3-берене. Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу негизги түшүнүктөр жана аныктамалар

1. Ушул Мыйзамда төмөнкүдөй түшүнүктөр пайдаланылат:

1) абилитация - бул жаракат алуунун же оорунун натыйжасында күчүн жоготкон функцияларды калыбына келтирүүнү сунуштаган, али калыптана элек функцияларга жана көндүмдөргө ээ болууга же өнүктүрүүгө жардам берүү максатындагы процесс;

2) опиоиддердин агонисттери - фармакологиялык таасири опиоиддик рецепторлордун активдешүүсүнүн натыйжасында өнүккөн жана аларга бардык опиоиддер кирген заттар;

3) аккредитация - саламаттык сактоо уюмдарынын кесиптик ишти аккредитациялоо стандарттарына ылайык жүргүзүү үчүн компетенттүүлүгүн таануунун расмий жол-жобосу;

4) адистин кесиптик компетенттүүлүгүн аттестациялоо - медициналык, фармацевтикалык же башка билим алган адамдын белгилүү бир медициналык адистик же болбосо фармацевтикалык иш боюнча медициналык ишти жүзөгө ашырууга карата талаптарга шайкеш келүүсүн аныктоо жол-жобосу;

5) энелердин өлүмүнө аудит - өлүмгө түрткү берген медициналык, социалдык жана башка факторлордун негизинде жаткан энелер өлүмүнүн себептерин аныктоо максатында, келечекте бул учурларды болтурбоо боюнча сунуштарды иштеп чыгуу үчүн энелердин өлүмүнүн учурларына тереңдетилген системалык сереп салуу;

6) врач - диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу жаатында даярдыкты алган, жогорку медициналык билими бар адис;

7) жалпы практиканын врачы - бейтаптарга медициналык жардам көрсөтүү боюнча атайын даярдыктан өткөн врач;

8) врач-интерн, врач-ординатор - интернатура же болбосо ординатура программасынын алкагында окуган жана медициналык уюмда насаатчынын жетекчилиги алдында иштөөчү дарыгер;

9) көмөкчү репродукциялык технологиялар - тукумсуздукту дарылоо усулдары (жасалма инсеминация, жасалма уруктандыруу жана эмбрионду имплантациялоо), аларды пайдаланууда бойго бүтүүнүн жана эмбриондордун эрте өнүгүүсүнүн айрым же бардык этаптары эненин организминен тышкары жүзөгө ашырылат (анын ичинде донордук жана/же криоконсервацияланган жыныс клеткаларын, репродуктивдүү органдардын ткандарын жана эмбриондорду, ошондой эле карын энеликти пайдалануу менен);

10) гемопоэтикалык өзөк клеткалары - баш сөөк мээнин клеткалары, дифференцировкалоонун жана өстүрүүнүн натыйжасында алардан кан клеткаларынын бардык түрлөрү: эритроциттер, тромбоциттер жана лейкоциттердин ар кандай түрлөрү алынат;

11) эрте жаштагы балдар - 12 айдан 36 айга чейинки жаштагы балдар;

12) балдардын тамак-аш аралашмасы - ошол азыкка карата техникалык регламенттерде белгиленген талаптарга ылайык өнөр жайлык негизде даярдалган жана ымыркайлардын төрөлгөндөн баштап жана/же жашоосунун биринчи алты айынын ичинде керектөөлөрүн канааттандыруу үчүн арналган жана биринчи алты айдан кийин да баланын тамактануу муктаждыктарын жарым-жартылай канааттандырууну уланткан азыктарды камтыган, жаныбарлардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

13) аралыктан көрсөтүлүүчү медициналык кызматтар - медицина кызматкерлеринин өз ара, жеке жактар жана (же) алардын мыйзамдуу өкүлдөрү менен аралыктан өз ара аракеттенүүсүн, белгиленген адамдарды идентификациялоону, ошондой эле алар тарабынан жасалган аракеттерди документтештирүүнү камсыз кылуучу санариптик технологиялар аркылуу ооруларга жана жаракаттардын дартын аныктоо, дарылоо, медициналык реабилитациялоо жана алдын алуу, изилдөөлөрдү жана баалоолорду жүргүзүү максатында медициналык кызматтарды көрсөтүү;

14) дистрибьютор же белгиленген продуктуларды таратуучу - белгиленген продуктуларды дүңүнөн же чекене сатуу менен алектенген жеке же юридикалык жак;

15) донордук функция - медициналык текшерүүнү жана медициналык максаттар үчүн кан жана анын компоненттерин донациялоо жол-жобосун аткарууну камтыган донордун ыктыярдуу аракети;

16) карын энелик келишим - балалуу болууну каалаган адамдар/адам менен жасалма уруктандыруу же эмбрионду имплантациялоо усулун колдонууга жана аны төрөлгөнгө чейин боюнда көтөрүүгө макулдугун берген аялдын ортосундагы макулдашуу;

17) донация - адамдын кан тапшыруу жол-жобосу, анын алдында талапкер алты баскычты (каттоо, анализдерди тапшыруу, дарыгердин кабыл алуусу, тамактануу же суусундук ичүү, кан тапшыруу, маалымкат алуу) өзүнө камтыган "донордун жолун" басып өтөт;

18) донор - жеке адам:

а) медициналык максаттар үчүн канды жана анын компоненттерин ыктыярдуу тапшыруучу;

б) бейтапка куюу же жалгаштыруу үчүн өзүнүн канынын, башка ткандарынын бөлүгүн же органын берүүчү;

19) Бирдиктүү төлөөчү - милдеттүү медициналык камсыздандыруу программаларын каржылоого ыйгарым укуктуу болгон милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндө саясатты ишке ашыруу боюнча аткаруу органы;

20) айланасындагылар үчүн коркунуч жараткан оорулар - булактары кыска мөөнөттө көп сандагы адамдардын жуктуруп алуусуна жана (же) өлүмүнө алып келиши мүмкүн болгон оорулар;

21) психоактивдүү заттардан көз карандылык (көз карандылык синдрому) - психоактивдүү заттарды узак убакыт жана интенсивдүү пайдалануунун кесепетинен келип чыгуучу психикалык жана физикалык көз карандылыктан турган симптомдордун комплекси. Көз карандылык синдрому эл аралык классификациялардын критерийлери боюнча белгиленет;

22) ден соолук үчүн пайда жөнүндө билдирүү - продуктунун же анын компоненттеринин жана ден соолуктун ортосунда байланыштын бар экендигин ырастаган, болжолдогон же билдирген кандай болбосун билдирүү. Мындай билдирүү төмөнкүлөрдү камтыйт, бирок аны менен чектелбейт:

а) организмдин өсүүсү, өөрчүшү жана ченемде иштеши үчүн азыктандыруучу заттын физиологиялык ролун сыпаттаган азыктандыруу функциясы тууралуу ырастоо;

б) тамак-аш азыктарын же алардын компоненттерин пайдалануунун ден соолукка оң таасири же функциялардын жакшырышы, же ден соолуктун өзгөрүшү же сакталышы менен байланышкан конкреттүү пайдалуу натыйжаларга тиешеси бар кандай болбосун башка функционалдык таасир жөнүндө билдирүү;

в) жалпы диетанын, оорунун өөрчүү тобокелдигин азайтуунун же ден соолукка байланыштуу абалдын контекстинде продуктуну же анын курамдык бөлүктөрүн пайдаланууга байланыштуу оорунун тобокелдигинин төмөндөөсү жөнүндө билдирүү;

23) зилдеме жаңы шишик (шишик) - инфильтративдик өсүүсү бар, тегерегиндеги ткандарга жармашып өсүүчү, аларды бузуучу, метастаз түзүүгө жөндөмдүү шишик;

24) ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адам (мындан ары - ДМЧА) - жашоо-тиричиликтин чектелишине алып келүүчү жана аны социалдык коргоо жана реабилитациялоо зарылдыгын жаратуучу оорулар, жаракаттардын кесепеттери же кемтиктер менен шартталган организмдин функцияларынын катуу бузулушу менен ден соолугу бузулган адам;

25) психикалык активдүү заттарды колдонуудан улам психикасы жана жүрүм-туруму бузулган адам - кандайдыр бир психикалык активдүү заттан физикалык жана/же психикалык көз каранды абалында болгон жана белгиленген тартипте медициналык мекеме тарабынан ОЭК боюнча дарты аныкталган адам;

26) имплантация - уруктандырылган жумуртка клеткасын жатын көңдөйүнө киргизүү жолу менен жасалма уруктандыруу методу;

27) инсеминация - уруктандыруу максатында эркектин жыныс клеткаларын жатын көңдөйүнө жасалма киргизүү жолу менен жасалма уруктандыруу методу;

28) инсулин - 1-типтеги кант диабетин дарылоо үчүн негизги препарат катарындагы уйку безинин гормону;

29) жасалма тамактандыруу - эне сүтүн жарым-жартылай же толугу менен алмаштырган, өнөр жайлык негизде өндүрүлгөн ар кандай тамак-аш азыгы менен тамактандыруу;

30) клиникалык база - ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан клиникалык база катары аныкталган, медициналык кадрларды даярдоону, кайра даярдоону жана квалификациясын жогорулатууну камсыз кылуучу жана бейтаптарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү, ошондой эле саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда аккредитациядан өткөн саламаттык сактоо уюму;

31) клиникалык протокол - белгилүү бир ооруда же клиникалык кырдаалда бейтапка далилдүү негизде медициналык жардам көрсөтүүгө карата медициналык кызматкерлер аткарууга тийиш болгон жалпы талаптарды белгилөөчү документ;

32) Кыргыз Республикасынын комплекстүү интеграцияланган саламаттык сактоо системасы - жарандардын ден соолугун коргоо жаатында улуттук жана мамлекеттик программаларды укук улантуу принциптеринде аткаруу, Кыргыз Республикасынын медициналык билим берүүсүн жана медицина илимин өнүктүрүү боюнча мамлекеттик саясатты ишке ашыруучу саламаттык сактоонун жана социалдык кызматтын мамлекеттик, муниципалдык жана жеке уюмдары тарабынан ооруларды алдын алуу, өз убагында аныктоо, дарылоо жана реабилитациялоо үчүн адамга өмүр бою көрсөтүлүүчү медициналык жана социалдык кызматтардын тутуму;

33) кандын компоненттери - дарылоо максатында колдонулуучу, түрдүү методдор аркылуу нак кандан даярдалышы мүмкүн болгон, канды түзүүчү формалык элементтер (эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер, плазма, плазманы түзүүчүлөр);

34) канды консервациялоо - донордук кандын курамын жана касиеттерин узак мөөнөттүн аралыгында сактоо үчүн шарттарды түзүү максатында консервациялоочу каражатта донордук канды даярдоо;

35) бөтөлкөдөн тамактандыруу - упчусу бар бөтөлкө менен суюк же жарым-жартылай катуу тамак берүү;

36) консилиум - текшерүүгө алынган бейтаптын ден соолугунун абалы жөнүндө корутунду иштеп чыгуу, оорунун аныкталган дартын белгилөө, анын болжолун, оорулууну текшерүү жана дарылоо тактикасын аныктоо максатында бир же ар түрдүү адистиктеги врачтардын кеңешмеси;

37) Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо тутумунун консолидацияланган бюджети - мамлекеттик бюджеттин, милдеттүү медициналык камсыздандыруунун, тышкы карыздардын жана донорлордун гранттык жардамынын каражаттарынын, ошондой эле атайын казыналык эсептерде топтолгон каражаттардын, калктын тең төлөөсүнөн түшкөн каражаттардын жана Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдары менен тыюу салынбаган башка каражаттардын жыйындысы;

38) контрацепция - каалабаган кош бойлуулукту алдын алуу методдору жана каражаттары;

39) кан - донордон даярдалган жана канды куюу же болбосо андан ары өндүрүү үчүн иштелип чыккан нак кан;

40) криоконсервация - биоматериалды кийин кайра калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгү менен төмөн температурада сактоо;

41) оор учурлар - төрөт кыйынчылыктар менен коштолгон же өмүргө коркунуч жараткан жагдайлар жана кош бойлуулуктун татаалдашуусу болгон, аларды изилдөө шашылыш кийлигишүүнүн сапатын баалоого жардам берүүчү учурлар;

42) логотип - компанияны же продуктуну идентификациялоого жардам берүүчү эмблема, сүрөт же символ;

43) тамак-аш азыктарын маркировкалоо - керектөө таңгагына, транспорттук таңгакка же керектөө таңгагына жана (же) транспорттук таңгакка бекитилген же алардын ичине салынган же болбосо аларга тиркелген маалымат алып жүрүүчүнүн башка түрүнө жазуулар, сүрөттөр, белгилер, символдор, башка белгилөөлөр жана (же) алардын комбинациялары түрүндө түшүрүлгөн тамак-аш азыктары жөнүндө маалымат;

44) маркетинг - белгиленген азыктарды жана каражаттарды илгерилетүү, жайылтуу, сатуу, анын ичинде коомчулук менен байланышты камсыз кылуу, ошондой эле маалыматтык камсыздоо;

45) материалдар жана жабдуулар - саламаттык сактоо уюмдары жана социалдык камсыздоо мекемелери тарабынан колдонулуучу медициналык же башка жабдуу, медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн каражаттар жана башка материалдар;

46) эненин ден соолугу - аялга жана ымыркайга коопсуз төрөттү камсыз кылуу, эненин ооруга чалдыгуусун жана өлүмгө учуроосун азайтуу максатында кош бойлуулукка даярдоону, үй-бүлөнү пландоону, төрөткө чейинки жана төрөттөн кийинки карап күтүүнү камтуучу, аялдын кош бойлуу, төрөт, төрөттөн кийинки мезгилдеги ден соолугу;

47) энелердин өлүмү - аялдын кош бойлуулугу (анын узактыгына жана түйүлдүктүн жайгашкан жерине карабастан) менен шартталган жана кош бойлуу мезгилинде же ал аяктагандан кийин 42 күндүн ичинде кош бойлуулук менен байланышкан, кош бойлуулук же болбосо аны коштоо менен өтүшүп кеткен кандайдыр бир себептен улам, бирок кырсыктан же кокустан келип чыккан себептен эмес каза болушу;

48) медициналык-биологиялык изилдөө - оорунун абалынын келип чыгуу же өөрчүү себептерин, шарттарын жана механизмдерин аныктоо, дарылоо жана алдын алуу методдорун иштеп чыгуу үчүн изилдөөгө алынган абалдын же оорунун түзүмдүк-функционалдык комплексин жөнөкөйлөтүлгөн түрдө лабораториялык жаныбарларда кайра пайда кылууга (моделдөөгө) негизделген изилдөө;

49) инфекциялык эмес оорулары бар адамдарды медициналык-социалдык коргоо - инфекциялык эмес оорулуу адамдардын ден соолугун коргоону жана жашоо-тиричилигинин шарттарын камсыз кылуучу, мамлекет тарабынан кепилденген атайын экономикалык, социалдык, укуктук жана медициналык чаралардын тутуму;

50) медициналык-санитардык жардам - жарандардын саламаттыгын сактоого, чыңдоого жана калыбына келтирүүгө багытталган медициналык жана башка чаралардын комплекси;

51) медициналык-социалдык жардам - бейтаптын дайыма сутка бою медициналык байкоо жүргүзүүнү жана багууну талап кылган, бирок интенсивдүү медициналык жардам көрсөтүүнү талап кылбаган өнөкөт оорулары болгон учурда медициналык жардам көрсөтүүнүн түрү;

52) медициналык маалымат тутуму - саламаттык сактоонун субъекттеринин процесстерин электрондук форматта жүргүзүүнү камсыз кылуучу маалыматтык тутум;

521) медициналык иш - медициналык-санитардык жардам, медициналык жана медициналык-алдын алуу кызматтарды берүү жана көрсөтүү боюнча кесиптик иш;

53) медициналык алдын алуу - бейтаптын жеке кызыкчылыгына негизделген, оорулардын пайда болуу ыктымалдыгын төмөндөтүүгө, алардын пайда болушуна жана жайылышына түрткү берүүчү себептерди жана шарттарды аныктоого багытталган медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн комплекси;

54) медициналык реабилитация - бейтаптын организминин кадимкидей иштешин калыбына келтирүүгө жана анын оорунун натыйжасында бузулган функционалдуу мүмкүнчүлүктөрүн компенсациялоого багытталган медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн комплекси;

55) медициналык кызмат көрсөтүү - бейтаптардын саламаттыгын жакшыртууга же диагноздоого, дарылоого жана реабилитациялоого багытталган, сарпталган чыгымдардын ордун Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдарына ылайык толтурууну караган кызмат көрсөтүү;

56) медициналык этика - медицина кызматкеринин медициналык-санитардык, санитардык-алдын алуу жардамын көрсөтүү процессинде бейтап, коом, медициналык башка кызматкерлер менен өз ара мамилелериндеги этикалык ченемдердин жана жүрүм-турум принциптеринин жыйындысы;

57) медициналык жана фармацевтик кызматкерлер - ишин саламаттык сактоо уюмдарында жүзөгө ашыруучу, жогорку, орто кесиптик медициналык, фармацевттик жана башка билими бар адамдар;

58) медициналык кийлигишүү - врач же болбосо башка медицина кызматкери тарабынан конкреттүү бейтапка карата аткарылуучу, алдын алуу, диагноздоо, дарылоо, реабилитациялоо же изилдөө багытындагы ар кандай текшерүү, дарылоо жана консультация берүү;

59) жасалма уруктандыруу методдору - бойго бүтүүнүн жана түйүлдүктүн организмден тышкары эрте өнүгүүсүнүн айрым же бардык этаптарын жүзөгө ашырууда колдонулуучу тукумсуздукту дарылоо усулдары;

60) ымыркай - он эки айга чейинки курактагы бала;

61) эне үчүн сүт - кош бойлуу жана бала эмизген аялдарга арналган, бул азыкка карата техникалык регламенттерде белгиленген талаптарга ылайык өнөр-жайлык негизде даярдалган жаныбардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

62) мультидисциплинардык команда - үй-бүлөлөрдүн жайгашкан жерине карабастан алардын ооруларынын алдын алуу, диагноздоо жана дарылоо боюнча медициналык кызматтарды көрсөтүү боюнча биргелешип иштөө үчүн түзүлгөн баштапкы медициналык-санитардык жардамдын ар кандай багыттагы адистеринин командасы (үй-бүлөлүк дарыгерлер, фельдшерлер, акушерлер, медициналык айымдар, социалдык кызматкерлер, саламаттык сактоо жаатындагы психологдор);

63) наркологиялык уюмдар - мыйзамда белгиленген тартипте наркологиялык жардам көрсөтүүчү уюмдар (бөлүмдөр же иш бөлмөлөрү);

64) баңгизат каражаттары - синтетикалык же табигый жол менен алынган заттар, алардын препараттары, ошондой эле тиешелүү эл аралык конвенцияларда ушундай катары классификацияланган өсүмдүктөр, ага тете алардын таасиринин же аларды кыянаттык менен пайдалануунун натыйжасында баңгизат каражаттарынын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесине киргизилген, Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон башка заттар жана өсүмдүктөр;

65) балдардын өсүүсүндөгү бузулуулар жана артта калуулар - коомдогу балдардын орточо өсүүсүнө салыштырмалуу кечигүү менен мүнөздөлгөн жана ден соолугунун абалындагы тигил же башка өзгөрүүлөрдүн же чөйрөнүн жагымсыз таасиринин натыйжасы болуп саналган кадимкидей өсүүдөн ымыркай же бала курактагы ар кандай олуттуу четтөөлөр;

66) инфекциялык эмес оорулар - көпчүлүк учурда алдын алууга боло турган жана жалпы тобокелдик факторлору, негизги детерминанттар жана кийлигишүү үчүн мүмкүнчүлүктөр менен байланышкан диабетти, жүрөк-кан тамыр ооруларын, ракты, өнөкөт респиратордук ооруларды жана психикалык бузулууларды камтыган оорулардын тобу;

67) жаңы төрөлгөн ымыркай - төрөлгөн учурдан тартып 28 күндүк (4 жума) куракка жеткенге чейинки бала;

68) белгиленген азыктардын үлгүсү - акысыз берилүүчү белгиленген азыктын порциясы же анча чоң эмес көлөмү;

69) онкология - жаңы шишиктердин пайда болуу себептерин, өөрчүү механизмдерин, клиникалык көрүнүштөрүн изилдөөчү жана аларды диагноздоо, дарылоо, алдын алуу методдорун иштеп чыгуучу медицина жана биология жааты;

70) опиоид - уктатуучу апийимдин алколоиддерине, алардын синтетикалык аналогдоруна жана организмде синтезделген, баш мээдеги бир эле ошол спецификалык рецепторлор менен өз ара аракеттенүүчү, ооруну басуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон жана бейпилдик сезимин (эйфорияны) пайда кылуучу кошундуларга карата колдонулуучу жаппы термин;

71) орган - ткандардын эволюциялык калыптанган комплекси болуп эсептелген, жалпы функциясы, түзүмдүк уюштурулушу жана өнүгүүсү менен бириктирилген организмдин бөлүгү;

72) саламаттык сактоо уюмдары - Кыргыз Республикасында жарандарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн уюмдаштыруучу (менчик ээси) тарабынан түзүлгөн мамлекеттик, муниципалдык жана жеке менчик саламаттык сактоо уюмдары;

73) интернатура/ординатура - максаты өз алдынча клиникалык практикага кирүүгө уруксат алуу үчүн тиешелүү адистик боюнча врачтын кесиптик квалификациясына ээ болуу же өзгөртүү болуп саналган, жогорку окуу жайынан кийинки медициналык билим берүүнүн деңгээли;

74) кант диабетинин өтүшүп кетүүсү - көздүн торчосунун ажыроосуна жана көздүн толук же жарым-жартылай көрбөй калуусуна (диабеттик ретинопатия), өнөкөт бөйрөк жетишсиздигинин акыркы стадиясынын негизги себептеринин бири болуп саналган бөйрөктөрдүн жабыркоосуна (диабеттик нефропатия), трофикалык жаралардын пайда болуусуна, инфекция жуктурууга, гангренага, мүмкүн болуучу ампутацияларга жана анын кесепетинен майыптыкка жеткирүүчү буттардын патологиялык абалына (диабеттик таман синдромуна) алып келүүчү кант диабетинин кан тамырдык өтүшүп кетүүсү;

75) жарандардын саламаттыгын коргоо - ар бир адамдын дене бойлук жана психикалык саламаттыгын сактоого жана чыңдоого, ден соолугу начарлаган учурда медициналык жардам берүүгө багытталган саясий, экономикалык, укуктук, социалдык, маданий, илимий, экологиялык, медициналык, санитардык-гигиеналык жана эпидемияга каршы мүнөздөгү чаралардын жыйындысы;

76) паллиативдик жардам - айыкпас оорулуу жарандардын жашоо сапатын жакшыртуу максатында жүзөгө ашырылуучу жана ооруну, дарттын башка оор көрүнүштөрүн басууга багытталган, медициналык кийлигишүүлөрдү, психологиялык мүнөздөгү иш-чараларды жана багууну камтыган иш-чаралардын комплекси;

77) белгиленген азыктардын партиялары - өндүрүүчү же таратуучу тарабынан социалдык максаттар үчүн узак убакыт ичинде кайтарымсыз же арзан баада берилүүчү белгиленген азыктардын аныкталган саны;

78) "кант диабети менен ооруган адамдын паспорту" же идентификациялык код - кант диабети менен ооруган адамга квалификациялуу адистештирилген, кечиктирилгис медициналык жардамды өз убагында көрсөтүү үчүн бейтаптын туруктуу жашаган жери боюнча саламаттык сактоо уюмдары тарабынан берилген, оору жөнүндө маалыматтарды камтыган документ;

79) бейтап - саламаттык сактоо уюмдарында же жекече иштеген медицина кызматкерлеринде тиешелүү медициналык документтерди тариздөө менен медициналык-санитардык жардам көрсөтүлүүчү адам;

80) кайчылаш жарнама - башка азыкты илгерилетүүдө аналогиялуу фирмалык аталыштарды, таңгактын дизайнын, этикеткаларды, текстти, сүрөттөрдү, түстүү схемаларды, символдорду же ураандарды, ошондой эле башка каражаттарды пайдалануу;

81) перинаталдык өлүм - кош бойлуулуктун 22-жумасынан тартып түйүлдүктүн жана ымыркайдын төрөлгөндөн кийинки 7 күнгө чейинки өлүмүнүн бардык учурлары;

82) перинаталдык аудит - бул болтурбай коюуга мүмкүн болгон перинаталдык өлүм менен байланышкан факторлорду баалоо процесси;

83) жеке медициналык маалыматтар - жеке адамдын ден соолугу жана ага көрсөтүлгөн медициналык кызматтар жөнүндө маалыматтарды камтыган, электрондук, кагаз же башка материалдык алып жүрүүчүлөрдө белгиленген жеке маалыматтар;

84) үй-бүлөнү пландоо - жарандардын белгилүү бир сандагы балдарды төрөөнү жана тарбиялоону аң-сезимдүү тандоосуна, алардын төрөлүшүнүн ортосундагы аралыктарды сактоого, ошондой эле жарандардын репродуктивдик саламаттыгын сактоого багытталган социалдык, медициналык жана укуктук чаралардын тутуму;

85) жыныс клеткалары - эркектин жыныс клеткалары (сперматозоиддер) жана аялдын жыныс клеткалары (жумуртка клеткалары);

86) инсулиндин жарым жылдык запасы - кант диабети менен ооруган адамдардын жашоо тиричилигин камсыз кылуу үчүн зарыл болгон инсулиндин стратегиялык запасы, анын жоктугу кант диабети менен ооруган адамдардын сөзсүз өлүмүнө алып келет;

87) кийинки тамак-аш аралашмасы - төмөнкүлөрдү билдирет:

а) 6 айдан үч жашка чейинки ымыркайларды тамактандырууга ылайыктуу катары сатылуучу же башка ыкма менен көрсөтүлүүчү, өнөр жайлык негизде даярдалган, жаныбардан же өсүмдүктөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

б) атайын медициналык максаттар же диеталык талаптар үчүн ар кандай тамак-аш аралашмасы, ошондой эле 6 айдан үч жашка чейинки өтө арыктап кеткен балдар үчүн ар кандай терапиялык азык;

88) Жарандарды медициналык-санитардык жардам менен камсыз кылуу боюнча мамлекеттик кепилдиктер программасы (мындан ары - Мамлекеттик кепилдиктер программасы) - саламаттык сактоо жана милдеттүү медициналык камсыздандыруу чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык менчигинин түрүнө карабастан, саламаттык сактоо уюмдарында медициналык-санитардык жардам алууга жарандардын укуктарын ишке ашырууну камсыз кылуучу жарандарга медициналык-санитардык жардам көрсөтүүнүн кепилденген көлөмү, түрлөрү жана шарттары;

89) кайрымдуулук ишканалары жана мекемелери - жарандардын айрым категорияларынын кызыкчылыктарында кайрымдуулук иштерин жүзөгө ашыруу үчүн түзүлгөн коммерциялык эмес уюмдар;

90) прекурсорлор - эл аралык конвенцияларда баңгизат каражаттарын жана психотроптук заттарды даярдоо үчүн колдонулуучу химиялык материалдар катары классификацияланган заттар жана алардын туздары, ошондой эле ушул эле максатта пайдаланылуучу жана Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон химиялык заттар жана алардын туздары;

91) кандын препараты - түрдүү технологияларды пайдалануу менен адамдын канынан же плазмасынан алынган дары каражаты;

92) колдонмо биомедициналык изилдөө - диагноздоо, дарылоо же оорулардын алдын алуу чөйрөсүндө конкреттүү максаттарга жетүүгө багытталган биомедициналык изилдөө;

93) кошумча азык - өнөр жайлык же башка ыкма менен өндүрүлгөн (даярдалган), 6 айдан 36 айга чейинки курактагы ымыркайлар үчүн эмчек сүтүнө, балдардын тамак-аш аралашмасына жана кийинки тамак-аш аралашмасына кошумча катары колдонулуучу кандай болбосун азык (мындан ары - кошумча тамактандыруу азыгы);

94) белгиленген өндүрүмдү өндүрүүчү (даярдоочу) - сатып алуучуларга (керектөөчүлөргө) сатуу үчүн белгиленген өндүрүмдү өз атынан өндүрүүнү (даярдоону) жүзөгө ашыруучу жана бул өндүрүмдүн техникалык регламенттердин талаптарына шайкештиги үчүн жоопкерчилик тартуучу, уюштуруу-укуктук формасына карабастан уюм же жеке ишкер, анын ичинде чет өлкөлүк ишкерлер;

95) балдарды жасалма тамактандыруу үчүн азыктар жана каражаттар (мындан ары - белгиленген азыктар):

а) балдардын тамак-аш аралашмасы;

б) алты айга чейинки балдарды тамактандыруу үчүн ылайыктуу азык катары рынокто сатылган же башкача көрсөтүлгөн кандай болбосун башка азык;

в) кийинки тамак-аш аралашмасы;

г) эрте жаш курактагы балдар үчүн тамак-аш аралашмасы;

д) колдонууга даяр дарылык азык/даяр дарылык тамак;

е) кошумча азык;

ж) тамактандыруу үчүн бөтөлкөлөр, упчулар (упчулуу бөтөлкө), бош упчулар;

з) өнөр жайлык негизде эне үчүн жасалган сүт;

и) Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин чечими менен балдарды жасалма тамактандыруу үчүн азыктар жана каражаттар деп таанылган жана ушул Мыйзамдын колдонулушуна туура келген кандай болбосун башка азыктар;

96) белгиленген азыктарды илгерилетүү төмөнкүлөрдү камтыйт:

а) белгиленген азыктарды жарнамалоо;

б) атайын көргөзмөлөрдү өткөрүү, атайын дисплейлерди колдонуу, белгиленген азыктын баасын арзандатуунун ар кандай ыкмаларын берүү (сатып түгөтүү, өздүк наркынан төмөн сатуу, башка азыкты кошуп сатуу), белгиленген азыкты сыйлык же белек катары берүү;

в) белгиленген азыктын бир же андан ашык үлгүлөрүн кайсы болбосун адамга берүү;

г) белгиленген азыктарды керектөөнү идеалдаштыруу боюнча ар кандай маалыматтык жана билим берүү материалдарын белекке берүү жана жайылтуу;

д) ушул Мыйзамдын 111-беренесинде каралган учурларды кошпогондо, белгиленген азыктардын этикеткаларында же эмчек эмген жана эрте жаш курактагы балдардын тамактануусуна тийиштүү ар кандай маалыматтык жана билим берүү материалдарында ден соолукка пайдасы тууралуу билдирүүлөрдү пайдалануу;

е) белгиленген азыктын кайчылаш жарнамасы;

97) медицина кызматкерлеринин кесиптик катасы - ак ниеттүү жаңылуунун кесепети болуп саналган жана кылмыштын курамын же жоруктун белгисин камтыбаган, өзүнүн кесиптик милдеттерин аткарууда аларга көз каранды болбогон жагдайларда кетирген катасы;

98) психотроптук заттар - синтетикалык же табигый жол менен алынган заттар, ошондой эле тиешелүү эл аралык конвенцияларда ушул сыяктуу классификацияланган алардын препараттары, ага тете алардын таасиринен же аларды кыянаттык менен пайдалануудан улам Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон баңгизат каражаттарынын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесине киргизилген башка заттар же кандай болбосун табигый материалдар;

99) психиатрия - психиканын бузулууларын медицинанын методология призмасы, аларды диагноздоо, алдын алуу жана дарылоо методдору аркылуу окуп үйрөнүүчү клиникалык медицинанын тармагы;

100) психикалык саламаттык - бул психологиялык жана социалдык бакубатчылыктын абалы, мында адам өзүнүн мүмкүнчүлүктөрүн ишке ашырат, жашоодогу кыйынчылыктарга жана стресске натыйжалуу туруштук берет, жемиштүү аң-сезимдүү иш-аракеттерди жүзөгө ашырат жана социумдун өнүгүшүнө өз салымын кошот;

101) психиатриялык уюмдар - мыйзамда белгиленген тартипте психиатриялык жардам көрсөтүүчү уюмдар (бөлүмдөр же иш бөлмөлөрү);

102) психиатриялык жардам - жарандардын психикалык саламаттыгын ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдарында белгиленген негиздер боюнча жана тартипте текшерүү, психикасынын бузулууларынын алдын алуу, психикасы бузулган адамдарды дарылоо, багуу, медициналык-социалдык реабилитациялоо;

103) психотикалык эмес деңгээлде психиканын бузулуусу (оору) - аң-сезимдин бузулушу менен коштолбогон, бейтаптын интеллектуалдык-мнестикалык чөйрөсүнүн сакталышын билдирген жана психиканын жөөлүү, галлюцинациялар жана кайгы-капанын болушу менен шартталган жүрүм-турумундагы агрессивдүү тенденциялар түрүндөгү курч бузулуулардын болушун жокко чыгаруучу психикалык аракеттин бузулушу;

104) психикалык активдүү зат - борбордук нерв тутумунун иштешине таасир тийгизүүчү жана психикалык абалды аң-сезимдин өзгөргөн абалына чейин өзгөртүүгө алып келүүчү зат, анын ичинде Кыргыз Республикасында контролго алынууга тийиш болгон баңгизат каражаттарынын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесиндеги заттар;

105) кан тапшыруу пункту - канды жана анын компоненттерин стационардык жана көчмө шарттарда алуучу жер;

106) саламаттык сактоо уюмдарынын кызматкерлери - саламаттык сактоо уюмдарында иштеген жеке адамдар, ошондой эле тейлөөчү персонал жана ыктыярдуу башталышта иштеген башка адамдар;

107) белгиленген азыктарды таратуучулар - белгиленген азыктарды дүң же чекене сатуу менен алектенген жеке же юридикалык жак;

108) медицинадагы реабилитациялоо - оорулуулардын жана ДМЧАлардын организминин бузулган функцияларын, ошондой эле социалдык функцияларын жана эмгекке жарамдуулугун калыбына келтирүүгө (же компенсациялоого) багытталган медициналык, педагогикалык жана социалдык иш-чаралардын комплекси;

109) кант диабетинен жапа чеккен адамдардын регистри - кант диабети менен ооруган адамдардын маалыматтар банкын түзүү жана андан ары байкоо жүргүзүү стратегиясын иштеп чыгуу жана дарылоо аларды каттоо жана автоматташтырылган эсепке алуу;

110) белгиленген азыкты жарнамалоо - белгиленген азыкты сатууга же өткөрүп берүүгө көмөктөшүү максатында ап жөнүндө маалыматты берүү, анын ичинде, бирок чектелбестен:

а) басылма, электрондук жалпыга маалымдоо каражаттарын, байланыштын телекоммуникациялык жана башка каражаттарын (жазуу жүзүндөгү басылмалар, телекөрсөтүү, радио, тасмалар, электрондук берүү, анын ичинде Интернет, социалдык түйүндөр, видео роликтер, телефон же мобилдик тиркеме) пайдалануу;

б) эмблемаларды, белгилерди, жарнама такталарын, кулактандырууларды, кабарламаларды, сүрөттүк сыпаттамаларды же башка үлгүлөрдү көрсөтүү;

111) репродуктивдик ден соолук - адамдын тукум улоого жөндөмдүүлүгүн аныктоочу толук дене бойлук, психикалык саламаттыгынын жана социалдык бакубаттуулугунун абалы;

112) репродуктивдик органдар жана ткандар - көбөйүү процессине катышуучу, жашоонун үзгүлтүксүздүгүн жана улануучулугун камсыз кылуучу органдар жана ткандар; аларга, негизинен, урук клеткасы, сперма, энелик без, эркектин урук бези же эмбриондор кирет;

113) репродуктивдик укуктар - жарандардын тукум улоого, алардын репродуктивдик ден соолугун коргоого жана никеде же никеден тышкары бала төрөөгө же төрөөдөн баш тартууга, бойго бүтүрүү жана бала төрөө методдоруна карата чечимдерди эркин кабыл алууга, ошондой эле бул чөйрөдө медициналык-социалдык, маалыматтык жана консультациялык жардам алууга укуктары;

114) реципиент - ага донордук канды же анын компоненттерин жана препараттарын куюу, донордон органды же ткандарды трансплантациялоо жүргүзүлүүчү бейтап;

115) санитардык-алдын алуу жардамы - адамга жашоо чөйрөнүн факторлорунун зыяндуу таасирин жоюуга же азайтууга, жугуштуу оорулардын жана жугуштуу эмес массалык оорулардын пайда болушун жана жайылышын болтурбоого багытталган уюштуруучулук, административдик, санитардык-гигиеналык, эпидемияга каршы жана башка чаралар;

116) калктын санитардык-эпидемиологиялык бакубатчылыгы - адамга жашоо чөйрөнүн факторлорунун зыяндуу таасири болбогон жана анын жашоо-турмушунун жагымдуу шарттары камсыздалган калктын ден соолугунун, адамдын жашоо чөйрөсүнүн абалы;

117) кант диабети - инсулиндин секрециясынын жана/же таасиринин натыйжалуулугунун бузулуусунан улам гипергликемия менен мүнөздөлгөн, убакыттын өтүшү менен ар кандай органдардын - көздүн, бөйрөктүн, нервдердин, жүрөктүн жана кан тамырлардын бузулушуна алып келүүчү алмашуу ооруларынын тобу;

118) сексуалдык ден соолук - мажбурлоодон, басмырлоодон жана зомбулуктан эркин болгон сексуалдык мамилелерге позитивдүү жана урматтоо менен мамиле кылууну аныктаган дене бойлук, психикалык жана социалдык бакубатчылыктын абалы;

119) сексуалдык билим - репродуктивдик ден соолук маселелери боюнча ишенимдүү жана илимий негизделген маалыматты берүүчү жана чечим кабыл алуу, баарлашуу жана репродуктивдик тутумдун ооруларынын тобокелдигин азайтуу менен байланышкан көндүмдөрдү өнүктүрүүчү билим;

120) сексуалдык укуктар - сакталышы бардык адамдардын сексуалдык саламаттыгына жетүү жана сактоо үчүн зарыл болгон эркиндик, кадыр-барк жана теңчилик принциптерине негизделген адам укуктарынын ажырагыс бөлүгү;

121) үй-бүлөлүк дарыгер - жарандарга алардын жынысына, жашына жана жашаган жерине карабастан алгачкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүү үчүн атайын көп тармактуу даярдыктан өткөн врач;

122) зыянды азайтуу - бул психикалык активдүү заттарды колдонуудан улам психикасы бузулган адамдардын арасында терс кесепеттерди азайтууга багытталган методдор жана программалар;

123) Бирдиктүү төлөөчү тутум - саламаттык сактоо уюмдары тарабынан калкты милдеттүү медициналык камсыздандыруу боюнча камсыздандырылган калкка көрсөтүлгөн медициналык-санитардык жана фармацевттик кызматтар үчүн эсептөөлөр боюнча каржылоону андан ары жүргүзүү максатында милдеттүү медициналык камсыздандыруу каражаттарын бириктирип топтоо;

124) мектептик саламаттык сактоо тутуму - мектепте билим алуу мезгилинде адамдардын ден соолугун колдоого жана чыңдоого багытталган иш-чаралардын комплекси;

125) саламаттык сактоо кызматтары - саламаттык сактоонун белгилүү бир чөйрөсүндө иш жүргүзгөн саламаттык сактоонун органдары, мамлекеттик жана муниципалдык уюмдары;

126) кан кызматы - максаты дарылоо-алдын алуу уюмдарын кандын сапаттуу компоненттери жана препараттары менен камсыз кылуу болуп саналган, донордук канды жана анын компоненттерин даярдоо, кайра иштетүү, сактоо боюнча мамлекеттик саламаттык сактоо тутумунун адистештирилген медициналык уюмдарынын жыйындысы болгон саламаттык сактоо тармагы;

127) эрте жаш курактагы балдар үчүн тамак-аш аралашмасы - 12 айдан ашкан курактагы кичине балдарды тамактандыруу үчүн жарактуу катары сатылуучу же башка жол менен көрсөтүлгөн, өнөр жайлык негизде өндүрүлгөн, жаныбарлардан же өсүмдүктөрдөн алынган сүт же сүт сыяктуу азык;

128) тең төлөө - Мамлекеттик кепилдиктер программасын каржылоонун көлөмүнөн ашыкча көрсөтүлүүчү медициналык кызмат көрсөтүүлөрдү алган жарандын анын наркын төлөөгө катышуусу;

129) өз үн-өзү контролдоо каражаттары - кант диабети менен ооруган адамдарга кандагы глюкозанын, заарадагы глюкозанын жана кетон заттарынын деңгээлин өз алдынча аныктоого мүмкүндүк берүүчү диагноздоочу тест-тилкечелер жана приборлор (глюкометрлер);

130) демөөрчүлүк - адамга же адамдардын тобуна, же мамлекеттик же жеке менчик уюмга кандай болбосун финансылык жардам же натуралай түрдөгү жардам, мында демөөрчүнүн тиешелүү ниети болот;

131) карын энелик - карын эненин жана потенциалдуу ата-эненин/ата-эненин биринин ортосундагы келишим боюнча карындагы баланы көтөрүүнү жана баланы төрөөнү өзүнө камтыган көмөкчү репродуктивдик технологиялардын түрү;

132) карын эне- карын энелик келишим боюнча анын генотибин алып жүрбөгөн баланы карында көтөрүп жүрүүчү жана төрөөчү аял;

133) телемедицина түйүнү - медициналык жабдуулар менен жабдылган жана маалыматтык-коммуникациялык технологиялар аркылуу аралыктан медициналык кызматтарды көрсөтүү, электрондук форматта окутуу жана медициналык маалыматтарды алмашуу үчүн бирдиктүү маалыматтык мейкиндикке бириктирилген стационардык жана мобилдик телемедициналык борборлордун түйүнү;

134) терминалдык баскыч - зилдеме жаңы шишиктерден жабыр тарткан, айыккыс дартка чалдыккан жарандардын биологиялык өлүмүнүн алдындагы организмдин функцияларынын начарлоо абалы;

135) ткань - жалпы функциясы, түзүлүшү жана (же) келип чыгышы менен бириктирилген клеткалардын жана клеткалык эмес түзүлүштөрдүн тутуму;

136) салттуу (элдик) медицина - ден соолукту чыңдоо жана дарылоо максатында да, жана ооруларды диагноздоо жана алдын алуу максатында да колдонулушу мүмкүн болгон, элдик тажрыйбада калыптанган медициналык билимдердин, көндүмдөрдүн жана билгичтиктердин жыйындысы;

137) трансплантация - патологиялык процесстин натыйжасында жок болгон же бузулган ткандарды же органдарды өзүнүн ткандары же органдары, же болбосо башка организмден алынгандар менен алмаштыруу;

138) жансыз дене, сөөк - адамдын биологиялык өлүмүнөн кийинки денеси;

139) медициналык күбөлөндүрүүдөн, медициналык текшерүүдөн же дарылоодон баш тартуу - ички иштер органдарынын кызматкеринин медициналык күбөлөндүрүүгө карата тескемесин атайылап аткарбоо, ага тете баңгизат каражаттарын же психотроптук заттарды кыянаттык менен пайдаланган адам тарабынан врачтын дайындоолорун жана сунуштоолорун аткарбоо;

140) ден соолукту чыңдоо - бул ден соолукту аныктоочу факторлорго (детерминанттарга) контролду күчөтүүгө жана анын негизинде өзүнүн ден соолугун жакшыртууга мүмкүндүк берүүчү процесс;

141) таңгак - белгиленген өндүрүмдү жайгаштыруу, коргоо, ташуу, жүктөө жана түшүрүү, жеткирүү жана сактоо үчүн колдонулуучу буюм;

142) социалдык камсыздоо мекемелери - мамлекеттик, муниципалдык жана жеке менчик түрүндө негизделген балдар интернаттары, балдар үйлөрү (яслилер), бөбөктөр үйлөрү жана башка ушул сыяктуу мекемелер;

143) негизги инфекциялык эмес оорулар үчүн жалпы тобокелдик факторлору - тамеки чегүү, алкоголь, тамактануу, дене бойлук жигердүүлүктүн жетишсиздиги, семирүү, кан басымдын жогорулашы, кандагы глюкоза, кандагы липиддер;

144) фармацевттик иш - дары каражаттарын жана медициналык буюмдарды жүгүртүү чөйрөсүндө дары каражаттарын жана медициналык буюмдарды ташып келүү, ташып чыгуу, сатып алуу, маркировкалоо, ташуу, сактоо, бөлүштүрүү (берүү), колдонуу жана жок кылуу/утилдештирүү менен байланышкан дары каражаттарын жана/же медициналык буюмдарды өндүрүү, дүң сатуу (дистрибьюциялоо), чекене сатуу, даярдоо жана берүү боюнча жүзөгө ашырылуучу иштин түрлөрү;

145) фармацевттик кызмат көрсөтүү - Мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында жана/же милдеттүү медициналык камсыздандыруу тутумунда амбулаториялык деңгээлде калкты дары менен жеңилдетилген түрдө камсыз кылуу менен байланышкан дары каражаттарын жана медициналык буюмдарды жүгүртүү чөйрөсүндө субъекттердин иши;

146) фирмалык аталыш - азык же өндүрүмдүн ассортименти үчүн өндүрүүчү тарабынан берилген аталыш;

147) фундаменталдык биомедициналык изилдөө - жашоо процесстеринин жана оорулардын физикалык, химиялык жана функционалдык механизмдери жөнүндө базалык билимди жана түшүнүктү кеңейтүү максатында жүргүзүлүүчү биомедициналык изилдөө;

148) хирургиялык стерилизациялоо - анын натыйжасында адам тукум улоо жөндөмүнөн ажыроочу хирургиялык кийлигишүү;

149) цитологинлык изилдөө - органдардан жана ткандардан алынган препараттардагы айрым клеткалык элементтерди микроскоптук изилдөө методдорун пайдалануу менен изилдөө;

150) эвтаназия - айыкпас ооруга чалдыккан адамдын ооруну басуучу атайын каражаттардын, анын ичинде жашоону кармап туруу боюнча жасалма чараларды токтотуунун жардамы менен ыктыярдуу, дарыгер менен макулдашылган өлүмү;

151) экстракорпоралдык уруктандыруу - сперматозоид менен урук клеткасын аялдын организминен сырткары кошуудан, мындай кошулуунун натыйжасында пайда болгон түйүлдүктүн өөрчүшүнөн жана ошол түйүлдүктүн жатынга андан ары жайгаштырылышынан турган репродуктивдик көмөкчү технологиялардын түрү;

152) этикетка - маркировкалоо түшүрүлгөн жана керектөө таңгагына жана (же) транспорттук таңгакка, анын ичинде чаптоо аркылуу жабыштырылуучу маалымат сактагыч.

2. Башка терминдердин мазмуну ушул Мыйзамдын айрым беренелеринде жана Кыргыз Республикасынын мыйзам алдындагы ченемдик укуктук актыларында аныкталат.

(КР 2024-жылдын 7-августундагы № 163, 2024-жылдын 6-декабрындагы № 195 , 2025-жылдын 28-октябрындагы № 241 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)