Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасынын Соода үчүн деңизде сүзүү жөнүндө» Кодекси

1-берене. Кыргыз Республикасынын Соода үчүн деңизде сүзүү жөнүндө кодекси менен жөнгө салынуучу мамилелер

1. Ушул Кодекс соода үчүн деңизде сүзүүдөн келип чыккан мамилелерди жөнгө салат жана Кыргыз Республикасынын деңизге чыга албаган мамлекет катары эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптерине жана ченемдерине ылайык ачык деңизге жетүү жана деңизде эркин сүзүү укугун ишке ашырууга багытталган.

2. Кыргыз Республикасынын Соода үчүн деңизде сүзүү жөнүндө кодекси экономиканын деңиз аркылуу ташууларга жана алар менен байланышкан жумуштарга жана кызмат көрсөтүүлөргө болгон муктаждыктарын камсыз кылуу максатында соода үчүн деңизде сүзүүнүн укуктук, экономикалык жана уюштуруучулук негиздерин аныктайт.

3. Соода үчүн деңизде сүзүүдөн келип чыккан мамилелер ушул Кодекс, Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдары, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин (мындан ары - Министрлер Кабинети) ченемдик укуктук актылары жана Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардын ченемдик актылары менен алардын компетенциясынын чегинде жөнгө салынат.

4. Соода үчүн деңизде сүзүү чөйрөсүндө келип чыккан жана катышуучулардын теңдиги, алардын эркинин автономиясы жана мүлктүк өз алдынчалыгы принциптерине негизденген мүлктүк мамилелер ушул Кодекс менен жөнгө салынат. Ушул Кодекс менен жөнгө салынбаган же толук жөнгө салынбаган мүлктүк мамилелер бөлүгүндө Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин ченемдери колдонулат.

2-берене. Соода үчүн деңизде сүзүү түшүнүгү

1. Ушул Кодексте соода үчүн деңизде сүзүү деп эл аралык деңиз укугунун ченемдерине жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык кемелерди төмөнкүдөй максаттарда пайдалануу менен байланышкан иш түшүнүлөт:

1) жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн ташуу (анын ичинде деңиз круиздери), ошондой эле аларды жүктөө, түшүрүү, сактоо боюнча операцияларды жүзөгө ашыруу жана сүйрөө боюнча кызматтарды көрсөтүү;

2) балык уулоо жана суудагы биологиялык ресурстардын башка деңиз өндүрүшү;

3) деңиз түбүнүн минералдык жана башка жансыз ресурстарын жана анын кендерин чалгындоо жана иштеп чыгуу;

4) издөө, куткаруу жана сүйрөө операцияларын, ошондой эле лоцмандык коштоону жүргүзүү;

5) чөгүп кеткен мүлктү көтөрүп чыгаруу;

6) гидротехникалык, суу астындагы-техникалык жана башка ушул сыяктуу жумуштарды аткаруу;

7) деңиз чөйрөсүн коргоо жана сактоо, деңиз ресурстарын сарамжалдуу пайдалануу;

8) деңиз илимий изилдөөлөрүн, анын ичинде уюлдук аймактарда (Арктика жана Антарктида) изилдөөлөрдү жүргүзүү;

9) окутуу, илимий жана маданий максаттар, ошондой эле деңизде сүзүү үчүн адистерди даярдоо;

10) яхтингди жүзөгө ашыруу, спорттук деңиз мелдештерин өткөрүү, ошондой эле чакан көлөмдүү кемелерди эс алуу үчүн эксплуатациялоо;

11) кемелердин багытына ылайык келген башка максаттарда.

2. Ушул Кодексте төмөнкүдөй негизги терминдер жана алардын аныктамалары колдонулат:

1) порт акваториясы - порттун ишин камсыз кылуу үчүн колдонулуучу ички суу жолунун обочолонгон бөлүгү;

2) кемелерге аудит жана инспекция жүргүзүү - кеменин жана аны эксплуатациялоонун эл аралык конвенциялардын, мамлекеттер аралык макулдашуулардын ченемдеринин жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптарына ылайык келүүсүнө мониторинг жүргүзүү жана тастыктоо максатында деңиз администрациясы же ал ыйгарым укук берген уюмдар жана мекемелер тарабынан жүзөгө ашырылуучу текшерүү, анын ичинде коопсуздукту башкаруу тутумуна, кемени коргоого, экологиялык талаптардын жана кемелерде кызмат өтөөнүн уставдарынын сакталышына, кеме экипаждарынын мүчөлөрүнө дипломдордун жана квалификациянын берилишине аудит жүргүзүү;

3) абандон - камсыздандырылуучунун камсыздандыруучунун пайдасына шартсыз баш тартуусу, ал камсыздандырылган мүлк конструкциялык жактан толук жок болгон учурда чыгымды жөнгө салуу ыкмасы катары келип чыгат. Абандон жарыялоо үчүн негиздер болуп камсыздандыруу төлөмүнүн толук суммасын алуу максатында кеменин дайынсыз жоголушу, кеменин жана жүктүн басып алынышы же калыбына келтирүүнүн же оңдоонун экономикалык жактан максатка ылайыксыздыгы саналат;

4) бербоут-чартер - фрахттоо келишиминин түрү, ал боюнча фрахтка берүүчү макулдашылган акы (фрахт) үчүн фрахттоочуга жабдылбаган жана экипаж менен комплекттелбеген кемени же бир нече кемелерди жүргүнчүлөрдү, багажды жана жүктөрдү ташуу, ошондой эле соода үчүн деңизде сүзүүнүн башка максаттары үчүн белгилүү бир мөөнөткө ээлик кылууга жана пайдаланууга берүүгө милдеттенет;

5) бункердик отун - кемени эксплуатациялоо жана андагы тиричиликти камсыз кылуу үчүн анда пайдаланылуучу же пайдаланууга арналган кандай болбосун мунай заттары, анын ичинде майлоочу майлар, ошондой эле бул мунай заттарынын калдыктары. Бункердик отундун сапатына, курамына жана экологиялык коопсуздугуна карата талаптар Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен аныкталат;

6) Кемелердин мамлекеттик (эл аралык) реестри - кемелерди жана аларга болгон укуктарды каттоого арналган, эл аралык укуктун ченемдерине ылайык кеменин Кыргыз Республикасына улуттук таандыктыгын тастыктаган жана кеменин аталышы, каттоо порту, улуттук каттоо номери, тоннажы, кеменин тиби, ээсинин аты (аталышы) жана башкалар сыяктуу маалыматтарды камтыган ачык эл аралык кеме реестри, ошондой эле кемелердин мамлекеттик реестри болуп саналган расмий мамлекеттик маалымат ресурсу (мындан ары - Кеме реестри);

7) жүк - бара турган пунктка деңиз транспорту менен жеткирүү үчүн жүк ташуучу тарабынан жөнөтүүчүдөн же фрахттоочудан кабыл алынган материалдык баалуулуктар;

8) демередж - контрсталия убактысынын ичинде кеменин кармалып туруусу үчүн ташуучуга төлөнүүгө тийиш болгон сый акы;

9) диспач - жүктү жүктөө же түшүрүү сталия убактысы аяктаганга чейин аякталгандыгы үчүн фрахттоочуга төлөнүүгө тийиш болгон сый акы;

10) классификациялык коом - кемелерди долбоорлоо, куруу жана эксплуатациялоо үчүн техникалык стандарттарды (эрежелерди) иштеп чыгуучу жана белгилөөчү, аларды күбөлөндүрүүнү жүзөгө ашыруучу, кемелерге класс ыйгаруучу жана аларды куруу жана эксплуатациялоо процессинде аларга техникалык байкоо жүргүзүүнү жүзөгө ашыруучу уюм;

11) контрсталия убактысы - деңиз аркылуу ташуу келишиминде белгиленген, сталия убактысы аяктагандан кийин кеменин кошумча күтүү убактысы;

12) коносамент - жүктү деңиз аркылуу ташуу келишими түзүлгөндүгүн ырастоочу жана ташуучунун бул документте көрсөтүлгөн жүктү кабыл алгандыгын далилдөөчү, товарды тескөөчү документ (баалуу кагаз);

13) лоцман - портто кемелерди шварттоо, якорго коюу жана ордун алмаштыруу жерлерине коопсуз алып баруу боюнча белгилүү бир билимге жана көндүмгө ээ болгон адис;

14) лоцмандык кызмат - деңизде сүзүүнүн коопсуздугун камсыз кылуу жана кемелер менен болгон кырсыктарды алдын алуу максатында лоцмандар тарабынан жүргүзүлүүчү, кемелерди лоцмандык коштоо боюнча иш;

15) лоцмандык карта - ички суу жолдорунун анда навигациялык жабдуулар белгиленген схемасы;

16) өлчөө күбөлүгү - ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган (же ал тааныган уюм) тарабынан берилүүчү, кеменин 1969-жылдагы Кемелерди өлчөө боюнча эл аралык конвенциянын эрежелерине ылайык аныкталган жалпы жана таза сыйымдуулугун тастыктоочу белгиленген үлгүдөгү эл аралык документ;

17) кеменин деңизде сүзүүгө жарактуулугу - кеменин белгиленген райондордо кеме экипажынын өмүрү жана ден соолугу жана жүктүн сакталышы үчүн тобокелсиз, ылдамдыкты минималдуу жоготуу менен кандай болбосун аба ырайында коопсуз сүзүү жөндөмдүүлүгү;

18) Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы - соода үчүн деңизде сүзүү ишинин бардык багыттары боюнча максаттар, милдеттер жана функциялар ыйгарылган, Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин ченемдерин жана талаптарын аткаруу, ошондой эле ушул Кодекстин ченемдерин аткаруу бөлүгүндө ички суу транспортунун ишин координациялоо үчүн жооптуу болгон координациялык башкаруу органы;

19) деңиз аркылуу ташуу - жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн деңиз транспорту менен ташуу боюнча уюштуруучулук жана технологиялык жактан өз ара байланышкан операциялардын жыйындысы;

20) деңиз терминалы - деңиз портундагы жүктөрдү, почта жөнөтмөлөрүн жүктөө (түшүрүү), аларды сактоо, деңиз транспорту менен чектеш транспорт каражаттарын иштетүү, ошондой эле жүргүнчүлөрдү отургузуу, түшүрүү жана башкача тейлөө үчүн шарттарды камсыз кылуучу техникалык каражаттардын, инженердик курулмалардын, көтөрүп чыгаруу-транспорттук жана башка жабдуулардын жыйындысын камтыган адистештирилген участок;

21) деңиз транспорту - жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн деңиз аркылуу ташуу боюнча ишти камсыз кылуучу коммуникациялардын жана кемелердин жыйындысы;

22) жалпы пайдалануудагы деңиз транспорту - кандай болбосун жеке же юридикалык жактын кайрылуусу боюнча аларды аткаруу милдетине негизденген транспорттук жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү жүзөгө ашыруучу деңиз транспорту;

23) деңиз кырсыгы - кемени эксплуатациялоо менен байланышкан, анын ичинде портто турган учурда адамдардын өмүрүнө коркунуч жараткан, кеменин же анын жабдууларынын бузулушуна, деңизде сүзүүгө жарактуулугун жоготууга, жээктеги курулмалардын бузулушуна же айлана-чөйрөнүн булганышына алып келиши мүмкүн болгон кандай болбосун окуяны билдирет. Деңиз окуяларына деңиздеги авариялар (жалпы жана жеке), авариялык учурлар жана башка инциденттер кирет;

24) навигациялык жабдуу - коопсуз кемечиликти камсыз кылууга арналган атайын сигналдык каражаттардын тутуму;

25) билдирилген отуруу - порт жыл ичинде же сезондо кабыл алган кемелердин максималдуу отуруусу;

26) жөнөтүүчү - жүктү бара турган пунктка жеткирүү жана аны алууга ыйгарым укуктуу болгон жакка (алуучуга) берүү үчүн аны ташуучуга өзүнүн атынан же жүктү деңиз аркылуу ташуу келишиминин негизинде ишенип берген жак;

27) ташуучу - деңиз аркылуу ташуу келишимине ылайык жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн деңиз аркылуу ташууну өз алдынча же башка ыкма менен жүзөгө ашыруучу жак;

28) өтмө отуруу - кеме өтүп жаткан учурда түзүлгөн иш жүзүндөгү гидрометеорологиялык шарттарда кеменин келүүчү канал (порттун акваториясы) аркылуу өтө ала турган максималдуу отуруусу;

29) порт - жанаша жайгашкан жана жабдылган акваториясы бар атайын бөлүнгөн аймакта жайгашкан, соода үчүн деңизде сүзүү, жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн иштетүү жана жүргүнчүлөрдү тейлөө максатында колдонулуучу кемелерди тейлөөгө арналган инженердик курулмалардын транспорттук комплекси. Порттор соода үчүн деңизде сүзүүнү жүзөгө ашыруу үчүн кемелердин деңизден кирүү жана ачык деңизге чыгуу мүмкүнчүлүгү бар деңиз, ошондой эле дарыя жана көл порттору болушу мүмкүн;

30) порт бийликтери - чет өлкөлүк порттордун административдик-бийликтик жана аларга жүктөлгөн башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруучу тиешелүү администрациялары;

31) каттоо порту (таандык порту) - кеме белгиленген тартипте Кемелердин мамлекеттик реестринде катталган жана анын аталышы кеменин арткы жагына түшүрүлгөн шаар же башка жер;

32) жээк суулары - жээктеги мамлекеттин кургактыктагы аймагына же ички сууларына жанаша жайгашкан жана анын эгемендиги астында турган деңиз тилкеси (аймактык деңиз), анын туурасы эл аралык укуктун ченемдерине жана тиешелүү мамлекеттин мыйзамдарына ылайык аныкталат;

33) кеменин менчик ээси - жеке менчик укугунун субъекти же жеке менчик укугу жөнүндө эрежелер колдонулуучу укуктарды кемеге карата жүзөгө ашыруучу жак;

34) куткаруучу - куткаруу операциясын жүзөгө ашыруучу жак;

35) куткаруу операциясы - кандай болбосун кеме жүрүүчү же башка сууларда коркунучта турган кемеге, ошондой эле кандай болбосун башка мүлккө (анын ичинде жүккө, багажга, почтага жана фрахтка) жардам берүү үчүн жасалган кандай болбосун аракет же иш, анын ичинде айлана-чөйрөгө келтирилген зыянды алдын алуу же азайтуу боюнча чаралар;

36) сталия убактысы - ташуучу фрахтка кошумча төлөмдөрсүз кемени жүктөө же түшүрүү үчүн берген жана кармап турган убакыт аралыгы;

37) кеме - соода үчүн деңизде сүзүү үчүн, ошондой эле ушул Кодексте каралган башка максаттар үчүн пайдаланууга арналган өзү жүрүүчү же өзү жүрбөгөн калкуучу курулма;

38) кеме жүрүшү (фарватер) - кемелердин кыймылы үчүн арналган жана жеринде жана картада белгиленген суу жолундагы суу мейкиндиги;

39) кеме ээси - кеменин менчик ээси же аны башка мыйзамдуу негизде пайдаланган жак экендигине карабастан, кемени өзүнүн атынан эксплуатациялаган жак;

40) суброгация - келтирилген чыгым үчүн жооптуу болгон жакка карата камсыздандырылуучунун (же пайда табуучунун) талап кылуу укугунун камсыздандыруу төлөмүн төлөгөн камсыздандыруучуга өтүшү;

41) техникалык көзөмөл - классификациялык коом тарабынан чыгарылган, кемелерди классификациялоо эрежелерине, кемелерди эксплуатациялоо процессинде аларга техникалык байкоо жүргүзүү жана деңизде коопсуз сүзүү, кеме экипажына диплом берүү жана квалификация ыйгаруу жана кемеден айлана-чөйрөнүн булганышын болтурбоо жаатындагы улуттук жана эл аралык белгиленген талаптарга ылайыктуулугун күбөлөндүрүү эрежелерине ылайык бул коом тарабынан жүргүзүлүүчү, кеменин, анын корпустук конструкцияларынын, механизмдеринин, жабдууларынын, жабдыктарынын, материалдарынын жана буюмдарынын техникалык абалын күбөлөндүрүү, контролдоо жана текшерүү боюнча чаралардын комплекси;

42) соода үчүн деңизде сүзүү - жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн ташуу, деңиз круиздери, балык уулоо жана башка деңиз өндүрүштөрү, минералдык ресурстарды чалгындоо жана иштеп чыгуу, сүйрөө, куткаруу операциялары, чөгүп кеткен мүлктү көтөрүп чыгаруу, гидротехникалык, суу астындагы-техникалык жана башка ушул сыяктуу жумуштар, яхтинг үчүн, ошондой эле башка, анын ичинде илимий, спорттук жана маданий максаттар үчүн кемелерди пайдалануу менен байланышкан иш;

43) иш жүзүндөгү ташуучу - ташуучу деңиз аркылуу ташууну же анын бир бөлүгүн жүзөгө ашырууну тапшырган жак же деңиз аркылуу ташууну же анын бир бөлүгүн жүзөгө ашыруу ага тапшырылган башка жак;

44) кеме экипажы - кемени башкаруу жана аны тейлөө, ошондой эле сүзүүнүн коопсуздугун камсыз кылуу, кемеге жана анда жүргөн адамдарга, жүктөргө, багажга жана почта жөнөтмөлөрүнө зыян келтирүүнү алдын алуу боюнча милдеттерди аткаруу белгиленген тартипте аларга тапшырылган, кеме экипажынын мүчөлөрүнүн тизмесине (кеме ролуна) киргизилген адамдар;

45) яхтинг - яхтаны башкаруу менен байланышкан, суу спортунун жана сууда жигердүү эс алуунун түрү. Яхтингдин төмөнкүдөй түрлөрү айырмаланат: парустуу, моторлуу жана парус менен мотордун айкалышындагы парустук-моторлуу.

3. Соода үчүн деңизде сүзүү Кыргыз Республикасы үчүн дүйнөлүк океанга бирдей жетүүнүн эл аралык укугунун бир бөлүгү катары ачык деңиз эркиндигин түздөн-түз пайдалануу болуп саналат.

3-берене. Кыргыз Республикасынын соода үчүн деңизде сүзүү жөнүндө мыйзамдары Кыргыз Республикасынын соода үчүн деңизде сүзүү жөнүндө мыйзамдары Кыргыз Республикасынын Конституциясына негизденет жана ушул Кодекстен, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынан, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерден турат.

4-берене. Ушул Кодексти колдонуу чөйрөсү

1. Ушул Кодекстин эрежелери жана жоболору, эгерде улуттук мыйзамдарда же Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде башкасы каралбаса, Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзгөн деңиз кемелерине алар деңиз жолдору менен сүзгөн учурда колдонулат.

2. Ысык-Көлдүн акваториясындагы ички сүзүү кемелери үчүн ушул Кодекстин жоболору аларга тиешелүү бөлүгүндө колдонулат жана Кыргыз Республикасынын ички суу транспорту жөнүндө мыйзамдары менен жөнгө салынат.

3. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында мамлекеттик каттоого жана соода үчүн деңизде сүзүү максатында иштөөгө төмөнкүлөр үчүн жол берилбейт:

1) кандай болбосун өзөктүк кемелер;

2) кооптуу өзөктүк материалдарды жана жардыргыч заттарды ташууга арналган кемелер;

3) кандай болбосун аскердик кемелер жана аскердик-көмөкчү кемелер.

4. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчигинде турган коммерциялык эмес кемелер Кыргыз Республикасынын толук юрисдикциясында турат жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге, эл аралык укуктун ченемдерине ылайык кармоого, камакка алууга жана соттук артынан түшүүгө каршы иммунитетти пайдаланат.

5-берене. Соода үчүн деңизде сүзүү укугу

1. Соода үчүн деңизде сүзүү менен кемелерге ээлик кылган, пайдаланган жана/же тескеген юридикалык жана жеке жактар, анын ичинде чет өлкөлүк юридикалык жана жеке жактар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана ушул Кодексте белгиленген учурларда документтери, анын ичинде төмөнкүдөй документтери болгон учурда алектене алат:

1) кемеге болгон менчик укугун жана кемеге болгон башка мүлктүк укуктарды, ошондой эле алардын пайда болушун, өткөрүп берилишин жана токтотулушун тастыктаган;

2) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугун тастыктаган;

3) соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы келишимдер, анын ичинде жүктөрдү деңиз аркылуу ташуу келишимдери, деңизде сүйрөө келишимдери, кемени фрахттоо (чартер, бербоут-чартер) келишимдери, деңиз камсыздандыруу келишимдери, яхтинг жөнүндө келишимдер, коносамент жөнүндө келишимдер жана башкалар;

4) булгануудан улам келтирилген зыян үчүн, экипаждын мүчөлөрүнүн өмүрүнө жана ден соолугуна келтирилген зыян, деңизде адамдарды куткаруу боюнча ченемдерди бузуу, кеме экипажына диплом берүүнүн жана квалификация ыйгаруунун ченемдерин бузуу үчүн жарандык жоопкерчиликти камсыздандырууну же башка финансылык камсыздоону тастыктаган.

2. Министрлер Кабинети тарабынан ушул Кодекске ылайык, эгерде бул жалпы таанылган принциптерге жана эл аралык укуктун ченемдерине, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерге, мамлекеттер аралык макулдашууларга карама-каршы келбесе, деңиз аркылуу ташуулар, фрахт, бербоут-чартерлер, кемелерди куткаруу, кемелерге карата экологиялык талаптар жөнүндө, деңизде адам өмүрүн коргоо, кеме экипаждарына диплом берүү жана квалификация ыйгаруу, камсыздандыруу тууралуу, кеме ээсинин Кыргыз Республикасындагы өкүлдөрү, Мамлекеттик (эл аралык) кеме реестри, мамлекеттик техникалык көзөмөл жөнүндө чечимдер жана соода үчүн деңизде сүзүү боюнча башка ченемдик укуктук актылар кабыл алынат.

3. Соода үчүн деңизде сүзүү укугу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген, соода үчүн деңизде сүзүүнүн бардык катышуучулары үчүн деңизде сүзүүнүн коопсуздугуна, деңиз чөйрөсүн коргоого, ташуучулардын жана жүк ээлеринин укуктарына жана милдеттерине, деңизде кемелердин кагылышуусун алдын алуу эрежелерине, кеме экипаждарынын эмгегин коргоого жана деңизчилерге диплом берүү жана вахта өтөө боюнча талаптарга, эл аралык деңиз кемечилигин жеңилдетүү боюнча ченемдерге тиешелүү болгон бирдиктүү эрежелерди белгилөөчү эл аралык келишимдер жана мамлекеттер аралык макулдашуулар менен жөнгө салынат.

6-берене. Соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы мамлекеттик башкаруу

1. Соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы мамлекеттик башкаруу (жөнгө салуу) деп соода үчүн деңизде сүзүүнү жүзөгө ашыруу жана өнүктүрүү үчүн экономикалык, уюштуруучулук жана укуктук шарттарды түзүү боюнча Министрлер Кабинети жана экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жүзөгө ашырылуучу, төмөнкүлөрдү камтуучу иштер түшүнүлөт:

1) соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы мамлекеттик саясатты аныктоо жана ишке ашыруу;

2) соода үчүн деңизде сүзүү, деңиз портторун пайдалануу жана өнүктүрүү жаатындагы эл аралык келишимдерди жана мамлекеттер аралык макулдашууларды түзүү;

3) ушул Кодекстин 2-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык иштин түрлөрү боюнча Кыргыз Республикасынын соода үчүн деңизде сүзүүсүн өнүктүрүү программаларын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу;

4) соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы ченемдик укуктук актыларды чыгаруу.

2. Соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы мамлекеттик башкаруу ушул Кодекске, ошондой эле эл аралык укуктун жалпы таанылган ченемдерине, Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык жүзөгө ашырылат.

3. Соода үчүн деңизде сүзүүнү мамлекеттик башкаруунун толуктугу үчүн экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын курамында ушул Кодексти ишке ашыруу боюнча ишти координациялоо жана ушул Кодекстин 2-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык милдеттерди аткаруу үчүн ведомстволук бөлүмдөрү бар өз алдынча бирдик (башкармалык) катары Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясынын тутуму мыйзамдарда белгиленген тартипте түзүлөт.

4. Экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын деңиз администрациясынын максаттарын, милдеттерин жана функцияларын мыйзамдарда белгиленген тартипте Министрлер Кабинети бекитет.

5. Кемелерге техникалык көзөмөл жүргүзүү жана аларды классификациялоо таанылган классификациялык коомдор тарабынан жүзөгө ашырылат. Бул коомдор Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан Эл аралык классификациялык коомдор ассоциациясынын (MAKO/IACS) мүчөлөрүнүн ичинен конкурстук негизде, андан кийин тандалып алынган талапкерлерди Министрлер Кабинетинин чечими менен бекитүү менен тандалып алынат.

7-берене. Кемелерди мамлекеттик контролдоо жана техникалык көзөмөлдөө

1. Кыргыз Республикасында соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы мамлекеттик контролдоо экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жүктөлөт, ал төмөнкүлөрдү ишке ашырат:

1) соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы мыйзамдардын сакталышын контролдоо;

2) соода үчүн деңизде сүзүүнүн коопсуздугун, деңизде адамдардын өмүрүн жана ден соолугун коргоону, деңиз чөйрөсүн коргоону жана сактоону камсыз кылуу;

3) кемелерди, курулуп жаткан кемелерди жана аларга болгон укуктарды мамлекеттик каттоо;

4) соода үчүн деңизде сүзүүнүн адистерине диплом берүүнү уюштуруу;

5) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка функциялар.

2. Кемелерди мамлекеттик контролдоо жана техникалык көзөмөлдөө экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын деңиз администрациясынын бөлүмдөрү (мындан ары - Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы) тарабынан Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана ушул Кодекске ылайык жүзөгө ашырылат. Кемелерди классификациялоо Министрлер Кабинетинин чечими менен ал үчүн ыйгарым укук берилген таанылган классификациялык коомдор тарабынан жүргүзүлөт. Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы бул таанылган уюмдардын ишине мониторинг жүргүзөт.

3. Техникалык көзөмөлдөө мамлекеттик каттоодон өтүүгө тийиш болгон төмөнкүдөй кемелерге карата жүргүзүлөт:

1) куюлма кемелерге, кооптуу же уулуу жүктөрдү ташууга арналган кемелерге, ошондой эле кадимки жүктү ташуучу кемелерге (балкерлер, контейнер ташуучулар, жалпы жүктөр);

2) жалпы сыйымдуулугу 100 бирдикке чейин жана андан ашык болгон, эл аралык каттамдарды аткарган соода кемелерине;

3) башкы кыймылдаткычтарынын кубаттуулугу 55 кВт жана андан жогору болгон каботаждык же ички каттамдарды аткарган өзү жүрүүчү кемелерге;

4) дүң сыйымдуулугу 80 жана андан ашык бирдикти түзгөн өзү жүрбөгөн кемелерге, ошондой эле бардык сүйрөгүчтөргө.

4. Мамлекеттик көзөмөлдүн (контролдун) предмети болуп төмөнкүлөр саналат:

1) ишкердик субъекттеринин жана жеке жактардын ушул Кодексте жана соода үчүн деңизде сүзүүнүн коопсуздугу жаатындагы башка ченемдик укуктук актыларда белгиленген милдеттүү талаптарды сактоосу;

2) жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн деңиз транспорту менен ташуу боюнча иш;

3) сүйрөөлөрдү деңиз транспорту менен жүзөгө ашыруу боюнча иш;

4) балык уулоону жүзөгө ашырууда кемелердин сүзүү коопсуздугун камсыз кылуу боюнча иш;

5) деңиз портторунда кооптуу жүктөр менен жүктөө-түшүрүү иши;

6) лоцмандык коштоону уюштуруу жана жүзөгө ашыруу боюнча иш;

7) кемелердин капитандарынын кемечиликтин коопсуздугунун жана деңиз портундагы тартиптин талаптарын сактоосу;

8) иштин тиешелүү түрлөрүнө карата лицензиялык талаптарды сактоо.

5. Кемелерди мамлекеттик контролдоонун жана техникалык көзөмөлдөөнүн тартиби жана мезгилдүүлүгү, анын ичинде алгачкы, жылдык жана мезгилдүү күбөлөндүрүүнүн жол-жоболору, ошондой эле кеменин техникалык жактан даярдыгына, экологиялык талаптардын сакталышына, кеме экипаждарына диплом берүүгө жана квалификация ыйгарууга карата талаптар Министрлер Кабинети тарабынан бекитилүүчү жоболор менен белгиленет.

6. Классификациялык коомдор тарабынан көзөмөлгө алынууга тийиш болбогон коммерциялык эмес кемелерди (яхталар, сейилдөө катерлери, илимий уюмдардын кемелери, өкмөттүк кемелер) мамлекеттик контролдоо жана техникалык көзөмөлдөө Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте жүзөгө ашырылат.

7. Кемелерге аудит жана инспекция жүргүзүү төмөнкүдөй тартипте жүзөгө ашырылат:

1) Кеме реестринде катталган кемелерге аудит жана инспекция жүргүзүү ушул Кодекстин талаптарынын, ошондой эле Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин сакталышына мониторинг жүргүзүү максатында жүзөгө ашырылат. Аудит кеменин техникалык абалына, коопсуздукту башкаруу тутумуна, кемени коргоого, экологиялык талаптарга жана кеме экипаждарынын квалификациясына карата белгиленген мезгилдүүлүк менен жүргүзүлөт;

2) кемелерге аудит жана инспекция Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясынын жалпы координациясы астында жүргүзүлөт. Аларды жүргүзүүгө таанылган классификациялык коомдор, ушул Кодекстин 6-беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык тандоодон өткөн, деңизде сүзүү чөйрөсүндөгү улуттук эксперттер тартылышы мүмкүн;

3) кемелерге аудит жана инспекция жүргүзүүнүн тартиби, таризи жана мезгилдүүлүгү, ошондой эле алардын жыйынтыктары боюнча отчеттуулуктун түрү Министрлер Кабинети тарабынан белгиленет;

4) аудиттин жыйынтыгы боюнча бузуулар аныкталган учурда экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясынын жана ишке тартылган классификациялык коомдордун сунушу боюнча аларды жоюу боюнча чараларды, кеме документтерин токтотуп турууга же жокко чыгарууга чейинки чараларды көрөт.

8-берене. Деңиздеги аварияларды же инциденттерди иликтөө

1. Деңизде Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер кабылган аварияларды же инциденттерди иликтөө Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясынын бөлүмдөрү тарабынан жүргүзүлөт.

2. Министрлер Кабинетинин өзүнчө чечими менен аварияларды жана инциденттерди иликтөө боюнча ыйгарым укуктар тышкы иштер жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын бөлүмдөрүнө берилиши мүмкүн. Мында иликтөө таанылган классификациялык коомдордун жана жетиштүү тажрыйбага ээ болгон жана экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен келишимдик милдеттенмелер менен бекитилген, деңизде сүзүү боюнча улуттук эксперттердин милдеттүү техникалык коштоосунда жүргүзүлөт.

3. Деңиздеги аварияларды жана инциденттерди иликтөөнүн тартиби жөнүндө жобо Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

9-берене. Соода үчүн деңизде сүзүүнү укуктук жөнгө салуу

1. Кыргыз Республикасында соода үчүн деңизде сүзүү ушул Кодекс, мыйзамдар жана башка ченемдик укуктук актылар, ошондой эле Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер менен жөнгө салынат.

2. Ушул Кодекске, башка мыйзамдарга, ченемдик актыларга жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык, Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы жана экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган өз компетенциясынын чегинде соода үчүн деңизде сүзүүгө тиешелүү болгон жана Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусунун алдында деңиз аркылуу ташууларга жана соода үчүн деңизде сүзүүгө катышкан бардык юридикалык жана жеке жактар үчүн аткарууга милдеттүү болгон ченемдик документтерди иштеп чыгат жана бекитет.

3. Экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган төмөнкү багыттар боюнча ченемдик укуктук актылардын долбоорлорун андан ары Министрлер Кабинети тарабынан бекитүү үчүн иштеп чыгат:

1) тарифтерди жана жыйымдарды алуунун тартибин белгилөө;

2) деңиз ишинде милдеттүү камсыздандыруу, деңиздеги аварияларды же инциденттерди иликтөө;

3) деңиздеги өнөр жайлык балык уулоону, анын ичинде деңиз биологиялык ресурстарын алууга (уулоого) квоталарды алуунун тартибин жөнгө салуу;

4) соода үчүн деңизде сүзүүгө инвестицияларды тартуу үчүн шарттарды түзүү, башка экономикалык маселелерди чечүү жана келишимдик негизде кесиптик уюмдарды тартуу;

5) Кеме реестрин жүргүзүү;

6) деңизчинин инсандык ырастамасын тариздөө, берүү жана колдонуу;

7) мунай өнүмдөрү менен булгоодон улам келтирилген зыян үчүн кеменин менчик ээсинин жоопкерчилигин камсыз кылуу жөнүндө күбөлүктү берүүнүн тартиби;

8) мамлекеттер аралык макулдашууларга кол коюу менен жээктеги мамлекеттердин деңиз портторунун дараметин изилдөө жана пайдаланууну талдоо.

Экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган өз компетенциясынын чегинде ушул Кодекстин 2-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы бардык деңизде сүзүүчү субъекттер үчүн милдеттүү болгон техникалык талаптарды жана усулдук көрсөтмөлөрдү камтыган актыларды, деңиз кемелеринде кызмат өтөөнүн уставын жана балык уулоо кемелеринде кызмат өтөөнүн уставын чыгарат.

4. Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы өз компетенциясынын чегинде төмөнкүлөргө тиешелүү болгон эл аралык талаптарды аткаруу боюнча техникалык жана оперативдүү мүнөздөгү актыларды (эрежелерди, нускамаларды, усулдук көрсөтмөлөрдү жана регламенттерди) чыгарат:

1) кемелердин техникалык абалына жана деңизде сүзүүгө жарактуулугуна;

2) деңизде сүзүүнүн коопсуздугуна жана кемелерди коргоого;

3) экипаж мүчөлөрүнүн кесиптик даярдыгына, аларга диплом берүүгө жана квалификация ыйгарууга, аларды мамлекеттик коммерциялык эмес кемелерге тандоо тартибине;

4) кемеге аталышын, чакыруу сигналын, спутниктик байланыш станциясынын идентификациялык номерин жана кеме радиостанциясынын тандалма чакыруу сигналынын номерин ыйгарууга;

5) деңиз чөйрөсүнүн булганышын алдын алууга жана башка маселелерге.

Кыргыз Республикасынын соода үчүн деңизде сүзүү жаатындагы кабыл алынган жана иштелип чыккан ченемдик укуктук актылары Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясынын адистештирилген расмий интернет-ресурсунда (сайтында) милдеттүү түрдө жарыяланууга тийиш.

5. Балык уулоо, жүргүнчүлөрдү ташуучу, спорттук жана сейилдөө кемелерин (яхталарды) эксплуатациялоону жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылар экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан ушул Кодекске, Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге, Кыргыз Республикасынын тармактык мыйзамдарына (анын ичинде балык уулоо жөнүндө мыйзамдарга) ылайык иштелип чыгат жана Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

10-берене. Кеме тарабынан зыян келтирилген учурда укукту колдонуу Эгерде кеме ушул Кодекстин 241-беренесинин колдонулушуна туура келбеген зыянды келтирсе, чыгымдардын ордун толтуруу аймактык сууларында зыяндын ордун толтуруу жөнүндө талап коюу үчүн негиз болгон окуя же жагдай болгон мамлекеттин мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт, эгерде зыян ачык деңизде келтирилсе, анын орду кеме анын туусу астында сүзгөн мамлекеттин мыйзамдарына ылайык толтурулат.

11-берене. Чет өлкөлүк мыйзамдарды колдонуу Ушул Кодексте кол коюу каралган келишимдерге чет өлкөлүк мыйзамдарды колдонуунун шарттарын жана соода үчүн деңизде сүзүү салттарын киргизүүгө тараптар ушул Кодекстин талаптарынан четтөөгө укуктуу болгон учурларда жол берилет.

12-берене. Эл аралык укуктун артыкчылыгы Эгерде Кыргыз Республикасы тараптарынын бири болуп саналган эл аралык макулдашууларда, келишимдерде, конвенцияларда ушул Кодексте белгиленгенден башка ченемдер камтылса, Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин ченемдери колдонулат.

13-берене. Мүлктүк талаш-тартыштарды кароо

1. Соода үчүн деңизде сүзүү менен байланышкан келишимдерди жана башка жарандык-укуктук мамилелерди ишке ашырууда келип чыгуучу мүлктүк талаш-тартыштар Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине ылайык Кыргыз Республикасынын сотторунда же "Кыргыз Республикасындагы бейтарап соттор жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык бейтарап соттордо (арбитражда) каралат.

2. Кемелерди Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында пайдаланган жана соода үчүн деңизде сүзүүнү жүзөгө ашырган чет өлкөлүк юридикалык жана жеке жактар катышуучулары болуп саналган, соода үчүн деңизде сүзүүгө тиешелүү болгон мүлктүк талаш-тартыштар тараптардын макулдугу боюнча ыйгарым укуктуу органга билдирүү менен чет өлкөлүк соттордун кароосуна берилиши мүмкүн.

14-берене. Эсептешүү бирдиги

1. Ушул Кодекстин жоболорунда эскертилген эсептешүү бирдиги Эл аралык валюта фондунун аныктамасы боюнча зайым алуунун атайын укуктарынын бирдиги болуп саналат.

2. Ушул Кодекстин жоопкерчиликтин чектерин белгилөөчү беренелеринде көрсөтүлгөн суммалар Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын расмий курсу боюнча Кыргыз Республикасынын улуттук валютасына төмөнкүлөргө карата кайра эсептелет:

1) круизди уюштуруучунун (ташуучунун) жоопкерчилигине карата - соттун чечими чыгарылган күнгө же тараптардын макулдашуусу менен белгиленген күнгө;

2) башка деңиз талаптары боюнча жоопкерчиликти чектөөгө карата (анын ичинде куткаруу жана жалпы авария) - чектөө фонду түзүлгөн күнгө, ал эми эгерде мындай фонд түзүлбөсө - төлөм жүргүзүлгөн күнгө.

3. Эсептешүү бирдигинин наркын Кыргыз Республикасынын улуттук валютасына кайра эсептөө Эл аралык валюта фонду тарабынан тиешелүү датага карата колдонулган котировкалоо усулуна ылайык жүргүзүлөт.

15-берене. Кеме түшүнүгү

1. Ушул Кодексте кеме деп ушул Кодекстин 1, 2-беренелерине ылайык соода үчүн деңизде сүзүүдө пайдаланылуучу кандай болбосун өзү жүрүүчү же өзү жүрбөгөн сүзүүчү курулма (сүзүүчү платформаларды кошпогондо) түшүнүлөт.

2. Ушул Кодексте сейилдөө кемеси деп андагы адамдардын жалпы саны 12ден, анын ичинде жүргүнчүлөрдүн саны 12ден ашпоого тийиш болгон, коммерциялык эмес максаттарда пайдаланылуучу жана деңиз жана башка суу мейкиндиктеринде эс алуу үчүн арналган кеме түшүнүлөт.

3. Ушул Кодекстин жоболору кеме курулгандан кийин ал сууга түшүрүлгөн учурдан тартып колдонулат.

16-берене. Балык уулоо кемеси түшүнүгү

1. Ушул Кодексте балык уулоо кемеси деп балык же суудагы биологиялык ресурстардын башка деңиз өндүрүшү үчүн пайдаланылуучу кандай болбосун соода кемеси түшүнүлөт.

2. Балык өндүрүшүнүн куралдары балык уулоо кемесинин ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

3. Балык уулоо кемелерин укуктук жөнгө салуунун өзгөчөлүктөрү:

1) балык уулоо кемелерин Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында эксплуатациялоого байланыштуу келип чыккан мамилелер ушул Кодекс, ошондой эле Кыргыз Республикасынын башка мыйзам жана ченемдик укуктук актылары, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдер жана мамлекеттер аралык макулдашуулар менен жөнгө салынат;

2) эгерде Кодекстин беренесинин ушул бөлүгүндө башкача белгиленбесе, балык уулоо кемелерине карата ушул Кодекстин талаптары колдонулат. Кыргыз Республикасынын Деңиз администрациясы балык уулоону жүзөгө ашыруунун тартибин жөнгө салуучу ченемдик документтерди, ошондой эле эмгек келишимдерин, эмгек акыны жана жумуш убактысын, экипаждардын коопсуздугун, гигиенасын жана бакубатчылыгын, экипажды комплекттөөнү, борттогу деңизчилердин квалификациясын жана кесиптик даярдыгын, тартиптик жана административдик укук бузууларын, балык уулоо кемелерин техникалык күбөлөндүрүүнү жана сертификаттоону, балык уулоо кемелерин курууну, балык уулоо кемелерин эксплуатациялоонун башка аспекттерин жөнгө салуучу ченемдерди иштеп чыгат, ал эми экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган бекитет.

17-берене. Кемеге менчиктин түрлөрү Кыргыз Республикасынын кемелерине карата Кыргыз Республикасынын жарандык жана мүлктүк мамилелер чөйрөсүндөгү мыйзамдарында каралган алып коюулар менен менчиктин бардык түрлөрү колдонулат.

18-берене. Кемеге менчик укугу пайда болгон учур

1. Кемеге (кеменин бөлүгүнө) менчик укугу кеме Кеме реестринде катталган учурдан тартып пайда болот.

2. Курулуп жаткан кемеге менчик укугу ошол кеме Кемелер реестринин курулуп жаткан кемелер реестри бөлүмүндө катталган учурдан тартып пайда болот.

19-берене. Кеменин менчик ээси жана кеме ээси түшүнүктөрү

1. Ушул Кодексте кеменин менчик ээси деп менчик укугунун субъекти же ушул Кодекстин жоболоруна жана Кыргыз Республикасынын жарандык мамилелер чөйрөсүндөгү мыйзамдарына ылайык кемеге менчик укугун жүзөгө ашырган жак түшүнүлөт.

2. Ушул Кодексте кеме ээси деп кеме Кеме реестринде катталган шартта ал кеменин менчик ээси болуп саналганына же аны башка мыйзамдуу негизде пайдалангандыгына карабастан, кемени өз атынан эксплуатациялоочу юридикалык же жеке жак түшүнүлөт.

20-берене. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кемелеринин соттук иммунитети

1. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчигинде турган, коммерциялык эмес максаттарда пайдаланылган кемелер чет мамлекеттердин юрисдикцияларына каршы суверендүү иммунитетке ээ, эгерде бул кемелер мамлекеттик кызмат өтөө жана мамлекеттин милдеттерин аткаруу үчүн гана пайдаланылса, мындай кемелерге камак салынышы, кармалышы же өндүрүп алуу колдонулушу мүмкүн эмес. Кыргыз Республикасынын коммерциялык максаттарда пайдаланылуучу мамлекеттик кемелерине суверендүү иммунитет жайылтылбайт.

2. Эгерде Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде башкача каралбаса, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кемесинин катышуусунда ачык деңизде навигациялык окуялар болгон учурда тергөө жана соттук териштирүү боюнча өзгөчө юрисдикция Кыргыз Республикасынын сот органдарына жана деңиз администрациясына алардын ыйгарым укуктарына ылайык таандык болот.

21-берене. Кемеге менчик укугу жана башка реалдуу укуктар

1. Кемеге менчик укугу жана башка буюмдук укуктар, ошондой эле бул укуктардын пайда болушу, өзгөрүшү жана токтотулушу кеме анын туусу астында сүзгөн мамлекеттин улуттук мыйзамдары менен аныкталат.

2. Эгерде кемени куруу жөнүндө келишимде башкача каралбаса, курулуп жаткан кемеге укуктар кеме курууга кабыл алынган же курулуп жаткан мамлекеттин улуттук мыйзамдары менен аныкталат.

22-берене. Кеменин менчик ээсинин укуктары

1. Менчик ээси өзүнүн кемесине карата мыйзамдарга карама-каршы келбеген кандай болбосун аракеттерди жасоого, анын ичинде кемеге ээлик кылуу, пайдалануу жана тескөө укуктарын башка жактарга өткөрүп берүүгө, кемени башкарууга өткөрүп берүүгө, кемени сатууга же аны башка жол менен тескөөгө укуктуу.

2. Мамлекеттик менчикте турган кемени башка мамлекетке, чет өлкөлүк юридикалык же жеке жакка сатууга Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчикти менчиктештирүү жөнүндө мыйзамдарында жана Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинде белгиленген тартипте уруксат берилет.

23-берене. Кемени ишенимдүү башкарууга өткөрүп берүү

1. Кеменин менчик ээси кемени ишенимдүү башкаруу келишими боюнча аны ишенимдүү башкаруучуга беш жылдан ашпаган мөөнөткө менчик ээсинин кызыкчылыгында сый акыга кемени башкарууну жүзөгө ашыруу үчүн өткөрүп берүүгө укуктуу.

Чарбалык карамакта же оперативдүү башкарууда турган кеме ишенимдүү башкарууга өткөрүп берилиши мүмкүн эмес. Кемени ишенимдүү башкарууга өткөрүп берүү кемеге карата менчик укугунун ишенимдүү башкаруучуга өткөрүп берилишине алып келбейт.

2. Кемени ишенимдүү башкарууга өткөрүп берүү кеме катталган Кеме реестринде милдеттүү түрдө катталууга тийиш.

3. Ишенимдүү башкаруучу болуп кемелерди башкаруу жана эксплуатациялоо жаатында компетенттүү болгон жеке ишкер же юридикалык жак болушу мүмкүн.

4. Кемени ишенимдүү башкаруу келишиминде мындай келишимдин тараптары, ишенимдүү башкаруучунун укуктары жана милдеттери, ошондой эле анын сый акысынын өлчөмү жана түрү көрсөтүлүүгө тийиш.

24-берене. Кемени идентификациялоо

1. Кеме менчик ээси тарабынан ыйгарылган аталышка ээ болууга тийиш.

2. Байланыш аппаратурасы менен жабдылган бардык кемелерге эл аралык чакыруу сигналы, ошондой эле техникалык жабдылгандыгынын деңгээлине жараша - спутниктик байланыш станциясынын идентификациялык номери жана/же кеме радиостанциясынын тандалма чакыруу сигналынын номери ыйгарылат.

3. Кемеге аталышын, чакыруу сигналын, спутниктик байланыш станциясынын идентификациялык номерин жана кеме радиостанциясынын тандалма чакыруу сигналынын номерин ыйгаруунун тартиби жана башка ченемдер экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын ченемдик актылары менен белгиленет, ал эми документтерди берүүнүн жол-жобосу Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан жүзөгө ашырылат.

4. Кемени идентификациялоо боюнча бардык дайындар Кеме реестрине киргизилет.

25-берене. Сүзүүгө уруксат берүү

1. Сүзүүгө уруксат кеме болжолдонгон деңизде сүзүү районундагы деңизде сүзүүнүн коопсуздугунун, адам өмүрүн коргоонун талаптарын, экологиялык талаптарды жана айлана-чөйрөнү коргоонун талаптарын канааттандыргандыгы, кеме экипажына диплом берилгендиги жана аттестациядан өткөндүгү, кеме ушул Кодекске жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге, ошондой эле алардын негизинде кабыл алынган, Министрлер Кабинети тарабынан бекитилген ченемдик укуктук актыларга ылайык Кеме реестринде мамлекеттик каттоонун бардык жол-жоболорунан өткөндүгү аныкталгандан кийин гана берилиши мүмкүн.

26-берене. Ички сүзүү кемелерине карата талаптар

1. Ушул Кодексте белгиленген, кемечиликтин коопсуздугун камсыз кылуу, кагылышууларды алдын алуу, деңизде адам өмүрүн коргоо, айлана-чөйрөнү коргоо боюнча талаптар, ошондой эле экипаж мүчөлөрүнө диплом берүү жана квалификация ыйгаруу жөнүндө ченемдер Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө эксплуатациялануучу ички сүзүү кемелерине бирдей өлчөмдө жайылтылат.

2. Ушул Кодексте белгиленген суу жолдоруна, порт курулмаларына, пристандарга, сүзүү эрежелерине, ошондой эле жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү, багажды жана почта жөнөтмөлөрүн ташууга карата талаптар ички сүзүү кемелерине карата колдонулат жана Министрлер Кабинети тарабынан бекитилүүчү тиешелүү ченемдик укуктук актылар менен жөнгө салынат.

27-берене. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугу

1. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугу Кеме реестринде катталган жана төмөнкүдөй кемелерге берилет:

1) Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчигинде турган;

2) Кыргыз Республикасынын жеке жана юридикалык жактарынын менчигинде турган;

3) чет өлкөлүк жеке жана юридикалык жактардын менчигинде турган;

4) бербоут-чартердин же лизинг жөнүндө келишимдин негизинде эксплуатациялануучу;

5) курулуп жаткан кемелерге.

28-берене. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугунун пайда болушу

1. Башка мамлекетте сатып алынган же курулган кеме Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугуна Кеме реестрине тиешелүү жазуу киргизилген жана Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан бул укукту ырастоочу убактылуу күбөлүк берилген учурдан тартып ээ болот. Убактылуу күбөлүк туруктуу каттоо жол-жобосу аяктаганга чейин, бирок алты айдан ашпаган мөөнөткө жарактуу болот.

2. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын жана деңизде сүзүү жаатындагы эл аралык келишимдерди бузуу үчүн жоопкерчиликти Кеме реестринде катталган кемелердин менчик ээлери (кеме ээлери) жана фрахттоочулар ушул Кодекстин жоболоруна, ошондой эле Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарына ылайык тартат.

3. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугун пайдаланган кеме мамлекеттин улуттуулугуна ээ жана Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүүгө милдеттүү.

4. Кыргыз Республикасында кемелерди каттоо порту болуп Бишкек шаары саналат. Каттоо портунун "BISHKEK" деген аталышы каттоо жөнүндө күбөлүктө көрсөтүлүүгө жана кеменин арткы бөлүгүндө кеменин аталышынын астына латын алфавитиндеги тамгалар менен жазылууга тийиш.

5. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусун ага укугу жок кемеде мыйзамсыз көтөрүү Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза мыйзамдарына жана укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке алып келет.

29-берене. Кемелерди мамлекеттик каттоо

1. Ушул Кодекстин 4-беренесине ылайык каттоого тыюу салынган кемелерди кошпогондо, Кыргыз Республикасында деңиз кемелери Кеме реестринде милдеттүү түрдө катталууга тийиш.

2. Ушул Кодекстин 7-беренесине ылайык аларды техникалык көзөмөлдөөнү таанылган классификациялык коомдор Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясынын координациялоосу менен жүзөгө ашырган Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер ушул Кодекстин 18-беренесинде көрсөтүлгөн Кеме реестринде катталууга тийиш.

Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчигинде турган же ал тарабынан эксплуатацияланган жана ал тарабынан мамлекеттик коммерциялык эмес максаттар үчүн гана пайдаланылган кемелер Кеме реестринде ушул Кодексте белгиленген эрежелерге ылайык катталат.

3. Кемелерди Кеме реестринде каттоо ушул Кодексте жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде белгиленген коопсуздук талаптары жана стандарттары сакталган шартта кеменин менчик ээсинин жарандыгына (мамлекеттик таандыгына), ошондой эле капитандын жана экипаж мүчөлөрүнүн жарандыгына карабастан жүзөгө ашырылат.

4. Кеме реестрин жүргүзүүнүн тартиби милдеттүү деңиз күбөлүктөрүнүн жана сертификаттарынын тизмеги менен Министрлер Кабинети тарабынан белгиленет.

30-берене. Кемени Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында убактылуу каттоо (бербоут-чартер)

1. Башка мамлекеттин реестринде катталган жана фрахттоочуга кемени экипажсыз ижаралоо келишими (бербоут-чартер) боюнча пайдаланууга жана ээлик кылууга берилген кеме Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугу менен Кеме реестринде убактылуу катталышы мүмкүн.

2. Кемени убактылуу каттоого төмөнкүдөй шарттар сакталган учурда уруксат берилет:

1) кемени фрахттоочу болуп Кыргыз Республикасынын юридикалык же жеке жагы же Кыргыз Республикасында расмий өкүлчүлүгү же филиалы бар, экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан таанылган чет өлкөлүк жак саналса;

2) кеменин менчик ээси жана күрөө кармоочулар (эгерде кеме күрөөдө болсо) тууну алмаштырууга жазуу жүзүндө макулдугун берсе;

3) кеменин негизги каттоо мамлекетинин компетенттүү органдары Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астына убактылуу өтүүгө уруксат берсе жана ошол мамлекеттин туусу астында сүзүү укугунун бербоут-чартер мезгилинде токтотулуп тургандыгын тастыктаса.

3. Убактылуу каттоо бербоут-чартер келишиминин колдонуу мөөнөтүнөн ашпаган мөөнөткө, бирок кийин ушундай эле мөөнөткө узартуу укугу менен эки жылдан ашпаган мөөнөткө берилет.

4. Убактылуу каттоо мезгилинин ичинде кемеге жана анын экипажына Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жайылтылат. Кемени оордотуучу күрөө (ипотека) жөнүндө бардык жазуулар негизги каттоо мамлекетинин реестринде сакталат жана Кеме реестрине которулбайт.

5. Убактылуу каттоодо Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында убактылуу сүзүү укугу жөнүндө күбөлүктү берет. Бул күбөлүктө кемеге менчик укугу катталган чет өлкөлүк реестрдин аталышы милдеттүү түрдө көрсөтүлөт.

6. Фрахттоочу бербоут-чартер келишиминдеги кандай болбосун өзгөрүүлөр же аны мөөнөтүнөн мурда бузуу жөнүндө Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясына дароо билдирүүгө милдеттүү.

31-берене. Каттоонун шарттары

1. Кеме бир гана Кеме реестринде катталууга тийиш.

2. Кеме реестрине төмөнкүдөй маалыматтар киргизилет:

1) кеменин иреттик каттоо номери, ИМО номери (IMO Number) жана мамлекеттик каттоо датасы;

2) кеменин аталышы (учурдагы жана мурдагы), кеме мурда катталган деңиз порту (жер);

3) кеме мамлекеттик катталган деңиз портунун (жердин) аталышы;

4) эгерде бар болсо, кеменин эл аралык чакыруу сигналы;

5) кеменин тиби жана багыты, анын сүзүү району;

6) классификациялык коомдун аталышы, кеменин коду, класс символу жана анын колдонуу мөөнөтү;

7) кеменин негизги техникалык мүнөздөмөлөрү, анын ичинде сыйымдуулугу (жалпы жана таза), кеменин толук жүк көтөрүмдүүлүгү жана негизги өлчөмдөрү;

8) кеменин менчик ээсинин (ээлеринин) фамилиясы, өзүнүн аты, атасынын аты, жашаган жери жана жарандыгы же аталышы жана жайгашкан жери;

9) эгерде бир нече менчик ээлери болсо, ар бир менчик ээсинин жалпы үлүштүк менчиктеги үлүшү;

10) кемеге же кеменин бөлүгүнө менчик укугунун пайда болушунун негизи (сатып алуу-сатуу келишими, кемени куруу келишими жана башка негиздер);

11) эгерде кеме ээси кеменин менчик ээси болбосо, анын фамилиясы, өзүнүн аты, атасынын аты, жашаган жери же аталышы жана жайгашкан жери;

12) кеме ишенимдүү башкаруучуга ишенимдүү башкарууга өткөрүп берилген учурда анын фамилиясы, өзүнүн аты, атасынын аты, жашаган жери же аталышы жана жайгашкан жери;

13) кемени Кеме реестринен чыгаруунун негизи жана датасы.

Кемени экипажсыз ижаралоо келишиминин (бербоут-чартердин) же лизинг келишиминин негизинде эксплуатациялануучу чет өлкөлүк кемени, ошондой эле курулуп жаткан кемени же андагы үлүштү мамлекеттик каттоо үчүн ушул Кодекстин 29-беренесине ылайык бекитилген Кеме реестрин жүргүзүүнүн тартиби менен аныкталган тизмекке ылайык документтер берилет.

3. Ишкердик иштин субъекттерине же деңиз дооматтары боюнча жөнгө салынбаган милдеттенмелери бар же Эл аралык деңиз уюмунун (IMO) тобокелдик реестринде турган жеке жактарга таандык болгон жана алар тарабынан башкарылуучу кемелерди, ошондой эле айлана-чөйрөнү булгаган учурлар боюнча белгиленген жана аткарылбаган милдеттенмелери бар кемелерди Кеме реестринде каттоого тыюу салынат.

4. Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы Кеме реестринде катталган кемелерди алардын техникалык абалы, экипаждын социалдык шарттары жана эл аралык стандарттардын сакталышы бөлүгүндө контролдоону жүзөгө ашырат.

32-берене. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугу жөнүндө күбөлүк

1. Кемени Кеме реестринде каттоо Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугу жөнүндө күбөлүктү берүү менен ырасталат. Күбөлүк мөөнөтсүз же белгилүү бир мөөнөткө убактылуу берилет.

2. Мамлекеттик туунун астында сүзүү укугу жөнүндө күбөлүктүн түп нускасы дайыма кеменин бортунда болууга тийиш.

33-берене. Кеме реестрлеринен чыгаруу

1. Кеме төмөнкүдөй учурларда Кеме реестринен чыгарылат, эгерде ал:

1) андан ары эксплуатациялоого жараксыз деп таанылса жана оңдоого мүмкүн болбосо;

2) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугун жоготсо;

3) кыйраса же дайынсыз жоголсо;

4) эл аралык кемечилик үчүн жабык болгон эл аралык деңиз портторунун укуктук режимин, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдердин жоболорун, эл аралык резолюцияларды жана эл аралык чектөө чараларын бузууга жол берген.

2. Эгерде Кыргыз Республикасынын кемеси белгиленген тартипте Кеме реестринен чыгарылбаса, ал анын башка мамлекеттин Кеме реестринде катталгандыгы жөнүндө жазууну тааныбайт.

3. Чет мамлекеттин Кеме реестринде катталган кеме чет мамлекеттин кемелер реестринен чыгарылгандан кийин жана муну ырастоочу күбөлүк берилгенден кийин Кеме реестринде катталышы мүмкүн.

34-берене. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугун убактылуу жоготуу Менчик ээси бербоут-чартердин негизинде Кыргыз Республикасынын кемесин башка мамлекеттин юридикалык же жеке жагына өткөрүп берген учурда бул кеме Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугун төмөнкүдөй учурларда убактылуу жоготушу мүмкүн, эгерде:

1) башка мамлекеттин мыйзамдары тууну алмаштырууга тыюу салбаса;

2) менчик ээси кемени башка мамлекеттин туусу астына убактылуу которууга макул болсо;

3) кеменин катталган деңиз кеме ипотекаларынын күрөө кармоочулары аны башка мамлекеттин туусу астына убактылуу которууга макул болсо.

35-берене. Кеме реестрине киргизилген маалыматтардын өзгөргөндүгү жөнүндө маалымдоо

1. Кеме реестрине киргизилүүгө тийиш болгон маалыматтар өзгөргөн учурда кеменин менчик ээси же кемени бербоут-чартер боюнча фрахттоочу мындай өзгөрүүлөр келип чыккан күндөн тартып 30 календардык күндүн ичинде кемени каттоону жүзөгө ашырган органга тастыктоочу документтерди тиркөө менен бул тууралуу жазуу жүзүндө билдирүүгө милдеттүү.

2. Кеме окуянын, реконструкциялоонун же башка олуттуу өзгөрүүнүн натыйжасында Кеме реестрине мурда киргизилген дайындарга дал келбей калган учурда ал кезексиз күбөлөндүрүүдөн өткөндөн жана жаңы классификациялык күбөлүк алгандан кийин ушул Кодекстин 29-31-беренелеринде белгиленген эрежелерге ылайык кайра катталууга тийиш.

36-берене. Кемени каттоо эрежелерин бузуу үчүн жоопкерчилик Кемени каттоодон баш тартуу, аны алдоо жолу менен каттоо же ушул Кодекстин 35 жана 40-беренелеринин талаптарын бузуу Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарында каралган жоопкерчиликке алып келет.

37-берене. Негизги кеме документтери

1. Кеменин бортунда төмөнкүдөй негизги кеме документтери болууга тийиш:

1) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугу жөнүндө күбөлүк;

2) кемеге менчик укугу жөнүндө күбөлүк;

3) кеменин сүзүүгө жарактуулугу жөнүндө күбөлүк (жүк ташуучу кеменин конструкция боюнча коопсуздугу жөнүндө күбөлүк);

4) жүргүнчүлөрдү ташуучу кеменин коопсуздугу жөнүндө күбөлүк (жүргүнчүлөрдү ташуучу кемелер үчүн);

5) жүк ташуучу кеменин жабдылышы боюнча коопсуздугу жөнүндө күбөлүк;

6) жүк ташуучу кеменин радио жабдуулары боюнча коопсуздугу жөнүндө күбөлүк;

7) классификациялык күбөлүк;

8) эл аралык өлчөө күбөлүгү (классификациялык коом тарабынан техникалык байкоо жүргүзүлүүгө тийиш болгон кемелер үчүн);

9) кеменин жүк маркасы жөнүндө эл аралык күбөлүк (суу үстүндөгү борттун эң төмөнкү бийиктиги жөнүндө);

10) кеме радиостанциясын эксплуатациялоого уруксат жана радиожурнал (кеме радиостанциясы бар болсо);

11) кеме экипажынын мүчөлөрүнүн тизмеси (кеме ролу);

12) кемеде болгон жүргүнчүлөрдүн тизмеси;

13) кеме экипажынын минималдуу курамы жөнүндө күбөлүк;

14) кеме журналы;

15) машина журналы (механикалык кыймылдаткычы бар кемелер үчүн);

16) деңиздин булганышын алдын алуу боюнча операциялар журналы;

17) деңиздин мунайдан булганышын алдын алуу жөнүндө эл аралык күбөлүк;

18) деңиздин саркынды суулардан булганышын алдын алуу жөнүндө эл аралык күбөлүк;

19) Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде каралган башка кеме документтери.

2. Ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн кеме документтери кагаз жана (же) электрондук алып жүрүүчүлөрдө жүргүзүлүшү мүмкүн. Электрондук кеме документтерин жүргүзүүнүн, сактоонун жана верификациялоонун тартиби Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык бекитилет.

3. Кеме журналы ага акыркы жазуу киргизилген күндөн тартып беш жыл бою кемеде сакталат. Аталган мөөнөт аяктагандан кийин кеме журналы кеме катталган ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга сактоого тапшырылат. Бул орган кеме журналын кеминде 40 жыл сактоону камсыз кылат.

4. Кеме журналы анда камтылган маалыматты алууга мыйзамдуу укугу бар жактарга таанышуу жана көчүрмөлөрдү алуу үчүн берилет. Кеме сатылганда же ал Кеме реестринен чыгарылганда мындай укук менчик ээси алмашкан же кеме каттоодон чыгарылган учурга чейин журналга киргизилген жазууларга карата кызыкдар болгон жактарда сакталат.

5. Жүргүнчүлөрдү ташууну жүзөгө ашыруучу кемелерде Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде каралган бардык документтер кошумча түрдө болууга тийиш.

38-берене. Балык уулоочу кемелер үчүн документтер Балык уулоочу кемелердин бортунда ушул Кодекстин 37-беренесинде саналып өткөн документтерден тышкары, балык уулоочу кеменин коопсуздугу жөнүндө эл аралык күбөлүк болууга тийиш. Ушул эреже төмөнкүлөр үчүн пайдаланылуучу кемелерге карата жайылтылбайт:

1) балыкты жана деңиздин башка биологиялык ресурстарын иштетүү жана ташуу;

2) илимий изилдөөлөрдү жүргүзүү жана окутуу;

3) спорт жана эс алуу.

39-берене. Кеме документтери боюнча өзгөчөлүктөр

1. Атайын мамлекеттик кызмат өтөгөн кемелер, ошондой эле спорттук кемелер үчүн эл аралык өлчөө күбөлүгүнүн болушу милдеттүү болуп саналбайт. Атайын мамлекеттик кызмат өтөгөн кеменин сыйымдуулугу тиешелүү ырастаманы берүү аркылуу жөнөкөйлөтүлгөн ыкма менен аныкталышы мүмкүн.

2. Порттук жана жээк сууларында Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүүчү кемелерде, эгерде деңизде сүзүү коопсуздугун көзөмөлдөөчү мамлекеттик орган тарабынан башкача каралбаса, машиналык жана санитардык журналдар жүргүзүлбөшү мүмкүн.

40-берене. Кеме документтерин берүү

1. Каттоо жөнүндө күбөлүк жана Кеме реестринде катталган кемеге менчик укугу жөнүндө күбөлүк Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан берилет.

2. Сүзүүгө жарактуулугу жөнүндө күбөлүк, эл аралык өлчөө күбөлүгү, жүк маркасы жөнүндө эл аралык күбөлүк, жүргүнчү күбөлүгү, классификациялык күбөлүк, кеме экипажынын минималдуу курамы жөнүндө күбөлүк классификациялык коомдор тарабынан берилет жана ушул Кодекстин 7-беренесинин 5-бөлүгүнүн талаптарына ылайык Кеме реестринде каттоо үчүн таанылат.

3. Эл аралык конвенцияларда жана колдонмолордо белгиленген техникалык талаптарга ылайык келген кеме радио байланыш станцияларына уруксат телекоммуникацияларды тармактык жөнгө салуучу тарабынан берилет.

4. Ушул Кодекстин 32-беренесинде жана ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн кеме документтерин берүү үчүн жыйымдарды алуунун тартиби Министрлер Кабинети тарабынан Кыргыз Республикасынын салыктык эмес кирешелер жөнүндө мыйзамдарына ылайык белгиленет.

41-берене. Кеме радио жабдуулары жана кеме радиостанциясына уруксат

1. Радио жабдуулары бар ар бир кеменин кеме радио байланыш станциясына уруксаты болууга милдеттүү.

2. Уруксат телекоммуникацияларды тармактык жөнгө салуучу тарабынан кеме ээсинин арызынын негизинде берилет. Уруксатты берүү жол-жобосун жөнөкөйлөтүү максатында арыздарды кабыл алуу Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы аркылуу "бирдиктүү терезе" принциби боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

3. Кеме радиостанциясына уруксатты берүүдө кемеге төмөнкүдөй эл аралык идентификациялык дайындар ыйгарылат:

1) чакыруу сигналы (Call Sign);

2) деңиз көчмө кызматынын номери (MMSI);

3) эл аралык радио байланыштын регламентине ылайык башка коддор.

4. Кеме радиостанциясы жөнүндө маалыматтар эл аралык дайындар базасына киргизүү үчүн Эл аралык электр байланыш бирлигине (ITU) жөнөтүлөт.

5. Кемедеги деңиз радио байланыш станцияларына уруксаттын колдонуу мөөнөтүнүн Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүү укугу жөнүндө күбөлүктүн колдонуу мөөнөтүнөн ашуусу мүмкүн эмес.

42-берене. Кеме документтеринин аныктыгы Көчүрмөсү нотариалдык жактан ырасталууга, ал эми зарыл болгон учурларда - апостилдештирилүүгө тийиш болгон кемеге менчик укугу жөнүндө күбөлүктү кошпогондо, ушул Кодекстин 37-беренесинде көрсөтүлгөн документтер кемеде түп нускасында сакталууга тийиш.

43-берене. Кыргыз Республикасында каттоо үчүн чет өлкөлүк кемелердин документтерин таануу

1. Таанылган классификациялык коомдор тарабынан ушул Кодекстин 6-беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык берилген сүзүүгө жарактуулугу жөнүндө күбөлүк, коопсуздук жөнүндө күбөлүктөр (конструкциясы жана жабдуулары боюнча), эл аралык өлчөө күбөлүгү, жүк маркасы жөнүндө эл аралык күбөлүк жана кеме радиостанциясын эксплуатациялоого уруксат кемени Кеме реестрине каттоо үчүн негиз катары Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан кабыл алынат.

2. Ушул берененин 1-бөлүгүнө ылайык Кеме реестринде мамлекеттик каттоо үчүн көрсөтүлгөн кандай болбосун кемелер, кеменин деңизде сүзүү коопсуздугунун талаптарын канааттандырарына күмөн жаралган учурда тиешелүү документтеринин бар болушуна карабастан, техникалык көзөмөл тартибинде Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүүчү кемелердей эле текшерүүгө алынышы мүмкүн.

44-берене. Камакка алууга ыйгарым укуктар

1. Ушул Кодексте кемени камакка алуу деп ушул Кодекстин 45-беренесинде каралган деңиз талабын камсыз кылуу максатында деңиз портунда кемени кармоо же сүзүүсүн чектөө түшүнүлөт. Кемени камакка алуу күчүнө кирген сот актысын мажбурлап аткаруу чарасы болуп саналбайт.

2. Кемени камакка алууга деңиз талабы боюнча гана жол берилет.

3. Кыргыз Республикасында кемени камакка алуу жана аны камактан бошотуу Кыргыз Республикасынын сот органынын чечиминин негизинде жүргүзүлөт.

4. Деңиз линияларында, чет өлкөлүк деңиз портторунда кемени камакка алуу жана аны камактан бошотуу жээктеги мамлекеттин мыйзамдарына, анын ичинде сот органдарынын же деңиз портунун компетенттүү административдик органдарынын чечимдерине ылайык жүзөгө ашырылышы мүмкүн.

45-берене. Деңиз талабы

1. Деңиз талабы деп кемеге менчик укугу же башка буюмдук укук менен байланышкан кандай болбосун талап, ошондой эле кемени эксплуатациялоодон келип чыгуучу башка талап, анын ичинде төмөнкүлөр таанылат:

1) кемени эксплуатациялоо мезгилинде мүлктүн жоголгондугунун же бузулгандыгынын натыйжасында зыян келтирүү;

2) кемени эксплуатациялоо менен түздөн-түз шартталган, деңизде же кургактыкта адамдардын каза болушу же ден соолугуна зыян келтирүү;

3) куткаруу операцияларын жүргүзүү үчүн сый акы же куткаруу жөнүндө келишим;

4) зыян келтирүү коркунучун четтетүү же четтетүүгө аракет кылуу, алдын алуу чараларын көрүү үчүн компенсация берүү жана башка суммаларды төлөө;

5) калдыкка айланган кемени же анын бортунда болгон жүктү кургактыкка көтөрүп чыгаруу, алып салуу же жок кылуу, ошондой эле мындан келип чыккан чыгашалар;

6) кемени пайдалануу же фрахттоо жөнүндө кандай болбосун келишим;

7) жүргүнчүлөрдү же жүктөрдү ташуу жөнүндө кандай болбосун келишим;

8) ташуу учурунда же анын кесепетинен жүктүн, багаждын жоголгондугу же бузулгандыгы;

9) жалпы авария;

10) кемени лоцмандык коштоо;

11) кемени сүйрөө;

12) кемени эксплуатациялоо жана аны күтүү үчүн тамак-аш азыктарын, кеме материалдарын жана отундун камдыктарын, жабдууларды, контейнерлерди берүү;

13) кемени куруу, оңдоо, реконструкциялоо же кайра жабдуу;

14) кеме жүрүүчү суу жолдорунда төлөнүүчү порттук, каналдык, башка жыйымдар;

15) капитанга, экипаждын башка мүчөлөрүнө кеме бортунда кызматтык милдеттерин аткаргандыгы үчүн төлөнүүгө тийиш болгон эмгек акы, башка төлөмдөр, репатриациялоо боюнча чыгашалар жана аталган адамдардын атынан төлөнүүчү социалдык камсыздандыруу төгүмдөрү;

16) дисбурсменттик чыгашалар (кеменин портто болуусу менен байланышкан чыгашалар, анын ичинде порттук жыйымдар, лоцмандардын, сүйрөөчүлөрдүн кызмат көрсөтүүлөрүнө, кемени токтотуу операцияларына акы төлөө, агенттик сый акы, кемеге портто же анын портко кирүүсүнө байланыштуу көрсөтүлгөн кызматтар үчүн жыйымдар жана төлөмдөр);

17) кеменин менчик ээси же бербоут-чартер боюнча фрахттоочу тарабынан камсыздандыруу сый акысын, анын ичинде өз ара камсыздандыруу боюнча төгүмдөрдү төлөө;

18) кеменин менчик ээси же бербоут-чартер боюнча фрахттоочу тарабынан кандай болбосун комиссиялык, брокердик же агенттик сый акы төлөө;

19) кемеге менчик укугу же ага ээлик кылуу укугу жөнүндө кандай болбосун талаш-тартыш;

20) кемени пайдалануу жана кирешени бөлүштүрүү боюнча анын эки же андан көп менчик ээлеринин ортосундагы кандай болбосун талаш-тартыш;

21) кеменин деңиз күрөөсү;

22) кемени сатып алуу-сатуу келишими менен шартталган кандай болбосун талаш-тартыш.

46-берене. Кемени камакка алуу үчүн негиздер

1. Деңиз талабы ага карата келип чыккан кеме төмөнкүдөй учурларда гана камакка алынышы мүмкүн, эгерде мындай талап:

1) ушул Кодекстин 283-беренесинде көрсөтүлгөн артыкчылыктуу талаптардын катарына кирсе;

2) кемеге катталган деңиз күрөөсү менен камсыздалган болсо;

3) кемеге менчик же ага ээлик кылуу укугу жөнүндө талаш-тартыш менен байланышкан болсо;

4) ушул берененин 1-бөлүгүнүн 1, 2 жана 3-пункттарынын колдонулушуна туура келбесе, бирок:

- талап келип чыккан учурда кеме ага менчик укугунда таандык болгон жак бул талап боюнча жоопкерчилик тартат жана камак салынган учурда кеменин менчик ээси бойдон калат; же

- кемени бербоут-чартер боюнча фрахттоочу бул талап боюнча жоопкерчилик тартат жана камакка алуу менен байланышкан жол-жобо башталган учурда фрахттоочу бойдон калат же кеменин менчик ээси болуп калат.

2. Кандай болбосун башка кеме же кемелер, эгерде аларды камакка алуу менен байланышкан жол-жобо башталган учурда кеме же кемелер деңиз талабы боюнча жоопкерчилик тарткан жана талап келип чыккан учурда төмөнкүлөр болуп саналган жактын менчигинде турган болсо, камакка алынышы мүмкүн:

1) деңиз талабы келип чыккан кеменин менчик ээси болсо;

2) мындай кемени бербоут-чартер, тайм-чартер же рейстик чартер боюнча фрахттоочу болсо.

3. Ушул берененин 2-бөлүгүндө белгиленген эреже кемеге менчик укугу же ага ээлик кылуу укугу менен байланышкан талапка карата колдонулбайт.

47-берене. Кемени камактан бошотуу

1. Кеме алгылыктуу түрдө жетиштүү болгон камсыздоо берилген учурда соттун чечиминин негизинде камактан бошотулат.

2. Тараптардын макулдугу жок болгон учурда камсыздоонун түрү жана өлчөмү сот тарабынан белгиленет. Мында камсыздоонун өлчөмү кеменин наркынан ашпоого тийиш.

3. Камсыздоону берүүгө байланыштуу кемени камактан бошотуу жөнүндө кандай болбосун арыз жоопкерчиликти таануу, коргоо каражаттарынан же жоопкерчиликти чектөө укугунан баш тартуу дегенди билдирбейт.

4. Ушул берененин 1-бөлүгүнө ылайык камсыздоону берген жак кайсы убакта болбосун сотко камсыздоонун өлчөмүн азайтуу, түрүн өзгөртүү же камсыздоону жокко чыгаруу жөнүндө арыз менен кайрылууга укуктуу.

48-берене. Кийинки камакка алуу

1. Кеме ошол эле деңиз талабы боюнча төмөнкүдөй учурларда (ал камактан бошотулган же ал үчүн камсыздоо берилген болсо да) кайра камакка алынышы мүмкүн, эгерде:

1) берилген камсыздоонун өлчөмү жетишсиз болсо (камсыздоонун жалпы өлчөмү кеменин наркынан ашпаган шартта);

2) камсыздоону берген жак өз милдеттенмелерин толугу менен же жарым-жартылай аткарууга жөндөмсүз болсо;

3) кеме төмөнкүлөрдүн натыйжасында камактан бошотулган же талап боюнча берилген камсыздоо жокко чыгарылган болсо:

- талап койгон жактын арызы же макулдугу боюнча, буга негиздер болгон учурда;

- арыз ээси зарыл чараларды көрүү аркылуу кемени камактан бошотууга тоскоол боло албагандыктан.

2. Эгерде кеме камактан бошотулган болсо же аны камакка алууну болтурбоо үчүн камсыздоо берилген болсо, ошол эле деңиз талабынын негизинде камакка алынышы мүмкүн болгон кандай болбосун башка кеме (бир типтүү кеме) камакка алынууга тийиш, эгерде:

1) бул талап боюнча алынган камсыздоонун өлчөмү жетишсиз болсо;

2) ушул берененин 1-бөлүгүнүн 2 жана 3-пункттарында белгиленген эрежелер колдонулса.

3. Ушул берененин жоболору кеме мыйзамсыз камактан бошотулган учурда колдонулбайт.

49-берене. Камакка алынган кеменин менчик ээсинин же фрахттоочунун кызыкчылыктарын коргоо

1. Кемеге анын талабы боюнча камак салынган жак кеменин менчик ээсине же анын бербоут-чартер боюнча фрахттоочуга кемени негизсиз камакка алуунун же ашыкча камсыздоону берүү жөнүндө талаптын натыйжасында келтирилген чыгымдар үчүн жоопкерчилик тартат.

2. Сот кемеге камак салуу жөнүндө же камактын колдонуу мөөнөтүн узартуу жөнүндө талап койгон жакты кемени негизсиз камакка алуунун же ашыкча камсыздоону берүүнү талап кылуунун натыйжасында кандай болбосун чыгымдар келип чыккан учурга карата сот тарабынан аныкталган өлчөмдө жана шарттарда утурлама камсыздоо берүүгө милдеттендирүүгө укуктуу.

3. Тараптардын талаш-тартыштарды арбитражга берүү жөнүндө жазуу жүзүндөгү макулдашуусу болгон учурда кемени негизсиз камакка алуу үчүн жоопкерчилик, ошондой эле чыгымдардын ордун толтуруунун өлчөмү жана түрү жөнүндө маселелер арбитраж тарабынан каралышы мүмкүн. Арбитраждын чечими акыркы болуп саналат жана милдеттүү түрдө аткарылууга тийиш.

50-берене. Мамлекеттик кемелер

1. Ушул главанын (кемени камакка алуу) жоболору мамлекеттин менчигинде турган жана ал тарабынан коммерциялык максаттарда эксплуатациялануучу кемелерге карата колдонулат.

2. Мындай кемелерге ушул Кодексте каралган деңиз талаптарына карата соттук иммунитет жайылтылбайт.

51-берене. Деңиз арбитражы

1. Соода үчүн деңизде сүзүүдөн келип чыккан талаш-тартыштарды чечүү үчүн Кыргыз Республикасында бейтарап соттор жөнүндө мыйзамдарга ылайык деңиз арбитражы түзүлүшү мүмкүн.

2. Деңиз арбитражын түзүү жөнүндө чечим Министрлер Кабинетинин сунушунун негизинде кабыл алынат.

3. Деңиз арбитражынын ишинин тартиби, териштирүүсүнүн эрежелери жана арбитрлеринин статусу Кыргыз Республикасынын бейтарап соттор жөнүндө мыйзамдарына ылайык бекитилген анын регламенти менен аныкталат.

4. Деңиз укугу, соода үчүн деңизде сүзүү жана чектеш тармактар жаатында зарыл болгон атайын билими бар адамдар деңиз арбитражынын арбитрлери боло алат.

52-берене. Экипаждын курамы

1. Кеме экипажы командалык курамды жана кеме командасын камтыйт.

2. Командалык курамга капитан, анын жардамчылары, кеме механиктери, электромеханиктер, радиоадистер, кеме врачы кирет. Кеме ээси командалык курамга башка адистерди да киргизе алат.

3. Кеме командасы кеме экипажынын кеменин командалык курамына кирбеген мүчөлөрүнөн турат.

53-берене. Экипаждын минималдуу курамы

1. Ар бир кеменин бортунда мүчөлөрү тиешелүү квалификацияга ээ болгон жана курамы төмөнкүлөр үчүн жетиштүү санда болгон экипажы болууга тийиш:

1) сүзүү коопсуздугун камсыз кылуу, деңиз чөйрөсүн коргоо;

2) кеменин бортунда жумуш убактысын сактоо талаптарын аткаруу;

3) кеме экипажынын мүчөлөрүнүн ашыкча жумуш жүктөмүнө жол бербөө.

2. Кеменин деңизге чыгуусу үчүн кеме экипажынын минималдуу жол берилген курамы тибине, багытына жана сүзүү районуна жараша Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык белгиленет жана экипаждын минималдуу коопсуз курамы жөнүндө күбөлүк түрүндө мамлекеттик, расмий жана англис тилдеринде таризделет.

3. Бортто экипаждын минималдуу коопсуз курамы жөнүндө күбөлүктүн болушу милдеттүү болуп саналат. Бул документ кеменин сүзүү коопсуздугуна кепилдик берген сандагы жана квалификациядагы персонал менен комплекттелгендигин тастыктайт.

54-берене. Экипаждын укуктук абалы

1. Кеме экипажынын мүчөлөрүнүн укуктук статусу жана кемени эксплуатациялоо менен байланышкан алардын ортосундагы мамилелер Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен аныкталат.

2. Экипаж мүчөлөрү менен кеме ээсинин ортосундагы эмгек мамилелери, эгерде Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык чет өлкөлүк жаран менен келишимде башкача каралбаса, Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен жөнгө салынат.

55-берене. Экипаж мүчөлөрүнүн квалификациясына карата талаптар

1. Кеме экипажынын мүчөлөрүнүн кызмат орундарын ээлөөгө Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин талаптарына ылайык Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан берилген же таанылган тиешелүү дипломдору жана квалификациялык күбөлүктөрү (сертификаттары) бар адамдарга жол берилет.

2. Экипаж мүчөлөрүн аттестациялоонун, квалификациялык документтерди берүүнүн тартиби, ошондой эле чет мамлекеттер тарабынан берилген дипломдорду таануунун шарттары Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

3. Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы берилген жана таанылган квалификациялык документтердин бирдиктүү мамлекеттик реестрин, анын ичинде электрондук түрдө жүргүзүүнү камсыз кылат жана кызыкдар жактарга мындай документтердин аныктыгы жөнүндө маалымат берет.

4. Диплом (квалификациялык күбөлүк) соттун чечими боюнча, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларда административдик тартипте алып коюлушу же жокко чыгарылышы, анын колдонулушу токтотулуп турушу мүмкүн.

56-берене. Экипаж мүчөлөрүнүн ден соолугунун абалына карата талаптар Кемеде иштөөгө Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген, эмгекти коргоо чөйрөсүндөгү эл аралык келишимдерге ылайык алардын кемеде иштөөгө жарактуулугун тастыктаган ден соолугунун абалы жөнүндө күбөлүгү бар адамдарга жол берилет.

57-берене. Экипаж мүчөлөрүнүн жарандыгы

1. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүүчү кеменин экипажынын мүчөлөрү болуп кандай болбосун мамлекеттин жарандары боло алат.

2. Кыргыз Республикасынын жараны гана Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчигинде турган жана коммерциялык эмес максаттарда (мамлекеттик кызматтын) пайдаланылуучу кеменин капитаны боло алат.

3. Өзгөчө учурларда Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик кемелеринде чет өлкөлүк жаранды капитан катары дайындоого жол берилет. Мындай дайындоонун тартиби жана шарттары, ошондой эле мындай адамдардын квалификациясына жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын билүүсүнө карата талаптар Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан аныкталат.

4. Экипаждын курамына кирген чет өлкөлүк жарандардын Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык алардын квалификациясын тастыктаган, Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан таанылган кесиптик дипломдору жана күбөлүктөрү болууга тийиш.

58-берене. Кемедеги эмгек мамилелери

1. Кеме экипажынын мүчөлөрүн ишке кабыл алуунун жана бошотуунун тартиби, алардын укуктары жана милдеттери, кемедеги эмгек шарттары жана эмгек акысы Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдары, анын ичинде ушул Кодекс, деңиз кемелеринде кызмат өтөө эрежелери, кемелерде кызмат өтөөнүн уставы, жамааттык жана жеке эмгек келишимдери (контракттар) менен аныкталат.

2. Деңиз кемелеринде кызмат өтөөнүн уставы жана балык уулоо кемелеринде кызмат өтөөнүн уставы Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан иштелип чыгат жана экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык бекитилет.

59-берене. Деңизчинин инсандык ырастамасы Деңизчинин инсандык ырастамасын тариздөө, берүү жана колдонуу Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин талаптарын эске алуу менен Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте жүзөгө ашырылат.

60-берене. Кеме ээсинин милдеттери

1. Кеме ээси төмөнкүлөрдү камсыз кылат:

1) кемедеги коопсуз эмгек шарттарын;

2) экипаж мүчөлөрүнүн ден соолугун коргоону;

3) азык-түлүк жана ичүүчү суу менен камсыздоону;

4) кемеде куткаруу каражаттарынын болушун;

5) тиешелүү кызматтык, турак жай-тиричилик жана башка жайлардын болушун;

6) ушул Кодекске жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык кемени, жүктөрдү камсыздандырууну жана камсыздандыруунун башка түрлөрүн.

2. Кеме ээси төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) кеме экипажынын мүчөлөрү эмгектик милдеттерин аткарганда алардын өмүрүн жана ден соолугун камсыздандырууга;

2) кеме экипажынын мүчөлөрүнүн эмгек акысын жана аларга тиешелүү болгон башка суммаларды, анын ичинде репатриациялоого кеткен чыгашаларды камсыздандырууга.

3. Ушул берененин 1 жана 2-бөлүктөрүндө каралган камсыздоонун минималдуу ченемдери жана кеме ээсинин милдеттери Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерде белгиленген стандарттарга ылайык келүүгө тийиш.

61-берене. Экипаж мүчөлөрүн репатриациялоо

1. Кеме ээси экипаж мүчөлөрүн төмөнкүдөй учурларда өзүнүн эсебинен репатриациялоону камсыз кылууга милдеттүү:

1) эмгек келишиминин колдонуу мөөнөтү аяктаганда;

2) эмгек келишими кеме ээсинин демилгеси боюнча бузулганда;

3) кеме ээси кеменин банкрот болушунун, сатылышынын же кеме катталган мамлекеттин өзгөрүшүнүн натыйжасында кеменин экипаж мүчөлөрүнө карата Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында же болбосо жамааттык же жеке эмгек келишиминде (контрактта) каралган өз милдеттерин аткара албай калган учурда;

4) кеменин экипаж мүчөсүнүн кемеден тышкары дарылоону талап кылган ооруга чалдыгуусу же жаракат алуусу;

5) кеме кыйраганда (кеме кырсыгында).

2. Экипаж мүчөсү жамааттык же жеке эмгек келишиминде (контрактта) көрсөтүлгөн портко, ал эми мындай көрсөтмө жок болсо - ал ишке кабыл алынган деңиз портуна репатриацияланат.

3. Кеме ээси экипаж мүчөсүн репатриациялоону уюштурууну жүзөгө ашырат жана ага эмгек акысын жана тийиштүү жөлөкпулдарды төлөө, жол киреси, жашоосу, тамактануусу, 30 килограммга чейинки багажын ташуу, деңизчини ташууга жарактуу абалга чейин дарылоо менен байланышкан чыгашаларды көтөрөт. Кеме ээси чыгашаларды жабуу үчүн жарактуу финансылык камсыздоого (камсыздандыруу полисине же банк кепилдигине) ээ болууга да милдеттүү.

4. Эгерде кеменин экипаж мүчөсүн репатриациялоого алып келген себептер кеменин экипаж мүчөсү эмгек милдеттерин аткарган учурда анын күнөөсү боюнча келип чыкса, кеме ээси эмгек укугунун ченемдерин камтыган локалдык ченемдик актыларда, ошондой эле Кыргыз Республикасынын эмгек жөнүндө мыйзамдарына ылайык жамааттык жана жеке эмгек келишиминде (контрактта) каралган учурларда жана тартипте репатриациялоого кеткен чыгашалардын ордун толтуртуп алууга укуктуу.

62-берене. Экипаж мүчөлөрүнүн жеке мүлкү

1. Экипаж мүчөлөрү кемеде жеке пайдалануудагы мүлкүн ташууга укуктуу.

2. Деңиз окуясынын кесепетинен экипаж мүчөлөрүнүн жеке мүлкү кыйраган же бузулган учурда, кеме ээси келтирилген зыяндын ордун мындай түрдөгү жана сапаттагы буюмдардын колдонуудагы бааларынын негизинде толтурууга милдеттүү.

Кеме окуясына күнөөлүү болгон экипаж мүчөлөрүнүн жеке мүлкүнүн наркынын орду толтурулбайт.

63-берене. Капитандын милдеттери

1. Капитанга кемеге командачылык кылуу жана башкаруу, сүзүүнүн коопсуздугун камсыз кылуу, деңиз чөйрөсүнүн булганышын алдын алуу, кемеде тартипти кармоо жана кемени, андагы адамдарды жана жүктү кандай болбосун мүмкүн болуучу зыяндардан коргоо жүктөлөт.

2. Кеменин муктаждыктары, жүк же сүзүүнү камсыз кылуу менен байланышкан бүтүмдөрдү жасоодо, ошондой эле ага ишенип берилген мүлккө тиешелүү доолорду коюуда капитан өзүнүн кызматтык абалына байланыштуу, эгерде жеринде алардын башка өкүлдөрү жок болсо, кеме ээсинин жана жүк ээлеринин өкүлү болуп саналат.

3. Ташылуучу жүктүн же болбосо багаждын же почта жөнөтмөлөрүнүн зыянга учурагандыгына, бузулгандыгына же жоголгондугуна, адамдардын жаракат алышына алып келген деңиз окуясы болгон учурда, ошондой эле алардын кесепетинен кеме ээсине доо коюлушу мүмкүн болгон башка учурларда капитан окуяны эл аралык деңиз практикасында жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде белгиленген тартипте документтик тариздөөнү камсыз кылууга, ошондой эле зарыл болгон алдын ала териштирүүнү жүргүзүүгө милдеттүү.

64-берене. Кеме кыйроосунда жабыр тарткандарга жардам көрсөтүү боюнча милдеттер

1. Капитан, эгерде кемеге, экипажга жана жүргүнчүлөргө бул олуттуу тобокелдик жаратпаса, төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) деңизде табылган, өлүм коркунучунда турган кайсы болбосун адамга жардам көрсөтүүгө;

2) кырсык сигналдарын күнү-түнү кабыл алууну уюштурууга, кырсык сигналы алынган учурда коркунучта турган адамдарга жардам көрсөтүү үчүн кемени окуя болгон жерге максималдуу ылдамдыкта багыттоого.

2. Капитан ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн милдеттерди аткарбагандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген жоопкерчиликти тартат.

3. Капитандын кырсыктан жабыр тарткан адамдарга жардам көрсөтүү боюнча милдети бул адамдар табылган кеме кайсы мамлекеттин туусунун астында болгондугуна жана алар кандай жарандыкка ээ болушуна карабастан сакталат.

4. Кеме ээсинин деңизде адамдарды издөөнү жана куткарууну камсыз кылуу менен байланышкан милдеттерди бузуусу Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке алып келет.

65-берене. Кемелер кагылышканда жардам берүү боюнча милдеттер

1. Кагылышкан кемелердин капитандарынын ар бири, эгерде аны жүргүнчүлөр, экипаж жана кеме үчүн олуттуу тобокелдиксиз жасоого мүмкүн болсо, башка кемеге, анын жүргүнчүлөрүнө жана экипажына жардам көрсөтүүгө милдеттүү.

2. Кагылышкан кемелердин капитандары мүмкүн болушунча бири-бирине өзүнүн кемесинин аталышын, анын чакыруу сигналын жана идентификациялык номерин, ошондой эле жөнөтүү, таандык, бара турган портторду же кеме кире турган жакынкы портту билдирүүгө милдеттүү.

3. Ушул берененин 1 жана 2-бөлүктөрүндө каралган милдеттерди аткарбагандыгы үчүн капитан ушул Кодексте жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде каралган жоопкерчиликти тартат.

4. Кеме ээси капитандын ушул беренеде каралган милдеттерди аткарбагандыгы үчүн жоопкерчилик тартпайт.

66-берене. Кечиктирилгис медициналык жардам көрсөтүү зарыл болгондогу милдеттер Эгерде экипаж мүчөсү же жүргүнчү кеме деңизде жүргөндө көрсөтүүгө мүмкүн болбогон кечиктирилгис медициналык жардамга муктаж болсо, капитан кеме ээсине жана порттун администрациясына бул тууралуу кабарлоо менен кемени жакынкы портко алып келүүгө милдеттүү.

67-берене. Кемени басып алуу коркунучу болгон учурда капитандын милдеттери Согуш коркунучу же каракчылык аракеттери болгон учурда капитан адамдарды куткаруу жана кемени, ошондой эле андагы документтерди, жүктү жана башка мүлктү басып алууга жол бербөө үчүн бардык чараларды көрүүгө милдеттүү.

68-берене. Капитандын ок атуучу куралды алып жүрүү укугу

1. Кыргыз Республикасынын коммерциялык максаттарда колдонулбаган мамлекеттик кемелеринин капитандары Кыргыз Республикасынын курал жөнүндө мыйзамдарына ылайык жарандык куралды сактоого, алып жүрүүгө жана колдонууга укуктуу.

2. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында катталган соода үчүн деңизде сүзгөн кемелердин капитандары ок атуучу куралды алып жүрүүгө, сактоого жана колдонууга укугу жок.

69-берене. Кеменин кыйроо коркунучу болгон учурда капитандын аракеттери

1. Эгерде капитандын пикири боюнча кемеге сөзсүз кыйроо коркунучу жаралса, жүргүнчүлөрдү сактап калууга багытталган бардык чаралар көрүлгөндөн кийин ал экипажга кемени таштап кетүүгө уруксат берет. Капитан кеме жана машина журналдарын, радио байланыш журналын, рейстин карталарын, документтерди, башка материалдык баалуулуктарды жана кассадагы накталай акчаларды куткаруу үчүн анын колунан келгендин баарын жасоо менен кемени акыркы болуп таштап кетет.

2. Кеме кыйраган учурда капитан ал жеткирилген жерге карабастан, экипажга карата ыйгарым укуктарын, укуктарын жана милдеттерин сактап калат.

70-берене. Кемеде тартипти сактоо

1. Капитандын өз ыйгарым укуктарынын чегинде берилген буйруктары кемедеги бардык адамдар тарабынан аткаруу үчүн милдеттүү болуп саналат. Капитандын мыйзамдуу буйруктары аткарылбаган учурда ал кемеде тартипти камсыз кылууга багытталган зарыл чараларды көрүүгө укуктуу.

2. Капитан Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарында жана кемелерде кызмат өтөөнүн уставдарында каралган тартипте экипаждын мүчөлөрүнө карата сыйлоо жана тартиптик жаза чараларын, анын ичинде кызматтык милдеттерин аткаруудан четтетүүнү да колдонууга укуктуу.

3. Капитан анын аракеттери кеменин, андагы адамдардын же мүлктүн коопсуздугуна коркунуч келтирген адамды кеме жакынкы портко келгенге чейин өзүнчө жайда обочолонтууга укуктуу, бул жөнүндө себебин, убактысын жана жагдайларын көрсөтүү менен кеме журналына жазууну киргизүүгө милдеттүү.

4. Ушул беренеге ылайык капитан тарабынан көрүлүүчү чаралар негиздүү жана кеменин, адамдардын жана мүлктүн коопсуздугуна коркунучтун деңгээлине өлчөмдөш болууга тийиш. Капитан кемедеги тартипти сактоо боюнча ал тарабынан көрүлгөн чаралардын мыйзамдуулугу жана негиздүүлүгү үчүн кемедеги кызмат өтөөнүн уставына ылайык, ошондой эле Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат.

71-берене. Экипаж мүчөлөрүн ишке кабыл алууда капитандын макулдугу

1. Кеме экипажынын бир дагы мүчөсүн капитандын макулдугусуз ишке алуу мүмкүн эмес.

2. Капитандын кеме ээси жиберген адамды экипаждын курамына кабыл алуудан баш тартуусу негиздүү болууга тийиш. Мындай баш тартуу жазуу жүзүндө таризделет жана кеме ээсине жана ишке кабыл алуудан баш тартылган адамга берилет.

72-берене. Кеменин бортунда кылмыш жасалган учурда капитандын ыйгарым укуктары

1. Сүзүп бараткан кемеде кылмыштын белгилерин камтыган жосун жасалган учурда капитан эл аралык укуктун ченемдерин, кемечиликтин эл аралык деңиз практикасын, ушул Кодексти, Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза процессуалдык мыйзамдарын жана тиешелүү нускамаларды жетекчиликке алуу менен алдын ала тергөөчүнүн аракеттерин аткарат.

2. Капитан кылмыш түрүндө жазалануучу жосунду жасоого шектелип жаткан адамды жакынкы кирүү портундагы компетенттүү органдарга өткөрүп бергенге чейин кармоого же аны Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы башка кемеде Кыргыз Республикасына жиберүүгө укуктуу.

3. Кеме чет өлкөлүк портто болгон учурда анда кылмыш жасалган учурда капитан Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге жана жүргөн өлкөнүн мыйзамдарына ылайык аракеттенүүгө милдеттүү.

73-берене. Кеме капитаны кеме ээсинин жана жүк ээсинин өкүлү катары Кеме капитаны өзүнүн кызматтык абалынан улам кеменин, жүктүн же сүзүүнүн муктаждыктарына байланыштуу зарыл болгон бүтүмдөргө, ошондой эле кеме капитанына ишенип берилген мүлккө тиешелүү доолорго карата, эгерде кеме ээсинин же жүк ээсинин башка өкүлдөрү жок болсо, кеме ээсинин жана жүк ээсинин өкүлү деп таанылат.

74-берене. Баланын туулгандыгынын фактысын ырастоо

1. Эгерде рейс учурунда кемеде бала төрөлсө, капитан эки күбөнүн жана кеме врачынын катышуусунда акт түзүүгө жана кеме журналына тиешелүү жазууну киргизүүгө, Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясына билдирүүгө милдеттүү.

2. Капитан тарабынан түзүлгөн акт баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгүн алуу үчүн компетенттүү органга берилет.

75-берене. Керээзди жана каза болуу фактысын ырастоо

1. Адамдардын кемеде сүзүү мезгилинде жасалган керээздери кеме капитаны тарабынан ырасталат жана нотариалдык жактан ырасталгандарга теңештирилет.

2. Кемеде кимдир бирөө каза болгон учурда капитан төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) каза болгондугу жөнүндө актыны эки күбөнүн жана алар бар болсо, врачтын же фельдшердин катышуусунда түзүүгө;

2) кеме журналына жазууну киргизүүгө;

3) актыга каза болгондун мүлкүнүн тизмесин тиркөөгө;

4) туугандарына же компетенттүү органдарга өткөрүп берилгенге чейин мүлктүн сакталышын камсыз кылууга.

3. Кеме капитаны маркумдун сөөгүн сактоо жана мекенине жөнөтүү үчүн зарыл болгон чараларды көрүүгө милдеттүү. Мындай мүмкүнчүлүк болбосо, ал сөөк коюуну кеме жакынкы деңиз портуна киргенде уюштурат.

4. Өзгөчө учурда, эгерде кеме узак убакыт бою ачык деңизде болууга тийиш болсо жана каза болгон адамдын сөөгүн сактоого мүмкүн болбосо, капитан бул жөнүндө акт түзүү жана кеме журналына тиешелүү жазууну киргизүү, сөөк деңизге берилген жердин географиялык координаттарын белгилөө, ошондой эле Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясына милдеттүү түрдө билдирүү менен деңиз салтына ылайык сөөктү деңизге берүүгө укуктуу.

76-берене. Кеме капитанынын жоопкерчилиги Ушул Кодексте көрсөтүлгөн милдеттерди аткарбагандыгы же талаптагыдай аткарбагандыгы үчүн кеме капитаны Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган жоопкерчиликти тартат.

77-берене. Мамлекеттин менчигинде турган кеменин капитанынын укуктары

1. Мамлекеттик менчикте турган жана коммерциялык эмес максаттарда пайдаланылган кеменин капитаны кеме анын туусу астында деңизде сүзүүнү жүзөгө ашырган мамлекеттин толук иммунитетине ээ болот.

2. Мамлекеттик менчикте турган жана коммерциялык эмес максаттарда пайдаланылган кеменин капитаны Кыргыз Республикасынын жарандык, эмгек, административдик жана кылмыш-жаза мыйзамдарынын, мамлекеттик чек ара жөнүндө мыйзамдардын, ошондой эле Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин ченемдерин ушул Кодекстин 3-беренесине ылайык колдонууга укуктуу.

78-берене. Деңиз порту жана алардын классификациясы

1. Ушул Кодекстин максаттары үчүн деңиз порттору деп төмөнкүлөр таанылат:

1) чет өлкөлүк деңиз порттору - Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында соода үчүн деңизде сүзгөн кемелер пайдаланылуучу, жээктеги мамлекеттердин порттору;

2) Кыргыз Республикасынын деңиз порттору (терминалдары) - Кыргыз Республикасы мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдердин, мамлекеттер аралык макулдашуулардын негизинде Кыргыз Республикасынын менчигинде же пайдалануусунда (ижарасында) турган чет өлкөлүк порттордогу инфратүзүм объекттери;

3) ички порттор жана пристандар - Кыргыз Республикасынын аймагындагы (Ысык-Көл акваториясындагы) ички сүзүү кемелерин тейлөөгө арналган объекттер.

2. Эгерде жүргөн мамлекеттин мыйзамдарында же Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде башкача каралбаса, чет өлкөлүк деңиз портторунда турган Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелерде ушул Кодекстин ченемдери колдонулат. Кеме капитаны жүргөн мамлекеттин деңиз портунун эрежелерин жана мыйзамдарын сактоого милдеттүү.

3. Жээктеги чет өлкөлүк мамлекеттерде Кыргыз Республикасы сатып алган же ижарага алган деңиз портторунун (терминалдардын) укуктук статусу Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер жана Кыргыз Республикасынын өзүнчө мыйзамы менен жөнгө салынат.

4. Чет өлкөлүк кемелердин кирүүсү үчүн Кыргыз Республикасынын чет өлкөдө деңиз портунун (терминалынын) ачылышы жөнүндө Министрлер Кабинети тарабынан расмий билдирүү белгиленген эл аралык тартипте жасалат.

5. Кыргыз Республикасынын ички портторунун, пристандарынын ишин укуктук жөнгө салуу Кыргыз Республикасынын мыйзамдары, Министрлер Кабинети, Кыргыз Республикасынын экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу органы жана деңиз администрациясы тарабынан кабыл алынган ченемдик укуктук актылар менен белгиленет.

6. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында жүргөн кемелер чет өлкөлүк порттордо Кыргыз Республикасынын дипломатиялык жана консулдук мекемелери аркылуу Кыргыз Республикасынын коргоосунда жана колдоосунда болот.

79-берене. Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү деңиз терминалынын (портунун) капитаны

1. Чет мамлекеттердин аймагындагы Кыргыз Республикасынын менчигинде же пайдалануусунда турган деңиз терминалдарында (портторунда) мамлекеттин функцияларын камсыз кылуу үчүн Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы деңиз терминалынын (портунун) капитанын дайындайт.

2. Деңиз терминалынын (портунун) капитаны ушул Кодекстин, ошондой эле Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин негизинде иштейт. Деңиз терминалынын (портунун) капитанынын иши жөнүндө жобо экономика жана коммерция жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан бекитилет.

3. Деңиз терминалынын (портунун) капитанынын негизги функцияларына жана ыйгарым укуктарына төмөнкүлөр кирет:

1) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелердин деңизде сүзүү коопсуздугунун талаптарын жана экологиялык ченемдерди сактоосун контролдоо жана көзөмөлдөө;

2) белгиленген ыйгарым укуктардын чегинде кеме документтерин текшерүү жана кемелердин терминалга келүүсүн жана алардын кетүүсүн тариздөө;

3) кемелердин швартталышы, навигациясы жана коопсуздугу маселелери боюнча чет өлкөлүк деңиз портунун администрациясы менен өз аракеттенүү;

4) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелердин капитандарынын кызыкчылыктарын коргоо, жүргөн деңиз портунун бийликтери менен административдик жана укуктук маселелерди чечүүгө көмөк көрсөтүү;

5) терминалдын (порттун) аймагында же Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер менен болгон авариялык окуяларды иликтөөлөрдү уюштуруу жана жүргүзүү.

4. Деңиз терминалынын капитанынын коопсуздук жана ушул Кодекстин ченемдерин сактоо маселелери боюнча тескемелери терминалдын жоопкерчилик чөлкөмүндө турган Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы бардык кемелер үчүн милдеттүү болуп саналат.

5. Эгерде Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде башкача каралбаса, деңиз терминалынын капитаны жээктеги мамлекеттин акваториясындагы навигациялык коопсуздук маселелеринде чет өлкөлүк порттун капитанын алмаштырбайт. Терминалдын капитанынын функциялары туу таандык болгон мамлекеттин стандарттарын сактоо бөлүгүндө ишке ашырылат жана жээктеги мамлекеттин эгемендүүлүгүн бузбайт.

80-берене. Кемелердин чет өлкөнүн деңиз портторунда болуусунун режими

1. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер чет өлкөлүк деңиз портторуна киргенде, токтоп турганда жана алардан чыкканда деңиз портунун мамлекетинин мыйзамдарын, анын ичинде навигациялык коопсуздук, милдеттүү лоцмандык коштоо, сүйрөө эрежелерин, ошондой эле санитардык, бажылык жана башка эрежелерди сактоого милдеттүү.

2. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер эл аралык деңиз укугунун жалпы таанылган принциптерине жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык чет мамлекеттердин деңиз портторуна бирдей жетүү укугун жана ал жерлерде бирдей тейленүү шарттарын пайдаланат.

3. Кыргыз Республикасынын туусу астындагы кемелерге карата чет өлкөлүк порттордогу кандай болбосун чектөөлөр же басмырлоочу чаралар Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы тарабынан эл аралык укуктун ченемдерине ылайык дипломатиялык каналдар аркылуу даттанылышы мүмкүн.

81-берене. Лоцмандык коштоо жана кемелердин кыймылын жөнгө салуу

1. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер милдеттүү лоцмандык коштоо райондорунда, деңиз портторуна кирүү жерлеринде жана алардын акваторияларында, ошондой эле эл аралык кысыктарда жана каналдарда сүзүүдө жээктеги мамлекеттин мыйзамдарына жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык лоцмандардын кызмат көрсөтүүлөрүн пайдаланууга милдеттүү.

2. Лоцмандык коштоо милдеттүү болбогон райондордо, эгерде кеме капитаны кеменин коопсуздугун камсыз кылуу үчүн зарыл деп эсептесе, лоцманды бортко алууга укуктуу.

3. Кеменин бортунда лоцмандын болушу капитанды кемени башкаруу жоопкерчилигинен бошотпойт.

4. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер кыймылды бөлүштүрүү жана кеменин кыймылын жөнгө салуу тутумунун эрежелерин сактоого милдеттүү.

82-берене. Капитандын лоцмандык коштоодогу милдеттери

1. Лоцманды бортко кабыл алууда кеме капитаны төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) анын кемеге коопсуз түшүүсүн жана чыгуусун камсыз кылууга;

2) коштоо учурунда лоцманга кеменин эсебинен бөлмө жана тамак-аш берүүгө;

3) лоцмандык квитанцияда камтылган, кеменин отурушу, узундугу жана башка мүнөздөмөлөрү жөнүндө дайындарды лоцманга көрсөтүүгө.

2. Кеме капитаны лоцмандын аракеттеринин тууралыгынан күмөн санаган учурда, аны коштоодон четтетүүгө укуктуу. Милдеттүү лоцмандык коштоо райондорунда капитан мүмкүн болушунча башка лоцманды чакырууга тийиш.

3. Лоцманды кеме анын районунун чегинен тышкары алып кеткен учурда кеме ээси анын кайтуусу боюнча чыгашаларды жана кечигүүдөн келип чыккан чыгымдарды төлөп берүүгө милдеттүү.

4. Лоцмандын күнөөсүнөн келип чыккан деңиз кырсыгы үчүн жоопкерчилик анын портунда инцидент болгон мамлекеттин мыйзамдары менен аныкталат.

83-берене. Кемелердин кыймылын жөнгө салуу кызматтары

1. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер кемелердин кыймылын жөнгө салуу кызматтарынын жээктеги чөлкөмдөрүндө сүзүп жүргөндө алардын эрежелерин, ошондой эле кемелердин кыймылын бөлүү тутумдарынын эрежелерин сактоого жана операторлордун сууда сүзүүнүн коопсуздугу боюнча командаларын аткарууга милдеттүү.

2. Кеме капитаны жээк чөлкөмдөрүндө кемелердин кыймылын жөнгө салуу кызматынын буйруктарын аткаруусуна карабастан, кемени башкаруу үчүн толук жоопкерчилик тартат.

3. Кеме ээси жана кеме капитаны пландаштырылган сүзүү районундагы лоцмандык коштоо жана радиолокациялык тейлөө чөлкөмдөрү жөнүндө актуалдуу навигациялык маалымат менен кемени өз алдынча камсыз кылууга милдеттүү.

84-берене. Деңиз агенттөөсү

1. Деңиз агенттөө келишими боюнча деңиз агенти сый акыга кеме ээсинин же башка ишеним берүүчүнүн атынан жана эсебинен портто же анын аймагынан тышкары юридикалык жана башка аракеттерди жасоого милдеттенет.

2. Деңиз агенти, эгерде келишимдин эки тарабы (кеме ээси жана фрахттоочу/жүк ээси) ага ыйгарым укук беришсе, алардын пайдасына иштей алат.

3. Кемелери Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында сүзүп жүргөн кеме ээлери эл аралык практикага жана ушул Кодекске ылайык дүйнөнүн кандай болбосун портторунда деңиз агенттеринин кызматтарын пайдаланууга укуктуу.

85-берене. Тараптардын милдеттери жана жоопкерчилиги

1. Деңиз агенти төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) ак ниеттүүлүк менен жана ишеним берүүчүнүн кызыкчылыгында гана иштөөгө;

2) кеменин кирүүсү жана чыгуусу боюнча формалдуулуктарды аткарууга, жүк документтерин тариздөөгө, кеме ээсинин тапшырмасы боюнча порт жыйымдарын төлөөгө;

3) ишеним берүүчүнүн макулдугусуз өзүнүн ыйгарым укуктарын субагентке өткөрүп бербөөгө.

2. Кеме ээси (ишеним берүүчү) төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) порттун кызмат көрсөтүүлөрүнө жана кеменин портто болуусу менен байланышкан башка чыгашаларга акы төлөө үчүн агентти акча каражаттары (дисбурсменттик аванстар) менен өз убагында камсыз кылууга;

2) агентке негиздүү чыгашалардын ордун толтурууга жана сый акы төлөөгө;

3) агенттин өз ыйгарым укуктарынын чегинде жасаган аракеттеринин натыйжасында келип чыккан милдеттенмелер боюнча жоопкерчилик тартууга.

3. Эгерде ишеним берүүчү агенттин ыйгарым укуктарын чектесе, бирок бул тууралуу үчүнчү жактарга билдирбесе, агенттин ак ниеттүү үчүнчү жактар менен бүтүмдөрү ишеним берүүчү үчүн күчүндө калат.

86-берене. Колдонуу чөйрөсү жана чөгүп кеткен мүлктү аныктоо

1. Ушул главанын жоболору Кеме реестринде катталган чөгүп кеткен кеменин мүлкүн көтөрүп чыгарууда, алып салууда же жок кылууда колдонулат.

2. Чөгүп кеткен мүлк деп Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында кыйроого учураган кемелер, алардын сыныктары, жүктөрү жана чет мамлекеттин аймактык деңизинин чегиндеги же ачык деңиздеги башка объекттер түшүнүлөт.

3. Чөгүп кеткен кеменин кеме ээси аны көтөрүп чыгаруу, алып салуу же жок кылуу, ошондой эле айлана-чөйрөнүн булганышын алдын алуу менен байланышкан кандай болбосун чыгашалар үчүн толук жоопкерчилик тартат.

4. Кемени Кыргыз Республикасынын кеме реестринде каттоого чөгүп кеткен мүлктү алып салуунун толук наркын жабуучу колдонуудагы камсыздандыруу полиси болгондо гана жол берилет.

87-берене. Чөгүп кеткен мүлктү көтөрүп чыгаруунун тартиби

1. Эгерде кеме чет мамлекеттин аймактык деңизинде же өзгөчө экономикалык чөлкөмүндө чөгүп кетсе, менчик ээси ошол мамлекеттин бийлигинин талаптарына жана 2007-жылдагы Чөккөн кемелерди алып салуу боюнча Найроби эл аралык конвенциясынын ченемдерине ылайык иш жүргүзүүгө милдеттүү.

2. Ачык деңизде чөгүп кеткен мүлк деңизде сүзүүнүн коопсуздугуна же экологияга коркунуч жараткан учурда Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы анын ээсине аны алып салуу үчүн мөөнөт белгилөөгө укуктуу.

3. Эгерде менчик ээси мүлктү белгиленген мөөнөттө алып салбаса же анын ким экендиги аныкталбаса, Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы мүлктү менчик ээсинин эсебинен көтөрүп чыгарууну уюштурууга укуктуу. Көтөрүп чыгарууга кеткен чыгашалар кемени Кеме реестринде каттоодо таризделүүчү кеме ээсинин жоопкерчилигин милдеттүү түрдө камсыздандыруунун эсебинен жабылат (2007-жылдагы Найроби конвенциясына ылайык).

4. Ачык деңизде суудан кокусунан көтөрүп чыгарылган, Кыргыз Республикасынын туусу астында сүзүп жүргөн кемелерге таандык болгон мүлк көтөрүп чыгарууну жүзөгө ашырган жакка чыгашалардын орду толтурулган шартта менчик ээсине кайтарылууга тийиш.

5. Жетиштүү негиздер болгон айрым учурларда (экологияга коркунуч жаралганда, кеме жүрүшүнүн жолдору бөгөттөлгөндө) аймагында кеме чөгүп кеткен мамлекеттик көзөмөлдүн порт инспекциясы чөгүп кеткен мүлктү менчик ээсине өзүнүн каражаттары же өзү тандаган кемени көтөрүп чыгаруучу ишкананын каражаттары менен көтөрүп чыгарууну жүзөгө ашыруусунан баш тартууга укуктуу. Мындай учурларда чөгүп кеткен мүлктү анын ээсинин эсебинен көтөрүп чыгарууну порт инспекциясы уюштурат.

6. Эгерде чөгүп кеткен мүлктүн менчик ээси мындай мүлктү көтөрүп чыгаруу ниети жөнүндө билдирүү жасабаса же болбосо ушул берененин 1-3-бөлүктөрүндө жана ушул Кодекстин 86-беренесинде белгиленген мөөнөттөрдө аны көтөрүп чыгарууну жүзөгө ашырбаса, ал бул мүлккө менчик укугунан ажырайт.

88-берене. Жүктөрдү деңиз аркылуу ташууну уюштуруу

1. Деңиз аркылуу ташуулардын укуктук режими ушул Кодекс жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер менен белгиленет. Деңиз аркылуу ташуулар чөйрөсүндөгү мамилелер соода үчүн деңизде сүзүү эркиндиги, кемечиликтин коопсуздугу жана деңиз чөйрөсүн коргоо принциптерине негизденет.

2. Жүктөрдү жана жүргүнчүлөрдү ташуу кемелер тарабынан ушул Кодекске жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамдарда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык ташуу келишимдеринин негизинде Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астында жүзөгө ашырылат.

3. Кеме ээлери, эгерде бул коопсуздук талаптарына жана кеменин классынын шарттарына карама-каршы келбесе, сүзүү райондорун, жүктөрдүн түрлөрүн жана ташууларды уюштуруунун түрлөрүн (линиялык же трамптык) тандоодо эркин.

4. Атаандаштыкка жөндөмдүүлүктү жогорулатуу максатында Кеме реестринде катталган кеме ээлери үчүн Министрлер Кабинетинин чечими менен жеңилдиктер жана артыкчылыктар белгилениши мүмкүн.

5. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерде ташуунун ушул Кодексте каралгандан башка эрежелери белгиленген учурда эл аралык келишимдердин эрежелери колдонулат.

89-берене. Ташууларга тыюу салуу жана чектөө

1. Мамлекеттин коопсуздугуна, адамдардын өмүрүнө коркунуч же эпидемиялардын жайылуу тобокелдиги жаралган же болбосо карантин киргизилген учурда Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясы жүктөрдү белгилүү бир багыттарда ташууга кабыл алууну убактылуу чектөөгө же тыюу салууга укуктуу.

2. Кеме капитаны жана кеме ээси Кыргыз Республикасынын деңиз администрациясына бул жөнүндө билдирүү менен жээктеги мамлекеттердин портторду жабуу же кемечиликти чектөө тууралуу талаптарын дароо аткарууга милдеттүү.

90-берене. Эл аралык деңиз аркылуу ташуулар

1. Кыргыз Республикасынын кызыкчылыгында башка мамлекеттердин деңиз портторунун ортосунда жүктөрдү эл аралык деңиз аркылуу ташуулар Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер тарабынан да, чет өлкөлүк кемелер тарабынан да жүзөгө ашырылышы мүмкүн.

2. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик туусу астындагы кемелер эл аралык укуктун ченемдерин жана кирүүчү деңиз портторунун эрежелерин сактоо менен чет мамлекеттердин портторунун ортосунда ташууларды (кросс-трейд) жүргүзүүгө укуктуу.

3. Эгерде конкреттүү юрисдикцияларда катталган деңиз линияларынын милдеттүү эрежелеринде башкача каралбаса, ташуунун шарттары, анын ичинде наркы (фрахт) жана мөөнөттөрү тараптардын макулдашуусу менен аныкталат.

91-берене. Жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишим түшүнүгү жана түрлөрү

1. Жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимге ылайык ташуучу каттам башталганга чейин жана анын башында кемени деңизде сүзүүгө жарактуу абалга келтирүү үчүн тийиштүү кам көрүүгө, жөнөтүүчү берген же бере турган жүктү бара турган портко жеткирүүгө жана аны жүктү алууга ыйгарым укуктуу болгон жакка (алуучуга) өткөрүп берүүгө милдеттенет, ал эми жөнөтүүчү же фрахттоочу жүктү ташуу үчүн шартталган акыны (фрахтты) төлөөгө милдеттенет.

2. Жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишим төмөнкүдөй түзүлүшү мүмкүн:

1) ташуу үчүн кемени бүтүндөй, анын бир бөлүгүн же кеменин белгилүү бир жайларын (чартер) берүү шарты менен;

2) кемени же анын бөлүгүн берүүсүз (коносаменттин же башка ташуу документинин негизинде ташуу).

3. Фрахттоочу болуп ташуучу менен кемени фрахттоо келишимин (чартер) түзгөн жак саналат.

4. Жөнөтүүчү болуп ушул берененин 2-бөлүгүнүн 2-пунктунда аталган жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимди түзгөн жак, ошондой эле жүктү ташуучуга өз атынан тапшырган кандай болбосун башка жак саналат.

92-берене. Келишим түзүлгөндүгүнүн далили Жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишим жазуу жүзүндө таризделет. Мындай келишимдин бар болушу жана мазмуну чартер, коносамент же башка документтер менен тастыкталышы мүмкүн.

93-берене. Чартер менен коносаменттин катышы

1. Ташуучу менен ташуу жөнүндө келишимдин тараптарынын бири болбогон жүк алуучунун ортосундагы мамилелер коносамент менен аныкталат. Эгерде коносаментте аларга шилтеме камтылган болсо, чартердин шарттары жүк алуучу үчүн милдеттүү.

2. Жүк ташуучу менен фрахттоочунун ортосундагы мамилелерге карата, эгерде алар чартердин шарттарына карама-каршы келбесе, коносамент шарттары колдонулат.

94-берене. Чартердин мазмуну

1. Чартерде төмөнкүлөр көрсөтүлүүгө тийиш:

1) тараптардын аталышы;

2) фрахттын өлчөмү;

3) кеменин аталышы;

4) жүктүн теги жана түрү;

5) жүктөө жери;

6) жүктүн бара турган жери же кеменин жүрүү багыты;

7) сталия убактысы жана демередж.

Тараптардын макулдашуусу боюнча чартерге башка шарттар да, ошондой эле эскертүүлөр киргизилиши мүмкүн.

2. Чартерге жүк ташуучу жана фрахттоочу же алардын өкүлдөрү кол коюшат.

95-берене. Жүктү кабыл алууну тастыктоочу документтер

1. Жүктү ташууга кабыл алгандан кийин жөнөтүүчүнүн талабы боюнча ташуучу ага коносамент берет, ал жүктү кабыл алууну тастыктоочу документ болуп саналат.

2. Коносамент жөнөтүүчү кол койгон документтин негизинде түзүлөт, анда ушул Кодекстин 96-беренесинин 1-бөлүгүнүн 4-8-пункттарында көрсөтүлгөн дайындар камтылууга тийиш.

3. Жөнөтүүчү ушул берененин 2-бөлүгүндө көрсөтүлгөн документте анык эмес же толук эмес маалыматтарды берүүнүн натыйжасында келип чыгышы мүмкүн болгон бардык кесепеттер үчүн ташуучунун алдында жооп берет.

4. Жөнөтүүчү ташуучудан коносаменттин ордуна деңиз коштомо кагазын же ташуу үчүн жүктү алгандыгын тастыктоочу башка документти берүүнү талап кылууга укуктуу.

96-берене. Коносаменттин реквизиттери

1. Коносаментте төмөнкүдөй дайындар милдеттүү түрдө берилет:

1) кеменин аталышы, эгерде жүк белгилүү бир кемеде ташууга кабыл алынса;

2) ташуучунун аталышы жана анын жайгашкан жери;

3) жүктү кабыл алуу же жүктөө жери жана датасы;

4) жөнөтүүчүнүн аталышы жана анын жайгашкан жери;

5) жүктүн бара турган жери, ал эми чартер бар болгондо - кеменин бара турган жери же жүрүү багыты;

6) жүктү алуучунун аталышы (энчилүү коносамент) же коносамент "жөнөтүүчүнүн буйругу" боюнча же "алуучунун буйругу" боюнча (ордердик коносамент) берилгендиги жөнүндө көрсөтмө же коносамент көрсөтүүчүгө берилгендиги жөнүндө көрсөтмө (көрсөтүүчүгө коносамент);

7) жүктүн теги жана түрү, андагы болгон маркалар, орундардын же предметтердин саны, жүктүн массасы же анын башкача белгиленген саны, ал эми тиешелүү учурларда - жүктүн сырткы көрүнүшү, абалы жана өзгөчө касиеттери, таралоо жана таңгактоо жөнүндө дайындар (бул дайындардын бардыгы жөнөтүүчү тарабынан берилген түрдө көрсөтүлөт);

8) фрахттын жана ташуучуга төлөнүүгө тийиш болгон башка төлөмдөрдүн өлчөмү же фрахт чартердин же башка документтин шарттарына ылайык төлөнүүгө тийиш экендигине же фрахт толугу менен киргизилгендигине көрсөтмө;

9) коносаменттин чыгарылган күнү, убактысы жана жери;

10) коносаменттин нускаларынын (түп нускаларынын) саны;

11) ташуучунун же ишеним каттын негизинде анын атынан аракеттенген адамдын кол тамгасы.

2. Эгерде жүктү куюп, үйүп же төгүп ташууга кабыл алууда ушул берененин 1-бөлүгүнүн 7-пунктунда каралган дайындар текшерилбесе, ташуучу коносаментке тиешелүү эскертүүнү киргизүүгө укуктуу. Ушундай эле эскертүү жүк ташуучу тарабынан жүктөрдүн башка түрлөрүн ташууда да жасалышы мүмкүн.

3. Тараптардын макулдашуусу боюнча коносаментке башка шарттар жана эскертүүлөр да киргизилиши мүмкүн.

97-берене. Коносамент нускаларынын саны

1. Жүктү жөнөтүүчүнүн каалоосу боюнча ташуучу ага коносаменттин бир нече нускаларын (түп нускаларын) түзүлгөн нускалардын санын алардын ар биринде көрсөтүү менен бере алат.

2. Жүк нускалардын бири боюнча берилгенден кийин коносаменттин калган нускалары күчүн жоготот.

98-берене. Коносаментти өткөрүп берүү Коносамент төмөнкүдөй эрежелерди сактоо менен берилет:

1) энчилүү - карыздык талапты өткөрүп берүү үчүн белгиленген эрежелерге ылайык энчилүү өткөрүп берүү жазуулары боюнча же башка түрдө;

2) ордердик - энчилүү же бланктык өткөрүп берүү жазуулары боюнча;

3) көрсөтүүчүгө - тапшыруу аркылуу.

99-берене. Жүктү тескөө укугу

1. Жөнөтүүчү жүктү ал алуучуга берилгенге же мындай укук алуучуга же үчүнчү жакка өткөрүп берилгенге чейин мындай өткөрүп берүү жөнүндө ташуучуга билдирүү менен тескөөгө укуктуу.

2. Коносаменттин бардык нускалары көрсөтүлгөн же жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимден баш тартуу жөнүндө ушул Кодекстин жоболору тийиштүү камсыз кылынган жана сакталган шартта жөнөтүүчү жүктүн аны жөнөтүү жеринде кеме кеткенге чейин кайтарып берилишин, жүктүн аралык портто берилишин же жүктүн коносаментте көрсөтүлгөн жактан башка жакка берилишин талап кылууга укуктуу. Ушундай эле укук жүктү жөнөтүүчүгө берилген коносаменттин бардык көчүрмөлөрүнүн мыйзамдуу ээсине да таандык.

100-берене. Жүктү таралоо, таңгактоо жана маркалоо

1. Ташуу жана кайра жүктөө учурунда алардын толук сакталышын камсыз кылуу үчүн таралоону жана таңгактоону талап кылган жүктөр ташуу үчүн стандарттарга же техникалык шарттарга жооп берген бүтүн идиштерде жана таңгактарда берилиши керек. Аталган талаптар жөнөтүүчү тарабынан берилүүчү контейнерлерге да тиешелүү.

2. Жөнөтүүчү жүктү тийиштүү түрдө маркалоого жана ташуучуга ал жөнүндө зарыл маалыматтарды берүүгө милдеттүү. Эгерде жүк өзгөчө мамилени талап кылса, жөнөтүүчү ташуучуну жүктүн касиеттери жана аны менен иштөө тартиби жөнүндө маалымдоого тийиш.

101-берене. Жүктүн документтери Жөнөтүүчү жүктүн порт, бажы, санитардык жана башка административдик талаптарга ылайык бардык документтерин ташуучуга өз убагында берүүгө тийиш жана ал документтерди өз убагында бербегендигинен же туура эмес таризделгендигинен улам келтирилген чыгымдар үчүн ташуучунун алдында жооп берет.

102-берене. Кеменин деңизге сүзүүгө жарактуулугу

1. Ташуучу рейс башталганга чейин кемени деңизде сүзүүгө жарактуу абалга келтирүүгө - анын сүзүүгө техникалык жактан жарактуулугун камсыз кылууга, зарыл болгон бардык нерселер менен тийиштүү түрдө жабдууга, экипажды комплекттөөгө, трюмдарды жана жүк ташылуучу башка жайларды жүктү талаптагыдай кабыл алууну, ташууну жана сакталышын камсыз кылуучу абалга келтирүүгө милдеттүү.

2. Ташуучу, эгерде ал талаптагыдай кам көргөн учурда табылышы мүмкүн болбогон жашыруун кемчиликтер менен шартталгандыгын далилдесе, кеменин деңизде сүзүүгө жараксыз абалы үчүн жоопкерчилик тартпайт.

3. Тараптардын ушул берененин 1-бөлүгүнө карама-каршы келген жүктү ташуу жөнүндө макулдашуусу жараксыз.

103-берене. Транспорт кемесин алмаштыруу Эгерде жүк белгилүү бир кеме менен ташылууга тийиш болсо, жүктөө башталгандан кийин пайда болгон техникалык зарылдык боюнча кайра жүктөө учурларын кошпогондо, ал жөнөтүүчүнүн же фрахттоочунун жазуу жүзүндөгү макулдугу менен гана башка кемеге жүктөлүшү мүмкүн.

104-берене. Жүктөө боюнча чыгашалар Жөнөтүүчү же фрахттоочу жүктү өз эсебинен кеменин бортуна жайгаштырат. Жүктү кемеге жүктөө жана жайгаштыруу боюнча чыгашаларды ташуучу көтөрөт.

105-берене. Жүктү кемеге жайгаштыруу

1. Жүк капитандын кароосу боюнча кемеге жайгаштырылат, бирок палубада ташууга колдонуудагы эрежелер жана ченемдер жол берген жүктөрдү кошпогондо, жөнөтүүчүнүн жазуу жүзүндөгү макулдугусуз палубага коюуга болбойт.

2. Жүк ташуучу кеменин бортунда жүктү туура жайгаштыруу, бекитүү жана бөлүү үчүн жоопкерчилик тартат. Ташуучунун жүктү жайгаштырууга, бекитүүгө жана бөлүүгө тиешелүү көрсөтмөлөрү жүк жумуштарын жүргүзгөн уюмдар жана адамдар үчүн милдеттүү.

106-берене. Кеме жүктөөгө даяр экендиги жөнүндө билдирүү

1. Эгерде жүк чартердин негизинде ташылса, ташуучу кемени келишимде белгиленген мөөнөттө берүүгө милдеттүү. Андай болбогон учурда фрахттоочу келишимден баш тартууга жана чыгымдардын ордун толтурууну талап кылууга укуктуу.

2. Жүктү чартер боюнча ташууда ташуучу фрахттоочуга же жөнөтүүчүгө, эгерде ал фрахттоочу тарабынан келишимде көрсөтүлсө, кеме жүктөөгө даяр экендиги же белгилүү бир убакытта даяр боло тургандыгы жөнүндө жазуу жүзүндө билдирүүгө милдеттүү. Мындай билдирүү кеме жүктөө портунда же ошол порт үчүн кадимки күтүү жеринде болгондо гана берилиши мүмкүн.

3. Ушул берененин 2-пунктунда каралган билдирүү берилүүчү күндү жана саатты тараптар макулдашуу боюнча, ал эми мындай макулдашуу жок болгон учурда - жүктөө портунда кабыл алынган тартипте аныкташат.

4. Эгерде кеме ушул берененин 2-бөлүгүндө каралган билдирүүдө көрсөтүлгөн убакытка чейин жүктү кабыл алууга даяр эмес болсо, мындай билдирүү берилген жок деп эсептелет жана ташуучу фрахттоочуга ушуга байланыштуу тарткан чыгымдарынын ордун толтурууга милдеттүү.

107-берене. Сталия убактысы

1. Сталия убактысы - ташуучу кемени фрахттоочуга берген жана аны жүктөө астында кармап турган жана ал тараптардын макулдашуусу менен аныкталуучу, ал эми мындай макулдашуу жок болгон учурда - жүктөө портунда кабыл алынган ченемдер менен аныкталуучу мөөнөт.

2. Сталия убактысы кеме жүктөөгө даяр экендиги жөнүндө билдирүү берилгенден кийинки күндөн баштап жумуш күндөрү, сааттары жана мүнөттөрү менен эсептелет. Сталия убактысына ташуучуга көз каранды себептер боюнча же болжолдоого жана алдын алууга мүмкүн болбогон өзгөчө жагдайлардын, же жүктүн сакталышына коркунуч жараткан, же болбосо коопсуз жүктөөгө тоскоолдук кылган гидрометеорологиялык шарттардын натыйжасында жүктөө жүргүзүлбөгөн убакыт киргизилбейт. Фрахттоочуга көз каранды болгон жагдайларга байланыштуу жүктөө жүргүзүлбөгөн убакыт сталия убактысына кошулат.

3. Эгерде жүктөө сталия убактысы башталганга чейин башталса, анда иш жүзүндө ага жумшалган убакыт сталия убактысына кошуп эсептелет.

4. Тараптардын макулдашуусу боюнча фрахттоочуга сталия убактысы аяктаганга чейин жүктөөнү аяктагандыгы үчүн сый акы (диспач) белгилениши мүмкүн. Мындай макулдашуу жок болгон учурда, эгерде келишимде башкача каралбаса, диспачтын өлчөмү жөнөкөй кеме үчүн акынын жарымын түзөт.

108-берене. Контрсталия убактысы

1. Сталия убактысы аяктагандан кийин тараптар күтүү үчүн кошумча убакытты - контрсталия убактысын жана контрсталия убактысында кеменин токтоп турганы үчүн ташуучуга төлөнүүчү акынын өлчөмүн (демередж) белгилеши мүмкүн.

2. Контрсталия убактысы сталия убактысы аяктагандан баштап календардык күндөр, сааттар жана мүнөттөр менен эсептелет. Контрсталия убактысына жекшемби күндөрү жана расмий белгиленген майрам күндөрү, портто жумуш эмес деп жарыяланган убакыт, ошондой эле болжолдоого жана алдын алууга мүмкүн болбогон, жүктүн сакталышына коркунуч жараткан же коопсуз жүктөөгө тоскоол болгон өзгөчө кырдаалдардан же гидрометеорологиялык шарттардан улам келип чыккан жүктөөдөгү тыныгууларга кеткен убакыт киргизилет. Ташуучуга көз каранды себептер боюнча жүктөө жүргүзүлбөгөн убакыт контрсталия убактысына кошулбайт.

3. Тараптардын макулдашуусу жок болгон учурда контрсталия убактысынын узактыгы жана демередждин өлчөмү тиешелүү портто белгиленген мөөнөттөргө жана ставкаларга ылайык аныкталат. Эгерде мындай ставкалар белгиленбесе, демередждин өлчөмү кемени жана экипажды күтүү боюнча чыгашалардын негизинде аныкталат.

109-берене. Контрсталия убактысы аяктагандан кийин ташуучунун кемени рейске жөнөтүү укугу

1. Ташуучу контрсталия убактысы аяктагандан кийин, бүтүндөй жүк ага көз каранды болбогон себептерден улам жүктөлбөсө да кемени сүзүүгө жиберүүгө укуктуу. Мында ташуучу толук фрахтты алуу укугун сактап калат.

2. Жүк ташуу үчүн кеме бүтүндөй берилген учурда ташуучу, эгерде тараптар бул жөнүндө шартташкан болсо, жүктү кабыл алуу жана жайгаштыруу кемени белгиленген мөөнөттөн ашык кармашы мүмкүн болгон шарттарда да сталия жана контрсталия убактысы аяктаганга чейин жеткирилген жүктү кабыл алуудан баш тартууга укугу жок.

3. Эгерде жүктү ташуу үчүн кеме бүтүндөй берилбесе, ташуучу сталия же контрсталия убактысы аяктаганга чейин аны кемени кечиктирүү менен гана талаптагыдай түрдө жана калган жүк үчүн зыян келтирбестен жүктөөгө мүмкүн болгон, кечиктирип берилген жүктү кабыл алуудан баш тартууга укуктуу. Мында жүк ташуучу толук фрахтты алуу укугун сактап калат.

110-берене. Бөтөн жүктү алып салуу Эгерде кеменин бир бөлүгү же айрым кеме жайлары фрахтталган болсо жана фрахттоочу аларда бөтөн жүктү тапса, ал бул жүктү жөнөтүү портунда, эгерде кеме бүтүндөй фрахтталган болсо, кандай болбосун кирүү портунда алып салууну талап кыла алат. Эгерде бөтөн жүк кеменин бортунан өз убагында алып салынбаса, фрахттоочу фрахтты тиешелүү түрдө азайтууну, ошондой эле ага келтирилген чыгымдын ордун толтурууну талап кылууга укуктуу.

111-берене. Кооптуу жүктү алып салуу

1. Туура эмес же толук эмес аталышы менен берилген, кабыл алууда ташуучу тышкы текшерүү аркылуу анын кооптуу касиеттерин таба албаган оңой тутануучу, жарылуучу же өз табияты боюнча башкача кооптуу жүк жөнөтүүчүгө байланышкан чыгымдардын ордун толтурбастан ташуучу тарабынан жагдайларга жараша кайсы убакта болбосун кемеден түшүрүлүшү, жок кылынышы же зыянсыздандырылышы мүмкүн.

2. Жөнөтүүчү ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жүктү ташууга байланыштуу келтирилген бардык чыгымдар үчүн жооп берет.

3. Ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жүктү ташуу үчүн фрахт кайтарып берилбейт. Эгерде фрахт төлөнбөгөн болсо, ташуучу аны толук өндүрүп ала алат.

4. Эгерде өзүнүн табияты боюнча кооптуу жүк ташуучунун кабардар болушу менен жана макулдугу менен жүктөлгөн болсо жана ташуу мезгилинде кеме, башка жүк же кемедеги адамдар үчүн коркунуч жаратса, ташуучу жүктү ушул берененин 1-бөлүгүндө каралган тартипте тескөөгө укуктуу. Мында ташуучу жалпы авария боюнча зыяндарды кошпогондо, жөнөтүүчүгө тарткан чыгымдарынын ордун толтурбайт жана бортунда кооптуу жүгү бар кеме иш жүзүндө басып өткөн аралыкка пропорционалдуу болгон өлчөмдөгү фрахтты алууга укуктуу.

112-берене. Фрахттоочунун талабы боюнча кемени жөнөтүү Кемени бүтүндөй фрахттоодо фрахттоочунун талабы боюнча ташуучу жүк толугу менен жүктөлбөсө да кемени сүзүүгө жиберүүгө милдеттүү. Мындай учурда ташуучу келишимде белгиленген толук фрахтты алуу укугун сактап калат.

113-берене. Келишимден баш тартуу

1. Тараптардын ар бири келишимде көрсөтүлгөн учурларда жана тараптар белгилеген камсыздандыруу (форс-мажордук) учурларда кеме жөнөп кеткенге чейин жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимден экинчи тарапка бул менен байланышкан чыгымдардын ордун толтурбастан баш тартууга укуктуу.

2. Кандайдыр бир окуя же форс-мажордук жагдайлардын бири болгон учурда тараптардын ар бири келишимден рейс учурунда да баш тарта алат. Бул учурда жөнөтүүчү же фрахттоочу жүк ташуучуга жүктү ташуу боюнча тарткан бардык чыгашаларын, анын ичинде түшүрүү боюнча чыгашаларды төлөп берет жана бортунда жүгү бар кеме иш жүзүндө басып өткөн аралыкка пропорционалдуу болгон өлчөмдө фрахтты төлөйт.

114-берене. Келишимдин колдонулушун тараптардын баш тартуусу жок токтотуу

1. Жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимдин колдонулушу, эгерде кеме жүктөө жеринен чыгып кеткенге чейин тараптарга көз каранды болбогон төмөнкүдөй кырдаалдар пайда болсо, тараптардын баш тартуусу жок жана алардын бирин экинчи тарапка келишимдин аракетинин токтотулушу менен шартталган башка чыгымдардын ордун толтурууга милдеттендирбестен токтотулушу мүмкүн:

1) кеме кыйраса же басып алынса;

2) кеме сүзүүгө жараксыз деп табылса;

3) белгилүү бир жүк кыйроого учураса;

4) алып кирүүгө/алып чыгууга бийликтин тыюу салуусу киргизилсе же согуш аракеттери башталса;

5) тектик белгилери менен аныкталуучу жүк ал жүктөө үчүн тапшыргандан кийин кыйроого учураса, ал эми жөнөтүүчү кыйраган жүктүн ордуна башка жүктү тапшырууга үлгүрбөй калса.

2. Жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимдин колдонулушу ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн себептер боюнча жана рейс учурунда да токтотулушу мүмкүн. Мындай учурда ташуучуга куткарылган жана тапшырылган жүктүн санын эске алуу менен ташуунун иш жүзүндөгү аралыгына пропорционалдуу өлчөмдө фрахт төлөнүүгө тийиш.

115-берене. Бара турган портко кирүү үчүн тоскоолдуктар

1. Эгерде тиешелүү бийликтердин тыюу салуусунун, табигый кубулуштардын же ташуучудан көз каранды болбогон башка себептердин натыйжасында кеме бара турган портко кире албаса, ташуучу бул жөнүндө жөнөтүүчүгө же фрахттоочуга, же эгерде белгилүү болсо, жүктү тескөөгө укуктуу болгон жакка дароо билдирүүгө милдеттүү.

2. Эгерде жүктү ташуу үчүн кеме бүтүндөй берилген болсо жана кеме бара турган портко кире албагандыгы жөнүндө билдирүү жиберилген учурдан тартып жетиштүү мөөнөттүн ичинде жөнөтүүчүнүн же фрахттоочунун, же жүктү тескөөгө ыйгарым укуктуу болгон жактын бул жүктү тескөө боюнча буйругу келбесе, кеме капитаны өз кароосу боюнча жүктү жакынкы порттордун биринде калтырууга же болбосо капитандын баамдоосу боюнча фрахттоочу же жүктү тескөөгө ыйгарым укуктуу болгон жак үчүн кайсынысы пайдалуураак экендигине жараша аны жөнөтүү портуна кайтарууга укуктуу.

3. Эгерде кеменин бир бөлүгү фрахтталган болсо, капитан бара турган портко жеткирүү мүмкүн болбогон жүктү жөнөтүүчүнүн же фрахттоочунун, же жүктү тескөөгө укуктуу болгон жактын тескемесине ылайык башка портко түшүрүүгө тийиш. Ушул берененин 2-бөлүгүндө көрсөтүлгөн билдирүү жөнөтүлгөн учурдан тартып үч календардык күндүн ичинде мындай тескеме алынбаган учурда капитан бул жөнүндө жөнөтүүчүгө же фрахттоочуга, же жүктү тескөөгө укуктуу болгон жакка билдирүү менен жүктү жакынкы порттордун биринде өзүнүн кароосу боюнча калтырууга укуктуу. Кеме капитаны алынган тескемени аткаруу кеменин бортундагы башка жүктөрдүн ээлеринин кызыкчылыктарына зыян келтириши мүмкүн болгон учурларда ушундай эле жол менен иштөөгө укуктуу.

4. Ташуучу жөнөтүүчүнүн же фрахттоочунун, же жүктү тескөөгө укуктуу болгон жактын тескемесин жетиштүү мөөнөттүн ичинде күтүү менен байланышкан чыгашалардын, жүк боюнча чыгашалардын, ошондой эле жүктү ташуунун иш жүзүндөгү алыстыгына пропорционалдуу өлчөмдөгү фрахтты алууга укуктуу.

116-берене. Жүктү ташуунун мөөнөтү жана маршруту

1. Ташуучу жүктү келишимдин тараптары белгилеген маршрут боюнча белгиленген мөөнөттө жеткирүүгө милдеттүү. Эгерде ташуунун мөөнөтү жана маршруту белгиленбесе, ал жүктү кадимки маршрут менен жалпы кабыл алынган мөөнөттө ташыйт.

2. Деңизде адамдарды, кемелерди жана жүктөрдү куткаруу максатында жасалган, кеменин белгиленген жолдон кандай болбосун четтөөсү, ошондой эле маршруттан башка негиздүү четтөө, эгерде ал ташуучунун туура эмес аракеттеринен улам келип чыкпаса, жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимдин шарттарын бузуу деп эсептелбейт.

117-берене. Жүктү түшүрүү

1. Жүктү бара турган портто түшүрүүдө ушул Кодекстин 107 жана 108-беренелеринде белгиленген жүктөөдөгүдөй эле эрежелер колдонулат.

2. Жүктү түшүрүү жана аны кеменин бортуна бойлой жайгаштыруу боюнча чыгашаларды ташуучу көтөрөт.

118-берене. Жүктү берүү

1. Жүк бара турган портто берилет:

1) энчилүү коносамент боюнча - коносаментте көрсөтүлгөн алуучуга же карыз талабын өткөрүп берүү үчүн белгиленген эрежелерди сактоо менен коносамент энчилүү өткөрүп берүү жазуусу боюнча же болбосо башка таризде өткөрүлүп берилген башка жакка;

2) ордердик коносамент боюнча - коносамент кимисинин буйругу боюнча (жөнөтүүчүнүн же алуучунун буйругу боюнча) түзүлгөндүгүнө жараша жөнөтүүчүгө же алуучуга, ал эми коносаментте өткөрүп берүү жазуулары бар болсо - өткөрүп берүү жазууларынын үзгүлтүксүз катарынын акыркысында көрсөтүлгөн жакка же акыркы бланктык жазуусу бар коносаментти көрсөткөн жакка;

3) коносамент боюнча көрсөтүүчүгө - коносаментти көрсөтүүчүгө.

2. Эгерде деңиз коштомо кагазы же башка ушул сыяктуу документ берилген болсо, ташуучу жүктү бул документте көрсөтүлгөн алуучуга гана, же болбосо жөнөтүүчү тарабынан көрсөтүлгөн алуучуга документтин түп нускасын милдеттүү түрдө көрсөтүүсүз бере алат.

119-берене. Жүктү берүүдөгү төлөмдөр. Жүктү кармап калуу укугу

1. Алуучу ага жүк берилген учурда ташуучуга жүктү ташуу менен байланышкан чыгашалардын ордун толтурууга, түшүрүү портунда кеменин токтоп туруусу үчүн акы төлөөгө жана эгерде бул жүк анын негизинде ташылган коносаментте же башка документте каралса, жүктөө портунда кеменин токтоп туруусу үчүн фрахт жана акы төлөөгө, ал эми жалпы авария болгон учурда - авариялык төгүмдү төлөөгө же тиешелүү камсыздоону берүүгө милдеттүү.

2. Ташуучу ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн төлөмдөр төлөнгөнгө чейин жүктү бербей коё алат. Ал жүк алуучуга таандык эмес кампага өткөрүп берилген учурда да кампанын ээсине мындай укук жөнүндө билдирүү шартында жүктү кармап калуу укугун сактайт.

3. Жүк алуучуга берилгенден кийин ташуучу алуучу тарабынан төлөнбөгөн төлөмдөрдү жөнөтүүчүдөн же фрахттоочудан талап кылуу укугунан ажырайт. Ташуучу өзүнө көз каранды болбогон себептерден улам жүктү кармап калуу укугун ишке ашыра албаган учурлар буга кирбейт.

120-берене. Жүктү күрөөгө коюу укугу

1. Ушул Кодекстин 119-беренесинин 1-бөлүгүндө каралган талаптарды аткарууну камсыз кылуу үчүн ташуучу ташылган жүктү күрөөгө коюуга укуктуу.

2. Жүктү күрөөгө коюу укугу төмөнкүдөй учурларда токтотулат:

1) жүк алуучуга берилгенде;

2) ташуучунун күрөө менен камсыз кылынган талаптары канааттандырылганда;

3) ташуучу башка талаптагыдай камсыз кылууну алганда.

3. Ташуучу мыйзамдарда каралган тартипте күрөөгө коюлган жүктү бул жөнүндө жөнөтүүчүгө же фрахттоочуга жана алуучуга алдын ала билдирүү менен сатууга укуктуу. Мындай учурда ташуучунун ушул Кодекстин 119-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн чыгашаларынын орду соттук чыгымдар жана жүктү сактоо жана сатуу боюнча чыгашалар төлөнгөндөн кийин жүктү сатуудан түшкөн суммадан толтурулат.

4. Эгерде жүктү сатуудан түшкөн сумма ташуучунун ушул Кодекстин 119-беренесинин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн чыгашаларынын ордун толтуруу үчүн жетишсиз болсо, ташуучу жетпеген сумманы жүктү жөнөтүүчүдөн же фрахттоочудан өндүрүп алууга укуктуу.

121-берене. Жүктү кароо жана санын текшерүү Жүк берилгенге чейин аны алуучу жана ташуучу жүктү кароону же санын текшерүүнү талап кылууга укуктуу. Ушуга байланыштуу чыгашаларды кароону же текшерүүнү талап кылган жак көтөрөт.

122-берене. Жүктүн жоголгондугу, кем чыгуусу же бузулгандыгы жөнүндө билдирүү

1. Эгерде коносамент боюнча ташылган жүктү кабыл алууда алуучу ташуучуга жүктүн жоголгондугу, кем чыгуусу же бузулгандыгы аныкталгандыгы жөнүндө жазуу жүзүндө билдирбесе, эгерде башкасы далилденбесе, жүк коносаменттин шарттарына ылайык алынды деп эсептелет.

2. Эгерде жүк аны кабыл алууда алуучу тарабынан ташуучу менен бирге каралса же текшерилсе, алуучу ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн билдирүүнү жасабашы мүмкүн.

3. Эгерде жүктүн жоголгондугун, кем чыгуусун же бузулгандыгын кабыл алуунун кадимки ыкмасында табуу мүмкүн болбосо, алуучу тарабынан жүк кабыл алынгандан кийин үч календардык күндүн ичинде ташуучуга тиешелүү арыз берилиши мүмкүн.

4. Жүктү кабыл алууга карата ушул беренеге карама-каршы келген макулдашуу жараксыз деп эсептелет.

123-берене. Талап кылынбаган жүктү сактоого берүү

1. Эгерде жүктү ташуу үчүн кеме бүтүндөй берилбесе жана бара турган портто алуучу жүктү талап кылбаса, аны тескебесе же андан баш тартса, ташуучу бул жөнүндө жөнөтүүчүгө билдирүү менен жүктү кампага же жүктүн сакталышын камсыз кылуучу башка ишенимдүү жерге сактоого тапшырууга укуктуу.

2. Жүктү ташуу үчүн кемени бүтүндөй берүүдө кеме капитаны жүктү түшүрүүнү жана сактоого берүүнү, эгерде бул убакыттын ичинде жөнөтүүчүдөн же фрахттоочудан же жүктү тескөөгө укуктуу болгон жактан башка буйрук түшпөсө, сталия жана контрсталия убактысы аяктагандан кийин гана жүргүзөт. Жүктү сактоого тапшырууга кеткен убакыт кеменин токтоп туруусу катары каралат.

3. Эгерде кеме портко келген күндөн тартып эки айдын ичинде сактоого тапшырылган жүк талап кылынбаса жана жөнөтүүчү же фрахттоочу, же жүктү тескөөгө укуктуу болгон жак ташуучуга төлөнүүгө тийиш болгон сумманы төлөбөсө, ташуучу жүктү сатууга укуктуу. Талап кылынбаган тез бузулуучу жүк белгиленген мөөнөткө чейин да сатылышы мүмкүн.

4. Портто жүктөрдү алуучулар кабыл алганга чейин аларды сактоонун мөөнөтү жана тартиби, ошондой эле алуучулар талап кылбаган жүктөрдү сатуунун тартиби порт таандык болгон мамлекеттин эрежелери жана мыйзамдары менен аныкталат.

124-берене. Талап кылынбаган жана сактоого тапшырылган жүктү сатуу

1. Ушул Кодекстин 123-беренесинин 3-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жүктү сатуудан түшкөн сумма ташуучуга төлөнүүгө тийиш болгон сумманы алып салгандан кийин жөнөтүүчүгө же фрахттоочуга берүү үчүн ташуучунун эсебине чегерилет. Эгерде жүктү сатуудан алынган сумма ташуучуга төлөнүүгө тийиш болгон төлөмдөрдү жана жүктү сактоо жана сатуу боюнча чыгашаларды жабуу үчүн жетишсиз болуп калса, ташуучу жетпеген сумманы жөнөтүүчүдөн же фрахттоочудан өндүрүп алууга укуктуу.

2. Эгерде жүк сатылган күндөн тартып алты айдын ичинде бир дагы юридикалык же жеке жак сатуудан түшкөн тиешелүү суммага өз укуктарын билдирбесе, бул сумма ташуучуга төлөнүүгө тийиш болгон төлөмдөрдү алып салгандан кийин таандык болгон мамлекеттин портунун администрациясынын тескөөсүнө өткөрүп берилет.

125-берене. Жүктү ташууда төлөмдөрдү төлөө Ташуучуга төлөнүүгө тийиш болгон бардык төлөмдөр жүктү жөнөтүүчү же фрахттоочу тарабынан төгүлөт. Жүктү жөнөтүүчү же фрахттоочу менен ташуучунун ортосундагы макулдашууда каралган учурларда, бул макулдашуу коносаментке киргизилген шартта төлөм жүктү алуучу тарабынан жүргүзүлөт.

126-берене. Фрахттын өлчөмү

1. Фрахттын өлчөмү тараптардын макулдашуусу менен белгиленет, ал эми мындай макулдашуу жок болгон учурда жүктү жүктөө жеринде жана убагында колдонулуучу ставкаларга жараша эсептелет.

2. Кемеге иш жүзүндө жүктөлгөн жүктү ташуу үчүн акы келишимде каралган жүктү ташуу үчүн акыдан аз болгон учурда келишимде белгиленген фрахт төгүлөт.

127-берене. Фрахттын төлөнүшүн камсыз кылуу

1. Эгерде кемеге жүктөлгөн жүктүн наркы фрахттын өлчөмүн жана ташуучунун жүк боюнча башка чыгымдарын жаппаса, ал эми жөнөтүүчү же фрахттоочу фрахтты толугу менен төлөбөсө жана кошумча камсыздоону бербесе, ташуучу кеме жөнөтүлгөнгө чейин келишимден баш тартууга жана сүйлөшүлгөн фрахттын жарымынын төлөнүшүн, эгерде ал орун алган болсо, токтоп туруу үчүн акы төлөнүшүн, ошондой эле жүк боюнча келтирилген башка чыгашалардын ордун толтурууну талап кылууга укуктуу. Мындай учурларда түшүрүү жүктү жөнөтүүчүнүн же фрахттоочунун эсебинен жүргүзүлөт.

2. Рейс учурунда жүктү деңиз аркылуу ташуу жөнүндө келишимден баш тарткан жөнөтүүчү же фрахттоочу жүктү келишимде аныкталган бара турган портто же кеме зарылдыктан улам кирген портто гана берүүнү талап кылууга укуктуу.

128-берене. Жүк жоголгон учурда фрахтты төлөө

1. Ташууда жүк жоголгон учурда фрахт алынбайт, ал эми алдын ала төлөнгөн фрахт кайтарылып берилет.

2. Эгерде жүк жоголуп, бирок кийин табылса, ташуучу жүк ташуучу кеме жүк менен басып өткөн аралыкка пропорционалдуу өлчөмдө фрахтты алууга укуктуу. Мындай учурларда фрахтты эсептөөдө төмөнкүлөр эске алынат:

1) кеме жүк менен басып өткөн жолдун бөлүгүнүн жана келишимде шартталган жолдун узундугунун катышы;

2) басып өткөн аралыкка байланыштуу чыгашалардын, убакыт жана эмгек сарптоолордун, ошондой эле коркунучтардын жана адатта жолдун калган бөлүгүндө боло турган чыгашалардын, сарптоолордун жана коркунучтардын катышы.

3. Жүк табигый касиеттеринен же жөнөтүүчүгө же фрахттоочуга көз каранды болгон жагдайлардан улам жок болгондо же бузулганда фрахт толугу менен алынат.

129-берене. Жүктү жөнөтүүчүнүн жана фрахттоочунун жоопкерчилиги

1. Жүктү жөнөтүүчү жана фрахттоочу ташуучуга алардын күнөөсү боюнча же алардын аракеттери үчүн алар жооп берген жактардын күнөөсү боюнча келтирилген чыгымдын ордун толтурууга милдеттүү.

2. Жүк ташуу жөнүндө келишимдин тараптарынын бири болуп саналбаган жөнөтүүчү анын күнөөсү боюнча ташуучу тарткан чыгымдар үчүн жооп берет.

130-берене. Ташуучунун жоопкерчилиги, жоопкерчиликтен бошотуунун негиздери жана чектөө чектери

1. Ташуучу жүктүн жоголгондугу, кем чыгуусу, бузулгандыгы үчүн, ошондой эле жүк ташууга кабыл алынган учурдан тартып аны берген учурга чейин аны жеткирүүдө мөөнөтүн өткөрүп жибергендиги үчүн жоопкерчилик тартат.

2. Ташуучу ташууга кабыл алынган жүктүн жоголгондугу, кем чыгуусу, бузулгандыгы үчүн, аны жеткирүүдө мөөнөтүн өткөрүп жибергендиги үчүн, эгерде алар төмөнкүлөрдүн кесепетинен болгондугун далилдей алса, жоопкерчилик тартпайт:

1) болжолдоого жана алдын алынууга мүмкүн болбогон өзгөчө жагдайлардын;

2) анын күнөөсү менен болбогон кооптуулуктардын жана деңиздеги же башка кеме жүрүүчү суулардагы кокустуктардын;

3) анын күнөөсү менен болбогон өрттүн;

4) деңизде адамдарды, кемелерди жана жүктөрдү куткаруу боюнча чаралардын;

5) анын күнөөсү жок болгондо тиешелүү бийликтин аракеттеринин же тескемелеринин (кармоо, камакка алуу, карантин жана башкалар);

6) согуш аракеттеринин, террористтик акттардын, элдик толкундоолордун;

7) жүктү жөнөтүүчүнүн же алуучунун шалаакылыгынын же кемчиликтеринин;

8) кеменин жашырылган кемчиликтеринин;

9) жүктүн жашырылган кемчиликтеринин, анын табигый касиеттеринин же табигый азаюусунун;

10) таранын жана жүктүн таңгагынын жашырылган кемчиликтеринин;

11) жүктү жетишсиз же так эмес маркалоонун;

12) айлана-чөйрөнүн булганышын алдын алуу боюнча аракеттердин;

13) ташуучу, анын кызматкерлери же агенттери күнөөлүү болбогон башка жагдайлардын.

3. Ташуучу бара турган портко төмөнкүдөй келген жүктүн кем чыгуусу үчүн жооп бербейт:

1) жүк салуучу оң абалдагы жайларда, лихтерлерде, жөнөтүүчүнүн бузулбаган пломбалары басылган контейнерлерде;

2) жолдо ачуунун изи болбогон, бүтүн жана оң абалдагы тарада;

3) алуучу жүктүн кем чыгуусуна ташуучу күнөөлүү экендигин далилдеген учурларды кошпогондо, жөнөтүүчүнүн же алуучунун өкүлүнүн коштоосунда.

4. Ташуучунун жоопкерчилигинин чектери:

1) эгерде жүктүн наркы жарыяланбаса жана коносаментке киргизилбесе, ташуучунун жоопкерчилиги, кайсы сумма жогору болгондугуна жараша, жоголгон же бузулган жүктүн брутто массасынын бир килограммы үчүн 2 эсептик бирдикти түзөт;

2) жүктү жеткирүүдө мөөнөтүн өткөрүп жибергендигинен улам келтирилген зыян үчүн жоопкерчилик ташуу келишими боюнча төлөнүүгө тийиш болгон фрахттын өлчөмү менен чектелет;

3) ташуучунун (бузулгандыгы жана мөөнөтүн өткөрүп жибергендиги үчүн) жалпы жоопкерчилигинин ушул берененин 4-бөлүгүнүн 1 жана 2-пункттарына ылайык тиешелүү жүк толугу менен жоголгондо белгилениши мүмкүн болгон чектен ашуусу мүмкүн эмес;

4) эгерде жүктөр контейнерге, поддонго же ушул сыяктуу транспорттук шайманга салынса, анда жоопкерчиликти эсептөө үчүн орундардын саны болуп коносаментте көрсөтүлгөн орундардын саны эсептелет. Эгерде коносаментте мындай сан көрсөтүлбөсө, бүтүндөй контейнер (шайман) анын ичиндегилердин бардыгы менен жөнөтүүнүн бир бирдиги болуп эсептелет;

5) ташуучу, эгерде зыян же мөөнөтүн өткөрүп жиберүү зыяндын келип чыгышы мүмкүн экендигин түшүнүү менен анын өзүнүн атайылап жасалган аракеттеринин же аракетсиздигинин же болбосо одоно этиятсыздыгынын натыйжасында болгондугу далилденсе, жоопкерчиликти чектөө укугунан ажырайт;

6) ушул берененин 4-бөлүгүнүн 5-пунктунун жоболору, эгерде зыяндын келип чыгышы мүмкүн экендигин түшүнүү менен зыян алардын күнөөсү боюнча ушул сыяктуу атайылап жасалган аракеттердин же одоно этиятсыздыктын натыйжасында келип чыккандыгы далилденсе, ташуучунун кызматкерлерине же агенттерине карата да колдонулат.

131-берене. Навигациялык ката Ташуучу, эгерде алар кемени айдоо же кемени башкаруу процессинде кеме капитанынын, экипаж мүчөлөрүнүн же лоцмандын жасаган аракеттеринен же кемчиликтеринен улам болгондугун далилдей алса, жүктүн жоголгондугу, кем чыгуусу, бузулгандыгы, аны жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жибергендиги үчүн жоопкерчилик тартпайт.

132-берене. Жүктүн жоголгондугунан, кем чыгуусунан, бузулгандыгынан улам келтирилген зыяндын ордун толтуруу

1. Жүктүн жоголгондугунун, кем чыгуусунун, бузулгандыгынын натыйжасында келтирилген зыян үчүн ташуучу ушул Кодексте жана (же) жүктү деңиз аркылуу ташуу келишиминде белгиленген чектерде жоопкерчилик тартат.

2. Ташуучу, эгерде ал жоголгон же кем чыккан жүктүн наркына кирбесе, өзү алган фрахтты да кайтарып берет.

133-берене. Контейнердин же башка транспорттук шаймандын жоголгондугу, бузулгандыгы үчүн ташуучунун жоопкерчилиги Жөнөтүүчүнүн же фрахттоочунун контейнеринин же башка транспорттук шайманынын жоголгондугу, бузулгандыгы үчүн ташуучу төмөнкүдөй жоопкерчилик тартат:

1) контейнердин же башка транспорттук шаймандын жоголгондугу үчүн - жоголгон учурга карата эскирүүсүн эске алуу менен анын иш жүзүндөгү наркынын өлчөмүндө;

2) контейнердин же башка транспорттук шаймандын бузулгандыгы үчүн - эгерде оңдоо ташуучу тарабынан өз алдынча же аны алуучуга тапшырган учурга чейин анын эсебинен аткарылбаса, аны бара турган портто оңдоонун наркынын өлчөмүндө.

134-берене. Ташуучуну жоопкерчиликтен бошотуу же анын жоопкерчилигин чектөө жөнүндө макулдашуунун жараксыздыгы

1. Эгерде жүктү ташуу коносаменттин негизинде жүзөгө ашырылса, ушул Кодекстин 130-беренесинин 4-бөлүгүндө каралгандан айырмаланган шарттарда ташуучуну жоопкерчиликтен бошотуу же аны чектөө жөнүндө кандай болбосун макулдашуу жараксыз деп табылат.

2. Ушул берененин 1-пунктунун колдонулушу төмөнкүлөр жөнүндө түзүлгөн макулдашууларга карата жайылтылбайт:

1) ташуучунун жүк кабыл алынган учурдан тартып кемеге жүктөлгөнгө чейин жана жүк түшүрүлгөндөн кийин аны тапшырганга чейинки жоопкерчилиги жөнүндө;

2) жүктөрдү жана тирүү жаныбарларды палубада ташуу тууралуу;

3) жүктүн түрү, теги жана абалы же болбосо ташуу аткарылууга тийиш болгон жагдайлар, мөөнөттөр жана шарттар жүктөрдү өзгөчө шарттарда ташуу атайын макулдашууну түзүүнү актаса, эгерде мында коносамент берилбесе жана ташуу шарттары товардык тескөөчү болуп саналбаган жана ага көрсөтмө камтылган документке киргизилсе, жүктөрдү өзгөчө шарттарда ташуу жөнүндө.

135-берене. Круиз жөнүндө келишим түшүнүгү Круиз жөнүндө келишимге ылайык бир тарап (круизди уюштуруучу) белгилүү бир программа боюнча жамааттык деңиз саякатын уюштурууга жана катышуучуга тиешелүү кызматтарды (деңиз аркылуу ташууну, тамактанууну, тиричилик жактан тейлөөнү, экскурсияларды өткөрүүнү жана башка кызматтарды) көрсөтүүгө, ал эми экинчи тарап (круиздин катышуучусу) - кызмат көрсөтүүлөр үчүн белгиленген акыны төлөөгө милдеттенет. Круиздин катышуучусу саякаттын бүткүл мезгилине кырсыктардан милдеттүү түрдө камсыздандырылууга тийиш.

136-берене. Колдонуу чөйрөсү жана шарттардын жараксыздыгы

1. Ушул главанын жоболору круизди уюштуруучу менен катышуучунун ортосундагы мамилелерди жөнгө салат.

2. Тараптардын круиздин катышуучусунун укуктарын чектеген же уюштуруучуну өмүргө жана ден соолукка келтирилген зыян үчүн жоопкерчиликтен бошоткон кандай болбосун макулдашуусу жараксыз деп таанылат.

137-берене. Келишим түзүлгөндүгүнүн далили Круиз жөнүндө келишим түзүлгөндүгүнүн далили болуп круизди уюштуруучу тарабынан берилген энчилүү жолдомо (ваучер) саналат. Жолдомодо круиздин катышуучусун камсыздандыруунун шарттары жөнүндө маалыматтар камтылууга тийиш.

138-берене. Кеменин деңизде сүзүүгө жарактуулугу жана коопсуздук Круизди уюштуруучу ушул Кодекстин 102-беренесине ылайык саякат башталганга чейин кемени деңизде сүзүүгө жарактуу абалга келтирүүгө, ошондой эле жүргүнчүлөр чөлкөмдөрүнүн коопсуздугун, куткаруучу каражаттардын жана круиздин катышуучуларын тейлөө үчүн квалификациялуу персоналдын болушун камсыз кылууга милдеттүү.