келүү, ташып чыгуу, сатып алуу, маркировкалоо, ташуу, сактоо, бөлүштүрүү (берүү), колдонуу жана жок кылуу/утилдештирүү менен байланышкан дары каражаттарын жана/же медициналык буюмдарды өндүрүү, дүң сатуу (дистрибьюциялоо), чекене сатуу, даярдоо жана берүү боюнча жүзөгө ашырылуучу иштин түрлөрү;

145) фармацевттик кызмат көрсөтүү - Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында жана/же милдеттүү медициналык камсыздандыруу тутумунда амбулаториялык деңгээлде калкты дары менен жеңилдетилген түрдө камсыз кылуу менен байланышкан дары каражаттарын жана медициналык буюмдарды жүгүртүү чөйрөсүндө субъекттердин иши;

146) фирмалык аталыш - азык же өндүрүмдүн ассортименти үчүн өндүрүүчү тарабынан берилген аталыш;

147) фундаменталдык биомедициналык изилдөө - жашоо процесстеринин жана оорулардын физикалык, химиялык жана функционалдык механизмдери жөнүндө базалык билимди жана түшүнүктү кеңейтүү максатында жүргүзүлүүчү биомедициналык изилдөө;

148) хирургиялык стерилизациялоо - анын натыйжасында адам тукум улоо жөндөмүнөн ажыроочу хирургиялык кийлигишүү;

149) цитологинлык изилдөө - органдардан жана ткандардан алынган препараттардагы айрым клеткалык элементтерди микроскоптук изилдөө методдорун пайдалануу менен изилдөө;

150) эвтаназия - айыкпас ооруга чалдыккан адамдын ооруну басуучу атайын каражаттардын, анын ичинде жашоону кармап туруу боюнча жасалма чараларды токтотуунун жардамы менен ыктыярдуу, дарыгер менен макулдашылган өлүмү;

151) экстракорпоралдык уруктандыруу - сперматозоид менен урук клеткасын аялдын организминен сырткары кошуудан, мындай кошулуунун натыйжасында пайда болгон түйүлдүктүн өөрчүшүнөн жана ошол түйүлдүктүн жатынга андан ары жайгаштырылышынан турган репродуктивдик көмөкчү технологиялардын түрү;

152) этикетка - маркировкалоо түшүрүлгөн жана керектөө таңгагына жана (же) транспорттук таңгакка, анын ичинде чаптоо аркылуу жабыштырылуучу маалымат сактагыч.

2. Башка терминдердин мазмуну ушул Мыйзамдын айрым беренелеринде жана Кыргыз Республикасынын мыйзам алдындагы ченемдик укуктук актыларында аныкталат.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163, 2024-жылдын 6-декабрындагы № 195 , 2025-жылдын 28-октябрындагы № 241 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

4-берене. Ушул Мыйзамдын негизги милдеттери Ушул Мыйзамдын негизги милдеттери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) жарандардын өзүнүн саламаттыгын, өмүрүн жана башка адамдардын ден соолугун коргоого жана сактоого Кыргыз Республикасынын Конституциясы менен кепилденүүчү ажыратылгыс укуктарын ишке ашыруу;

2) Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын коргоо маселелери боюнча мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ыйгарым укуктарын аныктоо;

3) жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдарынын ишин укуктук жөнгө салуу;

4) жарандардын, калктын айрым топторунун саламаттык сактоо жаатындагы укуктарын жана милдеттерин аныктоо жана алардын сакталышынын кепилдиктерин белгилөө;

5) медицина, фармацевттик кызматкерлердин жана алардын кесиптик бирикмелеринин кесиптик укуктарын, милдеттерин жана жоопкерчилигин аныктоо, аларды социалдык жактан коргоонун кепилдиктерин белгилөө.

5-берене. Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы мамлекеттик саясаттын негизги принциптери Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы мамлекеттик саясаттын негизги принциптери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) жарандардын саламаттыкты коргоого укуктарын сактоо жана медициналык-санитардык жардам көрсөтүүдө басмырлоого жол бербөө, түрдүү социалдык топтордун жыныстык-курактык муктаждыктарын эсепке алуу жана жарандарды саламаттыгынан ажыраган учурда социалдык коргоону камсыз кылуу;

2) калктын бардык топтору үчүн медициналык-санитардык жана санитардык-алдын алуу жардамдарынын жеткиликтүүлүгү, ДМЧАлардын медициналык-санитардык жардам алуусу үчүн бирдей мүмкүнчүлүктөрдү түзүү;

3) медициналык-санитардык жардам көрсөтүүнүн комплекстүү интеграцияланган тутумун түзүү жана менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдарынын иштөөсү үчүн бирдей шарттарды түзүү менен саламаттык сактоо тармагын калктын бардык топторунун муктаждыктарына ылайык өнүктүрүү;

4) Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында жарандардын медициналык-санитардык жана санитардык-алдын алуучу кызмат көрсөтүүлөрдү акысыз/жеңилдетилген шартта пайдалануусу;

5) жарандардын өздөрүнүн саламаттыгын, балдарынын, ата-энелеринин жана айланасындагылардын саламаттыгын сактоо жана чыңдоо үчүн жоопкерчилиги;

6) медициналык-санитардык иш-чараларды жүргүзүүнүн илимий негиздүүлүгү;

7) калктын, коомдук уюмдардын саламаттыкты сактоо маселелерин чечүүгө жигердүү катышуусунда калктын сергек жашоо образын жактоосун калыптандыруу менен саламаттык сактоонун алдын алуучу багытталуусу;

8) жарандардын саламаттыгын сактоодо жана чыңдоодо мамлекеттик кепилдиктерди камсыз кылбагандыгы үчүн мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, юридикалык жактардын жана кызмат адамдарынын жоопкерчилиги;

9) медициналык-санитардык жардам көрсөткөн адамдардын анын коопсуздугун жана сапатын камсыздабагандыгы үчүн жоопкерчилиги;

10) кан жана анын компоненттерин берүүнүн ыктыярдуулугу, ошондой эле донордук функцияларды аткаруу учурунда мамлекеттик кепилдиктерди, социалдык коргоону камсыздоо менен донордун ден соолугунун жана укуктарынын сакталышына кепилдиктер;

11) сексуалдык жана репродуктивдик укуктарды ишке ашырууда адамдын укуктарын жана эркиндиктерин сактоонун артыкчылыгы;

12) мамлекеттик программалардын Кыргыз Республикасынын демографиялык өнүгүүсүн жакшыртууга багытталуусу;

13) эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптерин жана ченемдерин, ошондой эле Кыргыз Республикасынын эл аралык милдеттенмелерин аткаруу.

6-берене. Саламаттык сактоо жаатындагы мамлекеттик саясат Жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы мамлекеттик саясат төмөнкүлөргө багытталган:

1) жарандардын саламаттыгын сактоо тутумун өнүктүрүүгө жана жакшыртууга;

2) калктын саламаттыгын сактоо маселелерин чечүүгө көп секторлуу мамилени камсыздоо, мамлекеттик башкаруу жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, эл аралык жана өкмөттүк эмес уюмдардын, коомдук жана жергиликтүү коомдоштуктардын, саламаттык сактоонун жеке секторунун өнөктөштүгүн күчөтүүгө;

3) саламаттыкты сактоо боюнча мамлекет тарабынан кепилденген кызмат көрсөтүүлөрдүн тизмегин аныктоого;

4) максаттуу мамлекеттик программаларды иштеп чыгууга, кабыл алууга жана каржылоого, алардын ишке ашырылышын контролдоого жана координациялоого, жарандардын ден соолугун коргоо стандарттарын иштеп чыгууга жана аткарууга;

5) медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү адистерди даярдоо, кайра даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу үчүн шарттарды түзүүгө;

6) мамлекеттик программалардын алкагында юридикалык, социалдык, маалыматтык-методикалык колдоону камсыздоого;

7) саламаттык сактоо жаатында кызмат көрсөтүүчү менчиктин бардык түрлөрүндөгү саламаттык сактоо уюмдарына ак ниеттүү атаандаштык үчүн бирдей шарттарды түзүүгө;

8) саламаттык сактоодо Кыргыз Республикасында жарандарды жеткиликтүү жана сапаттуу медициналык-санитардык жардам менен камсыздоого багытталган маалыматтык технологияларды колдонууга;

9) мыйзамды иш жүзүндө ишке ашырууга жана натыйжаларды жана отчеттуулукту жакшыртуу максатында саламаттык сактоонун маалыматтык тутумдарын бардык маалыматтарды жыныстык айырмасы жана жаш курагы боюнча бөлүштүрүү менен пайдалануу аркылуу мониторинг жүргүзүүнүн жана баалоонун натыйжалуу тутумуна багытталууга, ошондой эле саламаттык боюнча саясатты, программаларды талдоо жана иштеп чыгуу үчүн болгон маалыматтарды пайдаланууга;

10) жарандардын саламаттыгын сактоо жаатында илимий изилдөөлөрдү жүргүзүүгө, саламаттыкты жакшыртуу үчүн заманбап методдорду жана технологияларды киргизүүгө;

11) үй-бүлө институтун ар тараптуу чыңдоого;

12) ооруларды алдын алууга, эрте аныктоого жана дарылоого, энелердин жана ымыркайлардын өлүмүн азайтууга, балдарда жана алардын ата-энелеринде сергек жашоо образына шыктанууну калыптандырууга;

13) энелердин өлүмүнө, перинаталдык өлүмгө купуя аудит жүргүзүүгө жана перинатологиядагы оор учурларды изилдөөгө;

14) балдардын социалдык статусуна карабастан алардын саламаттыгын коргоого, ошондой эле медициналык-санитардык жана медициналык-социалдык кызматтарды көрсөтүүдө алардын кызыкчылыктарын укуктук коргоону, анын ичинде эмчек эмизүүгө жана адекваттуу тамактанууга болгон укугун талаптагыдай камсыздоого;

15) балдардын төрөлүүсү үчүн ата-энелерде бирдей жоопкерчиликти калыптандыруу аркылуу дени сак жана каалап күткөн баланын төрөлүшүнө эркектердин жана аялдардын аң-сезимдүү мамиле кылуусун калыптандырууга, эрте жана пландалбаган кош бойлуулуктарды алдын алууга;

16) сексуалдык жана репродуктивдик укуктарын ишке ашырууда аялдардын жана эркектердин, анын ичинде жашы жете электердин мүмкүнчүлүктөрүнүн бирдейлигин камсыздаган шарттарды түзүүгө;

17) донордук кандын жана анын компоненттеринин коопсуздугун камсыздоого.

7-берене. Саламаттык сактоо тутумунун бүтүндүгү

1. Кыргыз Республикасынын аймагында мамлекеттик жана жеке менчик саламаттык сактоо секторлорунан турган, ооруларды алдын алуу, өз убагында табуу, дарылоо жана күчөп кетишинин өөрчүү тобокелдигин азайтуу үчүн жашоо циклинин бардык этаптарында алынуучу ден соолукту чыңдоодон тартып алдын алууга, дарылоого, реабилитациялоого жана паллиативдик жардам көрсөтүүгө чейинки комплекстүү медициналык-санитардык кызматтарды көрсөтүү үчүн багытталган комплекстүү интеграцияланган саламаттык сактоо системасы иштейт.

2. Мамлекеттик саламаттык сактоо сектору мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарынан, ведомстволук медициналык, медициналык-санитардык жана коомдук саламаттык сактоонун мамлекеттик уюмдарынан турат.

3. Жеке менчик саламаттык сактоо сектору саламаттык сактоонун жеке менчик уюмдарынан, ошондой эле жеке медициналык практика жана фармацевттик иш менен алектенген жеке жактардан турат.

8-берене. Министрлер Кабинетинин жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы ыйгарым укуктары Министрлер Кабинетинин жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы ыйгарым укуктарына төмөнкүлөр кирет:

1) Кыргыз Республикасынын жарандарынын саламаттык сактоо жаатындагы конституциялык укуктарын камсыздоо;

2) жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы бирдиктүү мамлекеттик саясатты жана аны жүзөгө ашыруу боюнча чараларды, ошондой эле саламаттык сактоону өнүктүрүүнүн стратегиясын бекитүү;

3) жарандардын саламаттыкты сактоо чөйрөсүндөгү укуктарын ишке ашырууга, анын ичинде алдын алууга, дарылоого жана калкты социалдык коргоого багытталган жарандардын саламаттыгын сактоо жана мамлекеттик саламаттык сактоо тутумун өнүктүрүү боюнча улуттук, мамлекеттик, максаттуу программаларды иштеп чыгуу, кабыл алуу, каржылоо жана алардын ишке ашырылышын контролдоо;

4) саламаттыкты сактоо чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актыларды, анын ичинде саламаттык сактоо уюмдарын башкаруу маселелерин бекитүү;

5) саламаттыкты сактоо боюнча мамлекет тарабынан кепилденген кызматтардын тизмесин бекитүү жана Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында медициналык-санитардык жардамды акысыз жана жеңилдетилген шарттарда көрсөтүү;

6) калктын саламаттыгынын көйгөйлөрү боюнча илимий изилдөөлөрдү өнүктүрүү, жетектөөнү жана координациялоону жүзөгө ашыруу жана саламаттык сактоо уюмдарын медициналык багыттагы жогорку технологиялык буюмдар менен камсыздоо;

7) жарандардын саламаттыгын сактоо маселелери боюнча мамлекеттик бийлик органдарынын ишин координациялоо жана жетектөө;

8) өзгөчө кырдаалдарда адамдардын өмүрүн сактоого жана алардын саламаттыгын коргоого багытталган чараларды ишке ашыруу, алардын пайда болушуна жол бербөө, өзгөчө кырдаал чөлкөмүндөгү жагдай жана көрүлүп жаткан чаралар жөнүндө жарандарга маалымдоо;

9) ооруканадан тышкары, стационардык, реабилитациялык жана паллиативдик жардам көрсөтүүчү мекемелерди түзүү, ошондой эле боорукердик ишканаларын жана мекемелерин түзүүгө жана алардын иштөөсүнө көмөк көрсөтүү;

10) саламаттык сактоо уюмдарынын ишине маалыматтык-санариптик технологияларды жана дипломго чейинки жана андан кийинки медициналык билим берүү уюмдарына телемедициналык технологияларды (аралыктан окутуу) киргизүү;

11) калкка медициналык жардам көрсөтүүчү адистерди даярдоо, кайра даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу үчүн шарттарды түзүү;

12) калктын, биринчи кезекте тобокелдик тобундагы адамдар арасында инфекциялык эмес ооруну алдын алуу боюнча чаралар тууралуу кабардар болушунун деңгээлин жогорулатуу үчүн шарттарды түзүү;

13) инсулиндин жарым жылдык запасын түзүү үчүн каржылоону камсыздоо, кант диабети менен ооруган адамдарды кантты азайтуучу зарыл болгон препараттар менен акысыз камсыздоо жана өзүн-өзү контролдоо каражаттары менен жеңилдетилген шартта камсыз кылуу;

14) көрсөтмөлөр болгон учурда кант диабети менен ооруган адамдарды төмөнкүлөр менен жеңилдетилген түрдө камсыз кылуу: ортопедиялык бут кийим жана батектер, протездер жана жүрүү каражаттары менен камсыздоо; көздүн торчосуна лазердик фотокоагуляция жүргүзүү, кан тамырларга стент коюу (жүрөк жана бут артерияларынын стенозунда) ж.б.;

15) калкка медициналык жардам көрсөтүү боюнча саламаттык сактоо уюмдарынын материалдык-техникалык базасын түзүү жана чыңдоо;

16) жашоо чөйрөсүнүн абалы, аткарылуучу жумуштардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн адамдын ден соолугу үчүн потенциалдуу коркунуч жаратышы жөнүндө толук жана анык маалыматтарды берүү;

17) оорунун терминалдык баскычындагы оорулууларды баңгизат жана ооруну басуучу препараттар менен акысыз камсыздоо.

9-берене. Жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы ыйгарым укуктары Жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жарандардын саламаттыгын сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктарына төмөнкүлөр кирет:

1) жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы бирдиктүү мамлекеттик саясатты ишке ашырууга көмөктөшүү;

2) калктын билим деңгээлин жана сергек жашоо образын калыптандырууда жоопкерчиликти жогорулатуу үчүн жарандык коомдун, жалпыга маалымдоо каражаттарынын, коомдук уюмдардын көмөктөшүүсү;

3) жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы аймактык программаларды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу;

4) саламаттык сактоо уюмдарынын, медициналык жана фармацевттик өнөр жайдын аларга ишенип берилген аймактардагы материалдык-техникалык базасынын өнүгүшү жана иштеши үчүн шарттарды түзүү;

5) аймактын географиялык өзгөчөлүктөрүн, калктын жыныстык, жаш курактык курамын эске алуу менен саламаттык сактоонун бюджетин түзүү жана анын аткарылышын камсыз кылуу;

6) калктын билим деңгээлин жана сергек жашоо образын түзүүдөгү жоопкерчилигин жогорулатуу үчүн жарандык коомду, жалпыга маалымдоо каражаттарын, коомдук уюмдарды тартуу;

7) бийик тоолуу жана алыскы айыл райондорунда иштеген муниципалдык жана мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарынын медицина жана фармацевттик кызматкерлерин турак жай менен камсыз кылуу жана аларды карап күтүү боюнча жеңилдиктерди берүү;

8) ишке жиберилген жаш адистерге турак жай аянттарын, жер үлүштөрүн жана башка мүлктү берүү;

9) канды, анын компоненттерин алуу үчүн зарыл болгон орун жайларды акысыз берүү жана шарттарды түзүү;

10) биологиялык материалдарды жана медициналык калдыктарды утилдештирүүнү, жакындары издебеген өлүктөрдү көмүүнү камсыз кылуу;

11) саламаттык сактоо уюмдарынын саламаттык сактоо жаатындагы улуттук, мамлекеттик жана максаттуу программаларды аткаруудагы ишин координациялоо;

12) жеке медициналык практика жана фармацевттик иш менен алектенүүчү жана өзүнүн ишин коммерциялык эмес негизде жүзөгө ашыруучу юридикалык жана жеке жактарга төмөнкүдөй түрдө колдоо көрсөтүү:

а) алардын менчигинде турган мүлктү ижара келишиминин негизинде убактылуу ээлик кылууга же пайдаланууга берүү;

б) жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка түрлөрдө;

13) жарандардын репродуктивдик саламаттыгын чыңдоо жаатында мамлекеттик билим берүү, саламаттык сактоо жана социалдык камсыздоо уюмдары, өкмөттүк эмес уюмдар тарабынан жүзөгө ашырылуучу ишти координациялоо жана контролдоо;

14) мамлекеттик жана мамлекеттик эмес саламаттык сактоо уюмдарына материалдык-техникалык жардам көрсөтүү аркылуу жарандардын өздөрүнүн репродуктивдик укуктарын ишке ашыруусу үчүн шарттарды камсыздоо;

15) мамлекеттик укуктарды ыйгаруу жөнүндөгү мыйзамда же келишимде каралган, жарандардын репродуктивдик укуктарын коргоого багытталган ар жылдык каржылоону камсыздоо;

16) донорлорго кошумча сыйлыктарды берүү жөнүндө чечимдерди кабыл алуу;

17) инфекциялык эмес оорулары өтүшүп кеткен адамдарга ар кандай социалдык жеңилдиктерди берүү жөнүндө чечим кабыл алуу;

18) кургак учук менен ооруп калган жана ооруп айыккан адамдарга социалдык колдоо көрсөтүү;

19) эмчек эмизүүнү коргоону камсыздоо.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

10-берене. Саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын негизги милдеттери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) жарандардын саламаттыгын сактоо жаатында бирдиктүү мамлекеттик саясатты жүзөгө ашыруу;

2) Мамлекеттик кепилдиктердин программасын, саламаттык сактоонун комплекстүү максаттуу программаларын жана жарандардын саламаттыгын сактоо жаатындагы Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу;

3) медициналык, фармацевттик кадрларды мамлекеттик каттоону жана эсепке алууну уюштуруу, саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилерин тандоо боюнча иш-чараларды өткөрүү;

4) саламаттыкты сактоо чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актыларды, анын ичинде саламаттык сактоо уюмдарын башкаруу маселелерин иштеп чыгуу;

5) саламаттык сактоону, медициналык жана фармацевттик илимди өнүктүрүү боюнча чараларды көрүү;

6) жарандардын саламаттыгын сактоо боюнча улуттук, мамлекеттик жана максаттуу программаларды ишке ашыруу боюнча тармактар аралык жана секторлор аралык координациялоону, ошондой эле коомдук уюмдар менен өз ара аракеттенүүнү жүзөгө ашыруу;

7) саламаттык сактоо тутумунун медициналык, билим берүүчүлүк, илим изилдөөчүлүк, санитардык-эпидемиологиялык жана башка уюмдарынын ишин жетектөө;

8) медициналык-санитардык жана санитардык-алдын алуучу жардамдын сапатын башкаруу, анын ичинде оорулардын алдын алуу жана дарылоо стандарттарын иштеп чыгуу, бекитүү жана аткаруу;

9) менчигинин түрүнө жана ведомстволук баш ийүүсүнө карабастан билим берүү уюмдарында дипломго чейинки жана дипломдон кийинки медициналык билим берүүнүн сапатын координациялоо;

10) дары каражаттарынын жана медициналык буюмдардын сапатын, коопсуздугун жана натыйжалуулугун контролдоону камсыз кылуу;

11) саламаттык сактоо уюмдарындагы жогорку технологиялык медициналык жабдуулардын үзгүлтүксүз иштөөсү жана жаңы технологияларды киргизүү үчүн шарттарды камсыз кылуу;

12) облустардын, Бишкек жана Ош шаарларынын региондук саламаттык сактоо органдары, Кыргыз Республикасынын Президентинин облустардагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө, Бишкек жана Ош шаарларынын мэрияларына караштуу саламаттык сактоо боюнча координациялык комиссиялар аркылуу менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдарынын ишин контролдоону ишке ашыруу;

13) калктын саламаттыгынын абалын талдоо;

14) калктын ооруга чалдыгуусун азайтууга багытталган алдын алуучу иш-чараларды жүргүзүү;

15) ооруларга байланыштуу экспертизанын бардык түрлөрүн мамлекет тарабынан кепилденген көлөмдө жүргүзүү;

16) оорулууну текшерүүдө жана дарылоодо алынган ден соолугунун абалы, аныкталган дарты жана башка маалыматтары жөнүндө, эгерде бул анын кызыкчылыктарына туура келсе, айланасындагылардан сыр кылып сактоо;

17) диабетке каршы препараттардын мамлекеттик резервдик запасын (негизинен, инсулинди) аларды жеткирүү каражаттары менен жарым жылдык керектөө көлөмүндө түзүү, кант диабети менен ооругандарда глюкозанын деңгээлин аныктоо жана контролдоо үчүн реактивдерди сатып алуу;

18) Мамлекеттик кепилдиктер программасын ишке ашыруучу саламаттык сактоо уюмдарын республикалык бюджеттин каражаттарынын эсебинен беренесиз негизде финансылык жактан камсыз кылуу;

19) Мамлекеттик кепилдиктер программасын ишке ашыруучу саламаттык сактоо уюмдарынын финансылык туруктуулугун жана финансылык тобокелдиктерин минималдаштырууну камсыз кылуу.

20) программалар, окутуу моделдери жана саламаттык сактоо чөйрөсүндө орто, жогорку, ЖОЖдон кийинки кесиптик жана кошумча билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү процесси боюнча мамлекеттик саясатты түзүү жана жүзөгө ашыруу;

21) медициналык жана илимий кадрларды даярдоо боюнча система түзүүчү мамлекеттик билим берүү уюмунун статусу бар билим берүү уюмунун ишинин сапатына мониторинг жүргүзүү жана баалоо.

2. Саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жарандарынын саламаттыгынын абалы жөнүндө жыл сайын Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине отчет берет.

3. Саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматтары Кыргыз Республикасында жарандарга адистештирилген медициналык-санитардык жардам берүүнү уюштурууну методикалык жетектөөнү камсыз кылат.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163, 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

11-берене. Саламаттык сактоо уюмдары

1. Кыргыз Республикасындагы саламаттык сактоо уюмдары медициналык-санитардык жардам көрсөтүүнүн типтери, деңгээлдери жана түрлөрү боюнча классификацияланат.

2. Саламаттык сактоо уюмдарын тиби боюнча классификациялоо менчигинин түрүнө жана ведомстволук таандыгына негизделген.

3. Саламаттык сактоо уюмдары төмөнкүдөй түрлөргө ажыратылат:

1) Саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы тарабынан түзүлүүчү мамлекеттик уюмдар;

2) башка мамлекеттик башкаруу органдары жана ведомстволор тарабынан түзүлүүчү мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдары;

3) жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан түзүлүүчү муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары;

4) жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдары.

4. Саламаттык сактоо уюмдарын деңгээли жана түрү (негизги жана кошумча) боюнча классификациялоо алардын ишинин багыттарына негизделген. Саламаттык сактоо уюмдарынын уюштуруучулук-укуктук формасы, деңгээлдери жана түрлөрү саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталат, Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет жана уюмдаштыруу документтеринде чагылдырылат.

5. Саламаттык сактоо уюмдарынын типтүү уставдары (жоболору) саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан иштелип чыгат жана бекитилет.

6. Саламаттык сактоо уюмдары бири-бири менен Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайык келишимдик мамилелерди түзүшөт.

12-берене. Мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары

1. Мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары менчик ээси тарабынан төмөнкүдөй уюштуруучулук-укуктук формаларда түзүлүшү мүмкүн:

1) мамлекеттик жана муниципалдык мекемелер;

2) мамлекеттик жана муниципалдык ишканалар.

2. Төмөнкүлөр мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарынын уюмдаштыруучулары (менчик ээлери) боло алат:

1) Министрлер Кабинети;

2) саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган;

3) башка мамлекеттик башкаруу органдары жана ведомстволор.

3. Төмөнкүлөр муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарынын уюштуруучулары (менчик ээлери) боло апат:

1) жергиликтүү мамлекеттик администрациялар;

2) жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары.

13-берене. Саламаттык сактоо уюмдарынын укуктары жана милдеттери

1. Медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюмдары төмөнкүлөргө укуктуу:

1) улуттук, мамлекеттик программаларды ишке ашырууга катышууга;

2) түзүлгөн келишимдерге ылайык Бирдиктүү төлөөчү тутумунда өз убагында жана толук финансылык эсептешүү алууга;

3) медициналык-санитардык жардам алуу үчүн кайрылган жарандардан алардын саламаттыгы, медициналык ишти жүзөгө ашырып жаткан башка уюмдар тарабынан жүргүзүлгөн дарылоонун жыйынтыктары тууралуу керектүү маалыматтарды алууга;

4) жаранды текшерген же дарылаган башка уюмдардан маалыматтарды анын макулдугу менен сурап алууга;

5) убактылуу эмгекке жарамсыздык баракчаларын, туулгандыгы, өлгөндүгү жөнүндө маалымкаттарды жана башка медициналык документтерди саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте берүүгө;

6) адамга айлана-чөйрөнүн зыяндуу таасири жөнүндө маалыматты алууга;

7) кесиптик медициналык коомдук уюмдарды түзүүгө же кирүүгө;

8) менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдарынан инфекциялык жана инфекциялык эмес оорулардан жабыр тарткан адамдардын аныкталган саны жөнүндө керектүү анык маалыматты алууга;

9) заманбап медициналык илимдин жетишкендиктерин саламаттык сактоо практикасына киргизүүгө.

2. Медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюмдары төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) ишин өзүнүн уставына (жобосуна) ылайык жүргүзүүгө;

2) керектүү көлөмдөгү жеткиликтүү, өз убагындагы, квалификациялуу медициналык жардамды бөлүнгөн материалдык жана финансылык ресурстарга ылайык камсыздоого;

3) тез жана кечиктирилгис медициналык жардам көрсөтүүгө;

4) адекваттуу абалдагы бейтапты медициналык жардам көрсөтүүнүн тиешелүү деңгээлине өз убагында кайра жөнөтүүгө жана жеткирүүнү камсыздоого;

5) экстремалдык шарттарда (эпидемиялар, өзгөчө кырдаалдар, согуштук абал, табигый кырсыктар, жетүүгө кыйын болгон жана кооптуу шарттарда иштөө) иштөөгө даярдыкты камсыздоого;

6) айланадагылар үчүн коркунуч жараткан ооруларды алдын алуу, дартын аныктоо жана дарылоо боюнча атайын алдын алуучу медициналык иш-чараларды жүргүзүүгө;

7) санитардык-гигиеналык жана эпидемияга каршы режимди сактоого;

8) саламаттык сактоонун байланышкан кызматтары менен өз ара аракеттенүүгө жана алардын ортосундагы укук улантуучулукту камсыздоого;

9) сергек жашоо образын пропагандалоону жана калкты санитардык-гигиеналык тарбиялоо боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө;

10) калкты флюрографиялык текшерүүнү тиешелүү мөөнөттөрдө жүргүзүүгө;

11) цитологиялык текшерүүнү жүргүзүүгө;

12) инфекциялык оорулар жана инфекциялык эмес оорулар боюнча тобокелдик тобундагы адамдарга динамикалуу байкоо жүргүзүүгө, ал эми оорулар аныкталган учурда аларды тиешелүү адистерге жеткире текшерүү үчүн жөнөтүүгө;

13) паллиативдик жардам көрсөтүүгө;

14) оорулар боюнча эсепке алууну жана отчеттуулукту туура жүргүзүүнү камсыздоого;

15) инфекциялык оорунун жана инфекциялык эмес оорунун эпидемиологиясына, ошондой эле калктын ооруга чалдыгуусун азайтуу боюнча иш-чаралардын натыйжалуулугуна системалуу талдоо жүргүзүүгө;

16) балдарды, өзгөчө отуз алты айга чейинки курактагы балдарды жалаң эмчек менен эмизүүнү коргоо жана пропагандалоо боюнча мамлекеттик саясатты иштеп чыгууга жана ишке ашырууга ушул Мыйзамда белгиленген тартипте катышууга;

17) перинаталдык өлүмгө, ымыркайлардын жана энелердин өлүмүнө аудит жүргүзүүгө.

3. Психиатриялык/наркологиялык стационардын администрациясы жана медициналык персоналы бейтаптардын жана алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн ушул Мыйзамда каралган укуктарын жүзөгө ашыруу үчүн шарттарды түзүүгө, анын ичинде төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) өкүлчүлүктүү жана аткаруу бийлигинин органдарына, сотко, прокурорго, ошондой эле адвокатка бейтаптардын кат жазышуулары, даттанууларын жана арыздарын жөнөтүү үчүн шарттарды түзүүгө;

2) бейтап психиатриялык стационарга ыктыярдуу эмес тартипте келип түшкөн учурдан тартып 24 сааттын ичинде анын туугандарына, мыйзамдуу өкүлүнө же анын көрсөтмөсү боюнча башка адамга кабарлоо боюнча чараларды көрүүгө;

3) бейтаптын туугандарына же мыйзамдуу өкүлүнө, ошондой эле анын көрсөтмөсү боюнча башка адамга анын ден соолугунун абалынын өзгөрүүлөрү жана аны менен болгон өзгөчө окуялар тууралуу маалымдоого;

4) стационардагы бейтаптардын коопсуздугун камсыздоого, аманат жиберүүнүн жана сырттан берилгендердин ичин контролдоого;

5) мыйзамда белгиленген тартипте аракетке жөндөмсүз деп таанылган, бирок мындай өкүлү жок бейтаптарга карата мыйзамдуу өкүлдүн функцияларын аткарууга;

6) динге ишенген бейтаптарга диний ырым-жырымдарды аткарууда психиатриялык стационардагы башка бейтаптардын кызыкчылыгы үчүн сакталууга тийиш болгон эрежелерди, динге ишенгендердин жана атеисттердин абийиринин эркиндигине болгон укуктарын жүзөгө ашырууга көмөктөшүүгө дин кызматкерин чакыруу тартибин белгилөөгө жана түшүндүрүүгө;

7) ушул Мыйзамда белгиленген башка милдеттерди аткарууга.

4. Психоневрологиялык мекеменин администрациясы социалдык камсыздоо же атайын окутуу үчүн ошол мекемеде жашаган адамдарды алардын ал жерде андан ары кармалуусу, ошондой эле алардын аракетке жөндөмсүздүгү жөнүндө чечимди кайра кароо мүмкүндүгү тууралуу маселени чечүү максатында врач-психиатрдын катышуусу менен врачтык комиссия тарабынан бир жылда бирден кем эмес жолу күбөлөндүрүү жүргүзүүгө милдеттүү.

14-берене. Мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарынын менчиги

1. Мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарынын мамлекеттик бюджеттин, милдеттүү медициналык камсыздандыруунун каражаттарынын эсебинен сатып алынган мүлкү, ошондой эле алардын иш процессинде сатып алынган мүлк мамлекеттик жана муниципалдык менчик болуп саналат.

2. Мамлекеттик, муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары уюмдаштыруучулардын (менчик ээлеринин) макулдугусуз бул мүлктү ижарага берүүгө, ээликтен ажыратууга же башкача жол менен башкарууга укуксуз.

15-берене. Мамлекеттик же муниципалдык менчикте турган саламаттык сактоо объекттерин менчиктештирүү Мамлекеттик же муниципалдык менчикте турган саламаттык сактоо объекттерин - имараттарды, курулмаларды, башка мүлктөрдү менчиктештирүү Кыргыз Республикасынын менчиктештирүү жөнүндө мыйзамдарында белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

16-берене. Мамлекеттик жана муниципалдык менчик формаларындагы саламаттык сактоо уюмдарын башкаруу

1. Мамлекеттик жана муниципалдык менчик формаларындагы саламаттык сактоо уюмдары Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына жана ушул Мыйзамга ылайык финансылык жана башкаруучулук автономияга ээ.

2. Мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилерин дайындоо саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилик кызмат орундарына кадрлар резервинен дайындоо жүргүзүлөт.

Мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилерин саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилик кызмат орундарына кадрлар резервинен дайындоо тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

3. Саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилик кызмат орундарына дайындоо үчүн кадрлар резерви түзүлөт.

4. Саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилик кызмат орундарына кадрлар резервин түзүүнүн жана анын иштөөсүнүн, саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилерин дайындоонун жана аларды аттестациядан өткөрүүнүн тартиби, шарттары Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

5. Мамлекеттик жана муниципалдык менчик формаларындагы саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчиси кызмат ордуна 5 жылдык мөөнөткө дайындалат. Мамлекеттик жана муниципалдык менчик формаларындагы саламаттык сактоо уюмунун жетекчиси бир эле уюмдун жетекчилик кызмат ордуна катары менен эки мөөнөттөн ашык дайындала албайт.

Мамлекеттик жана муниципалдык менчик формаларындагы саламаттык сактоо уюмунун жетекчиси жана бөлүм башчысы жеке менчик формасындагы саламаттык сактоо уюмдарында иштөөнү врачтык практика менен айкалыштыра албайт. Ушул бөлүктө көрсөтүлгөн талаптарды мамлекеттик жана муниципалдык менчик формаларындагы саламаттык сактоо уюмунун жетекчисинин же бөлүм башчысынын аткарбоосу аларды 10 жумуш күндүн ичинде ээлеген кызмат ордунан бошотууга алып келет.

6. Дайындалышы саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка тартипте жүзөгө ашырылуучу саламаттык сактоо уюмдарынын айрым түрлөрүнүн жетекчилерин дайындоону кошпогондо, Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо тутумунун мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилерин дайындоо саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы тарабынан саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилеринин кызмат орундарына кадрлар резервинин курамынын ичинен гана жүзөгө ашырылат.

7. Саламаттык сактоонун ведомстволук уюмдарынын жетекчилерин дайындоо тиешелүү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан жүзөгө ашырылат.

8. Саламаттык сактоонун муниципалдык уюмдарынын жетекчилерин дайындоо жергиликтүү мамлекеттик администрациялар же болбосо тийиштүү жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы менен макулдашуу боюнча жүзөгө ашырылат.

9. Ведомстволук таандыгына жана менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдарынын медициналык ишин жөнгө салуу, координациялоо, ошондой эле контролдоо саламаттык сактоо жаатындагы Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы тарабынан жүзөгө ашырылат.

10. Ведомстволук медициналык жана медициналык-санитардык кызматтар түзүлгөн келишимдердин негизинде мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары жана кызматтары менен өз ара аракеттенишет.

(КР 2025-жылдын 21-январындагы № 22 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

17-берене. Саламаттык сактоо уюмдарынын ишин координациялоо

1. Мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарынын ишин координациялоо облустардын, Бишкек жана Ош шаарларынын региондук саламаттык сактоо органдары, Кыргыз Республикасынын Президентинин облустардагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө, Бишкек жана Ош шаарларынын мэрияларына караштуу саламаттык сактоо боюнча координациялык комиссиялар тарабынан жүзөгө ашырылат.

2. Кыргыз Республикасынын Президентинин облустардагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө, Бишкек жана Ош шаарларынын мэрияларына караштуу төрагалары - Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, Бишкек жана Ош шаарларынын мэрлери же алардын орун басарлары жетектеген саламаттык сактоо боюнча координациялык комиссиялар өз ишин Кыргыз Республикасынын Президентинин облустардагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, Бишкек жана Ош шаарларынын мэрлери тарабынан бекитилүүчү жоболорго ылайык жүзөгө ашырат.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

18-берене. Медициналык жана фармацевттик билим берүү, медициналык жана фармацевттик илим

1. Саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган саламаттык сактоо чөйрөсүндө орто, жогорку, ЖОЖдон кийинки кесиптик жана кошумча билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү уюмдарына билим берүү ишин жүргүзүүгө лицензия берүүнү жүзөгө ашырат.

2. Кыргыз Республикасында медициналык кызматкерлерди даярдоо ведомстволук баш ийүүсүнө жана менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдарында медициналык кадрлардын пайдаланылышына жана алардын жылуусуна ар жылдык мониторинг жүргүзүүчү саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын мамлекеттик заказынын тартибинде жүзөгө ашырылат.

3. Саламаттык сактоо чөйрөсүндө орто, жогорку, ЖОЖдон кийинки кесиптик жана кошумча билим берүү, илимий кадрларды даярдоо программаларын ишке ашыруу система түзүүчү мамлекеттик билим берүү уюмунун статусу бар билим берүү уюму тарабынан жүзөгө ашырылат.

Мында билим берүү уюмдары саламаттык сактоо чөйрөсүндө орто, жогорку, ЖОЖдон кийинки кесиптик жана кошумча билим берүү, илимий кадрларды даярдоо программаларын ишке ашырууну милдеттүү мамлекеттик аккредитациялоодон өтүүнүн негизинде Министрлер Кабинети аныктаган тартипте жүзөгө ашыра алышат.

4. Ведомстволук баш ийүүсүнө жана менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдарында медициналык жана фармацевттик кызматкерлерди даярдоонун сапатын башкаруу, контролдоо жана көзөмөлдөө мамлекеттик аккредитациялоонун натыйжаларынын негизинде саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жүзөгө ашырылат.

5. Саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү орто, жогорку кесиптик билим берүү программаларын ишке ашыруучу мамлекеттик билим берүү уюмдарынын жетекчилери кызмат ордуна Министрлер Кабинети белгилеген тартипте дайындалат жана бошотулат.

6. Ведомстволук медициналык илимий-изилдөө уюмдарын, жогорку медициналык жана фармацевттик билим берүү мекемелерин, медициналык жана фармацевттик кызматкерлердин квалификациясын жогорулатуу уюмдарын жетектөө, саламаттык сактоо жаатындагы илимий-изилдөө иштерин координациялоо, саламаттык сактоо системасы үчүн жогорку квалификациялуу илимий кадрларды даярдоону уюштуруу Министрлер Кабинети белгилеген тартипте жүзөгө ашырылат.

(КР 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

19-берене. Саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү ишинин субъекттери жана аны жүзөгө ашыруу шарттары

1. Саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү иши медициналык жана фармацевттик билим берүү уюмдарында, саламаттык сактоо жаатындагы илимий уюмдарда жана саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү программаларын ишке ашыруучу башка билим берүү уюмдарында мамлекеттик аккредитациядан өткөрүүнүн негизинде жүзөгө ашырылат.

2. Саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) медициналык адистиктер боюнча ишке ашырылуучу медициналык билим берүү программаларын;

2) фармацевттик адистиктер боюнча ишке ашырылуучу фармацевттик билим берүү программаларын;

3) коомдук саламаттык сактоо адистерин жана саламаттык сактоонун башка адистерин даярдоо программаларын.

3. Саламаттык сактоо жаатындагы медициналык адистиктер боюнча билим берүү программаларын ишке ашыруунун милдеттүү шарттары болуп төмөнкүлөр саналат:

1) саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү уюмунун түзүмүндө симуляциялык иш-бөлмөнүн (борбордун) болушу;

2) врачтарды даярдоодо - жогорку жана (же) ЖОЖдон кийинки билим берүү уюмунда интеграцияланган жана ЖОЖдон кийинки медициналык билим берүү (интернатура/ординатура, докторантура) программаларын ишке ашыруу;

3) окуучуларды клиникалык базаларда даярдоо мезгилинде квалификациялуу медицина кызматкерлеринин ичинен насаатчыларды тартуу;

4) жогорку жана (же) ЖОЖдон кийинки билим берүү уюмдарында саламаттык сактоо жаатындагы илимий уюмдар жана саламаттык сактоо уюмдары менен келишимдердин негизинде иштөөчү интеграцияланган академиялык медициналык борборлорду түзүү.

4. Саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү уюмдарынын илимий-практикалык базалары болуп саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү уюмдарынын клиникалык базалары, клиникалары саналат. Клиникалык базалар көрсөтүлүүчү медициналык кызматтардын саламаттык сактоо жаатындагы белгиленген талаптарга жана стандарттарга, ошондой эле клиникалык базаларга коюлуучу талаптарга шайкеш келүүсүн таануу максатында аккредитациялоо жол-жобосунан өтүүгө тийиш.

Клиникалык база жөнүндөгү жобо жана аларга коюлуучу талаптар саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу орган тарабынан иштелип чыгат жана бекитилет.

5. Саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү ишинин сапатын камсыздоо боюнча иш-аракеттерди координациялоо үчүн саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аккредитацияланган саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү уюмдарынын бирикмелери төмөнкүлөргө укуктуу:

1) саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү деңгээлдери боюнча мамлекеттик билим берүү стандарттарын, тип гүү окуу пландарын жана программаларын, саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү ишинин сапатын камсыздоого багытталган колдонмолорду жана сунуштамаларды иштеп чыгууга;

2) саламаттык сактоо жаатындагы билим берүү ишинин субъекттеринин кызыкчылыктарын ыйгарым укуктуу орган тарабынан түзүлгөн консультациялык-кеңешме жана эксперттик органдарда, жумушчу топтордо коргоого.

(Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 28-октябрындагы № 241, 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

20-берене. Медициналык жана фармацевттик ишти лицензиялоо жана аккредитациялоо

1. Медициналык жана фармацевттик ишти лицензиялоо "Кыргыз Республикасындагы лицензиялык-уруксат берүү тутуму жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тартипте жүзөгө ашырылат.

2. Медициналык иш менен алектенген жеке адамдарды жана менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактарды аккредитациялоо Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу тартипте медициналык жардамдын сапатын жакшыртуу максатында жүзөгө ашырылат.

3. Мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарын аккредитациялоо милдеттүү түрдө жүзөгө ашырылат.

21-берене. Жеке медициналык практика жана фармацевттик иш

1. Жеке медициналык практика жана фармацевттик иш Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо жаатындагы мыйзамдарына ылайык, мыйзамдуулук принциптеринин, медициналык, алдын алуучу жана фармацевттик кызматтарды көрсөтүү боюнча милдеттерди жүзөгө ашыруунун кепилдиктеринин; медициналык, алдын алуучу жана дарылык жардамдын этикалык ченемдерин жана коопсуздугун сактоонун негизинде жүзөгө ашырылат.

Медициналык иштин айрым түрлөрү боюнча жеке медициналык практиканы жүргүзүү укугуна, ушул Мыйзамдын 16-беренесинин 5-бөлүгүндө көрсөтүлгөн адамдарды кошпогондо, мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарында 5 жылдан кем эмес иш стажы бар адамдар ээ боло алат. Мында медициналык иштин айрым түрлөрүнүн тизмеги саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталат. Жеке медициналык практиканы жүргүзүү тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

2. Жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдары, ошондой эле жеке медициналык практика же фармацевттик иш менен алектенген жеке жактар өз ишин саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилген лицензиянын негизинде жүргүзөт.

3. Жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдары, ошондой эле жеке медициналык практика же фармацевггик иш менен алектенген жеке жактар Бирдиктүү төлөөчүнүн функцияларын жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктар берилген орган менен түзүлгөн келишимдердин негизинде Мамлекеттик кепилдиктер программасын ишке ашырууга катыша алат. Бирдиктүү төлөөчү тутумунда иштеген, жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдары медициналык ишти милдеттүү аккредитациялоонун негизинде жүзөгө ашырат.

4. Жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдарынын иши уюмдун уюмдаштыруучунун (менчик ээсинин), уюмдун жана/же соттун чечими боюнча токтотулушу мүмкүн.

5. Жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдары, ошондой эле жеке медициналык практика же фармацевттик иш менен алектенген жеке адамдар төмөнкүлөргө укуктуу:

1) жарандар, уюмдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, саламаттык сактоо жаатындагы башкаруу органдары менен келишимдердин негизинде медициналык жана башка кызматтарды көрсөтүүгө;

2) мамлекеттик кепилдиктер, медициналык камсыздандыруу программаларын, саламаттык сактоонун максаттуу программаларын ишке ашырууга катышууга;

3) ведомстволук баш ийүүсүнө жана менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдарынан бейтаптарга медициналык жардам көрсөтүү үчүн зарыл болгон медициналык маалыматтарды алууга.

6. Жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдары, ошондой эле жеке медициналык практика менен алектенген жеке жактар Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте медициналык документтерди, анын ичинде убактылуу эмгекке жарамсыздык баракчаларын берүүгө, медициналык так отчеттуулук документтеринин бланктарын пайдаланууга укуктуу.

7. Жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдары, ошондой эле жеке медициналык практика же фармацевттик иш менен алектенген жеке жактар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган бүтүндөй статистикалык эсепке алууну жүргүзүүгө жана аларды саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга берүүгө, саламаттык сактоо органдарына алар тарабынан көрсөтүлүүчү медициналык-санитардык жана санитардык-алдын алуучу жардам боюнча отчеттуулукту берүүгө, алардын аныктыгы үчүн жоопкерчилик тартууга милдеттүү.

8. Жеке менчик формасында негизделген саламаттык сактоо уюмдарынын, ошондой эле жеке медициналык практика же фармацевттик иш менен алектенген жеке жактардын мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары жана кызматтары менен өз ара аракеттүүсү түзүлгөн келишимдердин негизинде жүзөгө ашырылат.

9. Жеке медициналык иштин субъекттери тарабынан көрсөтүлүүчү медициналык-санитардык жардамдын сапатын контролдоо саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан, бейтаптардын укуктарын коргоо боюнча уюмдар тарабынан алардын уставдык ишине ылайык жүзөгө ашырылат.

10. Жеке медициналык же фармацевттик иш менен алектенген жеке жана юридикалык жактардын ишин контролдоо саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү жана лицензиялык-уруксат берүү тутуму жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылат.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 6-декабрындагы № 195 , 2025-жылдын 28-октябрындагы № 241 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

22-берене. Салттуу (элдик) медицина

1. Салттуу (элдик) медицина менен алектенүү укугуна медициналык жогорку билими жөнүндө диплому болгон жана салттуу (элдик) медицина жаатында атайын даярдыктан өткөн Кыргыз Республикасынын жарандары ээ.

2. Салттуу (элдик) медицина жаатындагы адамдарды даярдоо тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

3. Жалпы табыпчылык сеанстарын өткөрүүгө тыюу салынат.

4. Табыпчылыктын методдорун жана каражаттарын жарнамалоого, анын ичинде жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу жарнамалоого тыюу салынат.

23-берене. Жарандык коом институттарын колдоо Жарандар жана коммерциялык эмес уюмдар төмөнкүлөргө укуктуу:

1) саламаттык сактоо маселелери боюнча чечимдерди иштеп чыгууга жана кабыл алууга катышууга;

2) саламаттык сактоону жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын аткарылышына мониторинг жүргүзүүгө катышууга;

3) кандын жана анын компоненттеринин донорлугун уюштурууга, аны каржылоого, ошондой эле калк арасында кандын жана анын компоненттеринин кайтарымсыз ыктыярдуу донорлугун пропагандалоого жана өнүктүрүүгө катышууга;

4) белгиленген азыктарды, дары каражаттарын, медициналык буюмдарды жана ушул Мыйзамда көрсөтүлгөн башка өндүрүмдү өндүрүүчүлөрдүн жана жайылтуучулардын көңүлүн анын талаптарына шайкеш келбеген ишке бурууга.

24-берене. Кесиптик медициналык жана фармацевттик коомдук уюмдар

1. Медицина жана фармацевтика кызматкерлери медицина жана фармацевтика кызматкерлеринин укуктарын коргоо, медициналык жана фармацевтикалык ишти өнүктүрүү, илимий изилдөөлөргө көмөктөшүү, медицина жана фармацевтика кызматкерлеринин кесиптик иши менен байланышкан башка маселелерди чечүү максатында кесиптик медициналык жана фармацевттик коомдук уюмдарды түзүүгө укуктуу.

2. Кесиптик медициналык жана фармацевттик коомдук уюмдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык түзүлөт жана ишин жүзөгө ашырат жана саламаттык сактоо уюмдарынын медицина жана фармацевтика кызматкерлеринин ыктыярдуу бирикмесине негизденген коммерциялык эмес уюмдар болуп саналат.

3. Мамлекеттик бийлик органдары кесиптик медициналык жана фармацевттик коомдук уюмдардын ишине ар тараптуу жардам көрсөтөт.

4. Кесиптик медициналык, фармацевттик жана башка коомдук уюмдар жарандардын ден соолугун коргоону жана чыңдоону камсыз кылууга, сергек жашоо образын пропагандалоого өздөрүнүн уставдарына, ошондой эле ушул Мыйзамга ылайык катышат.

25-берене. Саламаттык сактоо уюмдарынын, кесиптик медициналык жана фармацевттик коомдук уюмдардын ассоциациялары (бирликтери)

1. Саламаттык сактоо уюмдары, кесиптик медициналык жана фармацевттик коомдук уюмдар ишти координациялоо, ошондой эле жалпы кызыкчылыктарды көрсөтүү жана коргоо максатында өз ара түзүлгөн келишим боюнча коммерциялык эмес ассоциациялар (бирликтер) түрүндө бирикмелерди түзө алат.

2. Кесиптик медициналык жана фармацевттик коомдук уюмдарга, ассоциацияларга (бирликтерге) саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын чечими боюнча анын айрым ыйгарым укуктары өткөрүп берилиши мүмкүн.

3. Ассоциацияларды (бирликтерди) колдоо айрым коомдук пайдалуу программаларды мамлекеттик максаттуу каржылоо, саламаттык сактоо уюмдарынын өздүк каражаттарынын эсебинен мүчөлүк төгүмдөрү түрүндө, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында тыюу салынбаган башка түрлөрдө жүзөгө ашырылат.

26-берене. Кыргыз Республикасында жарандарды медициналык-санитардык жардам менен камсыз кылуу боюнча мамлекеттик кепилдиктер программасы

1. Кыргыз Республикасында жарандарды медициналык-санитардык жардам менен камсыз кылуу боюнча мамлекеттик кепилдиктер программасы Кыргыз Республикасында менчигинин түрүнө карабастан ушул программага катышкан саламаттык сактоо органдарында медициналык-санитардык жардам алууга жарандардын укуктарын ишке ашырууну камсыз кылат.

2. Мамлекеттик кепилдиктер программасы медициналык-санитардык жардамды акысыз жана жеңилдетилген шарттарда көрсөтүүнүн көлөмүн, түрлөрүн жана шарттарын, анын ичинде саламаттык сактоо жана милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык дары-дармектер менен жардам берүүнү аныктайт.

3. Мамлекеттик кепилдиктер программасын аткарууга каржылоонун көлөмү тиешелүү бюджеттерди бекитүүдө Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдарына ылайык белгиленет.

4. Мамлекеттик кепилдиктер программасына кирбеген медициналык кызмат көрсөтүүлөр жарандардын жеке каражаттарынын эсебинен төлөнөт.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

27-берене. Медициналык-санитардык жардамдын түрлөрү Кыргыз Республикасынын жарандарына медициналык-санитардык жардамдардын төмөнкүдөй түрлөрү көрсөтүлөт:

1) врачка чейинки медициналык жардам;

2) алгачкы медициналык-санитардык жардам;

3) адистештирилген медициналык жардам;

4) медициналык-социалдык жардам;

5) медициналык реабилитациялоо жана абилитациялоо;

6) медициналык экспертиза;

7) паллиативдик жардам.

28-берене. Медициналык жардамдын түрлөрү Медициналык жардам төмөнкүдөй түрлөрдө көрсөтүлөт:

1) өтө шашылыш - ден соолукка олуттуу зыяндын алдын алуу жана (же) өмүргө келтирилген коркунучту четтетүү үчүн кечиктирилгис медициналык кийлигишүүнү талап кылган капыстан курч кармаган ооруларда жана абалдарда, өнөкөт оорулар курчуганда көрсөтүлүүчү медициналык жардам;

2) кечиктирилгис - бейтаптын өмүрүнө ачык коркунуч келтирбеген капыстан кармаган курч ооруларда жана абалдарда, өнөкөт оорулар курчуганда көрсөтүлүүчү медициналык жардам;

3) пландуу - жардам көрсөтүүнү белгилүү бир убакытка жылдыруу бейтаптын абалынын начарлашына алып келбей турган, бейтаптын өмүрүнө коркунуч келтирүү менен коштолбогон ооруларда жана абалдарда, ошондой эле алдын алуучу иш-чараларды өткөрүүдө көрсөтүлүүчү медициналык жардам.

29-берене. Өтө шашылыш жана кечиктирилгис медициналык жардам Жарандарга өтө шашылыш жана кечиктирилгис медициналык жардам менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдары тарабынан төмөнкүлөр тарабынан көрсөтүлөт:

1) жеринде болгон медициналык кызматкерлердин эсебинен ооруканага чейинки өтө шашылыш жардам кызматы тарабынан (врачка чейинки медициналык жардам, ошондой эле бейтапты жеткирүүгө жардам көрсөтүү жана стационарга бара жаткан жолдо медициналык жардам көрсөтүү (фельдшерлер же дарыгерлер бригадалары менен шашылыш медициналык жардам);

2) өтө шашылыш ооруканалык жардам көрсөтүү аркылуу райондук, облустук, республикалык деңгээлдеги түзүлгөн жана жабдылган ар бир стационарда, өтө шашылыш медициналык жардам көрсөтүүнүн тармактар аралык бөлүмдөрүндө (ӨМЖБ);

3) консилиумдар тарабынан, анын ичинде телемедицинанын жана башка маалыматтык технологиялардын жардамы аркылуу, санитардык авиация кызматы, өзгөчө кырдаалдар чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын куткаруу кызматы тарабынан өтө шашылыш консультативдик медициналык жардам көрсөтүү аркылуу.

30-берене. Врачка чейинки медициналык жардам Врачка чейинки медициналык жардам орто медициналык кызматкерлер тарабынан өз алдынча же мультидисциплинардык команданын курамында көрсөтүлөт, ал өзүнө бейтаптын абалын баалоону, дартын врачка чейинки аныктоону, врачка чейинки кийлигишүүлөрдүн планьш дайындоону, врачка чейинки манипуляцияларды жана жол-жоболорду аткарууну жана жабыркагандарды, ооругандарды, майыптарды жана өлүм алдында турган адамдарды багууну камтыйт.

31-берене. Алгачкы медициналык-санитардык жардам

1. Алгачкы медициналык-санитардык жардам ар бир жаран үчүн жеткиликтүү болгон медициналык тейлөөнүн негизги түрү болуп саналат.

2. Алгачкы медициналык-санитардык жардам төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) кыйла кеңири тараган дарттарды аныктоону, дарылоону жана башкарууну, калктын максаттуу топторун алдын алуучу текшерүүлөрдү, тобокелдик факторлорун эрте аныктоону жана аныкталган факторлорду азайтуу көндүмдөрүнө үйрөтүүнү, иммундаштырууну, кош бойлууларга жана төрөгөн аялдарга төрөттөн кийинки мезгилде, балдардын өсүүсүндөгү кечигүүлөрдү жана бузулууларды эрте аныктоо үчүн ымыркайларга жана жаш балдарга байкоо жүргүзүүнү;

2) бүткүл жашоо цикли бою ар бир жарандын, ар бир үй-бүлөнүн, коомдоштуктун ден соолугун коргоону жана чыңдоону жана үй-бүлөлүк дарыгердин же жалпы практикадагы дарыгердин мультидисциплинардык команданын иши менен интеграцияланган жумушуна негизделген;

3) ооруканага чейинки өтө шашылыш медициналык жардам көрсөтүүнү (жардам көрсөтүү жана жеткирүү менен дарыгерге чейинки жана/же медициналык тез жардам);

4) менчигинин түрүнө карабастан ар кандай саламаттык сактоо кызматтарынын өз ара байланышын камсыздоону, бейтаптарды адистештирилген медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү адистерге, медициналык-социалдык жардам көрсөтүү жана реабилитациялоо боюнча кызматтарга жөнөтүүнү.

3. Жеке жактар алгачкы медициналык-санитардык жардам алуу үчүн алгачкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюмдарына бекитилет. Жеке жакты алгачкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү уюмдарга бекитүү медициналык жардам алууга укугун ишке ашыруу жана саламаттык сактоо уюмдарынын акысыз медициналык жардамдын кепилденген көлөмүнүн алкагында медициналык жардам көрсөтүү боюнча милдеттенмелерин аткаруу үчүн негиз болуп саналат.

32-берене. Адистештирилген медициналык жардам

1. Адистештирилген медициналык жардам Кыргыз Республикасында жарандарга менчигинин түрүнө карабастан алгачкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюмдарында жана диагноз коюунун, дарылоонун атайын методдорун, медициналык татаал технологияларды пайдаланууну талап кылган ооруларда адистештирилген саламаттык сактоо уюмдарында көрсөтүлөт.

2. Адистештирилген медициналык жардам көрсөтүү Мамлекеттик кепилдик программасында белгиленген жарандардын категориялары үчүн жана белгиленген ооруларда акысыз же жеңилдетилген шарттарда жүзөгө ашырылат.

3. Жогорку технологияларды пайдалануу менен медициналык жардам жарандарга Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте медициналык жардамдын жогорку технологиялуу (кымбат баалуу) түрлөрүнүн фондунун каражаттарынын эсебинен көрсөтүлөт.

4. Медициналык жардамдын жогорку технологиялуу (кымбат баалуу) түрлөрүнүн фондунун каражаттарынын эсебинен медициналык жардам көрсөтүүнүн көлөмү саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан бул максаттарга каралган каржылоонун көлөмүнө жараша жыл сайын аныкталат.

33-берене. Медициналык-социалдык жардам

1. Медициналык-социалдык жардам реабилитациялык, протездик-ортопедиялык жана тиш протездик жардамды, ошондой эле оорулууларды, эмгекке жөндөмсүздөрдү жана ДМЧАларды багуу боюнча социалдык мүнөздөгү чараларды камтыйт.

2. Медициналык-социалдык жардам мамлекеттик, муниципалдык жана жеке тутумдардын саламаттык сактоо уюмдарында, ошондой эле калкты социалдык коргоо тутумунун мекемелеринде медициналык, социалдык кызматкерлер жана башка адистер тарабынан көрсөтүлөт.

34-берене. Медициналык реабилитациялоо жана абилитациялоо Тубаса жана кабылдаган оорулардан жапа чеккен жарандарга, ошондой эле курч, өнөкөт оорулар жана жаракаттардын кесепеттеринин шарттарынан улам ден соолугу бузулган жарандарга саламаттык сактоо уюмдарында жана калкты социалдык коргоо мекемелеринде Министрлер Кабинети аныктоочу тартипте медициналык реабилитациялоо жана абилитациялоо көрсөтүлөт.

35-берене. Паллиативдик жардам

1. Паллиативдик жардам врачка чейинки паллиативдик медициналык жардамды, паллиативдик алгачкы врачтык медициналык жардамды жана паллиативдик адистештирилген медициналык жардамды камтыйт.

2. Паллиативдик медициналык жардам амбулатордук шарттарда, анын ичинде үйдө, күндүзгү стационардын шарттарында жана стационардык шарттарда көрсөтүлөт.

3. Паллиативдик медициналык жардам менчигинин түрүнө карабастан саламаттык сактоо уюмдары жана медициналык-социалдык мекемелер тарабынан айыккыс ооруга чалдыккан жарандардын жашоо сапатын жакшыртуу максатында көрсөтүлөт жана ооруну, оорунун башка оор көрүнүштөрүн жеңилдетүүгө багытталган (медициналык жол-жоболор, психологиялык жардам, багуу, ошондой эле социалдык кызматтарды көрсөтүү).

4. Паллиативдик жардам көрсөтүүнүн жана оорунун терминалдык баскычындагы оорулууларды баңгизат жана ооруну басуучу препараттар менен акысыз камсыздоонун тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

5. Айыккыс ооруга чалдыккандарга паллиативдик жардам көрсөтүү үчүн каржылоонун булактары болуп бюджеттик каражаттар, кайрымдуулук уюмдарынын каражаттары жана жарандардын жана уюмдардын ыктыярдуу кайрымдуулуктары саналат.

36-берене. Санитардык-алдын алуучу жардам

1. Кыргыз Республикасында санитардык-алдын алуучу жардамга төмөнкүлөр кирет:

1) санитардык-гигиеналык көзөмөл;

2) эпидемиологиялык көзөмөл;

3) сергек жашоо образын калыптандыруу.

2. Санитардык-алдын алуучу жардам калктын ден соолугун коргоо жана чыңдоо максатында мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө, саламаттыкты чыңдоо кызматтары жана саламаттык сактоонун алгачкы медициналык-санитардык жардам берүүчү уюмдары тарабынан көрсөтүлөт.

3. Калктын санитардык-эпидемиологиялык бакубатчылыгы жана коомдук саламаттыгы коомдук саламаттык сактоо жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылуучу, жашоо чөйрөсүнүн факторлорунун, өзгөчө табигый-климаттык кубулуштардын адамга зыяндуу таасирин жоюуга же азайтууга, инфекциялык оорулардын жана массалык инфекциялык эмес оорулардын пайда болушуна жана жайылышына жол бербөөгө жана аларды жоюуга, жарандарды гигиеналык жактан окутууга жана тарбиялоого, калк арасында сергек жашоо мүнөзүн калыптандырууга жана гигиеналык билимди жайылтууга багытталган иш-чаралардын комплекси менен камсыз кылынат.

37-берене. Санаториялык-курорттук дарылоо

1. Кыргыз Республикасынын жарандары жеке каражаттарынын, мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттарынын, республикалык жана жергиликтүү бюджеттердин каражаттарынын, жеке жана юридикалык жактардын каражаттарынын эсебинен санаторийлерде жана санаториялык-профилакторийлерде дарылоодон өтүүгө укуктуу.

2. Балдардын санаторийлеринде жана балалуу ата-энелер үчүн санаторийлерде балдарды дарылоо акысыз жүргүзүлөт. Санаториялык-курорттук дарылоо үчүн көрсөтмөлөр жана каршы көрсөтмөлөр, ошондой эле жарандарды санаториялык-курорттук дарылоого тандап алуунун жана жиберүүнүн тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

38-берене. Мектепке чейинки жана мектептеги саламаттык сактоо тутуму

1. Мектепке чейинки жана мектептеги медицинанын иши тарбиялануучулардын жана окуучулардын ден соолугун коргоого жана алардын саламаттыгынын абалын динамикалык көзөмөлдөөгө багытталган.

2. Мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын тарбиялануучуларынын жана жалпы билим берүү мектептеринин окуучуларынын саламаттыгын коргоо боюнча алдын алуу иш-чаралары коомдук саламаттык сактоо жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт.

3. Мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын тарбиялануучуларынын жана жалпы билим берүү мектептеринин окуучуларына медициналык жардамды уюштуруу тейлөө аймагында мектепке чейинки билим берүү уюмдары, баштапкы, негизги жана орто жалпы билим берүүнүн жалпы билим берүү уюмдары жайгашкан, алгачкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюмдары тарабынан жүзөгө ашырылат.

39-берене. Айылдык саламаттык сактоонун деңгээлинде медициналык жардамды уюштуруунун өзгөчөлүктөрү

1. Ден соолукту чыңдоо, алдын алуу, дарылоо жана реабилитациялоо боюнча кызмат көрсөтүүлөр айыл калкы үчүн айылдык саламаттык сактоонун бардык деңгээлдеринде жеткиликтүү болууга тийиш.

2. Алгачкы медициналык-санитардык жана адистештирилген медициналык жардамдын айылдык саламаттык сактоонун деңгээлинде жеткиликтүүлүгүн камсыздоо үчүн калкка жакын болгон үй-бүлөлүк дарыгерлер топтору жана фельдшердик-акушердик пункттар, медициналык тех жардам, көчмө медициналык комплекстер жана аралыктан медициналык кызматтарды көрсөтүү каражаттары колдонулат.

3. Айылдык саламаттык сактоо үчүн медициналык жардамдын көлөмдөрүн пландоодо географиялык алыстыгы, калктын жыштыгы, демографиялык көрсөткүчтөр, жыныс-курактык курамынын өзгөчөлүктөрү жана медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүнө таасирин тийгизүүчү башка критерийлер эске алынат.

4. Айыл калкына медициналык жардам көрсөтүүнүн бардык деңгээлдеринде медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу орган тарабынан жүзөгө ашырылат.

40-берене. Медициналык-санитардык жардамдын сапатын башкаруу Медициналык-санитардык жардамдын сапатын калктын керектөөлөрүн канааттандырууга багытталган комплекстүү иш-чаралар катары башкаруу медициналык-санитардык жардамдын сапатынын стандарттарын белгилөөчү жана алардын сакталышын контролдоочу саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жүзөгө ашырылат.

41-берене. Дене тарбия жана спорт менен алектенген жарандарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүү

1. Дене тарбия жана спорт менен алектенген жарандарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүү саламаттык сактоонун тийиштүү кызматтары тарабынан жүзөгө ашырылат.

2. Кыргыз Республикасынын санитардык-эпидемиологиялык кызмат органдары жана уюмдары коомдук саламаттык сактоо жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык дене тарбия жана спорт менен машыгуу үчүн колдонулуучу жайлардын, аймактардын жана жабдуулардын санитардык-техникалык абалын контролдоону ишке ашырат.

42-берене. Аскер кызматчыларына, ички иштер органдарынын, улуттук коопсуздук органдарынын жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аскер кызматы каралган аткаруу бийлигинин башка органдарынын кызматкерлерине медициналык-санитардык жардам көрсөтүү Аскер кызматчыларына, ички иштер органдарынын, улуттук коопсуздук органдарынын жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аскер кызматы каралган аткаруу бийлигинин башка органдарынын кызматкерлерине медициналык санитардык жардам ведомстволук медициналык-санитардык кызматтар тарабынан көрсөтүлөт. Алар кызмат өтөгөн жери же жашаган жери боюнча болбогондо же ведомстволук медициналык жана медициналык-санитардык саламаттык сактоо кызматтарында тийиштүү адистер же болбосо атайын жабдуулар болбогондо, белгиленген адамдарга медициналык-санитардык жардам түзүлгөн келишимдердин негизинде мамлекеттик же муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарында Министрлер Кабинети тарабынан белгилеген тартипте көрсөтүлөт.

43-берене. Эркиндиги чектелген адамдарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүү

1. Соттун өкүмү чыгарылбастан мыйзамдуу негизде эркиндиги чектелген, соттун өкүмү боюнча эркиндигинен ажыратуу жайларынан сырткаркы жазасын өтөп жаткан, убактылуу камоо изоляторлоруна, жаза-аткаруу тутумунун атайын мекемелерине жайгаштырылган адамдарга медициналык-санитардык жардамды түзүлгөн келишимдердин негизинде ведомстволук медициналык-санитардык кызматтар же болбосо мамлекеттик же муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары Министрлер Кабинети тарабынан белгилеген тартипте көрсөтөт.

2. Эркиндигинен ажыратуу жайларына жүргөн, зилдеме жаңы шишиктерден жабыр тарткан адамдарга онкологиялык жардам көрсөтүүнүн тартиби жана аны уюштуруу ички иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жана саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу орган тарабынан аныкталуучу тартипке жана шарттарга ылайык жүзөгө ашырылат.

3. Терминалдык баскычтагы зилдеме жаңы шишиктерден жапа чеккен адамдар эркиндигинен ажыратуу жайларынан бошотулат.

4. Мыйзамдуу негизде эркиндиги чектелген адамдарга психологиялык-психиатриялык жардам көрсөтүүнүн тартиби жана аны уюштуруу түзүлгөн келишимдердин негизинде ведомстволук медициналык-санитардык кызматтар, же болбосо мамлекеттик же муниципалдык саламаттык сактоо уюмдары тарабынан Министрлер Кабинети белгилөөчү тартипте жүзөгө ашырылат.

44-берене. Биомедициналык изилдөөлөр

1. Биомедициналык изилдөөлөр тирүү адамдарга жана жаныбарларга, тирүү жана өлгөн адамдын жана жаныбардын биологиялык үлгүлөрүнө, ошондой эле клиникалык-эпидемиологиялык маалыматтарды жана башка медициналык маалыматты пайдалануунун негизинде жүргүзүлүшү мүмкүн.

Биомедициналык изилдөөлөр фундаменталдык жана колдонмо биомедициналык изилдөөлөрдү камтыйт. Колдонмо биомедициналык изилдөөлөр медициналык-биологиялык изилдөөлөрдү, клиникага чейинки (клиникалык эмес) изилдөөлөрдү, клиникалык изилдөөлөрдү жана коомдук саламаттык жаатындагы изилдөөлөрдү камтыйт.

2. Биомедициналык изилдөөлөр жана адамды клондоо максаттары үчүн адам эмбриондорун түзүүгө тыюу салынат.

3. Адамдын эмбриондорун же адамдын түйүлдүгүн биомедициналык изилдөө учурунда жана андан кийин бузулууга дуушар кылган биомедициналык изилдөөлөргө тыюу салынат.

4. Клиникалык изилдөөлөр медициналык-биологиялык изилдөөлөрдүн, клиникага чейинки (клиникалык эмес) изилдөөлөрдүн оң натыйжалары алынган шартта жүргүзүлөт.

5. Колдонмо биомедициналык изилдөөлөр төмөнкүдөй талаптар сакталган учурда жүргүзүлүшү мүмкүн:

1) биомедициналык изилдөөлөр жаңы илимий маалыматтарды алууга жана аларды практикалык саламаттык сактоого жайылтууга багытталса;

2) изилдөө субъектисинин кызыкчылыктарын коргоо жана анын медициналык маалыматтарынын купуялуулугу камсыздалса;

3) изилдөө субъектисинин же анын мыйзамдуу өкүлүнүн изилдөөгө катышууга же анын биологиялык үлгүлөрүн жана медициналык маалыматын илимий максаттарда пайдаланууга макулдугу кагазда жазуу жүзүндө же жеке маалыматтарды коргоо жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык электрондук кол тамга коюлган электрондук документ түрүндө алынса;

4) дары каражаттарын, медициналык буюмдарды интервенциялык клиникалык изилдөөлөр ыйгарым укуктуу органдын уруксаты менен жүргүзүлсө.

6. Биомедициналык изилдөөлөрдү төмөнкүлөргө жүргүзүүгө тыюу салынат:

1) мыйзамдуу өкүлдөрү жок жашы жете электерге;

2) кош бойлуу аялдарга клиникалык изилдөөлөрдү жүргүзүү учурунда гана керектүү маалымат алынышы мүмкүн болгон жана кош бойлуу аялга жана түйүлдүккө зыян келтирүү тобокелчилиги толугу менен жокко чыгарылган учурда кош бойлуу аялдар үчүн багытталган медициналык технологияларга жана дары каражаттарына клиникалык изилдөөлөр жүргүзүлүп жаткан учурларды кошпогондо, кош бойлуу аялдарга;

3) аскер кызматчыларына;

4) эркиндигинен ажыратуу жайларында жаза өтөп жаткан адамдарга жана убактылуу камоо изоляторлорунда жана тергөө изоляторлорунда кармалып турган адамдарга;

5) психикасы бузулган (ооруган) оорулууларга психикалык бузулууларын (ооруларын) дарылоо үчүн багытталган медициналык технологияларды жана дары каражаттарын клиникалык изилдөөнү кошпогондо, сот тарабынан аракетке жөндөмсүз деп таанылган адамдарга.

7. Биомедициналык изилдөөгө катышууга жазуу жүзүндө макулдук алуу учурунда ыктыярчыга же бейтапка, жашы жете элек адамдын мыйзамдуу өкүлүнө, аракетке жөндөмсүз адамдын камкорчусуна төмөнкүдөй маалымат берилүүгө тийиш:

1) медициналык технология, дары каражаты, медициналык изилдөөнүн маңызы жана узактыгы жөнүндө;

2) медициналык технологиянын, дары каражатынын коопсуздук даражасы, тобокелдиктер жана күтүлүүчү натыйжалар жөнүндө;

3) медициналык технологияны, дары каражаттарын пайдаланууда ден соолуктун абалына күтүлбөгөн таасирлер берилген учурдагы иш-аракеттер жөнүндө;

4) ден соолукту камсыздандыруу шарттары жөнүндө.

Мында изилдөөлөр башталганга чейин ыктыярчы же бейтап, жашы жете элек адамдын мыйзамдуу өкүлү, аракетке жөндөмсүз адамдын камкорчусу изилдөөнүн кандай болбосун баскычында биомедициналык изилдөөлөрдөн баш тартуу мүмкүндүгү жөнүндө кабарландырылууга тийиш. Жазуу жүзүндөгү макулдашуу үч жана андан ашык нускада түзүлөт: тараптардын ар бири үчүн бирден нускадан жана бир нускасы саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жиберилет. Саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жазуу жүзүндөгү макулдашуулардын реестрин жүргүзүүгө, ошондой эле аларды түзүү тартибин жана формасын аныктоого милдеттүү.

8. Биомедициналык изилдөөлөр төмөнкү учурларда кандай болбосун баскычта токтотулат:

1) изилдөөлөргө катышып жаткан жашы жете элек адамдын, анын мыйзамдуу өкүлүнүн, аракетке жөндөмсүз адамдын камкорчусунун, бейтаптын же ыктыярчынын талабы боюнча;

2) ыктыярчынын же бейтаптын, жашы жете элек адамдын, аракетке жөндөмсүз адамдын өмүрүнө, ден соолугуна коркунуч жаралган учурда.

9. Биомедициналык изилдөөлөрдү жүргүзүүнүн милдеттүү шарттары болуп этикалык эксперттик органдын оң корутундусу, ал эми интервенциялык клиникалык изилдөөлөр үчүн изилдөөнүн катышуучусунун өмүрүн жана ден соолугун камсыздандыруу жөнүндө документтерди тариздөө дагы саналат.

10. Клиникалык жана медициналык-биологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүүнүн, диагноздоонун жана дарылоонун жаңы методдорун колдонуунун тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

45-берене. Санариптик саламаттык сактоо

1. Санариптик саламаттык сактоо жаатындагы иш ченемдик укуктук жөнгө салууну, санариптик саламаттык сактоо стандарттарын иштеп чыгууну жана бекитүүнү, саламаттык сактоо тармагынын маалыматтык жана коммуникациялык инфратүзүмүн өнүктүрүүнү, медициналык жеке маалыматтарды топтоону, иштеп чыгууну, сактоону, коргоону жана кагазсыз медицинага өтүүнү камтыйт.

2. Саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган улуттук деңгээлде сакталып турган медициналык жеке маалыматтарды иштеп чыгууну, сактоону жана коргоону жүзөгө ашырат.

3. Медициналык жеке маалыматтарды камтыган электрондук медициналык жазууларды түзүү үчүн медициналык жеке маалыматтарды топтоо, иштеп чыгуу жана сактоо медициналык жардам көрсөтүүнүн алкагында бейтаптын медициналык жардамды алууга маалымдалган макулдугун эске алуу менен ишке ашырылат.

4. Жеке адамдын макулдугу менен анын медициналык жеке маалыматтарына жетүү укугуна медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюмдары, саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жана медициналык жардам көрсөтүүгө чыгымдардын ордун финансылык толтурууга жооптуу уюм, ошондой эле илимий изилдөөлөрдү жүргүзүүчү жана жарандардын ден соолугун сактоону жана чыңдоону камсыз кылуучу стратегиялык программаларды ишке ашырууга жана иштеп чыгууга мониторинг жүргүзүүчү уюмдар ээ болот.

Көрсөтүлгөн уюмдар медициналык жеке маалыматтарга тиешелүү кызматтарды көрсөтүү үчүн зарыл болгон бөлүгүндө гана жетүү укугуна ээ болот.

5. Саламаттык сактоо уюмдары маалыматтарды Министрлер Кабинети аныктаган тартипте, көлөмдө жана эседе өткөрүп берүүнү камсыз кылууга милдеттүү. Санариптик саламаттык сактоо жаатында ишин жүзөгө ашырган же коомдук мамилелерге аралашкан жеке жана юридикалык жактар, мамлекеттик органдар электрондук медициналык жазууларды ыйгарым укуктуу орган тарабынан бекитилген эрежелерге ылайык түзөт, сактайт, коргойт.

6. Жеке адамдардын медициналык жеке маалыматтарын камтыган электрондук маалыматтык ресурстардан алынган маалымат кызматтык милдеттерди аткаруунун алкагында гана пайдаланылат. Аналитикалык, статистикалык ишти, илимий жана башка изилдөөлөрдү жүзөгө ашыруу үчүн медициналык маалыматтар жаксыздандырылган түрдө колдонулат.

7. Бирдиктүү медициналык маалыматтык тутум жөнүндө жобо, анын ичинде анда камтылган маалыматка жетүүнүн тартиби, маалыматты бирдиктүү тутумга берүүнүн тартиби жана мөөнөттөрү, бирдиктүү тутумду пайдалануу менен маалымат алмашуунун тартиби Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

46-берене. Аралыктан медициналык кызмат көрсөтүүлөр

1. Аралыктан медициналык кызмат төмөнкүлөр үчүн көрсөтүлөт:

1) илимий борборлордун жетектөөчү адистери, жождордун клиникалык кафедраларынын кызматкерлери; улуттук жана республикалык саламаттык сактоо уюмдарынын адистери тарабынан консультациялык жардам көрсөтүү;

2) дарылоо-диагноздоо иш-чараларынын, бейтаптын ден соолугунун абалына медициналык байкоо жүргүзүүнүн натыйжалуулугун баалоо;

3) диагнозду тактоо, түзөтүү жана бейтапты дарылоонун кийинки тактикасын аныктоо жана дарылоо-диагноздоо иш-чараларын дайындоо;

4) аралыктан консилиумдарды уюштуруу.

2. Бейтаптын ден соолугунун абалы жана диагнозу жөнүндө аралыктан медициналык кызмат көрсөтүүчү дарыгерлердин корутундусу расмий документ болуп саналат жана оорулуунун медициналык картасына киргизилүүгө тийиш.

3. Аралыктан медициналык кызмат көрсөтүүлөр жеке маалыматтарды коргоо жаатындагы мыйзамдар менен белгиленген талаптарды сактоо жана медициналык кызматкердин сырын коргоо менен ишке ашырылат.

4. Аралыктан медициналык кызмат көрсөтүүнү уюштуруу, көрсөтүүнүн жана акы төлөөнүн тартиби саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталат.

47-берене. Жыныстык таандыгын өзгөртүү, коррекциялоо Жыныстык таандыгын өзгөртүү, коррекциялоо аракетке толук жөндөмдүү, 25 жаштан жогору курактагы бейтаптын каалоосу боюнча медициналык-биологиялык жана социалдык-психологиялык көрсөткүчтөргө ылайык Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу тартипте медициналык кийлигишүү жолу менен саламаттык сактоо уюмдарында жүргүзүлөт.

48-берене. Биологиялык материалды жана медициналык калдыктарды пайдалануу, сактоо жана утилдештирүү Биологиялык материалды жана медициналык калдыктарды пайдалануу, сактоо жана утилдештирүү өндүрүш жана керектөө калдыктары жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана Министрлер Кабинети тарабынан белгиленүүчү тартипте жүзөгө ашырылат.

49-берене. Эвтаназияга тыюу салуу

1. Медициналык персоналга эвтаназияны жүзөгө ашырууга - оорулуунун өзүнүн өлүмүн кандайдыр бир иш-аракеттер же каражаттар менен, анын ичинде жашоосун кармап туруу боюнча жасалма чараларды токтотуу менен тездетүү жөнүндө өтүнүчүн канааттандырууга тыюу салынат.

2. Оорулууну билип туруп эвтаназияга түрткөн жана (же) эвтаназияны жүзөгө ашырган адам Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылат.

50-берене. Өлгөн учурду аныктоо. Жашоону кармап туруучу аппаратураны өчүрүү шарттары

1. Өлүмдү констатациялоо медициналык кызматкер (врач же фельдшер) тарабынан жүзөгө ашырылат.

2. Адам өлгөн учурду аныктоонун, реанимациялык иш-чараларды токтотуунун критерийлери жана тартиби Министрлер Кабинети тарабынан бекитилүүчү жобо менен белгиленет.

51-берене. Патологоанатомиялык союуларды жүргүзүү

1. Патологоанатомиялык союу врач тарабынан өлүмдүн себеби жана диагнозу жөнүндө маалыматтарды алуу максатында жүргүзүлөт.

2. Патологоанатомиялык союуну милдеттүү түрдө жүргүзүүнүн тартиби жана учурлары Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат. Калган учурларда, зомбулук менен өлгөнүнө шек саналбаса жана өлгөн адамдын үй-бүлө мүчөлөрүнүн, жакын туугандарынын же мыйзамдуу өкүлүнүн жазуу жүзүндөгү арызы же болбосо өлгөн адамдын тирүү кезинде өзүнүн эрки боюнча билдирүүсү бар болгондо патологоанатомиялык союу жүргүзүлбөйт.

3. Өлүмдүн себеби жана диагнозу жөнүндө корутунду үй-бүлө мүчөлөрүнө, ал эми алар жок болсо - өлгөн адамдын жакын туугандарына же мыйзамдуу өкүлүнө, ошондой эле укук коргоо органдарына алардын талабы боюнча берилет.

52-берене. Анатомиялык донорлук Анатомиялык донорлук - саламаттык сактоо уюмунун же жогорку кесиптик медициналык билим берүү уюмунун аракетке жөндөмдүү адамынын денесин (бөлүктөрүн, органдарын жана ткандарын) билим берүү процессинде жана илимий изилдөөлөрдө пайдалануу үчүн ыктыярдуу өткөрүп бериши. Жаран анатомиялык донорлук жөнүндө өз чечимин нотариус тарабынан күбөлөндүрүүгө жана чечимин жокко чыгарууга укуктуу. Анатомиялык донорлукту пайдалануу укугу анатомиялык донорлук жөнүндө керээз түзгөн жарандын биологиялык өлүмү аныкталгандан кийин пайда болот. Анатомиялык сүрөтүн аткаруу тартиби жана шарттары Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

53-берене. Жарандардын саламаттык сактоого укуктары

1. Жарандар жынысына, расасына, жаш курагына, этностук таандыгына, тилине, майыптыгына, үй-бүлөлүк абалына, дин тутуусуна, саясий же башка көз карашына, билимине, тегине, мүлктүк же башка абалына, жашаган жерине карабастан Кыргыз Республикасында саламаттык сактоого ажыратылгыс укуктарга ээ, алар төмөнкүлөр менен камсыз кылынат:

1) айланадагы жаратылыш чөйрөсүн коргоо, жарандардын эмгегинин, тиричилигинин, эс алуусунун, тарбия жана билим алуусунун жагымдуу шарттарын түзүү, коопсуз тамак-аш азыктарын жана дары-дармек каражаттарын өндүрүү жана сатуу;

2) мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарында медициналык-санитардык жардам алуу, ошондой эле жеке медициналык практика менен алектенген адамдардан медициналык-социалдык жардам алуу укугун ишке ашырууда бирдей мүмкүнчүлүктөрдү берүү;

3) жарандарга республиканын бүткүл аймагында медициналык-санитардык жардам көрсөтүү;

4) өзүнүн өмүрүн жана ден соолугун коргоо укугун берүү;

5) жарандарга үй-бүлөлүк врачты, жалпы практикадагы врачты эркин тандоо, ошондой эле стационарларда дарылоочу врачты тандоо мүмкүндүгүнө укук берүү;

6) Мамлекеттик кепилдиктер программасы боюнча акысыз жана жеңилдетилген шарттарда медициналык-санитардык жардам көрсөтүү жана Министрлер Кабинети тарабынан бекитилүүчү көлөмдө жашоо үчүн маанилүү дары каражаттарынын тизмегине киргизилген дары каражаттары менен камсыздоо;

7) медициналык көрсөткүчтөр боюнча тез жана кечиктирилгис медициналык жардам көрсөтүү;

8) жыныстык-курактык өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен алдын алуучулук медицина, гигиена, сергек жашоо образын калыптандыруу маселелери боюнча маалымат берүү;

9) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка укуктарды берүү.

2. Кыргыз Республикасынын АИВ-инфекциясын жуктуруп алган жарандары башка жарандар менен тең укукта балдарды асырап алууга жана көмөкчү репродуктивдик методдорду жана технологияларды пайдаланууга укуктуу.

54-берене. Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жүргөн жарандарынын саламаттыгын сактоого укугу Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жүргөн жарандарынын саламаттыгын сактоо укугу Кыргыз Республикасынын эл аралык келишимдерине ылайык, ал эми башка учурларда - алар жүргөн өлкөнүн мыйзамдарына ылайык камсыз кылынат.

55-берене. Чет өлкөлүк жарандардын, жарандыгы жок адамдардын жана качкындардын саламаттыгын сактоого укугу

1. Кыргыз Республикасынын аймагында жүргөн чет өлкөлүк жарандарга, Кыргыз Республикасында туруктуу жашаган жарандыгы жок адамдарга жана качкындарга саламаттыкты сактоо укугу Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо жана милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндөгү мыйзамдарына жана Кыргыз Республикасынын эл аралык келишимдерине ылайык кепилденет.

2. Чет өлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга жана качкындарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүү тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

56-берене. Жарандардын маалымат алууга укугу

1. Жарандар медициналык жардам көрсөтүүдө гумандуу, сый мамилеге, басмырлоого жол берилбешине жана купуялуулукка жана медициналык сырдын сакталышына укуктуу.

2. Жарандар саламаттыгын сактоого өбөлгө түзүүчү же ага зыяндуу таасирин тийгизүүчү факторлор жөнүндө анык жана өз убагындагы маалыматты туруктуу алууга укуктуу.

3. Жарандар дарыгердин этикасына ылайык оорунун мүнөзү, диагноздоонун, дарылоонун колдонулуучу методдору тууралуу маалымат алууга укуктуу.

57-берене. Жарандардын репродуктивдик укуктары

1. Ар бир адам саламаттыкты сактоонун ажырагыс бөлүгү катары сексуалдык жана репродуктивдик саламаттыкты сактоо боюнча бардыгын камтыган жеткиликтүү кызмат көрсөтүүлөргө укуктуу.

2. Жарандар үй-бүлөлүк абалына карабастан балдардын саны, алардын төрөлүү убактысы, төрөттөрдүн ортосундагы аралык боюнча, анын ичинде төрөлүүнү жөнгө салуунун заманбап методдорун колдонуу менен эркин, жооптуу чечим кабыл алууга жана контролдоого укуктуу.

3. Жарандар репродуктивдик саламаттыкты коргоо боюнча болгон коопсуз технологияларга, анын ичинде контрацепцияга, үй-бүлөнү пландоого, кош бойлуулукту токтотууга, ошондой эле тукумсуздукту, жыныстык жол менен жугуучу ооруларды, анын ичинде АИВди аныктоого жана дарылоого жеткиликтүү болууга укуктуу.

4. Жарандар жасалма уруктандыруу методдорун: инсеминацияны, имплантациялоону жана экстракорпоралдык уруктандырууну пайдаланууга укуктуу.

5. Жарандар медициналык көрсөткүчтөргө жана үй-бүлөлүк абалына карабастан карын энелик методду пайдалануу менен ата-эне болуу укугуна ээ.

6. Жарандар өздөрүнүн жыныс клеткаларын, репродуктивдик органдарынын ткандарын жана эмбриондорун криоконсервациялоого жана сактоого укуктуу. Сакталып турган жыныс клеткаларын адам өлүп калган учурда тукум улоо максатында пайдаланууга жубайы, атасы, энеси, балдары, бир туугандары укуктуу.

7. Соматикалык жана психикалык жактан дени сак, медициналык-генетикалык текшерүүдөн өткөн жашы жеткен жарандар жыныс клеткаларынын анонимдүү жана анонимдүү эмес донорлору боло алышат. Анонимдүү донорлордун өзүнүн жыныс клеткаларынын тагдыры жөнүндө маалыматты билүүгө укугу жок.

8. Аялдар үй-бүлөлүк абалына карабастан көз карандысыз репродуктивдик тандоого, анын ичинде коопсуз абортту тандоого укуктуу.

9. Нике курагына жеткен жарандар хирургиялык жол менен уруксуздандыруу методун ыктыярдуу колдонууга укуктуу.

58-берене. Жарандардын милдеттери Кыргыз Республикасынын жарандары төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) өзүнүн ден соолугуна, балдарынын, жакын туугандарынын жана айланасындагы адамдардын саламаттыгына кылдат мамиле жасоого, жеке жана коомдук саламаттыкты сактоо жана чыңдоо үчүн бирдей жоопкерчилик тартууга;

2) жеке жана коомдук саламаттыкка тиешелүү болгон медицина кызматкерлеринин дайындоолорун аткарууга;

3) өз ден соолугун башкаруу процессине, анын ичинде өнөкөт оорулары болгон учурда аларды башкаруу программаларына катышууга, оору жана аны дарылоо методдору, мүмкүн болуучу тобокелдиктер жана өтүшүп кетүүлөр жөнүндө маалымат алууга кызыкдар болууга;

4) саламаттык сактоо субъекттеринин талабы боюнча текшерүүдөн өтүүгө жана дарыланууга, медицина персоналына жана жакын туугандарына, жубайына аларда айланасындагылар үчүн коркунуч келтирүүчү жугуштуу жана башка оорулар бар экендиги жөнүндө маалымат берүүгө;

5) алардын айланасындагы адамдардын жугуштуу ооруларды жуктуруп алуусунан сактоого, алар туруктуу жашап жаткан жайларда эпидемияга каршы жана санитардык-саламаттык чыңдоочу иш-чараларды жүргүзүүгө тоскоолдук кылбоого.

59-берене. Үй-бүлөнүн укугу

1. Үй-бүлө (анын ар бир мүчөсү) Мамлекеттик кепилдиктер программасында аныкталган көлөмдө жана шарттарда санитардык-алдын алуу иш-чараларын жүргүзүү, жеткиликтүү медициналык-санитардык жардам көрсөтүү, медициналык реабилитациялоо аркылуу камсыз кылынуучу саламаттыкты сактоону коргоого укуктуу.

2. Үй-бүлө (анын ар бир мүчөсү) жашаган жери боюнча медициналык жардам көрсөтүүнү камсыз кылуучу үй-бүлөлүк дарыгерди тандоого укуктуу.

3. Саламаттык сактоо уюмунда дарылануунун бардык мезгилинин ичинде стационардык шарттарда беш жашка чыга элек балага медициналык жардам көрсөтүүдө, ап эми медициналык көрсөткүчтөр боюнча баланы багуу жана майыптыгы бар баланы багуу зарыл болгон учурда - баланын жаш курагына карабастан ата-энесинин бирине (мыйзамдуу өкүлдөрүнө) же үй-бүлөнүн башка мүчөлөрүнө чогуу болуу укугу берилет.

4. Ата-энелер же үй-бүлөдөгү мыйзамдуу өкүлдөр дарыланууну жактоону сактоо, ошондой эле жашы жете электердин саламаттыгын сактоону коргоо жаатындагы билим деңгээлин жогорулатуу үчүн жоопкерчилик тартат.

60-берене. Кош бойлуу аялдардын жана энелердин укуктары

1. Ар бир аял кош бойлуулукка даярдануу мезгилинде, кош бойлуу кезинде, төрөт учурунда жана төрөттөн кийин Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында саламаттык сактоо уюмдарында зарыл болгон медициналык-санитардык жардам менен акысыз камсыз болууга укуктуу.

2. Кош бойлуу аялдар алардын физиологиялык өзгөчөлүктөрүнө жана ден соолугунун абалына жооп берген шарттарда иштөөгө, төрөткө чейинки жана төрөттөн кийинки өргүүнү алууга укуктуу.

3. Аял кош бойлуу кезинде жана төрөттөн кийин, ошондой эле оорулуу балдарын баккан мезгилде эмгек жана мамлекеттик жөлөкпулдар жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамында белгиленген тартипте мамлекет тарабынан социалдык колдоо алынууга укуктуу.

4. Аялдар эмчек эмизүүнү колдоо, анын ичинде эмчек эмизүүнү коргоо жана жайылтуу укугуна ээ, анын ичинде төмөнкүлөргө укуктуу:

1) алты айга чейинки курактагы балдарга эмчек эмизүүнү жана балдарды эки жаш жана андан көп убакытка чейин эмчек эмизүүнү андан ары улантууну даярдоо жана жүзөгө ашыруу үчүн шарттарды камсыз кылуу (кенже курактагы балдарды тамактандыруу үчүн жумушчу күн ичинде кошумча тыныгуулар, толук эмес жумуш күнү, саламаттык сактоо уюмдарында кезексиз тейлөө, эне жана баланын бөлмөлөрү кызматтарын пайдалануу жана башка);

2) бала эмизген энелерге (ата-энелерге) квалификациялуу колдоо көрсөтүү, жалаң гана эмчек эмизүү жана кошумча тамактандыруу маселелери боюнча окутулган медициналык кызматкерлер тарабынан консультация берүү;

3) балага достук мамиледеги саламаттык сактоо уюмдары ишке ашырып жаткан эмчек эмизүү практикасын колдоо;

4) алты айга чейинки балдарга жалаң гана эмчек эмизүүнүн жана эмчек эмизүүнү туура кошумча тамактандыруу менен эки жашка чейин жана андан көп убакытка улантуунун артыкчылыктары жөнүндө маалымат берүү;

5) эмчектеги балдарды жана кенже курактагы балдарды аба, суу, темир жол, шаардык жүргүнчүлөр транспорту жана жалпы пайдалануудагы автомобиль транспорту менен акысыз ташуу.

5. Бала эмизген энелерге жагымдуу шарттарды түзүү максатында мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында, ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан ишканаларда, мекемелерде жана уюмдарда эне жана бала үчүн атайын орун жайлар каралат. Мындай орун жайларды уюштурууга талаптар Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

61-берене. Балдардын жапа жашы жете электердин укугу

1. Ар бир бала жана жашы жете элек бала Министрлер Кабинети аныктоочу тартипте алдын алуучу медициналык кароодон өтүүгө, эмделүүгө, динамикалык байкоо жүргүзүлүүгө, дарыланууга, дары-дармек менен камсыз кылынууга, ден соолугун чыңдоого жана уюштурулган эс алууга укуктуу.

2. Балдар жана жашы жете электер маалымат алууга жана билим алууга, алардын сексуалдык, репродуктивдик укуктарын жана саламаттыгын сактоого жана коргоого, үй-бүлөлүк жашоого даярданууга укуктуу.

3. Билим берүү уюмдары жана саламаттык сактоо уюмдары жашы жете электерге маалыматтын жана сексуалдык билимдин жеткиликтүүлүгүн камсыздоо үчүн жоопкерчилик тартат. Окутуу жашы жете электердин жаш курагына жараша муктаждыктарын эске алуу менен саламаттык сактоо уюмдары менен биргеликте иштелип чыгып бекитилген программалар боюнча жүзөгө ашырылат, жана тиешелүү даярдыгы бар адистер тарабынан жүргүзүлөт.

4. Балдар жана жашы жете электер алардын же алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн макулдугу менен балдар жана өспүрүмдөр үчүн саламаттык сактоонун адистештирилген наркологиялык уюмдарынан (наркологиялык бөлүмдөрдөн, кабинеттерден, балдардын кризистик жана реабилитациялык борборлорунан жана башкалардан) акысыз наркологиялык жардам алууга укуктуу.

5. Балдарга жана өспүрүмдөргө карата наркологиялык күбөлөндүрүү, текшерүүнү жана наркологиялык экспертизаны жүргүзүү алардын ата-энелеринин же мыйзамдуу өкүлдөрүнүн милдеттүү катышуусу менен жүзөгө ашырылат.

62-берене. Улгайган жарандардын укуктары Улгайган жарандар үйүндө, мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарында, калкты социалдык жактан коргоо тутумунун мекемелеринде медициналык-санитардык жардам алууга, ошондой эле дары-дармек менен, анын ичинде Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында жеңилдетилген шартта камсыз болуу укуктарына ээ. Улгайган жарандарга, анын ичинде улгайган жалгыз бой жарандарга жана жалаң пенсионерлерден турган үй-бүлө мүчөлөрүнө медициналык-санитардык жардам көрсөтүү аларда болгон ооруларын дарылоого жана багууга, ооруп калган жана өздөрүнүн негизги турмуштук керектөөлөрүн канааттандырууга жөндөмсүз болгон учурда алардын активдүү жашоо образын колдоого жана социалдык жактан коргоого багытталган.

63-берене. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын (ДМЧА) укуктары

1. ДМЧА, анын ичинен ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдар жана бала кезинен майыптыгы бар адамдар медициналык-санитардык жардам алууга, реабилитациялоого, абилитациялоого, дары-дармектер, протездер, протездик-ортопедиялык буюмдар, жүрүүчү каражаттар, өпкөнү жасалма дем алдыруу үчүн чыгымдалуучу материалдар, стома (тешик) салынган (гастростома, трахеостома, калостома) адамдар үчүн чыгымдалуучу материалдар менен жеңилдетилген шарттарда камсыз болууга, ошондой эле кесиптик даярдыктан жана кайра даярдоодон өтүүгө укуктуу.

2. Эмгекке жарамсыз ДМЧАлар Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында саламаттык сактоо уюмдарында медициналык-санитардык жардам алууга, үйүндө карап-күтүүгө, ал эми негизги жашоо-тиричиликтик керектөөлөрүн канааттандырууга жөндөмсүз болуп калган учурда - калкты социалдык жактан коргоо тутумунун мекемелеринде багууга укуктуу.

3. ДМЧАга медициналык-санитардык жардам көрсөтүүнүн тартиби жана алар үчүн жеңилдиктердин тизмеги саламаттык сактоо жана милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен аныкталат.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

64-берене. Инфекциялык эмес оору жана инфекциялык оору менен ооруган адамдардын укуктары

1. Инфекциялык эмес оору жана инфекциялык оору менен жабыркаган адамдар жарандардын жана бейтаптардын жалпы укуктарына кошумча төмөнкүлөргө укуктуу:

1) саламаттык сактоо уюмдарында алардын ведомстволук баш ийүүсүнө жана менчигинин түрүнө карабастан медициналык байкоо жүргүзүүгө;

2) врачтын жетекчилиги астында медициналык мекемелерде же амбулатордук жардам түрүндө паллиативдик жардам алууга;

3) инфекциялык оору жана өтүшүп кеткен инфекциялык эмес оору менен ооруган бейтаптар үчүн Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында акысыз адистештирилген, квалификациялуу медициналык-санитардык жардам алууга;

4) инфекциялык жана инфекциялык эмес оору менен ооруган бейтаптар үчүн Мамлекеттик кепилдиктер программасына ылайык лабораториялык-дарт аныктоо изилдөөлөрүнө акысыз жетүүгө;

5) инфекциялык оору жана өтүшүп кеткен инфекциялык эмес оору менен ооруган бейтаптар үчүн Мамлекеттик кепилдиктер программасына ылайык жашоо үчүн маанилүү дары каражаттарынын тизмегиндеги препараттарды акысыз жана жеңилдетилген шарттарда алууга;

6) кургак учук менен ооруган адамдар үчүн саламаттык сактоонун адистештирилген уюмдарына дарыланууга жөнөтүүдө республикалык жана жергиликтүү бюджеттердин каражаттарынын эсебинен акысыз барууга (барууга жана кайра келүүгө).

2. Мындан тышкары кант диабети менен ооруган адамдар төмөнкүлөргө укуктуу:

1) диабетти өзү контролдоого окутууга;

2) инсулин алуу зарыл болгон учурда ага жетүүгө;

3) окутуу процессинде инсулиндин инъекцияларын алуу жана тамакты өз учурунда ичүү үчүн керектүү убакыттын берилишине;

4) өзүн контролдоо жана диагноздоо каражаттары менен камсыз болууга.

3. Психикасы бузулган, ошондой эле психикалык активдүү затты колдонуудан улам пайда болгон бузулуулары бар бардык адамдар, аларга медициналык жардам көрсөтүлгөндө жарандардын жана бейтаптардын жалпы укуктарына кошумча төмөнкүлөргө укуктуу:

1) психикасы жана жүрүм-туруму бузулган адамдар үчүн мыйзамдуулук, боорукердик, гумандуулук жана адамдын жана жарандын укуктарын жана эркиндигин сактоо принциптеринин негизинде өтө аз чектөө шарттарында, мүмкүн болушунча жашаган жери боюнча психиатриялык жана наркологиялык жардамга;

2) алардын талабы боюнча психиатриялык жардам көрсөтүүгө катышып жаткан кандай болбосун адисти анын макулдугу менен врачтык комиссияда иштөө үчүн чакырууга;

3) психикасы жана жүрүм-туруму бузулуусуна байланыштуу жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин чектөөлөрдүн Кыргыз Республикасынын мыйзамында каралган учурларда гана колдонулушуна. Психикасы бузулган адамдардын укуктарын жана эркиндиктерин психиатриялык аныкталган дартынын, психиатриялык же наркологиялык стационарда, социалдык стационардык мекемеде динамикалык байкоодо жүргөн фактылардын же атайы окутуунун негизинде эле чектөөгө жол берилбейт;

4) улуттук клиникалык колдонмолорго жана протоколдорго киргизилген психиатриялык, наркологиялык жардамдын методдорун жана түрлөрүн тандоого;

5) Мамлекеттик кепилдиктер программасына ылайык жашоо үчүн маанилүү дары каражаттарынын тизмегиндеги препараттарды акысыз жана жеңилдетилген шарттарда алууга;

6) психиатриялык, наркологиялык текшерүү жол-жобосу, күбөлөндүрүү, дарылоо, психиатриялык, психологиялык-психиатриялык, наркологиялык экспертизалардын жол-жоболору жана алардын жыйынтыктары жөнүндө; дарылануу, тигил же бул экспертизадан өтүү үчүн аларды жөнөтүүнүн себептери жана укук ченемдүүлүгү жөнүндө анык маалыматты алууга;

7) медициналык күбөлөндүрүү жана наркологиялык экспертиза жүргүзүү маселелери боюнча өзүнүн укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоодо өзүнүн тандоосу боюнча мыйзамдуу өкүлүн чакырууга.

4. Психикасы бузулуудан жана психикалык-активдүү затты колдонуудан улам пайда болгон бузулуулардан стационардык дарыланып жаткан адамдарда анда жүргөн бүткүл убакыттын ичинде алардын туруктуу жашаган жери боюнча турак жайга болгон укугу сакталат.

5. Зилдеме жаңы шишиктерден жабыр тарткан адамдар Кыргыз Республикасынын аймагында онкологиялык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоонун адистештирилген уюмдарына консультациялык же дарылоо жардамын алуу үчүн жеңилдетилген шартта жылына бир жолу баруу укугуна ээ.

6. Кургак учук менен ооруган адамдар адистештирилген стационарларда дарыланууга укуктуу. Кургак учук менен биринчи жолу ооруп жаткан же кургак учук менен кайрадан ооруган адамдар убактылуу эмгекке жарамсыздык баракчасын алууга укуктуу, анын узактыгы эмгекке жарамсыз болгон убакыттан тартып 12 айга чейинки чекте медициналык, социалдык жана эпидемиологиялык көрсөткүчтөр боюнча аныкталат. Убактылуу эмгекке жарамсыздык баракчасын белгиленген мөөнөттөн ашыкча узартуу же туруктуу эмгекке жарамсыздыкты белгилөө Министрлер Кабинети аныктаган тартипте жүзөгө ашырылат.

7. Мамлекеттик жана муниципалдык саламаттык сактоо уюмдарында кургак учуктан дарыланып жаткан балдарга мектепке чейинки, базалык жана баштапкы жалпы, негизги жалпы жана орто билим берүү программалары боюнча окутуу мүмкүндүгү саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан аныкталуучу тартипте жана көлөмдө берилет.

65-берене. Өзгөчө кырдаалдарда жабыр тарткан жана экологиялык жактан жагымсыз райондордо жашаган жарандардын укуктары Өзгөчө кырдаалдарда жабыр тарткан, экологиялык жактан жагымсыз райондордо жашаган жарандар медициналык-санитардык жардам алууга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарында аныкталган тартипте алардын саламаттыгына келтирилген зыяндын ордун толтурууга укуктуу.

66-берене. Бейтаптын укуктары

1. Бейтап медициналык жардам үчүн кайрылганда жана аны алууда төмөнкүлөргө укуктуу:

1) текшерүү жана дарылоо үчүн зарыл болгон мезгилде стационарда болууга;

2) Министрлер Кабинети белгилеген тартипте саламаттык сактоо уюмдарында жеңилдетилген медициналык, дары-дармектик, ортопедиялык жана башка кызмат көрсөтүүлөрдү алууга;

3) медициналык жана тейлөөчү персонал тарабынан сый жана гумандуу мамилеге;

4) санитардык-гигиеналык талаптарга ылайык келген шарттарда текшерилүүгө, алдын-алууга, дарыланууга, медициналык реабилитациялоого жана багылууга;

5) консилиум жана башка адистердин консультацияларын өткөрүүгө;

6) анын жазуу жүзүндөгү макулдугу менен жана Министрлер Кабинети белгилеген тартипте илимий жана медициналык эксперименттерге катышууга;

7) анын укуктарын коргоо үчүн ага адвокаттын же башка мыйзамдуу өкүлүнүн кирүүсү;

8) дин кызматчысын ага киргизүүгө, ал эми стационарда - диний ырым-жырымдарды жасоо үчүн шарттарды, анын ичинде, эгерде бул стационардын ички тартибин бузбаса, өзүнчө орун жай алууга уруксат берүүгө;

9) диагноздоо, дарылоо процессинде медициналык билим берүү уюмдарынын студенттеринин катышуусунан баш тартууга;

10) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка укуктарга.

2. Бейтаптын укуктары бузулган учурда, ага медициналык жардам көрсөтүлүп жаткан саламаттык сактоо уюмунун түздөн-түз жетекчисине же башка кызмат адамына, тийиштүү кесиптик медициналык коомдук уюмдарга, прокуратурага же болбосо сотко даттануу менен кайрыла алат.

67-берене. Психиатриялык же наркологиялык стационарларда болгон бейтаптардын укуктары жана милдеттери

1. Бейтапка аны психиатриялык стационарга жайгаштыруунун негиздери жана максаттары, анын укуктары жана стационардагы белгиленген эрежелер ал билген тилде түшүндүрүлүүгө тийиш, бул жөнүндө медициналык документтерге жазылат.

2. Бейтаптар төмөнкүлөргө укуктуу:

1) гезиттерге жана журналдарга жазылууга;

2) эгерде бейтап 18 жашка толо элек болсо, жалпы билим берүүчү мектептин же интеллектуалдык өнүгүүсү бузулган балдар үчүн атайын мектептин программасы боюнча билим алууга;

3) эгерде бейтап өндүрүштүк жумушка катышса, башка жарандар менен бирдей эмгеги үчүн анын санына жана сапатына жараша сый акы алууга.

3. Бейтаптардын саламаттыгы же коопсуздугу үчүн дарылоочу дарыгердин, бөлүм башчысынын же башкы врачтын сунуштоосу боюнча, ошондой эле башка жактардын саламаттыгынын же коопсуздугунун кызыкчылыгында бейтаптардын төмөнкү укуктары чектелиши мүмкүн:

1) кат алышууну цензурасыз жүргүзүүгө;

2) аманаттарды, бандеролдорду жана акча которууларды алууга жана жөнөтүүгө;

3) телефонду пайдаланууга;

4) келгендерди кабыл алууга;

5) биринчи кезекте зарыл болгон предметтерге ээ болууга жана сатып алууга, өз кийимин пайдаланууга.

68-берене. Бейтаптын ден соолугунун абалы жөнүндө маалыматты алуу укугу

1. Ар бир бейтап өзүнүн ден соолугунун абалы жөнүндө маалыматты, анын ичинде текшерилүүнүн жыйынтыктары, оорусунун бар экендиги, анын аныкталган дарты жана божомолу, дарылоо методдору, алар менен байланышкан тобокелдиктер, медициналык кийлигишүүнүн мүмкүн болуучу варианттары, алардын кесепеттери жана жүргүзүлгөн дарылоонун натыйжалары жөнүндө маалыматтарды өзүнө жеткиликтүү формада алууга укуктуу.

2. Бейтаптын ден соолугунун абалы жөнүндө маалымат анын өзүнө, ал эми 16 жаш куракка чыга элек адамдарга жана мыйзамда белгиленген тартипте аракетке жөндөмсүз деп таанылган бейтаптарга карата алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнө дарылоочу врач, саламаттык сактоо уюмунун бөлүм башчысы же жүргүзүлгөн текшерүүгө жана дарылоого түздөн-түз катышкан башка адистер тарабынан берилет. Эгерде мындай бейтап рационалдуу чечимдерди кабыл ала тургандай абалда болсо, саламаттыгынын абалы жөнүндө маалымат жеке өзүнө берилет жана ал маалыматты ачыкка чыгарууга тыюу салууга укуктуу.

3. Ден соолугунун абалы жөнүндө маалымат бейтапка анын эркине каршы берилиши мүмкүн эмес. Оорунун өөрчүшүнүн жагымсыз болжолу болгон учурда, эгерде бейтап үй-бүлө мүчөлөрүнө бул жөнүндө билдирүүгө тыюу салбаса жана (же) ушундай маалымат берилүүгө тийиш болгон адамды дайындабаса, медициналык-этикалык ченемдерди сактоо менен маалымат бейтапка жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнө билдирилүүгө тийиш.

4. Бейтаптын медициналык документтеринде камтылган маалымат врачтык жашыруун сырды түзөт жана бейтаптын макулдугусуз ушул Мыйзамдын 168-беренесинде каралган негиздер боюнча гана берилиши мүмкүн.

5. Жаран өзүнүн укуктарын жана эркиндиктерин ишке ашырууда анын психикалык саламаттыгынын абалы жөнүндө маалыматтарды берүү же болбосо аны дарыгер-психиатр тарабынан текшерүү талаптарына Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген учурларда гана жол берилет.

6. Бейтаптар медицина кызматкеринен төмөнкүлөр тууралуу анык маалыматтарды алууга укуктуу:

1) көрсөтүлүүчү медициналык кызматтардын түрлөрү жана тартиби жөнүндө;

2) саламаттык сактоо уюмун аккредитациялоо аттестатынын бар экендиги жөнүндө;

3) аны текшерүүгө жана дарылоого катышып жаткан медициналык персоналдын аты, фамилиясы, кызмат орду жана квалификациясы жөнүндө;

4) эмгек жана тамактануу режими, дене тарбия жана спорт менен машыгуу, анын оорусуна байланыштуу реабилитациялык иш-чаралар жөнүндө;

5) дары-дармек каражаттарын кабыл алуу тартиби, мүмкүн болуучу кошумча таасирлери жөнүндө.

69-берене. Медициналык кийлигишүүгө макулдук берүү

1. Медициналык кийлигишүүнүн зарыл болгон алдын ала шарты болуп Кыргыз Республикасынын жаранынын же мыйзамдуу өкүлүнүн маалымдалган, ыктыярдуу түрдөгү жазуу жүзүндөгү макулдугу саналат.

2. Жарандын абалы ага өз эркин билдирүүгө мүмкүндүк бербеген, ал эми медициналык кийлигишүү шашылыш көрсөткүчтөр боюнча зарыл болгон учурларда аны жарандын кызыкчылыгында жүргүзүү жөнүндө маселесин консилиум чечет, ал эми консилиумду чогултууга мүмкүн болбогондо -саламаттык сактоо уюмунун кызмат адамдарына кийин кабарлоо менен түздөн-түз дарылоочу (кезметчи) дарыгер чечет.

3. 16 жаш куракка чыга элек адамдарга жана мыйзамда белгиленген тартипте аракетке жөндөмсүз деп таанылган жарандарга карата медициналык кийлигишүүгө макулдукту ушул Мыйзамдын 67-беренесинин 1-бөлүгүндө каралган маалыматтар аларга билдирилгенден кийин алардын мыйзамдуу өкүлдөрү берет. Мыйзамдуу өкүлдөр жок болгон учурда медициналык кийлигишүү жөнүндө чечимди консилиум, ал эми консилиумду чогултууга мүмкүн болбогондо - саламаттык сактоо уюмунун кызмат адамдарына жана мыйзамдуу өкүлдөрүнө кийин кабарлоо менен түздөн-түз дарылоочу (кезметчи) дарыгер кабыл алат.

4. Хирургиялык кийлигишүүдө, адамдын органдарын жана (же) ткандарын трансплантациялоодо, кан куюуда жана диагноз коюунун татаал инвазивдүү методдорун колдонууда жарандын жазуу жүзүндөгү макулдугу керек. Мында ал алдыда боло турган операциялык кийлигишүүгө байланыштуу анын ден соолугу үчүн мүмкүн болуучу татаалдыктар жөнүндө эскертилүүгө тийиш.

5. Врачтар медициналык кийлигишүүгө эчак киришкен жана аны токтотуу же андан баш тартуу ошол адамдын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч туудургандыктан мүмкүн болбогон учурларды кошпогондо, макулдук чакыртып алынышы мүмкүн.