Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасындагы банктар жана банк иши жөнүндө» Мыйзамы

1-статья. Банк түшүнүгү

1. Кыргыз Республикасында юридикалык жактардын, жеке адамдардын

депозиттерин жана башка акча каражаттарды тартуу үчүн жана аларды кай- тарып берүү, төлөп берүү, мөөнөттүүлүк шартында өз атынан жайгаштыруу, ошондой эле кардарлардын тапшыруусу боюнча эсептешүүлөрдү иш жүзүнө ашыруу үчүн түзүлгөн финансы-кредиттик мекеме банк болуп саналат.

2. Банк акционердик коом түрүндө түзүлүүчү жана өз ишин Кыргыз

Республикасынын Улуттук (Борбордук) банкы (мындан ары - Кыргызстан Бан- кы) тарабынан берилген лицензиянын негизинде Кыргыз Республикасынын мыйзам актыларына ылайык жүргүзүүчү юридикалык жак болуп саналат.

3. "Банк" деген термин же ушул терминди камтыган сөз айкаштары,

ушул Мыйзамга жана "Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндө" Кыр- гыз Республикасынын Мыйзамына ылайык банк иштерин жүргүзүүгө укугу бар мекемелер тарабынан гана фирмалык аталыштарында жана жарнамалык максат- та колдонулушу мүмкүн.

4. Банкка карата ушул Мыйзамда белгиленген талаптар Кыргыз Рес-

публикасынын мыйзамдары жана Кыргыз банкынын ченемдик актылары тарабы- нан белгиленген тартипте Кыргыз банкынан лицензия алышкан башка финан- сы-кредиттик мекемелерге карата коюлушу мүмкүн. (КР 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2008-жылдын 16-майындагы N 88, 2008-жылдын 20-ноябрындагы N 243 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

2-статья. Депозит түшүнүгү

1. Депозит - бул кайтарып берүү шартында бир жак экинчи жактан ал-

ган акчанын суммасы (ал толугу менен же жарым-жартылайбы же суммадан ашыгыраак кайтарылабы, андан көз карандысыз). Кыргыз Республикасынын Улуттук (Борбордук) банкынын тиешелүү ли- цензиясына ээ болбогон жактар депозиттерди кабыл алууга жана өз аталы- шында "депозит" деген терминди колдонууга укуксуз.

2. Банк болуп саналбаган жак депозит болуп эсептелбеген акча кара-

жаттарын төмөндөгү учурларда гана эгерде бул каражаттар:

1) иш-аракети ссуда берүү болуп саналган банктардан же болбосо

башка жактардан кабыл алынган болсо;

2) адам тарабынан экинчи адамдан карыз шартында алынган болсо;

3) чет өлкөлүк же эл аралык финансы уюмдарынан алынган болсо;

4) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык камсыздандыруу ком-

паниялары же социалдык (пенсиялык) фонддор тарабынан алынган болсо;

5) баалуу кагаздар менен жүргүзүлүүчү операцияларды жөнгө салуу

жөнүндөгү мыйзамдарга ылайык баалуу кагаздарды чыгаруу аркылуу алынган болсо;

6) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык лицензиянын негизин-

де адистештирилген компаниялар тарабынан кардарлардын атынан баалуу ка- газдарга инвестициялоого багытталган ишти жүзөгө ашыруу максатында ка- был алынган болсо;

7) контракт боюнча сатууда, ижарага берүүдө же мүлктү берүүнүн жа-

на кызмат көрсөтүүлөрдүн башкача жолдорун ишке ашырууда алдын-ала төлөнгөн же жарым-жартылай төлөнгөн төлөм катары киргизилсе жана ал ошол мүлк же кызмат көрсөтүү иш жүзүндө сатылбаган, ижарага берилбеген же болбосо кызмат көрсөтүлбөгөн учурда гана кайтарылууга тийиш болсо;

8) контракттын аткарылышына ылайык гарантия же күрөө катары же

болбосо кандайдыр бир мүлктү сатууну же кайтарып берүүнү камсыздоо үчүн киргизиле турган болсо;

9) бир эле негизги компаниянын (түпкү) туунду компаниялары болуп

саналган бир акционердик коом тарабынан экинчисине төлөнө турган болсо же алардын бири экинчисинин туунду компаниясы болуп саналса;

10) биргелешип иштөө жөнүндөгү макулдашуунун негизинде бир жак та-

рабынан экинчи жактан кабыл алына турган болсо гана топтой алат. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

2-1-статья. Негизги түшүнүктөр

Ушул Мыйзамдын максаттары үчүн төмөнкүдөй түшүнүктөр колдонулат: Аффилирленген жактар:

- банктарды кошо алганда, юридикалык жактардын олуттуу катышуучу-

лары;

- банктарды кошо алганда, башка юридикалык жактар олуттуу катышуу-

чу болуп саналган юридикалык жактар;

- банктарды кошо алганда, юридикалык жактарда олуттуу катышуучу

болуп саналган башка юридикалык жактар. Банктык топ банктардан жана анын туунду жана/же ага караштуу ком- паниялардан жана/же банктык холдингдик компаниялардан жана анын туунду жана/же ага караштуу компанияларынан турат. Аталган жактар банктык топ- тун катышуучулары болуп саналышат. Банктык холдингдик компания - банк, анын туунду компаниясы же ту- унду компаниясынын бири болуп саналган башкы компания. Туунду компания

- башка юридикалык жак тарабынан (башкы компания) контролдонуучу юриди-

калык жак. Башка туунду компаниянын туунду компаниясы да башкы компани- янын туунду компаниясы (биринчи) катары каралат. Туунду банк - башка банк же башка юридикалык жак (башкы компания) тарабынан контролдонуучу банк. Туунду банктын туунду банкы да башкы компаниянын туунду банкы катары каралат. Банктын кызмат адамдары - банктын Директорлор кењешинин төрагасы жана башка мүчөлөрү, Башкармалыктын төрагасы, банктын Башкармасынын мүчөлөрү, финансы, кредит боюнча банктын башкы кызматкерлери. Банктын саясатын аныктаган же бул адамдар акысыз негизде иштешеби же сыйакы алышабы ага карабастан, банктын саясатын жүргүзгөн негизги операциялар- га катышууга ыйгарым укугу бар же реалдуу катыша алышкан жактарды да "банктын кызмат адамдары" деп түшүнүүгө болот. Бул аныктама банктын башкы компаниясынын кызмат адамдарына да таркатылат. Караштуу компания - бул анда кандайдыр бир жак жеке же башка жак- тар менен бирдикте бардык юридикалык жактын добуш берүүчү акцияларынын жыйырма процентинен көбүрөөгүнө же капиталындагы үлүшүнө тике же кыйыр түрдө ээлик кылууну же башкарууну жүзөгө ашырган юридикалык жак. Олуттуу катышуу - бул жеке, болбосо башка жактар менен бирдикте:

- акционердик коомдун добуш берүүчү акцияларынын (бардык түрүнүн)

он же андан көбүрөөк процентине, акционердик коом болуп саналбаган юри- дикалык жактын уставдык капиталынын он же андан көбүрөөк процентине ти- ке же кыйыр түрдө ээлик кылуу же башкаруу;

- же юридикалык жактын уставдык капиталына катышканына карабастан,

келишимдин же башкача негизде ошол юридикалык жактын жетекчилигине жа- на/же саясатына олуттуу таасир тийгизүү мүмкүнчүлүгү. Олуттуу катышуучу - ушул Мыйзамга ылайык юридикалык жакта олуттуу катышууну жүзөгө ашырган жак. Банктын инсайдерлери (ички жактар) - Башкарманын мүчөлөрү, Дирек- торлор кењешинин мүчөлөрү, Шарияттык кењештин мүчөлөрү башка кызмат адамдары, олуттуу катышуучулар жана аталган адамдар менен жалпы кызык- чылыктын негизинде байланышы болгон бардык башка жеке жактар. Компания - бардык юридикалык жак. Контроль - жеке, болбосо башка жактар менен бирдикте:

- акционердик коомдун добуш берүүчү акцияларынын элүү же андан

көбүрөөк процентине же акционердик коом болуп саналбаган юридикалык жактын уставдык капиталына тике же кыйыр түрдө ээлик кылуу же башкаруу, же;

- юридикалык жактын Директорлор кењешинин (байкоочу органынын) жок

эле дегенде тењ жарымын тандоо мүмкүнчүлүгү, же;

- юридикалык жактын капиталга катышканына карабастан келишимдин же

башкача негизде аталган юридикалык жактын жетекчилигине же саясатына белгилүү таасир көрсөтүү мүмкүнчүлүгү. Контролдоочу жак - юридикалык жакка контролду жүзөгө ашырган жак. Башкы компания - башка юридикалык жакты контролго алуучу юридика- лык жак. Эки жана/же андан көп жеке жана юридикалык жактардын ортосундагы жалпы кызыкчылыктар төмөндөгүдөй шарттардын бири эле болгон учурда таа- нылат:

- бир юридикалык же жеке жак башка жакты контролдоого алса;

- аталган жактар аффилирленген юридикалык жактар же инсайдерлер

болуп саналса;

- бул жактардын бири башка жакка караштуу компания болуп саналса.

Караштуу компаниянын олуттуу катышуучусун жана контролду аныктоо максаты үчүн:

- бир жактын караштуу компаниясы болуп саналган же бир жак тарабы-

нан контролдукка алынган компаниялардын ээлигинде турган акциялар ошол жактын кыйыр ээлигинде турган катары кароого алынат жана ошол жакка та- андык болгон акциялардын жалпы саны аныкталган шартта аталган жактын тике ээлигинде турган акциялар менен бириктирилет;

- бир жакка же анын жакын туугандарына (жарандык мыйзамдарга ыла-

йык биринчи жана экинчи кезектеги мурасчылар) таандык болгон акциялар ошол жактын түздөн-түз ээлигинде турган катары каралат. Төмөндөгү жактар банктын акцияларына бирдиктүү ээлик кылган жактар катары таанылат:

- жакын туугандар болуп саналгандар;

-түзүлгөн келишимден улам же башкача түрүндө акцияларга биргелешип ээлик кылгандар;

- өз алдынча же биргелешип олуттуу катышуучулар болуп саналгандар;

- эгерде алардын бири акцияларды сатып алуу үчүн башка жакка заем

(кредит же ага тењештирилген каражат) берсе;

- эгерде алардын бири кызмат адамы же башка жактын өкүлү болуп са-

налса. Ишеним боюнча башкаруу - ушул Мыйзамдын максаттары үчүн ошол жак- тан активдерин башкаруучу ошол жак менен жалпы кызыкчылыктарга ээ эмес дегенди түшүндүрөт жана:

- ошол жак тарабынан эч кандай негизде контролдукка алынбайт же

ошол жактын активдерин башкарууда андан көзкаранды болбойт;

- ошол жактын кызматкери же анын иш боюнча өнөктөшү болгон эмес

жана болуп да саналбайт;

- ошол жактын жакын тууганы болуп саналбайт;

- ишеним боюнча башкаруу жөнүндөгү келишимде ошол жактын активде-

рин же мүлкүн башкарууга алуу учурунда башкаруучу ошол мүлктөрдү башка- рууга жана контролдоого ала тургандыгы жана мында ал ошол жак менен эч кандай негизде консулътацияларды жүргүзүүгө жана ага билдирип турууга тийиш эмес экендиги көрсөтүлүшү зарыл. Исламдык банк" - Кыргыз Банкынын тийиштүү лицензиясы болгондо, өзүнүн ишин банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык жүргүзүүчү банк. "Исламдык терезеси" бар банк - Кыргыз Банкынын тийиштүү лицензиясы болгондо, тийиштүү бөлүмчөнүн ("исламдык терезенин") алкагында банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык кызматтарды көрсөтүүчү банк. Банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптери - банктык опера- цияларды Шарияттын стандарттарына ылайык, Кыргыз Банкынын нормативдик актыларында белгиленген тартипте жүргүзүү эрежелери. "Исламдык терезе" - операцияларды банк ишинин жана каржылоонун ис- ламдык принциптерине ылайык жүргүзүүчү банктын тийиштүү бөлүмчөсү. Шарияттын стандарттары - исламдык банк ишин алып барууда стандарт- тарды белгилөөчү эл аралык уюмдар (Исламдык финансы институттары үчүн бухгалтердик эсепке алуу жана аудит уюму менен Исламдык финансы кызмат көрсөтүү кењеши) тарабынан иштелип чыккан жана бекитилген экономикалык жана башка ишти жүргүзүүнүн эрежелеринин жыйнагы. Шарияттык кењеш - операцияларды банк ишинин жана каржылоонун ис- ламдык принциптерине ылайык жүргүзүүчү, банктын бүтүмдөрү (келишимдери) Шарияттын стандарттарына ылайык болушу үчүн жооптуу банк органы. (КР 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158, 2009-жылдын 28-марты № 93

Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

3-статья. Кыргыз Республикасынын банк тутуму

Кыргыз Республикасынын банк тутуму Кыргыз Республикасынын Улуттук (Борбордук) банкынан жана коммерциялык банктардан турат. Кыргыз банкынын милдеттери, иш принциптери, укуктук статусу жана ыйгарым укуктары "Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы тарабынан аныкталат. Кыргыз банкына карата ушул Мыйзамдын жоболору ушул Мыйзамда түздөн-түз каралган учурларда гана колдонулат. Банктардын иши ушул Мыйзам, "Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндө" Мыйзам, Кыргыз Республикасынын башка мыйзам актылары, Кыргыз банкынын нормативдик актылары жана банктын уставы аркылуу жөнгө салы- нат.

2. Ишинин түрү боюнча банк универсалдуу же адистештирилген болушу

мүмкүн. Универсалдуу банк болуп инвестициялоону кошуп алганда банк иштери- нин бардык түрүн жүзөгө ашырган банк эсептелет. Адистештирилген банк болуп банк иштеринин чектелген гана чөйрөсүн жүзөгө ашырган банк саналат. Адистештирилген банктардын иши ушул Мый- замдын, ошондой эле алардын ишин жөнгө салуучу айрым мыйзам актыларынын негизинде жүргүзүлөт.

3. Менчигинин формасы боюнча банк мамлекеттик жана жеке менчик бо-

лушу мүмкүн. Мамлекеттик банк өзүнчө нормативдик укуктук актылардын негизинде почталык, инвестициялык, сактык жана ушул банктарга негизинен окшош келген формаларда түзүлөт. Мамлекеттик банк өз ишин республиканын банк мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырат.

4. Мамлекеттер аралык банк Кыргыз Республикасынын белгиленген тар-

типте ратификацияланган эл аралык келишиминин (макулдашуусунун) неги- зинде түзүлөт. Ушул Мыйзамдын жоболору аны түзүү жөнүндөгү эл аралык келишимде (макулдашууда) каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен ага да тиешелүү болот. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

4-статья. Адистештирилген финансы-кредиттик мекемелери

Адистештирилген финансы-кредиттик мекемелери: кредиттик союздар, финансы-кредиттик корпорациялар (компаниялар), ссудалык кассалар, өз ара кредиттөө коомдору жана мањызы боюнча мына ушул адистештирилген кредиттик мекемелерге окшош мекемелер Кыргыз банкы тарабынан берилген лицензиянын негизинде иштешет жана банк иштеринин айрым түрлөрүн жүргү- зүүгө укуктуу. Адистештирилген финансылык-кредиттик мекемелер бүтүмдөрдүн (кели- шимдердин) банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык келген чектелүү тизмегин Кыргыз Банкы белгилеген тартипте ишке ашырууга укуктуу. Мына ушундай адистештирилген финансы-кредиттик мекемелеринин иши Кыргыз банкынын нормативдик актыларында каралган өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана ушул Мыйзам тарабынан жөнгө салынат. (КР 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2009-жылдын 28-марты № 93

Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

5-статья. Кыргыз Республикасынын жана банктардын жоопкерчиликтерин чектөө

Банк Кыргыз Республикасынын милдеттенмелери боюнча жооп бербейт, ошондой эле, банктын милдеттенмелерин мамлекет өзүнө алган учурларды эске албаганда, Кыргыз Республикасы банктын милдеттенмелери боюнча жооп бербейт. Банк Кыргыз банкынын милдеттенмелери боюнча жооп бербейт, Кыргыз банкы банктардын милдеттенмелери боюнча жооп бербейт.

6-статья. Кыргыз Республикасындагы банктардын көз карандысыздыгы

1. Кыргыз Республикасындагы банктар өз ишин ушул Мыйзамда жана

Кыргыз Республикасынын башка нормативдик укуктук актыларында берилген кызмат укуктарынын чегинде өз алдынча уюштурушат жана жүзөгө ашырышат.

2. Мамлекеттик бийлик жана башкаруу органдарына жана алардын кыз-

мат адамдарына банк иши менен байланыштуу болгон маселелерди чечүүгө кандай түрдө гана болбосун кийлигишүүсүнө тыюу салынат. Мына ушул талаптарды бузуулар үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзам- дарында каралган жоопкерчилик келип чыгат. Кыргыз банкы ага ушул Мыйзам жана "Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы тарабынан берилген ыйга- рым укуктарынын чегинде банктарга жана башка финансы-кредиттик мекеме- лерге карата банктык көзөмөлдү, ошондой эле административдик же башка регулятивдик функцияларды жүзөгө ашырат.

3. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши, Кыргыз Республикасынын

Президенти өзгөчө кырдаалдар учурунда (согуш аракеттери, бөөдө кырсык- тар, эл аралык чыр-чатактар) мамлекеттин кызыкчылыгын коргоо максатында банк иш аракеттеринин айрым түрлөрүнө чек коюуну же толугу менен токто- тууну караган же айрым өлкөлөргө карата тиешелүү мыйзамдарды жана указ- дарды кабыл алышы мүмкүн. Мындай нормативдик укуктук актылардын аракети аларда көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө колдонулат. Ушул мыйзамдарда жана указ- дарда көрсөтүлгөн талаптарды бузуу үчүн мыйзамдарда каралган жоопкерчи- лик келип чыгат.

4. Мамлекеттик бийликтин жана башкаруу органдарынын кызмат адамда-

ры:

1) мамлекеттик банктарды эске албаганда, банктардын же банктык

холдинг-компаниялардын башкаруу органдарына катыша алышпайт;

2) банкта же банктык холдинг-компанияларда добуш берүү укугуна ээ

болуу менен он проценттен ашык акцияларга ээ боло алышпайт жана/же кон- тролдой алышпайт. Банктын же банктык холдингдик компаниялардын акцияларынын он же андан көбүрөөк процентине ээлик кылган адамдар алар мамлекеттик орган- дардын кызмат адамдары болуп дайындалышканда өз акцияларын мамлекеттик кызматта турган мезгил ичинде ишеним боюнча башкарууга өткөрүп берүүгө тийиш.

5. (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык алынып салынды) (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

7-статья. Банктар бирликтери жана ассоциациялары

1. Кыргыз Республикасындагы банктар өз ишин координациялоо, жалпы

кызыкчылыктарды коргоо жана ага таламдаш болуу, биргелешкен долбоорлор- ду иштеп чыгуу жана башка жалпы милдеттерди чечүү үчүн чет өлкө банкта- рынын киришине да уруксат берилүүчү бирликтерди, ассоциацияларды жана башка бирикмелерди түзө алышат. Мына ушундай уюмдардын иши алардын уюш- туруу документтерине ылайык жүргүзүлөт жана Кыргыз банкынын лицензиясын талап кылбайт.

2. Банктар ушул Мыйзамдын негизинде ишин жүзөгө ашыруучу банктык

холдинг-компанияларды уюштурууга укуктуу. Бул уюмдар Кыргыз банкында катталууга жана ал тарабынан жөнгө салынууга тийиш. Банктык топко кирген компанияларды башкаруу максатында гана түзү- лүүчү банктык холдингдик компаниялар (башкаруу компаниялары) акционер- дик коом формасында түзүлүүгө тийиш. 2-1. Союздар, ассоциациялар жана банктардын башка бирикмелери мам- лекеттик каттоодон өткөн учурдан тартып беш жумуш күнүнүн ичинде өздө- рүнүн түзүлгөндүгү тууралу Кыргыз банкына билдирүүгө тийиш.

3. Банктарга банк ишинде атаандаштыкты чектөөгө жана проценттик

ставкаларды жана далдалчылык акы өлчөмдөрүн белгилөө маселелеринде банк иштеринин рыногун монополиялаштырууга, ошондой эле банктын кардарларына зыян келтирүүчү шарттарды камтыган келишимге жетишүү үчүн өз бирликте- рин, ассоциацияларын жана башка бирикмелерин (анын ичинде холдинг-ком- панияларды) пайдаланууга тыюу салынат.

4. Банктарга жана ушул Мыйзамга ылайык ал аркылуу жөнгө салынуучу

башка финансы мекемелерине карата монополияга каршы мыйзамдын сакталышы Кыргыз банкы тарабынан контролдукка алынат. Кыргыз банкы мына ушул мак- саттарда милдеттүү аткарылууга тийиш болгон нормативдик актыларды жана көрсөтмөлөрдү чыгарышы мүмкүн.

5. Банктар капитал рыногунда, монополияга каршы мыйзамдарга ылайык

аныкталган акча жана валюта рынокторунда алардын жеке өзүнө же башка жактар менен бирдикте үстөмдүк кылуучу абалды камсыз кылган бүтүмдөргө келишүүгө же ошондой иштерди жүзөгө ашырууга тийиш эмес жана алар үчүн же үчүнчү жактар үчүн адилетсиз артыкчылыктарды камсыз кылышы мүмкүн болгон операциялардын жана иштердин ар кандай түрлөрүнө катышууга тийиш эмес. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

8-статья. Банк, анын уюмдаштыруучулары жана акционерлери

1. Кыргыз Республикасынын резиденттери жана резидент эместери бол-

гон юридикалык жактар жана жеке адамдар, ошондой эле Кыргыз Республика- сынын Өкмөтү банктын уюштуруучулары жана акционерлери болушу мүмкүн. Оффшордук аймактарда каттоодон өткөн же катышуучу катары оффшордук аймактарда каттоодон өткөн аффилирленген жактарга ээ болгон юридикалык жактар, же болбосо оффшордук аймактарда жашаган жеке жактар же оффшор- дук аймактарда каттоодон өткөн тизмеси Кыргыз банкы тарабынан аныктал- ган юридикалык жактардын акционерлери (катышуучулары) болуп саналышкан- дар мамлекеттин резидент банктарынын акционерлери (катышуучулары) боло алышпайт. Ушул пункттун экинчи абзацында көрсөтүлгөн тартипке ылайык анык- талган оффшордук аймактарда каттоодон өтүшкөн же жашап жатышкан юриди- калык жактардын же жеке жактардын банктын акцияларын сатып алууларына байланыштуу түзүлгөн бүтүмдөрү жараксыз болуп саналат жана арзыбаган иш катары таанылат. Банктын уюмдаштыруучулары (катышуучулар, акционерлер), ошондой эле алар менен аффилирленген жактар Кыргыз банкынын талабы боюнча ага уюм- даштыруу документтерин, анын уюмдаштыруучуларын (акционерлерин, катышуучуларын) аныктоочу финансылык жана башка отчетту, ошондой эле алардын финансылык абалы жана жүргүзүлүп жаткан операциялары тууралу маалыматтарды берүүгө милдеттүү.

2. Банк акционердик коом түрүндө гана (ачык же жабык) түзүлөт жана

иш алып барат.

3. Банктык жана/же финансылык ишке байланыштуу ишти кошо алганда,

банктык жана/же финансылык ишти алып барышпаган юридикалык жактар жеке же башка жактар менен бирдикте төмөнкүдөй иштерди жүзөгө ашыра алыш- пайт:

- банктын добуш берүүчү акцияларынын (бардык түрү) жыйырма про-

центтен көбүрөөгүнө тике же кыйыр түрдө ээлик кылууга же башкарууга;

- же, банктын уставдык капиталына катышканына карабастан, келишим-

дин же башкача негизде ошол банктын жетекчилигине жана/же саясатына олуттуу таасир тийгизүүгө. Финансылык иштин жана банктык жана/же финансылык ишке байланыштуу иштин түрлөрү жана критерийлери Кыргыз банкынын ченемдик укуктук акты- ларында аныкталат.". (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

9-статья. Банктын уюштуруу документтери

1. Банк уюштуруу келишиминин негизинде түзүлөт жана өз уставына

ылайык иш жүргүзөт.

2. Банктын уставы мыйзамдарда каралган маалыматтардан тышкары,

милдеттүү түрдө:

1) толук жана кыскартылган түрдөгү банктын фирмалык аталышын;

2) банктын уюштуруу-укуктук түрү жана менчигинин түрү тууралу маа-

лыматтарды;

3) банктын башкаруу органдары тууралу жоболорду;

4) банктын башкаруу органдарынын чечимдер кабыл алуусунун тарти-

бин, анын ичинде акционерлердин квалификациялуу көпчүлүк добушу зарыл болгон маселелердин тизмесин;

5) чет өлкөдө уюштурулган чет өлкө банкынын филиалы ачылган учурда

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптарынын аткарылышы жөнүндөгү жобону;

6) банк ишинин өзгөчөлүктөрүнө байланышкан Кыргыз Республикасынын

мыйзамдарына каршы келбеген башка жоболорду камтууга тийиш.

3. Банк банктын уюштуруу документтерине киргизилүүчү бардык өзгөр-

түүлөр жана толуктоолор тууралу, тиешелүү чечим кабыл алынган күндөн тартып бир айдын ичинде Кыргыз банкына билдирүүгө милдеттүү. Мыйзамдарда каралган учурларда банктын уставына киргизилүүчү бар- дык өзгөртүүлөр жана толуктоолор мамлекеттик каттоодон өтүүгө тийиш. Банк банктык уставына киргизилген мамлекеттик каттоодон өткөн өзгөртүү- лөр жана толуктоолор тууралу бир иш жуманын ичинде Кыргыз банкына ка- барлоого милдеттүү.

4. Банктын аталышы, башкаруу органдарына, анын ишин башкарууга жа-

на контролдук кылууга таасир берүүчү банктын катышуучуларынын курамын- дагы өзгөрүүлөргө, банкты кайра түзүүгө байланышкан өзгөртүүлөр жана толуктоолор, банктын жайгашкан жеринин өзгөрүүлөрү алдын ала Кыргыз банкы менен макулдашылууга тийиш. Ушул маселелер боюнча уюштуруу доку- менттерине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүүгө макулдук берүү маселеси Кыргыз банкы тарабынан бир айдын ичинде каралат. Уюштуруу документтерине сунуш кылынып жаткан өзгөртүүлөр жана то- луктоолор Кыргыз банкы тарабынан төмөндөгүдөй учурларда:

1) уюштуруу документтерине сунуш кылынып жаткан өзгөртүүлөрдө жана

толуктоолордо ушул Мыйзам тарабынан каралган лицензия берүүдөн баш тар- тууга негиздер болсо;

2) уюштуруу документтерине өзгөртүүлөргө жана толуктоолорго карата

айтылган сын-пикирлерди четтетүү тууралу Кыргыз банкынын көрсөтмөлөрүн аткаруудан банк баш тартса кабыл алынбашы мүмкүн.

3) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка учурларда.

5. Банктын уюштуруу документтерине банк капиталынын өлчөмү менен

байланышкан өзгөртүүлөрдү киргизүүдө, банк баалуу кагаздар жөнүндөгү мыйзам актыларына ылайык банктын баалуу кагаздарынын эмиссиясынын акыр- кы катталышынын жыйынтыгы тууралу, ал чыгарылыш таанылган учурдан тар- тып бир айдын ичинде Кыргыз банкына билдирүүгө жана баалуу кагаздарды чыгаруунун жыйынтыгы тууралу отчетту каттоодон өткөрүүгө милдеттүү.

6. Банктын финансылык абалын оњдоо максатында банктын уюштуруу до-

кументтерине капиталдаштырууга байланышкан өзгөртүүлөрдү жана толуктоо- лорду киргизүүгө жол берилет (банктын капиталын көбөйтүү, жањы инвес- торлорду тартуу). (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

10-статья. Банктын аталышы

1. Банк өзүнүн фирмалык аталышы катары анын уставында жазылганды

колдонот. Бир да банк ар кандай документтерде, кулактандырууларда же жарна- мада өзүн өз уставында жазылган аталышынан башкача атоого укуксуз.

2. Банктарга өз аталыштарында же символдорунда "Улуттук", "Борбор-

дук", "Банк Кыргызстана", "Кыргыз банкы" деген сөздөрдү толук же кыс- картылган түрдө кайсыл тилде жана ар кандай айкалышта пайдаланууга тыюу салынат.

3. Мамлекеттик банктан тышкары бардык банктарга өз аталыштарында

толук же кыскартылган түрүндө, кайсыл тилде жана кандай айкалышта бол- сун "мамлекеттик" деген сөздү пайдаланууга тыюу салынат.

4. Аталыштар катары мурда түзүлгөн же жањыдан түзүлүп жаткан Кыр-

гыз Республикасынын аймагындагы банктардын аталыштарына окшош келген же чаташууга чейин алып келүүчү окшоштуктагы белгилөөлөрдү пайдаланууга жол берилбейт. Бул тыюу салуулар негизги (түпкү) банктардын аталыштарын колдонуш- кан туунду банктарга таркатылбайт.

5. Өз аталышын өзгөртүүнү каалаган банк банктын аталышына тиешелүү

өзгөртүүлөр киргизилгенге чейин Кыргыз банкынан алдын ала уруксат алуу- га милдеттүү. Банктын аталышынын өзгөртүлгөндүгүнө байланыштуу мамле- кеттик каттоодон өткөндөн кийин банктын жетекчилиги беш жумуш күнүнүн ичинде жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу жана банкта маалыматтарды жайгаштыруу жолу менен анын жањы аталышы тууралу маалымдоого тийиш. (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамы- нын редакциясына ылайык)

11-статья. Банк капиталы

1. "Банк капиталы" банктын кирешелүү жана туруктуу өнүгүшүн камсыз

кылуу, банк ишине мүнөздүү келген мүмкүн болуучу жоготуулардын ордун толтуруу үчүн кызмат кылып, банктын кардарларынын ага болгон ишениминин гаранты болуп саналат жана банк ишин жүзөгө ашырууда келип чыгышы мүм- күн болгон тобокелдиктерден коргонуу чарасы катары аракет кылат. Банктын капиталы бухгалтердик баланстын статьяларына ылайык анын активдери менен милдеттенмелеринин ортосундагы айырмачылыкты билдирүү- чү, бухгалтердик эсепке алуунун белгиленген принциптерин чагылдырган таза наркты же банктын өздүк каражаттарын билдирет.

2. Банк капиталынын негизин толук төлөнгөн уставдык капитал түзөт.

Банк капиталынын курамына акционерлер тарабынан салынган каражаттарды кайтаруу боюнча милдеттенмелери болбогон уставдык капитал гана кирет. Акционерлер (катышуучулар, уюштуруучулар) тарабынан салынган бул каражаттар, алар тарабынан өткөрүп берүү же акцияларды сатуу жолу менен гана алынышы мүмкүн.

3. Банктын уставдык капиталы уюмдаштыруучулардын (акционерлердин)

акча каражаттарынын эсебинен, Кыргыз Республикасынын улуттук валютасы түрүндө гана түзүлөт жана Кыргыз банкы тарабынан белгиленгенден аз эмес өлчөмдө төлөнүүгө тийиш. Уставдык капиталды түзүү үчүн негизги каражат- тарды жана материалдык эмес активдерди пайдаланууга жол берилбейт. Банктардын уставдык капиталын түзүүгө карата талаптар Кыргыз банкы тарабынан белгиленет. Банк өздүк акцияларын сатып алууга жана күрөөгө кабыл алууга укуктуу эмес.

4. Банк операцияларын жүргүзүүгө лицензия алганга чейин банк Кыр-

гыз банкында ачылган эсепке эњ төмөнкү уставдык капиталды салууга мил- деттүү.

5. Кыргыз банкы банктын капиталынын адекваттуулугун аныктоо боюнча

экономикалык ченемдерди, уставдык капиталдын эњ төмөнкү өлчөмүн, капи- талдын (өздүк каражаттардын) эњ төмөнкү өлчөмүн белгилейт, ошондой эле банктын түзүмүн аныктайт.

6. Кыргыз банкы банктардын капиталын түзүү жана көбөйтүү маселеле-

ри боюнча нормативдик актыларды чыгарууга жана банк ишинде келип чыгуу- чу тобокелдикке жараша капиталды же капиталдын адекваттуулугунун коэф- фициентин кармап турууну банктардан талап кылууга укуктуу. Банктар үчүн нормативдик актыларды иштеп чыгууда Кыргыз банкы банк капиталына тиешелүү эл аралык стандарттарды, атап айтканда, Банктык көзөмөлдүктүн Базель Комитетин жана Европа Шериктештиги өздөрүнүн ди- рективаларында жана банк ишине тиешелүү башка документтеринде кабыл алышкан стандарттарды эске алышы мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын, 2007-жылдын 30-майындагы N 75 Мыйзамынын, 2008-жылдын 16-майындагы N 88 Мыйзамынын редакцияларына ылайык)

12-статья. Банк тарабынан түзүлүүчү резервдер жана финансы-кредиттик мекемелер

1. Банк ишин жүзөгө ашырууга байланышкан чыгашаларды өз учурунда

жабуу үчүн банк тиешелүү резервдерди түзүүгө Кыргыз банкынан лицензия алышкан жана башка финансы-кредиттик мекемелер милдеттүү.

2. Банк тарабынан банк чыгымына чегерилүүчү кредиттик, лизингдик

жана башка активдерден улам келип чыгышы мүмкүн болгон чыгымдарды жабуу үчүн түзүлүүчү Кыргыз банкынан лицензия алышкан жана башка финансы-кре- диттик мекемелер резервдерди түзүүнүн жана аны эсептөө ыкмаларынын тар- тибин Кыргыз банкы аныктайт.

3. Өз ишине тиешелүү дењгээлдеги контролдукту жана ишенимдүүлүктү

камсыздоо максатында жүргүзүлүп жаткан иш-аракеттердин мүнөзүнө жана масштабына жараша банк эсепке алуунун эл аралык стандарттарына ылайык жана Кыргыз банкы белгилеген тартипте капиталдык жана башка резервдерди түзүүгө милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

13-статья. Банк иштерин лицензиялоо

1. Банк республиканын мыйзамдарына ылайык мамлекеттик каттоодон

өткөн учурдан тартып юридикалык жактын статусун алат.

2. Өз ишин баштоо үчүн банк Кыргыз банкынан банк иштерин жүргүзүү-

гө укук берүүчү лицензияны аны төлөп алууга тийиш, мындай төлөмдүн өл- чөмдөрү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык белгиленет.

3. Кыргыз банкы Кыргыз Республикасынын аймагындагы банк операция-

ларын, анын ичинде банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык келген операцияларды жүргүзүүгө лицензия берүүгө ыйгарым укуктуу бирден бир орган болуп саналат. Банк операцияларын жүргүзүүгө лицензия Кыргыз банкы тарабынан белгиленген тартипте берилет. Кыргыз банкы банк иштерин жүргүзүүгө лицензия алышкан банктардын реестрин жүргүзөт. Кыр- гыз банкынын лицензиясын алышкан банктар жөнүндөгү маалыматтар жалпыга маалымдоо каражаттарында жылына бир жолу жарыяланып турат.

4. Банк, анын филиалдары жана өкүлчүлүктөрү жергиликтүү бийлик ор-

гандарында катталбайт.

5. Ушул Мыйзамдын 14-статьясында каралган документтерди карап чык-

кандан кийин Кыргыз банкы лицензия алууга алдын ала уруксат бериши мүм- күн, бул банк өзүнүн кадрдык курамын аныктап, тиешелүү минималдык капи- талын төлөп, мамлекеттик каттоодон өткөндүгү тууралу Күбөлүгүн берген- де, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана Кыргыз бан- кында каралган башка талаптарды аткарганда лицензия берилет дегендикке жатат. 5-1. Алдынала уруксат алынгандан жана Кыргыз банкы төмөндөгүлөрдүн аткарылгандыгына ынангандан кийин гана арыз берүүчүгө лицензия берилет:

1) мамлекеттик каттоо жөнүндөгү күбөлүк көрсөтүлсө;

2) тиешелүү минималдуу уставдык капитал толугу менен төлөнсө;

3) банктын имараты жана жабдуулары аманатчылардын каражаттарынын

коопсуздугун камсыз кылуу үчүн Кыргыз банкы тарабынан белгиленген та- лаптарга ылайык келсе;

4) уюмдаштыруучулар алдыдагы финансылык жылга банк үчүн көзкаран-

дысыз тышкы аудиторду тандап алышса;

5) банк Кыргыз банкынын талаптарына ылайык өзүнүн кадрдык курамын

аныктап жана банк ишин жүзөгө ашыруу үчүн маалыматтык системаларын тесттен өткөрсө;

6) колдонуудагы мыйзамдарга ылайык белгиленген башка талаптарды

аткарса.

6. Кыргыз банкы тарабынан берилген банктык лицензиялар жана чексиз

мөөнөткө ыйгарылат жана Кыргыз Республикасынын бардык аймагында колдо- нулат.

7. Кыргыз банкы тарабынан берилген лицензиялар энчиленип берилет

(алынып коюлбайт) жана аны үчүнчү жакка берүүгө болбойт.

8. Банк иштеринин бардык түрлөрү, аларды жүргүзүү укугу лицензияда

түздөн-түз көрсөтүлгөндө гана жүзөгө ашырылат.

9. Кыргыз банкынын лицензиясы жок ишке ашырылган банк иш-аракетте-

ри жетишсиз деп эсептелинет. Банк ишин лицензиясыз жүргүзгөндүк үчүн мыйзамдарда каралган жоопкерчиликтер келип чыгат. (КР 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158, 2009-жылдын 28-марты № 93 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

14-статья. Лицензия алуу үчүн зарыл документтер

1. Банк иштерин жүргүзүүгө лицензия алуу үчүн арыз берүүчү төмөн-

дөгүдөй документтерди:

1) Кыргыз банкы тарабынан белгиленген түрдөгү лицензияны берүү жө-

нүндө өтүнүчтү;

2) түзүлүп жаткан банктын уюштуруу документтерин (уюштуруу келиши-

ми, банктын уставы, уставды кабыл алуу жана банктын Директорлор кењеши- нин мүчөлөрүн дайындоо жөнүндө протоколду); банк ишинин максаттарына жетишүү иш ыкмаларын чагылдырган жана банкты уюштурууда экономикалык негиздөөлөрү менен Кыргыз банкы тарабы- нан белгиленген тартипте түзүлгөн бизнес-планды;;

4) төмөнкүлөрдү кошо алганда, Кыргыз банкы тарабынан белгиленген

жана уюмдаштырууга (акционерлерге) тиешелүү болгон маалыматтар:

- ар бир акционердин банктын капиталына катышуусунун болжолдуу өл-

чөмү;

- алардын иши жана кесиптик тажрыйбалары тууралу маалыматтар;

- аудитордук уюмдун отчету же финансылык абал жөнүндөгү башка маа-

лыматтар;

- алар уставдык капиталга өз салымдары үчүн пайдаланууга ниеттенип

жатышкан каражаттардын булагын аныктоого мүмкүндүк берген маалыматтар;

- уюмдаштыруучулар же акционерлер менен жалпы таламдары бар бардык

жактар жөнүндө маалыматтар;

5) банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрүнүн жана аудит боюнча Ко-

митеттин төрагасы менен анын орунбасарларын көрсөтүү менен алардын тиз- месин, ошондой эле аудит боюнча Комитеттин Директорлор кењешинин ар бир мүчөсүнүн аты-жөнү жана дареги жөнүндөгү маалыматтарды, жана ошондой эле алардын Кыргыз банкы тарабынан белгиленген талаптарына ылайыктуулу- гун ырастоочу маалыматтарды;

6) төрага жана анын биринчи орун басары ар бир адамдын аты-жөнү

жана дареги жөнүндө кабарларды, ошондой эле, Кыргыз банкы тарабынан белгиленген жарактуулук талаптарына алардын ылайыктуулугун далилдеген маалыматтарды камтыган банк башкармасынын мүчөлөрүнүн тизмесин;

7) ички аудит бөлүмүнүн жетекчисин, кредит бөлүмүнүн жетекчисин,

банктын активдери менен пассивдерин башкаруучусун кошо, банк Башкарма- сынын мүчөлөрү жана/же банктын ири бөлүмдөрүнүн жетекчилери болуп да- йындалган адамдар үчүн ушул статьянын 6-пунктчасында көрсөтүлгөн маалы- маттар, ошондой эле, мурдагы иштеген иши тууралу маалыматтар берилүүгө тийиш;

8) уюшулуп жаткан банктын толук уюштуруу структурасын;

9) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

10) эгерде банк банктык топтун бөлүгү болсо, төмөнкүлөр кошумча

берилүүгө тийиш:

- банктык топтун түзүмү жөнүндө маалыматтар;

- алардын финансылык абалы жана иши жөнүндө маалыматтарды кошо ал-

ганда, банктык топтун катышуучулары тууралу маалыматтар;

- тобокелдиктерди башкаруу жана ички контроль боюнча банктык топ-

тордун саясаты;

- банктык топтун катышуучуларын контролдоочу жактар жөнүндө маалы-

маттар;

- банктык топто реалдуу контролду жүзөгө ашырышкан жактар жөнүндө

маалыматтар;

11) лицензия үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген

өлчөмдө төлөнгөндүгүн ырастоочу документтерди;

12) мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсүн тапшырууга

тийиш. Ушул статьянын 6 жана 7-пунктчаларында көрсөтүлгөн адамдардын жа- рактуулугунун критерийлери Кыргыз банкы тарабынан аныкталат. Жањы да- йындалуучу кызмат адамдарынын кесиптик сапаттарын ырастоочу документ- тер, банктын башкаруу звеносунун кадрлары алмаштырылган учурда Кыргыз банкына берилет. Ушул пункттун 4-7-пунктчаларында көрсөтүлгөн адамдардын жарактуу- лугу жөнүндөгү талаптар Кыргыз банкы тарабынан аныкталат. Жањы дайында- луучу кызмат адамдарынын кесиптик сапаттарын ырастоочу документтер, банктын кызмат адамдарынын курамында кадрдык өзгөрүүлөр болуп өткөн учурда Кыргыз банкына берилет. 1-1. Уюмдаштыруучулар - юридикалык жактар ушул статьянын 1-пункту- нун 4-пунктчасында көрсөтүлгөн маалыматтарга кошумча төмөндөгүлөрдү бе- рүүгө тийиш:

- өзүнүн бардык акционерлери жана контролду реалдуу жүзөгө ашырыш-

кан контролдоочу жактары жөнүндөгү маалыматты;

- өзүнүн бардык акционерлерине жана контролдоочу жактарына тие-

шелүү болгон, ушул статьянын 1-пунктунун 4-пунктчасында көрсөтүлгөн ма- алыматтарды;

- Директорлор кењешинин (байкоочу органынын) жана Башкармалыктын

(аткаруу органынын) бардык мүчөлөрүнүн Кыргыз банкы тарабынан белгилен- ген минималдуу критерийлерге ылайык келе тургандыгын тастыктаган маалы- матты;

- юридикалык жактын статусун тастыктаган уставды же башка доку-

ментти;

- банкты түзүүгө катышуу тууралу уюмдаштыруучунун ыйгарым укуктуу

башкаруу органынын чечимин. Четөлкөлүк уюмдаштыруучулар - өзү келген мамлекетте (каттоодон өткөн) көзөмөлгө алынууга тийиш болгон юридикалык жактар, эгерде бул өзү келген өлкөнүн (каттоодон өткөн) мыйзамдарына ылайык талап кылынса, түзүлүп жаткан банкты инвестициялоо үчүн тиешелүү четөлкөлүк көзөмөл органынын жазуу жүзүндөгү макулдугун же мындай макулдук уюмдаштыруучу мамлекеттин мыйзамы боюнча талап кылынбагандыгы тууралу жазуу жүзүндөгү тастыктоону кошумча берүүгө тийиш.

2. Ушул статьянын 1-пунктунда көрсөтүлгөн документтерге кошумча,

Кыргыз банкы четөлкө банкынын филиалын же туунду компаниясын түзүү ар- кылуу банктык банк операцияларын жүргүзүү укугуна лицензия (уруксат) алууга ниеттенип жатышкан четөлкө компаниясынан же банкынан белгиленген тартипте легализацияланган төмөндөгү документтерди талап кыла алат:

- ошол четөлкө банкынын же компаниясынын Кыргыз Республикасынын

аймагында четөлкө банкынын филиалын ачууга же банктын туунду компания- сын түзүүгө тиешелүү банктык көзөмөл органынын жазуу жүзүндөгү макулду- гун же мындай макулдук ошол мамлекеттин мыйзамы боюнча талап кылынба- гандыгы тууралу жазуу жүзүндөгу тастыктоону;

- тиешелүү мамлекеттин банктык көзөмөл органынын уюмдаштыруу-

чу-банк ыйгарым укуктуу орган тарабынан берилген тиешелүү банктык ли- цензияга ээ экендиги жана консолидацияланган негизде көзөмөлгө алына тургандыгынын жазуу жүзүндөгү тастыктоосун;

- юридикалык жактын статусун тастыктаган уставды же башка доку-

ментти жана көзкарандысыз аудитор тарабынан тастыкталган жана күбөлөндүрүлгөн акыркы үч жыл үчүн анын финансылык отчеттуулугун;

- Кыргыз Республикасынын аймагында туунду банкты же филиалды ачуу

тууралу четөлкөлүк уюмдаштыруучу-банкынын (катышуучунун) тиешелүү орга- нынын чечимин. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

15-статья. Түзүлүп жаткан банктын бизнес-планына карата талаптар

1. Түзүлүп жаткан банктын бизнес-планы анын ишинин стратегиясын,

банктын иш багытын жана анын масштабын ачып берет жана андан тышкары ал төмөндөгүлөрдү:

1) түзүлүп жаткан банктын банкты түзүүнүн экономикалык негиздөөлө-

рүн жана финансылык келечектерин (бюджетти, болжолдонуп жаткан баланс- тык отчетту, эсептелинген капиталдын адекваттуулугун, банктын киреше менен чыгашаларын);

2) кандидат-банктын башкаруу системасынын структурасын жана аны

контролдоону;

3) банк жүргүзгөн кредит саясатын (кредит берүүдө тобокелдикти ба-

алоо механизмин, берилген кредиттерди дайыма контролдукка алып туруу механизмин (же тобокелдиктин башка түрлөрүн) жана, банктын болжолдонуп жаткан кредит саясатына байланыштуу болгон башка маселелерди);

4) Террорчулукту каржылоо жана кылмыштуу жол менен алынган киреше-

лерди легализациялоо (адалдоо) менен байланышкан иш-аракеттерден кор- гоонун болжолдуу механизмин;

5) банк кардарларын түзүү планын;

6) банкка кадрларды тартуу жана кадр саясатын жүргүзүү планын;

7) активдерди жана пассивдерди башкаруу планын;

8) эл аралык банктык тажрыйбага мүнөздүү болгон жана Кыргыз банкы

тарабынан аныкталган банкты талаптагыдай уюштуруу жана анын андан ары ийгиликтүү иштеп кетишине байланышкан башка аспектерди камтууга тийиш. (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 , 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 136 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

16-статья. Лицензия берүү жөнүндөгү өтүнүчтү кароо мөөнөтү

1. Лицензия берүү жөнүндө өтүнүч Кыргыз банкы тарабынан өтүнүч жа-

на лицензия берүү үчүн зарыл болгон бардык документтер келип түшкөн учурдан тартып алты айдан ашпаган мөөнөттө каралат.

2. Четөлкө компаниясы жана банкы катышкан банктын жана чет өлкөлүк

банктын лицензия берүү жөнүндө өтүнүчүн кароо мөөнөтү Кыргыз банкынын Башкармасынын чечими боюнча кошумча алты айга чейин узартылышы мүмкүн.

3. Эгерде, Кыргыз банкына келип түшкөн документтер банк лицензия-

сын алууда Кыргыз банкы койгон талаптарга ылайык келбесе, ушул статьяда аныкталган мөөнөттү эсептөө канааттандыраарлык документтер алынган учурдан тартып башталат.

17-статья. Лицензия берүүдөн баш тартуу үчүн негиздер

1. Ушул Мыйзамдын 14-статьясында каралган документтерди кароого

алгандан кийин Кыргыз банкы банкка лицензия берүү жөнүндө алдынала уруксат бериши мүмкүн. Төмөнкүдөй себептердин бири эле болгондо Кыргыз банкы алдынала уруксат берүүдөн баш тартышы мүмкүн:

1) лицензия алуу үчүн берилген уюштуруу же башка документтер ушул

Мыйзамда белгиленген жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык коюлган талаптарга жооп бербегенде;

2) документтерди ушул Мыйзамда белгиленген толук көлөмдө бербеген-

де. Көрсөтүлгөн тоскоолдуктар арыз берүүчү тарабынан четтетилгенде арыз жалпы негиздерде каралат;

3) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

4) ушул Мыйзамдын 14-статьясынын 1-пунктундагы 4-7-пунктчаларында

көрсөтүлгөн жактардын Кыргыз банкы тарабынан белгилеген талаптарга ыла- йык келбөөсү;

5) банктын эњ төмөнкү уставдык капиталынын өлчөмүнүн структурасы-

нын, аны түзүү булактарынын ушул Мыйзамдын 11-статьясынын талаптарына ылайык келбегенде;

6) минималдуу уставдык капиталдын Кыргыз банкы тарабынан белгиле-

ген мөөнөттө төлөнбөй калуусу;

7) арыз берүүчү тарабынан лицензия алууга анык эмес маалыматтарды

камтыган документтер берилгенде;

8) лицензия үчүн төлөм төлөнбөгөндө;

9) арыз берүүчүгө карата иштин ушул түрүн аткарууга ага тыюу сал-

ган соттун чечими болгондо;

10) Кыргыз банкына банк кирген банктык топ жөнүндө толук маалымат-

тар берилбей калганда;

11) акча каражаттарынын келип чыгуу жагдайлары жана булактары туу-

ралу толук маалыматтар Кыргыз банкына берилбей калган учурларда, атап айтканда:

- берилген маалыматтардан акча каражаттарынын келип чыгуу жагдайын

жана булактарын аныктоого мүмкүн болбосо;

- берилген маалыматка ылайык акча каражаттарынын келип чыгуу бу-

лактары Кыргыз банкы тарабынан белгиленген талаптарга жана критерийлер- ге ылайык келбесе;

12) акционерлер ушул Мыйзамдын 44-статьясынын талаптарына ылайык

келбегенде;

13) мыйзамдарда каралган башка негиздер боюнча Кыргыз банкы арыз

берүүчүгө банк иштерин жүзөгө ашырууга лицензия берүүдөн баш тартышы мүмкүн.

2. Эгерде ушул Мыйзамдын 13-статьясынын 5-1-пунктунда көрсөтүлгөн

шарттар алдынала уруксат берилгенден кийин алты ай аралыгында аткарыл- баса Кыргыз банкы лицензия берүүдөн баш тарта алат.

3. Лицензия берүү же берүүдөн баш тартуу тууралу чечим ушул Мый-

замдын 13-статьясынын 5-1-пунктунун бардык шарттары аткарылгандыгы Кыр- гыз банкы тарабынан текшерилген учурдан тартып бир ай аралыгында кабыл алынууга тийиш.

4. Алардын негизинде алдынала уруксат берилген финансылык, укуктук

абалдын же башка жагдайлардын ар кандай өзгөрүүлөрүнө күбө болгон фак- тылар белгилүү болгондо Кыргыз банкы лицензия берүүдөн баш тартууга укуктуу. Алардын негизинде алдынала уруксат берилген банктын финансы- лык, укуктук абалынын же башка жагдайларынын олуттуу өзгөрүүгө дуушар болгондугу жөнүндө арыз берүүчү он жумуш күнүнөн кечиктирбестен Кыргыз банкына билдирүүгө тийиш.

5. Кыргыз банкы лицензия берүүгө алдынала уруксатты же лицензия

берүүдөн баш тарткандыгынын негиздемелери тууралу арыз берүүчүгө жазуу жүзүндө билдирүүгө милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамы- нын редакциясына ылайык)

18-статья. Банктын туунду жана караштуу компанияларына талаптар

1. Банк тарабынан туунду компанияны түзүү же сатып алуу төмөнкүдөй

шарттар орун алган учурда Кыргыз банкынын жазуу жүзүндөгү уруксатынын негизинде жүзөгө ашырылат:

1) туунду компаниянын менчиктик структурасы жана башкаруусу, фи-

нансылык мүмкүнчүлүктөрү Кыргыз банкы тарабынан белгиленген критерий- лерге ылайык келсе;

2) банкта туунду компаниялардын ишинен улам келип чыккан тобокел-

дикти контролдоо процедуралары жана банктын жана туунду компаниялардын корпоративдик өз алдынчалыгын колдоого багытталган процедуралар иштелип чыкса;

3) туунду компанияны түзүү же сатып алуу банктын финансылык ста-

билдүүлүгү үчүн олуттуу тобокелдиктерди алып келбесе;

4) Кыргыз банкы тарабынан белгиленген башка талаптар аткарылса.

Туунду компанияны түзүү же иштеп жаткан компанияны сатып алууга ниетин билдирген банк тарабынан берилүүгө тийиш маалыматтар жана банк- тын өтүнүчүн кароонун тартиби Кыргыз банкынын ченемдик актыларында аныкталат. Банктын туунду компаниялары банктык жана/же финансылык ишти, ошон- дой эле банктык жана/же финансылык ишти жүзөгө ашырууга байланыштуу иш- ти ушул Мыйзамда аныкталган негиздерде жана тартипте жүзөгө ашыра алат.

2. Кыргыз банкы, эгерде алардын негизинде банкты түзүүгө уруксат

берүүдөн баш тартууга негиз болгон фактылар ага белгилүү болгондо, же туунду компания ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарында уруксат берилбеген ишке катышкан болсо, туунду компанияны түзүүгө же аларды сатып алууга берген макулдугун кайтарып алышы мүмкүн. Кыргыз банкы өзүнүн берген уруксатын кайтарып алган учурда банк туунду компа- ниялардын ага тиешелүү акцияларын банк менен байланышы болбогон жактар- га Кыргыз банкы тарабынан аныкталган убакыт ичинде сатууга тийиш.

3. Банк Кыргыз банкынын макулдугу менен караштуу компанияларды са-

тып алышы же түзүшү мүмкүн. Ага макулдук алуу үчүн берилген маалыматтар Кыргыз банкынын ченемдик укуктук актыларында аныкталат жана эч болбоду дегенде төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

- караштуу компаниялардын аталышын;

- компаниянын ишинин түрүн;

- компаниянын ээлик кылуу структурасын (олуттуу катышуучуларын жа-

на контролдоочу жактарын кошо алганда) жана банктык инвестициялардын суммасын. Банкка караштуу компаниялар Кыргыз банкынын ченемдик укуктук акты- ларында аныкталган банктык жана/же финансылык ишке байланыштуу ишти ко- шо алганда, банктык жана/же финансылык ишти жүзөгө ашыра алышат. (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамы- нын редакциясына ылайык)

19-статья. Банктын филиалын түзүү

1. Банк тарабынан бекитилген жобонун негизинде, банктын атынан

банк иштеринин бардыгын же болбосо анын бөлүгүн жүзөгө ашырган, ошондой эле банк тарабынан берилген ыйгарым укуктардын чегинде аракеттенген, юридикалык жак болуп саналбаган банктын өзүнчө бөлүмү банктын филиалы болуп саналат. Филиал банк менен бирдиктүү уставдык капиталга, баланска, ошондой эле банктын аталышына толугу менен дал келген аталышка ээ болот. Филиалдардын жетекчилери аны түзгөн банк тарабынан дайындалат жана белгиленген тартипте аларга берилген ишеним каттын негизинде иштешет.

2. Банк банктарды ачуунун Кыргыз банкы тарабынан белгиленген тар-

тибине ылайык, ал тууралу Кыргыз банкына билдиргенден кийин, өз филиал- дарын Кыргыз Республикасынын аймагында ачууга мүмкүндүк алат.

3. Банк филиалын ачуу жөнүндө билдирбесе же ушул статьянын 2-пунк-

тунда көрсөтүлгөн мөөнөттү бузуу менен билдирсе, Кыргыз банкы банк мый- замдарында каралган санкцияларды колдонууга укуктуу.

4. Кыргыз Республикасынын аймагында финансылык абалы бекем жана

ишкерлик аброю бийик чет өлкө банктарынын филиалдарын ачууга жол бери- лет. Резидент эмес-банк Кыргыз Республикасынын аймагында ачылып жаткан өз филиалына Кыргыз банкы белгилеген экономикалык нормативдерди аткаруу үчүн негиз болуп саналган капитал бөлүштүрүп берүүгө тийиш жана Кыргыз банкы тарабынан жактырылган финансы мекемесине Кыргыз банкы белгиленген эрежелерге ылайык түрдө жана өлчөмдө карыздарды аркалабаган депозитти жайгаштырат.

5. Филиалын ачууга уруксат алыш үчүн резидент эмес-банк төмөндөгү-

дөй документтерди:

1) белгиленген формадагы филиалды түзүү тууралу арызын;

2) арыз берген банктын тийиштүү аткаруучу органынын Кыргыз Респуб-

ликасынын аймагында филиал ачуу тууралу чечимин;

3) арыз берген банктын уюштуруу документтерин;

4) арыз берген банктын акыркы финансы жылы үчүн аудитордук фирма

тарабынан күбөлөндүрүлгөн жылдык отчетун (консолидацияланган балансты жана киреше жана чыгаша жөнүндөгү отчетторду кошуу менен);

5) банк, анын структурасы жана анын ээлери жөнүндөгү жалпы маалы-

маттарды;

6) банктын филиалын түзүү үчүн экономикалык негиздөөнү;

7) филиал жүргүзүүгө ыйгарым укуктуу болгон банк иштеринин тизме-

син камтыган, банктын филиалы жөнүндөгү жобону;

8) арыз берген банктын банк ишин жүргүзүүгө тиешелүү лицензиясы

бар экендиги жана филиал ачууга укуктуу экендиги жөнүндө тийиштүү мам- лекеттин банктык көзөмөл органынын кат жүзүндөгү ырастоосун;

9) банк филиалынын кызмат тууралу адамдары тууралу Кыргыз банкы

тарабынан каралган талаптарга ылайык түзүлгөн маалыматтарды;

10) арыз берген банктын жетекчилеринин кол тамгаларынын үлгүлөрү

түшүрүлгөн, нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн карточканы берүүгө тий- иш. Кыргыз банкы арыз берген банк жөнүндө кошумча маалыматтарды талап кылышы мүмкүн. Кыргыз Республикасынын аймагында бир филиалды ачууга уруксаты бар резидент эмес-банк Кыргыз Республикасында башка филиалдарын ачкысы кел- се, аларды ачуу үчүн Кыргыз банкынын уруксатын (лицензиясын) алууга тийиш. Уруксатта (лицензияда) Кыргыз банкы резидент эмес-банктын филиа- лы Кыргыз Республикасынын аймагында жүргүзө алган иштердин тизмесин аныктайт.

6. Резидент эмес-банктардын филиалдарынын аталышын, жайгашкан же-

рин жана иштеринин түрлөрүн өзгөртүү Кыргыз банкы менен алдын ала ма- кулдашуудан кийин гана жүзөгө ашырылышы мүмкүн.

7. Кыргыз банкы банктардын филиалдарынын анын ичинде чет өлкөлүк

банктардын филиалдарынын ишине тиешелүү маалыматтарды талап кылууга жа- на нормативдик жана башка актыларды чыгарууга укугу бар.

8. Филиалдарга аларды түзгөн банктардын мүлкү берилиши мүмкүн жана

алар банк тарабынан бекитилген жоболордун негизинде аракеттенишет. Алардын аракеттери өздөрү мыйзамдуу бөлүгү болуп саналган юридикалык жактын аракети катары каралат, мында ошол юридикалык жак бул филиалдын аракеттери үчүн толук жоопкерчиликтүү болот. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

20-статья. Банктын өкүлчүлүктөрүн ачуу

1. Банктын өкүлчүлүгү - юридикалык жак болуп саналбаган жана ошол

банктын кызыкчылыктарын коргоону жана өкүлчүлүктү жүзөгө ашырган, депо- зиттерди кабыл алуу, кредиттерди берүү, эсептешүү иштерин жүргүзүү жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык банк лицензиясын талап кыл- ган башка иштерден тышкары, ошол банктын атынан бүтүмдөр же башка укук- тук негиздеги аракеттерди жасаган анын бөлүмү болуп саналат. Өкүлчүлүк банк менен бирдиктүү баланска, ошондой эле, банктын ата- лышына толугу менен дал келген, бирок "өкүлчүлүк" деген сөз кошуп жа- зылган бирдей аталышка ээ болот.

2. Республиканын аймагында жана анын чегинен тышкарыда банктын

өкүлчүлүгү Кыргыз банкына алдын ала билдирүүдөн кийин жана төмөндөгүдөй документтер:

1) банктын тиешелүү органынын өкүлчүлүктү ачуу тууралу чечими;

2) өкүлчүлүк жөнүндөгү жобо берилгенде ачылат.

3. Чет өлкөлүк банктын өкүлчүлүгү Кыргыз банкынын уруксаты менен

ачылат. Өкүлчүлүк ачууга ниеттенип жаткан чет өлкөлүк банк, өз өкүлчү- лүгүн ачуудан эки ай мурда бул тууралу Кыргыз банкына билдирүүгө тийиш. Өкүлчүлүк ачууга уруксатты алуу үчүн резидент эмес-банк төмөндөгү- дөй документтерди:

1) өкүлчүлүк ачуу тууралу белгиленген түрдөгү арыз;

2) резидент эмес-банктын уюштуруу документтерин;

3) өкүлчүлүк жүзөгө ашырчу иштин тизмеси камтылган өкүлчүлүк жө-

нүндөгү жобону;

4) тиешелүү мамлекеттин банктык көзөмөл органынын арыз берген бан-

ктын банк ишин жүргүзүүгө лицензиясы бардыгы жөнүндөгү кат жүзүндөгү ырастоосун;

5) арыз берген банктын жетекчилеринин кол тамгалары түшүрүлгөн,

нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн карточканы;

6) арыз берген банктын тиешелүү органынын Кыргыз Республикасынын

аймагында өкүлчүлүк ачуу тууралу чечимин;

7) аудитордук фирма тарабынан күбөлөндүрүлгөн акыркы финансы жылы

үчүн арыз берген банктын жылдык отчетун (консолидацияланган балансты, киреше жана чыгаша жөнүндөгү отчетторду кошуу менен);

8) өкүлчүлүктүн жетекчиси тууралу маалыматтарды берүүгө тийиш.

4. Өкүлчүлүктүн аталышын, жайгашкан жерин жана иш түрлөрүн өзгөр-

түү Кыргыз банкы менен алдын ала макулдашуудан кийин гана жүзөгө ашыры- лышы мүмкүн.

5. Кыргыз банкы банктардын өкүлчүлүктөрүнүн жүргүзгөн ишине тие-

шелүү кошумча маалыматтарды талап кылууга жана актыларды чыгарууга уку- гу бар. Чет өлкөлүк банктардын өкүлчүлүктөрүн ачуунун жана анын иштешинин тартиби жөнүндөгү жобо Кыргыз банкы тарабынан бекитилет.

6. Банктын өкүлчүлүгү аны түзгөн банктын мүлкүн алышы мүмкүн жана

банк тарабынан бекитилген жоболордун негизинде иштейт. Алардын аракети алар мыйзамдуу бөлүгү болуп саналган юридикалык жактын аракети катары каралат, мында ошол өкүлчүлүктүн аткарган иши үчүн юридикалык жак (банк) толук жоопкерчилик тартат.

21-статья. Банк акционерлеринин жалпы чогулуштары

1. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушунун кызмат укугуна гана

таандык маселелер Директорлор кењеши же Банк башкармасы тарабынан чечи- лиши мүмкүн эмес.

2. Банктын акционерлеринин жылдык чогулушу банктын Директорлор ке-

њеши тарабынан чакырылат, ал кењеш жылдык чогулушту өткөрүүнүн ордун, датасын, убактысын аныктайт жана аны банктын финансы жылы аяктагандан кийин үч айдан кечиктирбестен өткөрөт жана аудитордук отчетту алгандан мурда эмес. Банктын акционерлеринин жылдык чогулушунун кызмат укугуна гана ки- рүүчү маселелерге төмөндөгүлөр:

1) жылдык финансы планын жана анын аткарылышы тууралу отчетту бе-

китүү;

2) банктын ишинин жылдык жыйынтыгын, банктын аткаруу органдарынын

отчетторун бекитүү;

3) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

4) банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрүнүн эмгегине төлөөлөрдүн

шарттарын жана өлчөмдөрүн аныктоо таандык болот;

5) банктын Директорлор кењешинин сунушу боюнча банктын тышкы ауди-

торун шайлоо жана тышкы аудитордун сый акысынын өлчөмүн аныктоо. Жылдык чогулушту чакыруунун тартиби бузулган учурда, чогуу алганда жыйырма проценттен кем эмес добушка ээ болушкан акционерлер, республи- канын мыйзамдарынын талаптарын сактоо менен банктын акционерлеринин жылдык чогулушун чакырууга укуктуу болушат.

3. Жылдык чогулуштан тышкары банктын акционерлеринин бардык чогу-

луштары кезексиз чакырылган болуп саналат. Банктын акционерлеринин ке- зексиз чогулуштары Директорлор кењеши, акционер же акционерлердин чогуу алганда жыйырма проценттен кем эмес добушка ээ болгон тобу тарабынан чакырылышы мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

22-статья. Чогулуштун материалдарын даярдоо жана жөнөтүү

1. Жалпы чогулуштун боло тургандыгы жөнүндө банктын акционерлерине

акционерлердин реестринде көрсөтүлгөн дарек боюнча атайын кат менен ар бирине жеке же жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу, ошондой эле, бан- ктын өзүнүн ичинде жарыялоо жолу менен маалымдалат жана анда: чогулушту өткөрүүнүн датасы, өткөрүлүүчү жай; күн тартибиндеги маселелер; банктын акционерлеринин жылдык чогулушуна байланыштуу кошумча маа- лыматтарды жана акционерлердин тизмеси менен таанышууга, ошондой эле добуш берүү үчүн бюллетендерди алууга мүмкүндүк берген каттоо борборло- рунун жайгашкан жерлеринин даректери камтылууга тийиш. Жогорудагы маалымдоо ачык типтеги акционердик коом түрүндө түзүлгөн банктын жалпы чогулушун чакырууга чейин жыйырма күн, жабык типте түзүлгөн банктар үчүн он күн мурда таркатылууга тийиш, бул банк- тын акционерлерине чогулуштун кароосуна коюлган маселелер боюнча маалы- маттык чечим кабыл алууга мүмкүндүктөр берет. Чогуу алганда он проценттен ашык добушка ээ болушкан акционерлер, чогулуштун күн тартиби боюнча өз сунуштарын киргизе алышат, бирок алар ачык типтеги акционердик коом түрүндө түзүлгөн банктын акционерлеринин чогулушун чакырууга он күн калганга чейин, жабык типтеги акционердик коом түрүндө түзүлгөндөрдүн чогулушуна беш күн калганга чейин кирги- зилүүгө тийиш. Алдыда боло турган чогулуш жөнүндө банктын бардык акционерлерине билдирүү же мүмкүн болуучу өзгөрүүлөр тууралу маалымдоо милдеттүү түрдө ишке ашырылууга тийиш. Чогулуш өткөрүү жөнүндө маалымдоо жөнөкөй акциялар боюнча бардык төлөмдөрдү төлөгөн бардык акционерлерге, ошондой эле банктын аудиторуна жана адистештирилген каттоочуга жөнөтүлөт.

2. Ушул Мыйзамга ылайык каттоо күнүнүн датасына карата банктын ак-

ционерлеринин тизмесине киргизилген акционерлер жалпы чогулуш боюнча маалыматтарды алууга укуктуу.

3. Акционерлердин жалпы чогулушу тууралу маалыматтарда чогулуштун

күн тартибине киргизилген маселелер боюнча акционерлерге даярданууга мүмкүнчүлүк берүүчү зарыл материалдар жана/же документтер камтылууга тийиш. Жылдык чогулушту өткөрүүдө банктын акционерлерине:

1) күн тартибинде келтирилген жана чогулуштун кароосуна коюлган

маселелер баяндалган маалыматтык отчет, анын ичинде, банктын Директор- лор кењешинин мүчөлүгүнө кандидаттардын иш тажрыйбасына тиешелүү мате- риалдар жана башка материалдар;

2) банктын финансылык документтери, анын ичинде, банктын жылдык

отчету, өткөн финансы жылындагы маалыматтар жана финансылык маалымат- тардын жана мурдагы жылга салыштырганда жана алардагы өзгөрүүлөрдүн түшүндүрмөлөрү;

3) аудит жүргүзгөн фирма жөнүндөгү маалымат, бүткөрүлгөн иштер бо-

юнча кыскача баяндамалар жана аудитордук фирмага акы төлөөнүн негиздери тууралу маалыматтар берилет.

4. Ушул статьянын 3-пунктунда келтирилген бардык документтер жалпы

чогулушту өткөрүү жөнүндөгү маалымдоо менен кошо акционерлерге жөнөтүлүүгө тийиш.

23-статья. Банктын акционерлеринин чогулушунун кворуму жана добуш берүүлөр

1. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушу, эгерде ага уставга ыла-

йык банктын жайгаштырылган, добушка укук берген акцияларынын алтымыш процентинен ашыгына ээ болушкан акционерлер же алардын мыйзамдуу өкүлдөрү катышса укукка ээ болгон катары таанылат. Кворумга жетишилбей калса банктын Башкармасы бир айлык мөөнөттө банктын акционерлеринин жалпы чогулушун кайталап чакырууга милдеттүү, ал эгерде ага банктын жайгаштырылган, добушка укук берген акцияларынын кырк процентинен ашыгына ээ болушкан акционерлер же алардын мыйзамдуу өкүлдөрү катышса, укукка ээ болгон болуп эсептелет.

2. Банктын акционерлеринин ар бир чогулушу үчүн каттоо күнүн бел-

гилөө зарыл, банктын акционерлеринин жалпы чогулушуна катышуу үчүн до- буш берүүгө укугу бар акция ээлери ага карата багыт алышат. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушунда добуш берүүгө укугу бар акционерлерди (акционерлердин тизмесин түзүү) каттоо датасы аны өткөрүү жөнүндөгү чечимди кабыл алган күндүн датасынан эрте эмес жана чогулушту өткөрүү датасына чейинки жыйырма күндөн кеч эмес убакытта белгиленүүгө тийиш. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушуна катышууга укугу бар акци- онерлердин тизмеси банктын акционерлеринин реестриндеги маалыматтардын негизинде түзүлөт. Акционерлердин тизмеси банктын акционерлеринин же алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн таанышуусу үчүн жеткиликтүү болууга жана банктын акционерлеринин жалпы чогулушу өткөрүлүүчү жерде болууга тийиш.

3. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушунда добуш берүүлөр жашы-

руун жана кат жүзүндө, күн тартибине киргизилген маселелерди камтыган бюллетендерди пайдалануу менен жүргүзүлөт. Добуш берүүлөр банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрүн шайлоодон тышкарыда "бир акция-бир добуш" принциби боюнча жүргүзүлөт. Банктын Ди- ректорлор кењешинин мүчөлөрү кумулятивдик добуш берүү жолу менен шайла- нууга тийиш.

4. Добуштарды эсептөөнүн тактыгын жана объективдүүлүгүн камсыздоо

жана банктын акционерлеринин жалпы чогулушун өткөрүүнүн тартибинин жол-жоболорун сактоо үчүн шайлоо боюнча инспектор катары жалпы чогулуш- ту тейлөөчү адистештирилген каттоочу милдеттүү түрдө катышууга тийиш. Шайлоо боюнча инспектор жүгүртүүдөгү акциялардын санын жана алар- дын добуш берүү укугун, кворумдун бардыгын, акционерлердин мыйзамдуу өкүлдөрүнө берилген ишеним каттардын аныктыгын аныктайт, добуш берүү укугунан улам келип чыккан дооматтарды жана маселелерди чечет, добуш берүүлөрдү эсептөөлөрдүн жүрүшүнө көз салат жана анын жыйынтыгын анык- тайт.

5. Банктын акционерлеринин жалпы чогулушунда добуш берүүгө укугу

бар ар бир акционер чогулушта өзү добуш бере алат же мыйзамда белгилен- ген тартипте толтурулган ишеним кат берүү менен добуш берүүчү өкүлүн дайындай алат. Бул ишеним каттарга ошол акционер иштеген же окуган уюм, жашаган жери боюнча турак жай эксплуатациялык уюмдар, ал дарыланып жат- кан дарылоо-стационардык мекемелердин администрациялары тарабынан күбөлөндүрүлгөн ишеним каттар тењештирилет. Акционер ага тиешелүү акциялардын бүтүндөй пакетине да анын ар кандай бөлүгүнө да ишеним кат берүүгө укуктуу, ошентип, ишеним кат мый- замдуу бир өкүлгө да, бир нече өкүлгө да берилиши мүмкүн. Акционердин атынан добуш берүүгө катышууга ишеним кат банктын кыз- мат адамдарына берилбейт.

6. Добуш берүүгө укугу бар акциялардын жыйырма проценттен ашыгына

ээ болгон акционер, акционерлердин тобу же акционерлердин добуш берүүчү өкүлү, добуш берүүнүн жыйынтыктары жарыялангандан кийин берилген добуш- тарды эсептөөлөрдүн жыйынтыгын текшерүү үчүн бир же бир нече көз каран- ды эмес адамдардын дайындалышын талап кылууга укуктуу. Эгерде, тек- шерүүнүн жүрүшүндө добуш берүүнүн жыйынтыгын эсептөөдө үч проценттен ашыкка так эместиги же добуш берүүнүн жыйынтыгы башкача экендиги анык- талса, банк добуш берүү процедурасын текшерүүгө байланышкан чыгымдарды төлөп берүүгө тийиш.

7. Банктын акционерлеринин чогулушунун протоколу жана стенография-

лык отчету төрагалык кылган адам, катчы жана шайлоо боюнча инспектор тарабынан күбөлөндүрүлүүгө тийиш. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

24-статья. Банктын Директорлор кењеши

1. Банктын ишкерлик активдүүлүгү банктын Директорлор кењешинин

түздөн-түз багыт берүүсү менен жүзөгө ашырылат. Банктын Директорлор ке- њеши банкты башкарууга байкоо жүргүзөт, бардык акционерлердин өкүлү ка- тары чыгат жана акционерлердин жылына өткөрүлүп туруучу жалпы чогулу- шунда алардын алдында отчет берип турат. Директорлор кењеши төмөнкүлөргө жоопкерчиликтүү:

1) банктын бардык бизнес-стратегияларын, бизнес-пландарын жана

маанилүү саясаттарын иштеп чыгуу, бекитүү жана аларды мезгил-мезгили менен жањыртып туруу үчүн;

2) банк дуушар болушу мүмкүн болгон негизги тобокелдиктерди жана

ошол тобокелдиктер үчүн алгылыктуу дењгээлдерди аныктоо үчүн;

3) Банк башкармасынын тобокелдиктерди иликтөө, өлчөө, мониторинг-

дөө жана контролдоо үчүн көрүлгөн иш-аракеттерине көзөмөлдүктү жүзөгө ашыруу үчүн;

4) ички контролдун адекваттуу жана натыйжалуу тутумун түзүү жана

сактоо үчүн, ошондой эле ички контроль тутумунун натыйжалуулугуна Банк башкармасы тарабынан мониторингди жүзөгө ашыруу үчүн;

5) Банк башкармасы менен бирдикте ички контролдукка өзгөчө маани

берген жана персоналдардын бардык дењгээлдерине жайылтылуучу жогорку этикалык жана акыйкат стандарттарды калыптандыруу, колдоо үчүн жана уюмдун ичинде маданиятты белгилөө үчүн. Банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрү банк тарабынан жүргүзүлгөн саясат үчүн жоопкерчиликтүү болушат.

2. Банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрү банктын акционерлеринин

жалпы чогулушунда бир жылдык мөөнөткө шайланышат. Банктын уставы бир эле адам кайталанып шайланган мөөнөттөргө чек коюуга жана белгилүү бир жашка чыккандыгына байланыштуу банктын Директорлор кењешинин курамынан чыгууга тийиш болгондой талап киргизиши мүмкүн.

3. Банктын Директорлор кењеши акционерлердин, анын ичинде, уюшту-

руучулардын арасынан, ошондой эле экономикалык, финансылык, монетардык же юридикалык маселелер боюнча абройлуулугу белгилүү жана кесиптик таж- рыйбасы бар адис-эксперттерден да шайланышы мүмкүн. Кыргыз банкынын Банктын башкармасынын мүчөлөрү үчүн белгилеген та- лаптарына ылайык банктын Директорлор кењешинин минимум бир мүчөсү чакы- рылган адис-эксперт (акционер эмес же уюмдаштыруучу) болушу керек.

4. Банктын Директорлор кењеши беш жана андан көп мүчөлөрдөн туруу-

га тийиш. Бир же эки акционери болгон банктын, беш мүчөдөн кем эместен турган Директорлор кењеши болууга тийиш, анын жетишпеген саны банктын акционерлери тарабынан бир жылдан кем эмес мөөнөткө контракттык негизде жалданат. Банктын Директорлор кењешин банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрү шайлаган банктын Директорлор кењешинин төрагасы жетектейт. Банктын Ди- ректорлор кењешинин төрагасы банк Башкармасынын Төрагасы боло албайт. Банк Башкармалыгынын Төрагасы Директорлор кењешинин заседаниесине кењеш берүү укугу менен катышууга тийиш.

5. Банктын Директорлор кењешинин өзгөчө ыйгарым укуктарына:

1) банктын стратегиялык максаттарын аныктоо жана анын саясатын

түзүү;

2) банк ишинин бардык түрлөрү боюнча ички саясатты аныктоо жана

кабыл алуу;

3) банк Башкармасынын Төрагасынын көрсөтүүсү боюнча банк Башкарма-

сынын мүчөлөрүн бекитүү же аларды четтетүү;

4) ички аудиторду жана ички аудиторго эмгек акы төлөөнүн шарттарын

жана өлчөмүн аныктоону бекитүү;

5) банк Башкармасынын мүчөлөрүнө эмгек акы төлөөнүн шарттарын жана

өлчөмүн аныктоо;

6) банктын уюштуруу структурасын бекитүү;

7) (КР 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Законунун редакциясына ылай-

ык алынып салынган)

8) банктын аткаруу органдарынын жана банктын кызмат адамдарынын

ишин текшерүүлөрдү жүргүзүү;

9) банктардын филиалдарын жана өкүлчүлүктөрүн түзүү жана/же жоюу

жөнүндөгү чечим кабыл алуу;

10) тышкы, ички аудиторлордун жана банктык көзөмөл органдарынын

текшерүүлөрүнүн жыйынтыктары боюнча натыйжаларды кароо жана чаралар кө- рүү маселелери боюнча чечимдер кабыл алуу таандык болот. Банктын Директорлор кењешинин гана кызмат укуктарына таандык масе- лелер алар тарабынан банктын аткаруу органдарынын кароосуна өткөрүлүп берилиши мүмкүн эмес.

6. Банктын Директорлор кењешинин заседаниелери айына бир жолудан

кем эмес өткөрүлүп турат. Банктын Директорлор кењеши заседаниелерди өткөрүүсүз эле чечим кабыл алуу зарыл болгон маселе боюнча Кењештин мүчөлөрүнүн бардыгынан кол чогултуу менен чечим кабыл ала алышат. Мын- дай жол менен кабыл алынган чечим банктын Директорлор кењешинин биринчи эле кезектеги заседаниесинде ырасталууга тийиш. Банктын Директорлор кењешинин ар бир мүчөсү добуш берүүдө Кењештин кароосуна коюлган маселелер боюнча бир гана добушка ээ болот. Бардык чечимдер кворум болгондо банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрүнүн жал- пы санынын үчтөн экиден кем эмеси катышканда банктын Директорлор Кењешинин катышып жаткан мүчөлөрүнүн көпчүлүк добушу менен кабыл алы- нат. Банктын Директорлор кењешинин заседаниелеринин протоколун жана стенографиялык отчетун Кењештин катчысы жүргүзөт. Чогулуштун протоколу- на төрагалык кылган адам жана чогулуштун катчысы кол коюуга тийиш.

7. Банктын Директорлор кењешинин мүчөсү кайсы убакта болбосун

Кењештин төрагасына кат жүзүндө арыз берүү менен отставкага кетүүгө укуктуу. Банктын акционерлеринин жылдык чогулушунун аралыгында банктын Директорлор кењешинде бош орун болуп калса, банктын Директорлор кењеши көпчүлүк добуш менен ал орунга акционерлердин кийинки чогулушуна чейин- ки мөөнөткө Кењештин жањы мүчөсүн убактылуу тарта алат.

8. Банктын Директорлор кењешинин мүчөсү:

1) республиканын мыйзамдарын жана Кыргыз банкынын нормативдик ак-

тыларын бузгандыгы үчүн;

2) алдамчылык, кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу жана

башка укукка жат аракеттер үчүн;

3) эгерде, аны кызматтан четтетүү банктын жана анын акционерлери-

нин кызыкчылыгына ылайык келсе ээлеген кызмат ордунан четтетилиши мүмкүн.

4) банк мыйзамдарын системалуу түрдө (акыркы 12 айда 2 жолудан

ашык) бузуулар үчүн, эгерде алар банкка финансылык зыяндарды алып кел- бесе да;

5) эгерде, ал ушул Мыйзамдын же Кыргыз банкынын ченемдик укуктук

актыларын бузууга жол берүү менен жүзөгө ашырылган операциялардын бир жагы болуп саналса. 8-1. Кайсыл адам болбосун банктын Директорлор кењешинин мүчөсү бо- ло албайт жана ээлеген кызмат абалынан четтетилиши мүмкүн:

1) эгерде ал Банк башкармасынын мүчөсү болуп саналса;

2) эгерде ал акыркы 12 айда Кыргыз банкынын көзөмөл органынын

мүчөсү болуп саналса же болгон болсо;

3) мыйзамдар тарабынан белгиленген тартипте жоюлбаган же алынып

салынбаган соттуулукка ээ болсо;

4) эгерде ал жоюу усулу менен банкроттук жол-жобосуна дуушар бол-

гон юридикалык жактын жетекчиси болуп саналса;

5) эгерде ал юридикалык жактын башкаруу органынын курамына кирүү

же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык кесиптик ишин алып баруу укугунан ажыраган болсо;

6) эгерде ал мамлекеттик кызматкер (мамлекеттик банкты кошпогондо)

болуп саналса;

7) эгерде ал башка банктын акционери болсо.

8-2. Банк ишине тиешелүү маселелер боюнча чечим кабыл алууда Ди- ректорлор кењешинин ар бир мүчөсү объективдүү болууга жана жеке өзүнүн же банктын айрым катышуучуларынын (уюмдаштыруучуларынын, акционерлеринин) жана кызмат адамдарынын таламдары эмес, банктын кызык- чылыгын жетекчиликке алуулары тийиш. Директорлор кењешинин көпчүлүк мүчөлөрү көзкарандысыз болууга ти- йиш. Көзкарандысыз дегендик, бул:

1) акыркы үч жыл ичинде банктын кызматкери же банк Башкармалыгынын

мүчөсү болуп саналбаган же болбогон жана/же жогоруда көрсөтүлгөн адам- дардын жакын тууганы болуп эсептелбеген жак;

2) банктын олуттуу катышуучусунун жакын тууганы болуп саналбаган

жак;

3) банк жана/же аны менен жалпы кызыкчылыгы бар башка юридикалык

жак менен олуттуу коммерциялык, ишкердик же финансылык мамилелери ал адамдын банктын кызыкчылыгы үчүн объективдүү чечим кабыл алууда тааси- рин тийгизбеген жак. Директорлор кенешинин мүчөлөрүнүн көзкарандысыздыгынын белгилери, алардын көзкарандысыздык белгилерине ылайык келүүсү, ошондой эле ком- мерциялык, ишкердик жана финансылык мамилелердин олуттуулук белгилери Кыргыз банкы тарабынан аныкталат.

9. Банктын Директорлор кењеши банктын ишкерлик саясатын жүзөгө

ашыруу максатында консультациялык кењештерди, комитеттерди түзө алат.

10. Ушул статьянын 7, 8-1 жана 8-2-пункттарында көрсөтүлгөн учур-

ларда банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрүн четтетүү Кыргыз банкынын же Банк башкармасынын демилгеси боюнча банктын акционерлеринин жалпы чогулушунун чечиминин негизинде ишке ашырылат. Эгерде Кыргыз банкынын банкка жазуу жүзүндөгү билдирүүсү берилгенден кийинки кырк күндүн ичин- де банктын акционерлеринин жалпы чогулушу тарабынан мындай чечим кабыл алынбаса, Кыргыз банкы банктын лицензиясын кайтарып алууга же анын иш-аракетин токтото турууга укуктуу. Директорлор кењешинин мүчөлөрүн четтетүү жөнүндө чечим жалпы чогу- лушта катышып жаткан акционерлердин ачык добуш берүүдөгү көпчүлүк добу- шу менен кабыл алынат. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын, 2004-жылдын 15-декабрындагы N 192 Мыйзамынын, 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамынын редакцияларына ылайык)

24-1-статья. Шарияттык кењеш

Операцияларды банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык жүргүзүүчү банкта Шарияттык кењеш түзүлүүгө тийиш, ал банктын бүтүмдөрүнүн (келишимдеринин) Шарияттын стандарттарына ылайыктуулугу үчүн жооптуу болот. Шарияттык кењештин мүчөлөрү Кыргыз Банкы белгилеген талаптарга ылайык келүүгө тийиш. Банктын Шарияттык кењеши банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык ишке ашырылуучу банктын бүтүмдөрү (келишимдери) боюнча типтүү контракттарды жактырат. (КР 2009-жылдын 28-марты № 93 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

25-статья. Банк Башкармасы

1. Банк Башкармасы банктын күндөлүк ишине жетекчиликти жүзөгө ашы-

рат. Банк Башкармасынын кызмат укуктарына банктын акционерлеринин жалпы чогулушунун жана банктын Директорлор кењешинин иш милдеттерине кирбеген бардык маселелер кирет. Банк Башкармасынын мүчөлөрү кызматка адегенде уюштуруу келишиминде дайындалат, андан кийин банктын Директорлор кењеши тарабынан шайланат. Директорлор кењешинин мүчөлөрү Башкарманын мүчөлөрү боло алышпайт. Банктын акционер болуп саналгандары сыяктуу эле саналбаган кызматкерле- ри да Башкарманын мүчөлөрү боло алышат. Банк башкармасы төмөндөгүлөргө жоопкерчиликтүү:

1) банктын Директорлор кењеши тарабынан бекитилген бизнес-пландар-

дын (стратегиялардын) жана саясаттардын аткарылышы үчүн;

2) банктар дуушар болуучу тобокелдиктерди таап, иликтөөчү,

өлчөөчү, мониторинг жүргүзүүчү жана контролдоочу банктык процесстерди өнүктүрүү жана өз убагында киргизүү үчүн;

3) банктын органдарынын, түзүмдүк бөлүмдөрүнүн, кызмат адамдарынын

жана кызматкерлеринин жоопкерчиликтерин, ыйгарым укуктарын жана өз ара мамилелерин ачык аныктоочу банкты башкаруунун адекваттуу тутумун камсыз кылуу үчүн;

4) ички контролдуктун адекваттуу саясатын, ошондой эле ички конт-

ролдук тутумунун адекваттуулук жана натыйжалуулук мониторингин сатып өткөрүүгө.

2. Банктык, финансылык, экономикалык же юридикалык маселелер боюн-

ча кесиптик тажрыйбасы бар адистер банк Башкармасынын мүчөлөрү боло алышат. Банк Башкармасынын кызмат укуктары жана анын аракеттерди жүзөгө ашыруу тартиби банк уставы тарабынан белгиленет.

3. Банк Башкармасынын курамы үчтөн кем эмес адамдан турууга тийиш.

Банк Башкармасынын мүчөлөрү банктын акционерлеринин жалпы чогулушу аныктаган мөөнөткө шайланат. Банк бир акционер тарабынан уюшулса, ошол акционер аткаруу органы- нын - банк Башкармасынын төрагасы боло албайт. Банк Башкармасын банктын Директорлор кењеши тарабынан дайындалган жана банктын, анын кызматкерлеринин жана кызмат адамдарынын ишин башка- рууга жоопкерчиликтүү болгон банк Башкармасынын Төрагасы жетектейт. Башкарманын мүчөлөрү банк Башкармасынын Төрагасынын көрсөтүүсү бо- юнча банктын Директорлор кењеши тарабынан дайындалат.

4. Банк Башкармасынын заседаниеси банк регламентине ылайык зарыл-

дыгына жараша өткөрүлөт, бирок айына бир жолудан кем эмес өткөрүлөт. Башкарманын заседаниесинин протоколун жана стенографиялык отчетун банк Башкармасынын катчысы жүргүзөт. Чогулуштун протоколуна жана заседаниенин стенографиялык отчетуна төрагалык кылган адам жана катчы кол коюшат. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

25-1-статья. Банктын кызмат адамдарынын макулдашуусу

Банктын кызмат адамдары Кыргыз банкы тарабынан белгиленген мини- малдуу талаптарга ылайык келүүгө милдеттүү. Банктын кызмат адамдары жа- на Кыргыз банкы тарабынан белгиленген тартипте дайындалган адамдар (орун басарларды жана убактылуу милдеттерди аткарып жатышкан адамдарды кошо алганда) Кыргыз банкы тарабынан белгиленген талаптарга ылайык ке- лүүсүнө Кыргыз банкынан милдеттүү түрдө макулдашуудан өтөт. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

25-2-статья. Ички контролдук тутум

1. Банк алдына койгон максаттарына жетишүүдө терс таасирин тийги-

зиши мүмкүн болгон материалдык жана финансылык тобокелдиктерди туруктуу негизде иликтөөгө жана ага убагында баа берип, алдын алууга мүмкүндүк берген ички контролдук тутумуна ээ болууга тийиш. Мындай баа берүү бар- дык тобокелдиктерди, анын ичинде кредиттик тобокелдикти, проценттик ставканын өзгөрүш тобокелдигин, валюталык тобокелдикти, концентрацияла- нуу тобокелдигин, өтүмдүүлүк тобокелдигин, операциялык тобокелдикти, юридикалык тобокелдикти, аброй тобокелдигин, терроризмди каржылоо жана кылмыш жолу менен алынган кирешелерди ачыкка чыгаруу (адалдоо) схемасы- на банктарды тартуу тобокелдигин жана башка тобокелдиктерди өзүнө кам- тууга тийиш.

2. Ички контролдук тутумунун чегиндеги контролдук иш-аракеттер

банктын күндөлүк иш-аракетинин ажырагыс бөлүгү болууга тийиш. Алар бол- боду дегенде, төмөндөгү иш-аракеттерди камтууга тийиш: жетекчиликтин обзорун; бөлүмдөр жана башкармалыктардын дењгээлиндеги контролдук иш-аракеттерди; контролдуктун иш жүзүндө болгондугун; белгиленген ли- миттердин ылайык келүүсүн текшерүүнү жана ылайык келбөөчүлүктөргө көз салууну; операцияларды жана бүтүмдөрдү кароо жана санкциялоо тутумун, ылайык келүүчүлүктү текшерүү жана салыштыруу тутумун.

3. Банк ыйгарым укуктарды жана милдеттенмелерди бөлүштүрүү тутуму-

на ээ болууга тийиш. Кызыкчылыктар боюнча потенциалдуу карама-каршылык- тардын чөйрөсү аныкталууга, минимумга жеткирилүүгө жана көз карандысыз көз салынууга тийиш.

4. Банк оперативдик режимде адекваттуу жана такталган толук финан-

сылык жана башка маалыматтарга, ошондой эле банктын жетекчилигинин че- чимдерди кабыл алуусуна карата байланышы болгон рыноктук окуялар жана шарттар жөнүндөгү маалыматтарга ээ болууга тийиш.

5. Банк банктын ишинин бардык маанилүү чөйрөсүн жана операцияларын

камтуучу ишенимдүү маалыматтык тутумдарга ээ болууга тийиш. Бул тутум- дар электрондук формадагы маалыматтарды камтуу менен ишенимдүү жана ти- ешелүү инструменттер жана технологиялар менен корголууга тийиш. Алардын ишенимдүүлүгүн мониторингдөө тышкы жана ички аудиторлор тарабынан жүзөгө ашырылат. Банк ички контролдун натыйжалуулугун мониторингдөө боюнча тутумга ээ болууга тийиш. Негизги тобокелдиктерди мониторингдөө банктын күндө- лүк ишинин бөлүгү болууга тийиш.

6. Банк терроризмди каржылоого жана кылмыш жолу менен алынган ки-

решелерди легализациялоого (адалдоого) каршы аракеттер жана милдеттүү контролго алынуучу операциялар жана терроризмди каржылоого жана кылмыш жолу менен алынган кирешелерди легализациялоо (адалдоо) менен байланыш- кан шектүү операциялар жөнүндө ыйгарым укуктуу органга маалымат берүүгө багытталган ички контроль тутумуна ээ болууга тийиш. Банктар терроризмди каржылоого жана кылмыш жолу менен алынган ки- решелерди легализациялоого (адалдоого) каршы аракет кылуу боюнча чара- ларды жүзөгө ашыруу жана шектүү бүтүмдөр боюнча контролду күчөтүү мак- сатында, терроризмди каржылоого жана кылмыш жолу менен алынган киреше- лерди легализациялоого (адалдоого) каршы аракеттер боюнча ыйгарым укук- туу органдан террордук (экстремисттик) ишке жана кылмыш жолу менен алынган кирешелерди легализациялоого (адалдоого) катышы бар жактардын тизмеси жөнүндө маалыматты алышат.

7. Операцияларды банк ишинин жана каржылоонун исламдык принципте-

рине ылайык жүргүзүүчү банктын ички контролуна карата талаптарды Кыргыз Банкы тарабынан белгиленет. (КР 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2008-жылдын 17-октябрындагы № 217, 2009-жылдын 28-марты № 93,2009-жылдын 26-майындагы № 167 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

26-статья. Банкты аудитордук текшерүү

1. Банкта компетенциясына, банкты уюштуруунун ички контролунун

системасынын адекваттууллугуна жана натыйжалуулугуна баа берүү жана текшерүү, ошондой эле, бекитилген кызматтык нускамаларга ылайык банктын аткаруучу кызмат адамдарынын аларга жүктөлгөн милдеттерди аткаруусунун сапаты, мыйзамдардын сакталышы жана эсепке алуунун адекваттуулугу жана банктык стандартка ылайык башка маселелер кирген ички аудит жүзөгө ашы- рылууга тийиш. Ички аудитор Директорлор кењешине отчет берип турат, аудитти жүр- гүзүү тартиби жана ага коюлуучу талаптар Директорлор кењеши тарабынан жана мыйзамдардын талаптарына ылайык банктын уставы менен аныкталат.

2. Банк иши жылына тышкы аудитордук уюмдар тарабынан текшерилүүгө

тийиш. Банктын аудити Кыргыз банкы тарабынан белгиленген банкты ауди- тордук текшерүү үчүн эњ төмөнкү критерийлерге ылайык келүүгө тийиш.

3. Банкта акционерлердин жалпы чогулушу тарабынан бир жылдык мөө-

нөткө дайындалуучу Директорлор кењешинин үч көзкарандысыз мүчөсүнөн турган Аудит боюнча комитет болууга тийиш. Аудит боюнча комитет банктын Директорлор кењеши же Аудит боюнча комитеттин эки мүчөсү тарабынан кварталда кеминде бир жолу чакырылууга тийиш. Аудит боюнча комитеттин негизги функциялары болуп төмөндөгүлөр са- налат:

1) тиешелүү бухгалтердик жол-жоболорду жана ички контролду түзүүнү

жана колдоп турууну камсыз кылуу;

2) акционерлердин жалпы чогулушунун тышкы аудиторлорду дайындоо

маселеси боюнча жолдомолорун иштеп чыгуу, жана зарылчылыкка жараша, банкты атайын аудитордук текшерүүгө демилге көтөрүү, Комитетке көмөк көрсөтүү үчүн банктын эсебинен эксперттерди тартуу;

3) мыйзамдардын, алардын ичинде Кыргыз банкынын ченемдик укуктук

актыларынын аткарылышына көзөмөлдүктү жүзөгө ашыруу жана ушул маселе боюнча банктын Директорлор кењешине отчет берүү.

4) ушул Мыйзамда каралган банктык холдингдик компаниялардын Аудит

боюнча Комитетинин функцияларын жүзөгө ашыруу. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын, 2004-жылдын 15-декабрындагы N 192 Мыйзамынын, 2005-жылдын 1-декабрында- гы N 158 Мыйзамынын редакцияларына ылайык)

27-статья. Кызыкчылыктардын каршылаштыктары

1. Банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрү:

1) өз милдеттерин аткарууда банкка берилгендигин сактоого жана би-

ринчи кезекте банктын гана кызыкчылыгын коргоого, алгылыктуу жана таза банктык тажрыйбаны жүргүзүүгө жана аны камсыздоого бардык күч-аракет- терди жумшоосу керек;

2) башка бир атаандаш кредиттик-финансылык уюмуна Башкармасынын

мүчөсү же жетекчи кызмат адамы катары катыша албайт;

3) мамлекеттик бийлик органдарынын кызмат адамдары боло алышпайт.

Ушул пунктчада келтирилген талап мамлекеттик банктардын Директорлор кењешинин мүчөлөрүнө таратылбайт.

2. Банк Башкармасынын мүчөлөрү:

1) өз милдеттерин аткарууда биринчи кезекте банктын гана кызыкчы-

лыгын көздөө менен алгылыктуу жана таза банктык тажрыйбаны жүргүзүүгө жана камсыздоого милдеттүү;

2) башка атаандаш болгон кредиттик-финансы уюмуна Директорлор

кењешинин, Башкармасынын мүчөсү же жетекчи кызмат адамы катары катыша албайт.

3. Банк менен банктын ушул статьяда көрсөтүлгөн инсайдерлеринин

ортосунда түзүлгөн ар кандай бүтүмдөр банктын Директорлор кењеши тара- бынан жактырылууга тийиш. Банктын Директорлор кењешинин мүчөсү өзүнүн жеке (түздөн-түз же кыйыр түрдө) кызыкчылыгы бар маселелер боюнча тал- куулоолорго жана добуш берүүгө катыша албайт. Директорлор кењешинин же Банк башкармасынын мүчөсү жеке кызыкчылы- гына тиешелүү маселелерди талкуулоого жана ал боюнча добуш берүүгө (тике же кыйыр түрдө) катышпайт жана анын кызыкчылыгына тиешелүү масе- лелерди талкуулоо учурунда заседаниеден (чогулуштан) чыгып кетүүгө тий- иш.

4. Эгерде, кызыкчылыктардын каршылаштыгы келип чыккан учурда,

банктын Директорлор кењеши көтөрүлгөн маселе боюнча добуш берүүдөн баш тартат же чечим кабыл ала албайт, банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрү көпчүлүк добуш менен бул маселени банктын акционерлеринин жыл- дык же кезексиз чогулушунун кароосуна берүү жөнүндө чечим кабыл алышы мүмкүн.

5. Банк менен келишилген бүтүмдө же болжолдонуп жаткан бүтүмдө та-

рап катары чыккан Директорлор кењешинин же Банк башкармасынын мүчөсү келишилип жаткан бүтүмдөгү анын кызыкчылыгынын дењгээли жана/же конк- реттүү жак менен канчалык дењгээлде өз ара мамиледе экендиги жөнүндө маалыматты жазуу жүзүндө банкка толук ачып көрсөтүүгө тийиш. Директор- лор кењешинин же Банк башкармасынын мүчөсү бул маалыматтарды мына ушун- дай бүтүмдөр келишилгендиги же ал болжолдонуп жаткандыгы жөнүндө аларга маалым болгондон кийин дароо эле ачып берүүгө тийиш. Эгерде бүтүм келишими Директорлор кењешинин же Банк башкармасынын мүчөлөрү же алар менен байланыштуу башка жактар үчүн мүлктүк же финан- сылык, же башка пайда көрүү жагын билдирсе, маалыматтарды ачып берүү жүзөгө ашырылууга тийиш. Директорлор кењешинин же Банк башкармасынын мүчөсү таламдар боюнча пикир келишпестиктердин келип чыгышына түрткү берген фактыларды ачып көрсөтүүгө көмөктөшүүгө тийиш.

6. Директорлор кењешинин же Банк башкармасынын мүчөсү жылына ке-

минде бир жолу Директорлор кењешине же Банк башкармасына өздөрүнүн ком- мерциялык, ишкердик же башка материалдык кызыкчылыктарына (жеке кызык- чылыктарына) тиешелүү маалыматтарды берип турууга тийиш.

7. Банктын кызмат адамдары өздөрү иштеген банктын алдында камкор-

дук көрүү милдеттенмесин аркалашат, банктын жана анын кардарларынын кы- зыкчылыктарын өздөрүнүн акчалай жана башка материалдык кызыкчылыгынан жогору коюуга тийиш жана Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарына ыла- йык банк менен түзүлгөн келишимдин негизинде төлөнүп берилген эмгек акыдан жана башка сый акылардан тышкары ээлеген кызмат ордунан же банк- тын жана анын кардарларынын эсебинен көрүлгөн иш-аракеттеринен пайда ала алышпайт.

8. Банктын акционерлери, кызмат адамдары банктарга же алар менен

жалпы кызыкчылыгы бар жактарга кредиттерди, гарантияларды берүүгө түрт- кү берген аракеттерди же депозиттер боюнча төлөнүүчү жогорулатылган проценттик ставкаларды белгилөөнү, эгерде алар банк менен жалпы кызык- чылыгы бар кардарлар үчүн көрсөтүлгөн кызматтарга салыштырганда бир кыйла пайдалуу шарттарда белгиленген болсо, кандайдыр бир пайда көрүү жагын көздөгөн башка аракеттерди жүзөгө ашырууну кошо алганда, банктын кардарларынын таламдарына кесепетин тийгизген аракеттерди жасоого тийиш эмес. Бул тыюу салуу өзүнө качан, бул адамдарга (карыз алуучуларга) түздөн-түз байланыштуу болгон тобокелдиктерден улам, кредиттер адатта берилбей келген адамдарга кредит берилип калган учурларды өзүнө кам- тыйт.

9. Качан банктын кызмат адамдарынын жана кызматкерлеринин таламда-

ры банктын кардарларынын алдындагы милдеттенмелери менен каршы келген же банктын бир кардарынын алдындагы милдеттенмеси банктын башка кардар- ларынын алдындагы милдеттенмелери менен каршы келип калган учурда, банк мындай абалдын пайда болушун четтетүү максатында алгылыктуу ички меха- низмдерди жана жол-жоболорду иштеп чыгууга тийиш. Банкроттук (кудуретсиздик) жөнүндө мыйзамдардын талаптарына ылайык кардарлардын таламдарына банктын ишинен, ошондой эле үчүнчү жактын ара- кетинен улам келип чыккан потенциалдуу коркунуч жөнүндө банк өзүнүн кардарларына күн мурунтан билдирүүгө тийиш.

10. Ушул статьянын жоболорун бузууга жол берилген учурларда:

1) сот бүтүмдү банктын, банктын акционеринин же Кыргыз банкынын

билдирүүсүнүн негизинде жараксыз деп таанышы мүмкүн;

2) Кыргыз банкы банктын кызмат адамын кызматын аткаруудан убакты-

луу четтетүүгө же аны кызматтан алуу талабын коюуга укуктуу;

3) Кыргыз банкы банк мыйзамдары тарабынан каралган башка чараларды

жана санкцияларды колдонууга укуктуу. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

28-статья. Банктын акциялары

1. Банк акцияларды эмиссиялоону республиканын мыйзамдарына ылайык

жүзөгө ашырат. Акцияларды эмиссиялоонун ар биринен кийин, банк өз каттоочусунан жүгүртүүгө чыгарылган акциялары үчүн акы төлөнгөн учурдан тартып үч күндүн ичинде, бардык акционерлерге, анын ичинде, жањыларга да эмиссия- дан улам акциялардын санынын көбөйгөндүгү же алардын номиналдык наркын көтөрүү тууралу маалыматтар берүүсүн жана акцияларды ээлөө укуктарын ырастоону талап кылууга милдеттүү. Акциялар боюнча ар бир сертификаттагы же көчүрмөдөгү кол тамгалар факсимилдүү болушу мүмкүн.

2. Акциялардын наркы Кыргыз Республикасынын улуттук валютасында

көрсөтүлөт. Банктын уставында банктын кызматкерлеринин банктык акцияларын са- тып алуусуна чек коюулар каралышы мүмкүн. Эгерде акцияларды сатып алуу, өткөрүп берүү, ээликтен ажыратуу бо- юнча бүтүмдөр он жана андан көп пайыздан ашса, каттоочу акцияны сатып алуучу жактан Кыргыз банкынын уруксатын талап кылууга милдеттүү.

3. Банктын акциясы бөлүнбөйт. Бир эле акция бир нече акционерге

таандык болгон учурларда, ошол акционерлердин бардыгы банк тарабынан бир акционер катары таанылат жана алардын укуктары алардын бирөөсү же жалпы өкүлү аркылуу жүзөгө ашырылышы мүмкүн.

4. Банктын акциялары жөнөкөй жана артыкчылыктуу акциялар болушу

мүмкүн. Банк энчилүү гана акцияларды чыгарышы мүмкүн.

5. Банк акционерлерге жөнөкөй акциялар боюнча дивиденддерди төлөө

тууралу гарантия берүүгө тийиш эмес. Банктын стабилдүүлүгүнө, ошондой эле кредиторлор менен аманатчы- лардын кызыкчылыгына коркунуч туулган учурда, Кыргыз банкы;

1) эгерде, ал Кыргыз банкы тарабынан белгиленген экономикалык нор-

мативдерди бузууларга алып келсе;

2) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

3) эгерде, банктын капиталынын адекваттуулугунун коэффициенти,

ошол банк үчүн Кыргыз банкы белгилеген эњ төмөнкү чектен төмөн болсо;

4) эгерде, ал мүмкүн болуучу кредиттик, лизингдик жоготууларды жа-

на чыгашаларды жабууга каралган резервдерге тиешелүү чегерүүлөрдүн көлөмүн кыскартууга алып келсе;

5) эгерде, банктын бөлүштүрүлбөгөн пайдасынын өлчөмү нөлгө барабар

же нөлдөн төмөн болуп калса;

6) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

7) эгерде, банк үстүдөгү жылдын өткөн мезгилинде, отчеттук жылда

жана/ же отчеттук жылдан мурдагы жылда чыгым тартса;

8) эгерде банктын финансылык абалы начарласа.

(Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

29-статья. Банктын акционерлеринин реестри

1. Банк же республиканын мыйзамдарына ылайык мына ушул ишти

жүргүзүүгө укуктуу адистештирилген юридикалык жак (мындан ары - каттоо- чу) тарабынан банктын акционерлеринин реестри жүргүзүлөт, анда жыйынты- гында бир акционерге тиешелүү болгон акциялардын жалпы санын эсептөөнү, ошондой эле, жањы акционерлердин катталышын көрсөткөн баалуу кагаздар- дын санынын өзгөрүшүнө алып келчү бүтүмдөр жөнүндөгү жазуулар камтылат.

2. Акционерлердин реестри кагаз жүзүндө, ошондой эле, компьютердин

же башка техникалык каражаттардын жардамы менен жүргүзүлүшү мүмкүн. Би- ринчи эмиссия учурунан тартып каттоочу банктын акциялары менен жасалган бүтүмдөр жөнүндө толук маалыматты, анын ичинде ошол бүтүмдөр боюнча за- рыл документтерди алууга жана дайыма сактоого милдеттүү. Бул маалымат- тар кагаз жүзүндө же сактоого ылайыктуу болгон башка түрлөрдө берилиши мүмкүн. Эгерде, маалымат компьютерге киргизилсе, кагаз жүзүндө, диска же микрофильмдер түрүндө көрсөтүлүшү мүмкүн болгон кайталоочу система- нын жардамы аркылуу аны толугу менен калыбына келтирүүнүн мүмкүнчүлүгү каралууга тийиш. Банктын акционерлеринин реестринин түп нускасы эки кызмат адамынын колу коюлган жана реестрди жүргүзүүчүнүн мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн кагаз бетиндеги жазуулар болуп саналат. Банктын акционерлеринин расмий реестри банк же адистештирилген каттоочу кагаз жүзүндө, компьютерге жазуу түрүндө же башка техникалык каражаттардын жардамы менен сактаган маалыматтардын негизинде түзүлгөн, ошол банктын акционерлеринин тизмеси болуп саналат.

3. Акционерлердин реестрине ар бир энчилүү акциялар жөнүндөгү маа-

лыматтар, акцияны алган күндүн датасы, ошондой эле, реквизиттерин көрсөтүү менен ар бир акционерлердин мына ушундай акцияларынын саны (акционерлер-юридикалык жактар үчүн жайгашкан жери жана катталуу номе- ри, жеке адамдар-акционерлер үчүн алардын ким экендигин далилдеген до- кументтер жана жашаган жеринин дареги), ошондой эле мыйзамдарга ылайык жана башка маалыматтар катталат. Банктын акционерлеринин реестринде баалуу кагаздар жөнүндөгү рес- публикалык мыйзамдарда каралган башка маалыматтар да камтылышы мүмкүн.

4. Банк кошумча эмиссия учурларында акционерлердин санына же өз

баалуу кагаздарын фондулук биржада жайгаштыргандыгына карабай, ошондой эле, мыйзамдарга белгиленген жана башка учурларда адистешкен каттоочу менен келишим түзүүгө милдеттүү. Адистешкен каттоочу банкка акционерлердин реестриндеги бардык өзгөрүүлөр тууралу, алардын ортосундагы келишимде белгиленген тартипте жана мөөнөттө, бирок, айына бир жолудан кем эмес билдирип турууга мил- деттүү.

5. Банктын акционери акцияларга ээ болуу укугун өткөрүп берүүгө

байланышкан өзүндөгү өзгөрүүлөр тууралу каттоочуга маалымдап турууга милдеттүү. Жањы акционерлерди каттоо же акцияларга ээ болуу укугунун бир ак- ционерден экинчисине берилишин каттоо, акцияны алып жаткан жак же анын ыйгарым укуктуу өкүлү тарабынан, натыйжада банктын акцияларынын барды- гын же анын бир бөлүгүн ажыратып алууга же өткөрүп берүүгө алып келүүчү бүтүм жөнүндө тиешелүү маалыматтарды (документтерди) каттоочуга берил- генден кийин гана жүргүзүлөт. Берилген маалымат өзүнүн түрү жана мањызы боюнча мыйзамдардын талаптарына ылайык келүүгө тийиш. Эгерде, банктын реестрине кардардын атынан банк, брокер же депози- тарий тарабынан жасалган бүтүмдөрдү каттоо зарыл болсо, банк, брокер же депозитарий бүтүм түзгөн учурдан тартып үч жумушчу күнүнүн ичинде кат- тоочуга бүтүмдүн жыйынтыгы боюнча документтерди берүүгө милдеттүү. Каттоочу бүтүм боюнча документтерди алууга, анын аныктыгын тек- шерүүгө жана мыйзамдардын талабына ылайык тиешелүү документтерди алган учурдан тартып үч жумушчу күндүн ичинде аны реестрге каттоого тийиш.

6. Эгерде, банктын акциялары күрөөгө коюлса акциялардын ээси да,

күрөө кармап туруучу да каттоочуга добуш берүү укугун көрсөтүү менен акциялардын күрөөгө коюлгандыгын банктын акционерлеринин реестрине жа- зуу өтүнүчү менен кайрылууга тийиш. Каттоочу акциялардын күрөөгө коюлушунун келип чыгышы же токтотулу- шу же күрөөнүн предмети болуп саналган акциялардын санынын өзгөрүшү ту- уралу мыйзамдардын талаптарына ылайык зарыл маалыматтарды (документтер- ди) алган учурдан тартып үч күндөн кечиктирбестен банктын акционерлери- нин реестрине жазууга тийиш.

7. Эгерде, акционер акционерлердин реестрине катталышы зарыл бол-

гон өзгөрүүлөр тууралу каттоочуга убагында билдирбесе, анда банк ал үчүн жоопкерчилик тартпайт.

8. Акционерлердин же алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн, банктын же

анын расмий өкүлүнүн талабы боюнча каттоочу аны алган учурдан тартып беш жумушчу күнүнүн ичинде банктын тигил же бул акционерине тиешелүү акциялардын санын, ошондой эле, эгерде бул зарыл болсо мына ушул акция- лар менен мурда жүргүзүлгөн бүтүмдөр жөнүндөгү маалыматтарды көрсөтүү менен реестрдин көчүрмөсүн берүүгө милдеттүү. Ушул пункттун талабына ылайык каттоочу тарабынан берилген документ баалуу кагаз болуп саналбайт жана акционерге берүү учурунда гана ага карата укукту далилдөө кагазы катары колдонулат. Акционерлердин реестринен кайсы маалымат болбосун каттоочу тарабы- нан Кыргыз банкынын талабы боюнча берилүүгө тийиш. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

30-статья. Акцияларды берүүнүн эрежелери

1. Банктын акциялары алардын ээсинин менчиги болуп саналат жана

республиканын мыйзамдарына жана ушул Мыйзамга ылайык берилиши мүмкүн. Банк мыйзамдарга каршы келбеген эрежелерди жана талаптарды ошондой эле, ошол банк тарабынан чыгарылган акцияларды жайгаштыруунун тартибине тиешелүү мөөнөттөрдү жана жол-жоболорду белгилөөгө укуктуу.

2. Акцияларды өткөрүп берүүгө чектөөлөргө мыйзамдарда каралган

учурларда жол берилет. Кыргыз банкы банктын акцияларынын контролдук пакетин өткөрүп берүү боюнча чектөөлөрдү белгилей алат. Акцияларды берүүгө чектөөлөр акциялардын сертификатында же банктын акционерине берилүүчү көчүрмөдө чагылдырылууга тийиш.

3. Банктын акцияларынын он же андан ашык процентин күрөөгө коюуда

бүтүм жүргүзүүнүн болжолдуу белгиленген датасына чейин отуз күн калган- да Кыргыз банкынын алдын ала макулдугун алуу зарыл. Банктын күрөөгө коюлган акцияларынан мажбурлап же өз эрки боюнча өндүрүүнү жүргүзүүгө, ушул Мыйзамдын 44-статьясына ылайык, Кыргыз бан- кынын макулдугусуз жол берилбейт. Кыргыз банкынын макулдугусуз күрөөгө коюлган акциялардан мажбурлап же өз эрки боюнча өндүрүүнү жүргүзүүгө байланыштуу банктын күрөөгө коюлган акцияларын ажыратып алуу боюнча бү- түмдөр аны жүзөгө ашырган учурдан тартып жетишсиз делип саналат. (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамы- нын редакциясына ылайык)

31-статья. Банк ишин уюштуруу

1. Банк ушул Мыйзамга, республиканын мыйзамдарына, ошондой эле,

өзүнүн уюштуруу документтерине ылайык ага тиешелүү болгон акча каражат- тарына, имараттарга, курулуштарга, башка материалдык жана материалдык эмес каражаттарга ээлик кылат, пайдаланат жана аларды тескей алат.

2. Банкка:

1) лицензияда белгиленген;

2) ушул Мыйзамга ылайык уруксат берилген;

3) республиканын мыйзамдарына ылайык банк ишин жүзөгө ашыруу үчүн

зарыл болгондон тышкары иштердин бардык түрлөрү боюнча өз алдынча иш жүргүзүүгө тыюу салынат.

3. Банк төмөндөгүдөй шарттар сакталганда, коммерциялык же башка

банктык эмес уюмдарда жана финансы мекемелеринде өз каражаты менен ка- тыша алат:

1) 1) ар бир банктык эмес уюмга кандай болбосун инвестициялардын,

кандай болбосун финансылык салымдарды жана кредиттерди кошо алгандагы өлчөмү банктын капиталынын жыйырма пайызынан азын түзүүгө тийиш. Ал эми, ушундай инвестициялардын жалпы өлчөмү ушул Мыйзамдын 11-статьясын- да аныкталгандай банк капиталынын алтымыш пайызынан ашпайт;

2) эгерде, лицензия банкка банк эмес уюмдардын акциялары менен со-

ода жүргүзүүгө жол бербесе, катышуу банк эмес уюмдун акциялары менен активдүү соода жүргүзүү максатында эмес, узак мөөнөткө инвестициялоо катары каралат. Операцияларды банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык жүргүзүүчү банктын коммерциялык жана башка банктык эмес уюмдарга инвестиция салуу тартибин жана шарттарын Кыргыз Банкы белгилейт. Кыргыз банкы ушул пунктту чечмелөөчү жана аны өнүктүрүп толуктаган нормативдик актыларды чыгара алат. 3-1. Кыргыз банкы баалуу кагаздарды жигердүү сатуу максатында банк көрүп жаткан инвестициялоо жагынан ченемдик актыларды чыгарууга укук- туу.

4. Банктарга "кумар оюну" сыяктуу иш түрлөрүнө, анын ичинде банк

имараттарында акча-лотереяларын ойнотууну өткөрүү же аларды жарыялоо- лорду кошо алганда, акча-буюм лотереяларын ойнотууну уюштурууга жана өткөрүүгө катышууга тыюу салынат. (КР 2008-жылдын 16-майындагы N 88, 2009-жылдын 28-марты № 93 Мый- замдарынын редакцияларына ылайык)

32-статья. Банктын мүлкү

1. Банк төмөндөгү учурларда:

- эгерде, ал банк иши үчүн зарыл болсо;

- эгерде, ал берилген ипотекалык жана ошондой кредиттердин кайта-

рылышын камсыз кылуу үчүн зарыл болсо;

- кыймылсыз мүлк мурда берилген кредиттерди төлөө максатында сатып

алуу, өткөрүп берүү, алып коюу же башка жолдор аркылуу алынса мүлктү сатып алышы, өткөрүп бериши, кармап турушу, ижарага алышы, алып коюшу мүмкүн.

2. Банк каражаттарды, анын ичинде сатып алуу жолу менен, банктык

жайларга Кыргыз банкынын ченемдик актыларына ылайык аныкталган капитал- дын өлчөмүндө инвестициялай алат. Банк жай деп банкка таандык болгон же финансылык ижара келишими боюнча банктын карамагында турган жана негизги каражат катарында пайда- ланылып жаткан/пайдаланыла турган кыймылсыз мүлк (анын ичинде курулуп/орнотулуп жаткан кыймылсыз мүлктү кошо алганда) түшүнүлөт. Бул пунктта инвестициялоо деп менчикти (ањын ичинде ижарага алын- ган) ыңгайлаштырууга капиталдык салымдар жана банктын жайына ээлик кыл- ган ишкананын акцияларына же облигацияларына же болбосо башка ушундай карыз милдеттенмелерине кандай болбосун салымдар жана ушундай ишканалар тарабынан берилген жана/же алардын акциялары менен камсыз кылынган бар- дык кредиттер түшүнүлөт.

3. Мурда берилген кредиттерди камсыздоо катары сатып алуу, алып

коюу жана өткөрүп берүүдөн улам банк тарабынан алынган кыймылсыз мүлк- тү, эгер мыйзамда башкача белгиленбесе банк менчик укугу пайда болгон учурдан тартып эки жылдан ашыкка кармап тура албайт.

4. Кыргыз банкы эсепке алуу, аларды кармап туруунун мөөнөттөрү,

баа берүү стандарттары маселелери жана банк ишинде пайдаланылуучу жана пайдаланылбаган кыймылсыз мүлккө байланышкан башка маселелер боюнча нормативдик актылар чыгарууга укуктуу.

5. Операцияларды банк ишинин жана каржылоонун исламдык принципте-

рине ылайык жүргүзүүчү банктын мүлктү сатып алуусунун, ээлик кылуусу- нун, өткөрүп берүүсүнүн, кармоосунун, ижарага алуусунун, башкага берүү- сүнүн өзгөчөлүктөрүн Кыргыз Банкы тарабынан аныкталат. (КР 2008 - жылдын 16-майындагы № 88, 2009-жылдын 28-марты № 93, 2009-жылдын 26-майындагы № 172, 2015-жылдын 28-июлундагы № 199 Мыйзам- дарынын редакцияларына ылайык)

33-статья. Банк иш-аракеттери

1. Банк лицензияда атайын белгилөө менен банк иш-аракеттеринин

төмөндөгүдөй түрлөрүн:

1) аманатчылар менен макулдашылган шарттарда депозиттерди өз аты-

нан тартууну;

2) өз каражаттарын же тартылган каражаттарды карыз алуучу менен

макулдашылган шарттарда өз атынан жайгаштырууну;

3) жеке жана юридикалык жактардын эсептерин Кыргыз Республикасынын

улуттук валютасында ачууну жана алып барууну;

4) кардарлардын жана банк-корреспонденттердин тапшыруусу боюнча

эсептешүүлөрдү жүзөгө ашырууну жана аларды кассалык тейлөөнү;

5) кредиттик жана төлөө карточкаларын кошуп алганда, төлөө доку-

менттерин (чектер, аккредиттивдер, векселдер жана башка документтер) чыгарууну, сатып алууну, төлөөнү, кабыл алууну, сактоону жана ырастоо- ну;

6) карыздык милдеттенмелерди (факторинг) сатып алууну жана сатууну

жана жөнөкөй жана которулма векселдерди эсепке алууну (форфатирлөө);

7) Кыргыз банкы тарабынан тиешелүү нормативдик актыларда аныктал-

ган шарттарда карыздык баалуу кагаздарды берүүнү;

8) финансы лизинги боюнча иштерди жүзөгө ашырууну;

9) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

10) банктык гарантияларды берүүнү жүзөгө ашыра алат.

1-1. Тийиштүү лицензиясы бар болсо, Кыргыз Банкы тарабынан белги- ленген тартипте банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык кызматтарды банк көрсөтө алат. Кыргыз Банкы эл аралык практикага жараша банк ишинин жана каржыло- онун исламдык принциптерине ылайык жүргүзүлүүчү операциялардын чектелүү тизмегин, ошондой эле типтүү контракттарды (келишимдерди) бекитүүгө укуктуу. Банктык операцияларды банк ишинин жана каржылоонун исламдык прин- циптерине ылайык жүргүзүү үчүн лицензия алуунун тартиби Кыргыз Банкынын нормативдик актылары менен аныкталат.

2. Ушул статьянын 1-пунктунда келтирилген банк иштеринен тышкары

банк төмөндөгүдөй бүтүмдөрдү;

1) үчүнчү жактар үчүн кепилдик кагазын жана башка милдеттенмелерди

берүүнү;

2) үчүнчү жактардан милдеттенмелерди акчалай түрдө аткарылышын та-

лап кылуу укугуна ээ болууну;

3) мыйзамдарга ылайык мындай ишке лицензиясы болсо, кардардын нус-

камалары боюнча аракеттенүү менен брокердик кызматтарды, анын ичинде кардардын тапшыруусу боюнча баалуу кагаздарды сатып алууну жана сатуу- ну;

4) мыйзамдарда каралган лицензиясы болсо, жеке адамдар же юридика-

лык жактар менен келишим боюнча мүлктү ишенимдүү башкарууну (траст);

5) жеке адамдарга жана юридикалык жактарга валюталарын, документ-

терин жана баалуулуктарын сактоосу үчүн атайы жайларды же аларда жай- гашкан сейфтерди ижарага берүүнү;

6) банктын алдындагы милдеттенмелеринин ордун жабуу үчүн карыз

алуучулардын күрөөгө коюлган мүлкүн алууну жана сатып өткөрүүнү жүзөгө ашырууга укуктуу. Бул иштер соода-сатык иштери болуп эсептелбейт;

7) мыйзамдарга ылайык тиешелүү уруксатты (лицензияны) алуунун шар-

тында өз атынан баалуу кагаздарды чыгарууну;

8) банк ишине байланышкан анын ичинде, банкты башкаруу боюнча кыз-

мат көрсөтүүлөрдү кошо алганда, консультациялык жана маалыматтык кыз- маттарды көрсөтүүнү жүзөгө ашырууга укуктуу. Банктар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык өз ишин камсыз кылуу үчүн зарыл болгон башка бүтүмдөрдү жүзөгө ашырууга укуктуу.

3. Кошумча лицензиясы болгон учурда банктар төмөндөгүлөрдү:

1) ушул статьянын 1-пунктунда келтирилген иш-аракеттерди, анын

ичинде, кардарлар үчүн чет өлкө валютасындагы эсептер боюнча иштерди кошуп алганда, чет өлкө валютасындагы иш-аракеттердин бардыгын же алар- дын кээ бирин;

2) өз атынан чет өлкө валютасын сатып алууну жана сатууну;

3) баалуу металлдар менен иш алып барууну жүргүзүүнү (банктык

күмүш, алтын, платина жана жогорку сапаттагы ушул металлдардан жасалган монеталар гана) жүзөгө ашырышы мүмкүн.

4. Кыргыз банкы тарабынан белгиленген тартипке жана чектөөлөргө

ылайык, ошондой эле, тиешелүү лицензиясы болгон учурда банктар төмөндөгүлөрдү:

1) өз атынан банк үчүн баалуу кагаздарды сатып алууну жана сатуу-

ну;

2) башка компаниянын тапшыруусу боюнча жана анын атынан баалуу ка-

газдарды чыгарууну;

3) туунду финансы каражаттары (деривативдер) менен иш-аракеттерди

аткарууну;

4) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту) (КР 2009-жылдын 28-марты № 93 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

34-статья. Чындыкка жатпаган жарнамаларга тыюу салуу

1. Эгерде, жарнама банк ишинин чыныгы абалын чагылдырбаса, банкка

өз иши тууралу жарнамалоого тыюу салынат.

2. Кыргыз банкы жарнамалардын, маалыматтардын мазмуну же аталышта-

ры аманатчыларды жана башка адамдарды адаштырып же алданып калууларына алып келиши мүмкүн болсо, ар кандай банктан банктын иши тууралу жарна- маны жана маалыматты өзгөртүүнү же алып салууну же банктын аталышын өзгөртүүнү талап кылууга укуктуу.

3. Кыргыз банкынын ушул статьянын 2-пунктунда каралган талаптары

белгиленген мөөнөттө аткарылбаса, Кыргыз банкы жарнаманын чындыкка ыла- йык эместиги тууралу маалыматты ошол банктын эсебинен жарыялоого укук- туу.

4. Банктын иши жөнүндөгү чындыкка жатпаган маалыматтарды атайын

басма сөзгө бергендиги үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликтер келип чыгат.

35-статья. Кредиттерди берүү

1. Банктын кредиттик иштери банктын Директорлор кењеши тарабынан

бекитилген анын ички кредит саясатына ылайык жүзөгө ашырылат. Банктын Директорлор кењеши кредиттик саясаттын жана кредиттик стратегиянын адекваттуулугуна мезгил-мезгили менен иликтөөлөрдү жүргү- зүүгө, ошондой эле бизнес боюнча өзүнүн максатына жетүү үчүн банк өзүнө алган тобокелдиктердин болжолдуу дењгээлин аныктоого жана бул тобокел- диктер алгылыктуу маанидеги чекте экендигин көрсөтүүгө тийиш. Кредиттик стратегия банк тарабынан кредит жибере турган экономиканын негизги сек- торлору, негизги жана потенциалдуу карыз алуучулар, кредиттердин мөө- нөттөрү, алар кайсы валютада берилип жаткандыгы, карыз алуучунун жай- гашкан орду, кредиттер боюнча кайтарымдуулуктун күтүлүүдөгү дењгээли жана кирешелүүлүгү жөнүндө маалыматтарды чагылдырууга тийиш. Банк башкармасы банктын кредиттик саясатынын жана кредиттик стра- тегиясынын аткарышылы үчүн жоопкерчиликте болот, ал үчүн банктын ишинде кредиттик тобокелдиктерди иликтөө алардын дењгээлине баа берүү, монито- рингдөө жана контролдоо саясаттарын, жол-жобосун иштеп чыгууга жана иш жүзүндө колдонууга милдеттүү. Иштелип чыккан мындай саясаттар жана жол-жоболор банк ишинин бардык жагында конкреттүү кредиттердеги жана банктын салым портфелиндеги кредиттик тобокелдиктерди камтууга тийиш. Банк банктын бардык банктык продуктуларында, операцияларында жана ишин- де көрүнгөн кредиттик тобокелдиктерди тескөөгө (башкарууга) тийиш. Банк жањы продуктулардын рыногуна кирүүдөн мурда же алар боюнча тобокелдикти өзүнө алууга чейин ошол жањы бардык продуктулар боюнча тобокелдиктер иликтенгендиги, баа берилгендиги жана контролдукта экендигине ишенимде болууга тийиш. Бул ошондой эле, Директорлор кењешинде же ушул чечимдер- ди кабыл алуу анын функциясына кирген банктын тиешелүү органында алдын ала тастыкталууга тийиш.

2. Ички кредит саясатын жүзөгө ашыруучу орган болуп, банктын Ди-

ректорлор кењеши тарабынан дайындалган кредиттик комитет саналат. Кре- диттерди, гарантияларды, милдеттенмелерди, кепилдиктерди берүү жана башка менен байланышкан бардык маселелер кредиттик комитет тарабынан же ошол комитет укук берген жактар тарабынан гана чечилет. Комитет ошондой эле, кредиттерди берүү боюнча укуктарды бөлүштүрүүгө тиешелүү маселе- лерди да карайт. Банк башкармасы өзгөчө учурларда кредиттик комитеттин чечимдерин кайра кароого же бузуп салууга укуктуу. Банк банктын туруктуу абалын камсыз кылуучу критерийлердин неги- зинде кредиттерди берүүнү жүзөгө ашырууга тийиш. Бул критерийлер карыз алуу өтүнүчү менен кайрылган карыз алуучунун финансылык абалын, анын ишин, ошондой эле кредиттик салымдын максаттарын жана түзүмүн, кредитти кайтарып берүүнүн булактарын кылдат карап чыгуу боюнча талаптарды кам- тууга тийиш.

3. Кредиттерди берүүгө укуктар кызмат адамдарынын бир нече дењгээ-

лине бөлүштүрүлүүгө тийиш жана бул адамдар кредиттөөдө жол берилген укук бузуулар үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкер- чилик тартышат. Банк жеке карыз алуучулар, тармактар, байланыштуу жактардын топ- тору, кредиттик салымдардын ар кандай түрлөрү боюнча, алардын кайсы түрдө берилгендигине, юридикалык жактан жол-жоболоштурулганына же фи- нансылык инструменттердин кайсы түрлөрү болбосун бергендигине көз ка- рандысыз өзүндө кредиттик жоготуу тобокелдигин алып жүргөн бардык кре- диттик алмаштыруучулар жана активдик салымдардын бардык түрлөрүн кошуу менен так кредиттик лимиттерди белгилөөгө тийиш.

4. Ушул статьяда каралган нормалар банктын гарантиялык милдеттен-

мелерине (баланстан тышкаркы), ошондой эле, мањызы боюнча кредит берүү катары саналган башка иш-аракеттерге да тиешелүү болот жана алардын кайсы түрдө берилгендигине, юридикалык жактан жол-жоболоштурулганына же активдүү финансылык инструменттердин кайсы түрлөрү болбосун берилгенди- гине көз карандысыз өзүндө кредиттик жоготуу тобокелдигин алып жүргөн.

5. Банк мезгил-мезгили менен өзүнүн кредиттик капчыгын жана ба-

ланстан тышкаркы милдеттенмелерин кошо башка активдерин классификация- лоону жүргүзүп турууга жана Кыргыз банкы тарабынан кабыл алынган норма- тивдик актыларга ылайык банктын чыгымына таандык кылынуучу мүмкүн болу- учу жоготууларды жабууга каралган резервдерге зарыл каражаттарды бөлүп турууга милдеттүү.

6. Кредитти камсыздоо катары күрөө, гарантия, кепилдик, ар түрдүү

финансылык инструменттер жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында же кредит келишиминде каралган башка каражаттар колдонулушу мүмкүн. Банк өзү чыгарган баалуу кагаздарды сатып алууга же аларды гаран- тияга коюуга кредиттер бере албайт.

7. Банк карыз алуучуга тиешелүү бардык негизги маалыматтарды,

алынган кредит жөнүндө маалыматты жана башка карызга берилген каражат- тарга жана карыз алуучуга байланышкан башка кабарларды камтыган кредит- тик ишти түзүүгө жана жүргүзүүгө милдеттүү.

8. Кредиттерди берүүдө банк карыз алуучунун кредиттик ишин иликтеп

чыгууга милдеттүү жана анын төлөөгө жөндөмдүү экендигин ырастаган от- четторду, баланстарды жана башка документтерди талап кылууга, ошондой эле берилген маалыматтардын аныктыгын ырастоо максатында башка аракет- терди жасоого милдеттүү Карыз алуучу Республиканын мыйзамдарына ылайык банкка берилүүчү маалыматтын жана отчеттун толуктугу жана аныктыгы үчүн жоопкерчилик тартат.

9. Банк кредиттик жоготуулар боюнча түзүлгөн резервдердин адекват-

туулугун аныктоону кошуп алганда, ар бир кредиттин абалын жана сапатын туруктуу мониторингдөө үчүн, ошондой эле өзүнө кредиттик жоготууларды камтыган банктык салымдардын портфелин дайыма администрациялоо үчүн ту- тумга ээ болууга тийиш. Банк кредиттик тобокелдиктерди тескөөдө тобокелдиктердин ички кре- диттик рейтинг тутумун иштеп чыгууга жана колдонууга тийиш. Тобокелдик- тердин ички кредиттик рейтинг тутуму банк тарабынан жүзөгө ашырылуучу иштердин табиятына, өлчөмүнө жана татаалдыгына ылайык келүүгө тийиш. Банк анын бардык баланстык жана баланстан тышкаркы операцияларына (иштерине) мүнөздүү болгон кредиттик тобокелдиктерге баа берүүгө мүмкүндүк берүүчү маалыматтык тутумдарга жана талдоо техникасына ээ бо- лууга тийиш. Бул тутумдар банкка тобокелдиктердин кайсы гана болбосун концентрациялануусун кошуп алганда, кредит портфелинин жана бардык са- лым портфелинин курамы жана абалы жөнүндө адекваттуу маалыматтарды алу- уга мүмкүнчүлүк түзүшү зарыл. Кредиттерге, кредиттик портфелге жана салым портфелине баа берүүдө банк экономикалык шарттардын келечектеги потенциалдуу өзгөрүшүн эске алууга тийиш, ошондуктан ал кредиттик тобокелдиктердин дењгээлине кооп- туулук өњүтүнөн баа бериши зарыл.

10. Банктын проблемалуу кредиттерди жана пландаштырылбаган абалда

башкаруу үчүн тутуму болууга тийиш.

11. Банк көзкарандысыз кредиттик текшерүүнүн туруктуу аракеттенген

тутумун түзүүгө жана аныктоого тийиш. Мындай текшерүүлөрдүн жыйынтыгы түздөн-түз банктын Директорлор кењешине жана Башкармалыгына берилүүгө тийиш. Банк, эгерде ушул Мыйзамда, Кыргыз банкынын ченемдик актыларында жана банктын ички чектөөлөрүндө белгиленген кредиттөө чектерин бузууга жол берген болсо, кредиттерди (бардык кредитти алмаштыруучуларды же өзүндө кредиттик жоготуулар тобокелдигин камтыган финансылык инструмен- ттердин бардык түрүн) берүүгө укуксуз. Банк нормативдерде жана ички лимиттерде белгиленген чекте кармап туруу максатында кредиттик тобокелдиктерге контролдук кылуунун жөнгө салынган функциясына ээ болууга тийиш. Бардык потенциалдуу мыйзам бузу- уларга жол берүү, саясаттардан, процедуралардан жана ички лимиттерден четтөөлөр тууралу өз учурунда алар боюнча шашылыш чаралар көрүлүшү мак- сатында банктын жектечилерине билдирилүүгө тийиш. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

35-1-статья. Банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптери боюнча каражаттарды жайгаштыруу

Банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык опера- ция жүргүзүүчү банктын каражаттарды жайгаштыруу боюнча бүтүмдөрүнүн (келишимдеринин) түрлөрү Шариаттык кењеши тарабынан жактырылган жана Директорлор кењеши тарабынан бекитилген типтүү келишимдерге ылайык жүргүзүлөт. Банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптери боюнча каражат- тарды жайгаштыруу Кыргыз Банкынын талаптарына ылайык жүргүзүлөт. (КР 2009-жылдын 28-марты № 93 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

36-статья. Проценттик ставкалар жана комиссиялык акынын өлчөмү

1. Проценттердин ставкалары жана комиссиялык акы ошондой эле, көр-

сөтүлгөн банктык кызматтар үчүн тарифтер банк тарабынан өз алдынча бел- гиленет. Банктык кызмат көрсөтүү үчүн пайыздардын, комиссиялык сыйакылардын жана тарифтердин ставкаларынын дењгээли жөнүндө маалымат ачык болууга тийиш жана алар коммерциялык же банктык сырдын предмети болушу мүмкүн эмес. Ишенимдүү, жылдык, натыйжалуу салыштырылуучу эсептөөдө пайыздар- дын жана комиссиялык сыйакылардын ставкалары банк жана кардар түзүүчү эки тараптуу келишимдерде, ошондой Эле банктык кызмат көрсөтүү үчүн пайыздык ставкалардын жана комиссиялык сыйакылардын дењгээли жөнүндөгү маалыматты жарыялоо жака таратуу учурунда көрсөтүлүүгө тийиш. Көрсөтүлгөн талаптар сакталбаган учурда Кыргыз банкы банкка карата Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган таасир этүү чараларын колдонууга укуктуу.

2. Банк кардарлар менен макулдашуунун негизинде экономикада

түзүлүп жаткан абалды эске алуу менен депозиттер жана кредиттер боюнча проценттик ставкалардын өлчөмүн мезгил-мезгили менен кайрадан карап чы- га алат. Бул шарт банк менен кардардын ортосунда түзүлгөн келишимдерде бекемделүүгө тийиш.

3. Банк тутумунда монополияга жол бербөө, ошондой эле банктар та-

рабынан сунушталып жаткан кызмат көрсөтүүлөрдүн транспаренттүүлүгүн камсыз кылуу максатында Кыргыз банкы ченемдик укуктук актыларды чыгара алат жана/же банктар үчүн ушул статьянын 1 жана 2-пункттары боюнча чек- төөлөрдү белгилей алат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 16-майындагы N 88 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

36-1-статья. Банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптери

Кыргыз Республикасында салттуу банк иши жана кредиттөө менен катар банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптери да колдонулат. Банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык банктык операцияларды жүргүзүү тартибин Кыргыз Банкы белгилейт. (КР 2009-жылдын 28-марты № 93 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

36-2-статья. Сый акылар жана ушул сыяктуу төлөөлөр

Банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык опера- ция жүргүзүүчү банк кардарларга тиешелүү сый акылардын жана ушул сыяк- туу төлөөлөрдүн тартибин, өлчөмүн жана эрежелерин өз алдынча белгилөөгө укуктуу. (КР 2009-жылдын 28-марты № 93 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

37-статья. Инсайдерлер жана аффилирленген жактар менен операциялар боюнча чектөөлөр

1. (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

2. Банк өз инсайдерлерин (ички жактарды) кредиттөөгө укугу жок:

1) акыркы отчеттук күнгө карата утурумдук чыгымдарга жол берилсе;

2) (Кыргыз Республикасынын 2005-жылдын 1-декабрындагы N 158 Мыйза-

мына ылайык күчүн жоготту)

3) эгерде банк тарабынан бир инсайдерге берилген бардык кредиттер-

дин жана аларды алмаштыруучулардын өлчөмү Кыргыз банкынын ченемдик ак- тыларында аныкталган банктын суммардык капиталынан пайыз түрүндө белги- ленген чектен ашып кеткен болсо;

4) эгерде банктын инсайдерлерине берилген бардык кредиттердин жана

аны алмаштыруучулардын жалпы суммасы Кыргыз банкы тарабынан белгиленген өлчөмүнөн ашып кетсе. 2-1. Эгерде бул учурда калыстык принцибинин талаптарын бузууга жол берилсе, банк инсайдерлерди жана аффилирленген жактарды кредиттөөгө укуксуз. Калыстык принциби банк менен жалпы кызыкчылыгы жок заемщиктер- ге жана банктын олуттуу катышуучуларына кредиттерди берүү шарттарынан айрымаланган бир кыйла ыњгайлуу шарттарда инсайдерлерге жана аффилир- ленген жактарга, ошондой эле олуттуу катышуучуларга банктын кредиттерди берүүгө укугу жоктугун тастыктайт. Кыргыз банкы ушул статьянын талапта- рына ылайык, байланышы бар жактар үчүн объективдүүлүк принциптин тала- бын белгилеши мүмкүн.

3. Банк жана анын туунду компаниялары, эгерде алар жалпы өлчөм бо-

юнча талаптарды кошо алганда, Кыргыз банкынын ченемдик укуктук актыла- рынын талаптарына жооп беришсе, аффилирленген жактар менен жүргүзүлүүчү операцияларга жана бүтүмдөргө катыша алышат. Аффилирленген жактарга берилген ар бир кредит, гарантия, ошондой эле, банк же анын туунду компаниялары тарабынан аффилирленген жактардын кызыкчылыгында чыгарылган вексель же аккредитив бүтүмдү жүргүзүү учу- рунда күрөө менен камсыз болууга тийиш.

4. Баланстан тышкаркы банктын инсайдерлери менен аффилирленген

жактардын баланстан тышкаркы милдеттенмелерин эске алуу менен кредит берүү банктын Директорлор кењешинде талкууланууга тийиш жана банктын Директорлор кењешинин мүчөлөрүнүн чечиминин негизинде гана жана Кыргыз банкы белгилеген нормативдердин чегинде жүзөгө ашырылышы мүмкүн.

5. Кыргыз банкы инсайдерлерге жана аффилирленген жактарга кредит-

терди берүү маселелери боюнча нормативдик актыларды чыгарууга, кредит берүүнүн өлчөмдөрү, ошондой эле, бул компаниялар менен жүргүзүлгөн опе- рациялар жана бүтүмдөр боюнча чектөөлөрдү киргизүүгө укуктуу.

6. Эгерде банк бул операция банктын башка жактар менен операцияла-

рына салыштырмалуу, бир кыйла жењилдетилген шартта жүзөгө ашырыла тур- ган болсо, инсайдерлер жана аффилирлеген жактар, аффилирлеген жактардын жетектөөчү кызматкерлери, инсайдерлердин тууган-туушкандары менен же алардын пайдасы үчүн кайсы болбосун операцияларды жүзөгө ашырууга тийиш эмес. Бул пункттун шарттарын бузуу менен жүзөгө ашырылган операциялар тыйынга арзыбаган болуп саналат. Бир кыйла жењилдетилген шарттарды берүү банк тарабынан бүтүмдөрдү кандайдыр бир жактар менен же кайсы бир жактын пайдасына, анын табияты, максаттары, өзгөчөлүктөрү жана тобокелдиктери боюнча банк башка кардар- лар менен жүзөгө ашырбагандай жүзөгө ашырууну билдирет; же ошол эле башка делген кардарлардан талап кылынганга караганда, сый акынын өлчөмүн азайтуу, банк операцияларын аткаргандыгы үчүн (проценттерди) жана төлөмдөрдү кармоо же камсыз кылууну аз кабыл алуу.

7. Банк кандайдыр бир жак менен ага төмөндөгүдөй мүмкүндүк түзүү

максатында бүтүмдөргө катыша албайт: банктын инсайдеринин же аффилирленген жагынын алдындагы милдеттен- месин төлөө; банктын инсайдеринен жана аффилирленген жагынан кандайдыр бир мүл- ктү сатып алуу; банктын аффилирленген жагы тарабынан эмитирленген баалуу кагаздар- ды сатып алуу.

8. Тиешелүү органдын банк менен инсайдердин, аффилирленген жактар-

дын, аффилирленген жактын жетектөөчү кызматкерлеринин, инсайдерлердин тууган-туушкандарынын ортосундагы кайсыл болбосун бүтүм боюнча чечими банктын Директорлор кењеши тарабынан аны жүргүзүүнүн шарттары каралган- дан кийин гана кабыл алынышы мүмкүн. Банк Кыргыз банкына банктын инсайдерлери жана аффилирленген жакта- ры, аффилирлеген жактардын жетектөөчү кызматкерлери, инсайдерлердин ту- уган-туушкандары менен келишилген бүтүмдөр боюнча маалыматты Кыргыз банкы тарабынан белгиленген форма боюнча берүүгө милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

38-статья. Эсептешүүлөрдү уюштуруу

1. Банк электрондук төлөө системаларын колдонуу менен жүргүзүлүүчү

эсептешүүлөрдү кошуп алганда, Кыргыз Республикасында жана эл аралык банктык тажрыйбада кабыл алынган түрлөрдө эсептешүүлөрдү жүзөгө ашырат.

2. Каражаттарды которууга жана салыктарды төлөөгө байланыштуу кар-

дарлардан төлөм тапшырмалары келип түшкөндө, алардын эсебинде каражат- тар болгондо, салыктарды төлөө боюнча кардарлардын тапшырмаларын атка- руу банк тарабынан биринчи кезекте жүргүзүлөт. Банк салыктык жана башка бюджетке төлөнө турган суммаларды кардар- дын эсебинен каражаттарды алуу боюнча иштер жүргүзүлгөн күндө жөнөтүүгө милдеттүү. Бюджеттен каражаттарды банктын кардарынын эсебине которуу жөнүндө казыналыктан тапшырма келип түшкөндө, бул тапшырмалар алар казыналыктан алынган күнү аткарылат. Эгерде салыктын суммасы төлөм тапшырмасы келип түшкөн күнү бюджетке которулбаса, банкка финансылык санкция колдонулат

- төлөм келип түшкөн күндөн тартып салык бюджетке иш жүзүндө чегерил-

генге чейин кечиктирилген ар бир күн үчүн, которулууга тиешелүү болгон сумманын 0,15 проценти өлчөмүндө туум салынат. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

39-статья. Банктык жөнгө салуулар

1. Туруктуу финансы тутумун сактап туруу, Кыргыз Республикасындагы

банктардын аброюн көтөрүү, кредиторлордун жана аманатчылардын кызыкчы- лыгын коргоо максатында, ошондой эле, банктар тарабынан Кыргыз Респуб- ликасынын банктык мыйзамдарынын, "Терроризмди каржылоого жана кылмыш жолу менен алынган кирешелерди ачыкка чыгарууга (адалдоого) каршы ара- кеттенүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамын жана Кыргыз банкынын нормативдик актыларынын сакталышын камсыздоо үчүн Кыргыз банкы банктар- дын ишин жөнгө салууну жүзөгө ашырат.

2. Банктардын ишин жөнгө салуу менен байланышкан өз милдеттерин

жүзөгө ашыруу максатында Кыргыз банкы төмөндөгү чаралардын кайсынысын болбосун колдонууга:

1) экономикалык нормативдерди белгилөөгө;

2) банктардын, алардын филиалдарынын жана туунду банктарынын ишин

текшерүүгө же бул ишти көз карандысыз аудиторлорго же аудитордук фирма- ларга тапшырууга;

3) финансылык абалды оњдоо боюнча көрсөтмөлөрдү берүүгө;

4) банк ишинде орун алган укук бузууларды жана кемчиликтерди чет-

тетүү жөнүндө сөзсүз түрдө аткарылууга тийиш болгон көрсөтмөлөрдү жи- берүүгө;

5) банк мыйзамдарында каралган алдын ала эскертүү чараларын жана

санкцияларды колдонууга;

6) баланстарды жана отчетторду жана банк иши жөнүндөгү башка доку-

менттерди же маалыматтарды талап кылууга жана алууга;

7) айрым банк иш-аракеттерин жүргүзүүнү убактылуу токтотууга, чек-

төөгө же тыюу салууга;

8) банк лицензиясынын колдонулушун токтото турууга жана аны кайта-

рып алууга;

9) консервациялоо жол-жобосу колдонулсун.

2-1. Кыргыз банкы кыянаттык иштердин алдын алуу максатында кредит- терди берүүдө жана активдүү салымдарды (инвестициялар жана ушуга окшогондор) жүзөгө ашырууда банктар үчүн адилеттүүлүк принцибинин тала- бын коет. Банк тарабынан адилеттүүлүктүн принцибин бузууга жол берилген учурда Кыргыз банкы төмөндө саналып өтүүчү чаралардын бирин же бир не- чесин колдонууга укуктуу:

1) банкка ушундай кредиттердин же салымдардын категориялары боюнча

лимиттерди белгилөө;

2) кошумча күрөө менен камсыз кылууну талап кылуу;

3) капиталдын адекваттуулугуна баа берүү үчүн капиталдан ушундай

кредиттерди же салымдарды эсептен чыгарып салуу;

4) мындай ката кетирүүлөргө тиешеси бар кызмат адамдарын алмашты-

рууну талап кылуу;

5) коомчулукка банк тарабынан адилеттүүлүктүн принцибин жана мый-

замдардын талабын бузууга жол берилгендиги тууралу маалымдоо;

6) ушундай кредиттер боюнча материалдарды укук коргоо органдарына

адилеттүүлүктүн принцибинин талаптарын бузуу менен кредиттерди берүүгө тиешеси бар жактардын жоопкерчилигин кароо үчүн берүү;

7) адилеттүүлүк принцибин дайыма (б.а. 12 ай ичинде эки жолудан

көбүрөөк) бузулууга жол берилген учурларда банктар үчүн ушул Мыйзамда жана "Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндө" Кыргыз Республика- сынын Мыйзамында каралган лицензияны кайтарып алуу жана банкты мажбур- лоо жолу менен жоюу процессинин башталышына чейинки бардык чараларды кабыл алуу.

3. Капиталга карата чет өлкө банкынын филиалдарына көзөмөлдүк, не-

гизги банк (түпкү банк) уюштурулган өлкөнүн банктык көзөмөл органдарына берилет же ошол көзөмөл органы менен келишимге ылайык жүзөгө ашырылат.

4. Банктардын ишин жөнгө салуу айрым банктардай эле консолидация-

ланган негизде, башкача айтканда, банктын банктык топторуна жана аффи- лирленген жактарына карата жүзөгө ашырылышы мүмкүн. Консолидацияланган көзөмөлдүктүн эрежелери Кыргыз банкы тарабынан белгиленет. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158,2009-жылдын 26-майындагы № 167 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

39-1-статья. Экономикалык ченемдер

1. Кыргыз банкы экономикалык ченемдерди жана банктар менен компа-

ниялар тарабынан милдеттүү түрдө сакталуучу эл аралык банк тажрыйбасын- да, ошондой эле банк ишинин жана каржылоонун исламдык принциптерине ылайык операцияларды жүргүзүүчү банктар үчүн стандарттарды белгилөөчү эл аралык уюмдар тарабынан иштелип чыккан пайдаланылуучу башка ченем- дерди жана лимиттерди белгилейт.

2. Ченемдик маанилер жана экономикалык нормативдерди эсептөөнүн

усулдары жана милдеттүү түрдө сактала турган ченемдер жана лимиттер, банктын уставдык жана өздүк капиталдарынын өлчөмдөрү, ачык валюта пози- цияларын эсептөөнүн тартиби жана лимиттери, резервдик талаптардын нор- малары, тиешелүү отчеттуулуктун формалары жана аны берүүнүн мөөнөттөрү Кыргыз банкы тарабынан белгиленет. Кыргыз банкы Кыргыз Республикасынын банк мыйзамдарына ылайык, бан- ктын жетекчилерин жана (же) алардын олуттуу катышуучуларын, болбосо алардын кызмат адамдарын банк тарабынан экономикалык ченемдердин жана (же) башка милдеттүү түрдө сактала турган ченемдердин жана лимиттердин бузулушуна жол бергендиги үчүн жоопкерчиликке тартуу боюнча чараларды көрүүгө укуктуу.

3. Кыргыз банкы өз бийлик укугунун чегинде банктардын ишине

көзөмөлдүк жана укуктук жөнгө салуу функциясын жүзөгө ашыруу максатында бардык банктар, юридикалык жана жеке жактар, ошондой эле мамлекеттик бийлик органдары жана башкаруусу тарабынан милдеттүү түрдө аткарыла турган ченемдик укуктук актыларды чыгарат. (КР 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2009-жылдын 28-марты № 93

Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

39-2-статья. Таасир этүүнүн чектөөчү чаралары

1. Кыргыз банкы ченемдик жана милдеттүү түрдө сактала турган че-

немдердин жана лимиттердин, Кыргыз банкынын ченемдик укуктук актылары- нын бузулушун, анын ичинде банктын кызмат адамдары, кызматкерлери жана аффилирленген жактары тарабынан анын финансылык коопсуздугуна жана ту- рукташтыгына, ошондой эле аманатчылардын таламдарына коркунуч алып ке- лиши мүмкүн болгон укук ченемсиз иш-аракеттеринин (иш-аракетсиздигинин) натыйжасы болуп саналуучу ката кетирүүлөрдү тапкан учурда, Кыргыз банкы банкка жана анын аффилирленген жактарына карата мыйзамдар тарабынан белгиленген таасир этүүнүн чектөөчү чараларын колдонууга укуктуу. Таасир этүүнүн чектөөчү чараларын колдонуунун тартиби Кыргыз банкы тарабынан белгиленет.

2. Ушул Мыйзамды аткаруу боюнча Кыргыз Республикасынын Улуттук

банкы менен банктардын же банк операцияларынын айрым түрлөрүн жүзөгө ашыруучу уюмдардын жана алардын уюмдаштыруучуларынын (катышуучулары- нын), юридикалык жактардын жана жеке адамдардын ортосундагы келип чыгу- учу бардык талаш-тартыш маселелери талаш-тартыштарды жөнгө салуунун сотко чейинки тартибин милдеттүү түрдө сактоо менен Кыргыз Республика- сынын мыйзамдары тарабынан белгиленген тартипте чечилет. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

40-статья. Банктык көзөмөл

Кыргыз банкы берилген финансылык жана башка отчеттор (тышкы көзөмөл) боюнча банктардын ишине, анын ичинде консолидациялоо негизин- де, банктык топтор менен аффилирленген жактардын ишине изилдөөлөрдү жа- на талдоолорду уюштуруу жолу аркылуу, ошондой эле жериндеги түздөн-түз текшерүүлөрдү уюштуруу менен көзөмөлдүктү жүзөгө ашырат.

41-статья. Банктык тышкы көзөмөл

Банктык тышкы көзөмөлдү уюштуруу үчүн Кыргыз банкы ыйгарым укук берилген инспекторлорду дайындайт. Банктын финансылык жана башка отчетторун, документтерин изилдөөдө жана аларды талдоодо Кыргыз банкынын ыйгарым укуктуу инспекторлорунда банк ишине байланыштуу кандайдыр бир маселелер келип чыккан учурда алар кошумча зарыл маалыматтарды жана документтерди, алардын отчетторуна ти- ешелүү түшүндүрүүлөрдү жана тактоолорду талап кыла алышат.

42-статья. Банк ишин инспекциялоо

1. Кыргыз банкы банк ишин инспекциялоону өз алдынча же болбосо ау-

диторлорду же аудитордук уюмдарды тартуу менен жүргүзөт. Кыргызстан банкы терроризмди каржылоого жана кылмыш жолу

менен алынган кирешелерди ачыкка чыгарууга (адалдоого) каршы

аракеттенүү максатында ички көзөмөлдү уюштуруу маселелери боюнча

Кыргызстан банкы тарабынан лицензиялануучу жана жөнгө салынуучу

банктардын жана башка финансылык-кредиттик мекемелердин ишмердигине

инспекциялоону жүргүзөт жана анын жыйынтыктары жөнүндө маалыматты

терроризмди каржылоого жана кылмыш жолу менен алынган кирешелерди

ачыкка чыгарууга (адалдоого) каршы аракеттенүү боюнча ыйгарым укуктуу

органга жөнөтөт.

2. Кыргыз банкы Кыргыз банкы тарабынан бекитилген процедураларга

ылайык банкка текшерүү жөнүндө кат жүзүндө билдирүүнү жана башка зарыл документтерди жөнөтүү менен банк ишинин же анын ишинин кандайдыр бир аспектисинин мүнөзү жана абалы тууралу текшерүү жүргүзүү жана отчет берүүсү үчүн инспектор катары бир же бир нече компетенттүү адамдарды дайындоого акылуу.

3. Банк, аффилирленген жактар жана инсайдерлер (Директорлор жана

Башкарманын кењешинин мүчөлөрүн, олуттуу катышуучуларды, кызмат адамда- рын, аудиторлорду жана башка жактарды кошо алганда) Кыргыз банкы тара- бынан дайындалган инспекторлорго Кыргыз банкы берген кат жүзүндөгү көр- сөтмөлөрдө камтылган маселелер боюнча инспекциялоого көмөктөшүүгө, ошондой эле, банктын кызмат адамдарына жана кызматкерлерине суроо са- лууну жана текшерүү үчүн зарыл болгон маалыматтарды алуу мүмкүнчүлүгүн камсыздоого милдеттүү. Ыйгарым укуктарын кат жүзүндө көрсөтүү менен Кыргыз банкынын инс- пекторлору;

- Директорлор кењешинин жана Башкармасынын мүчөлөрү, банктын кыз-

маткерлери, тышкы аудиторлор, юристтер менен ањгемелешүүлөрдү өткөрүү- гө, тиешелүү документтерден көчүрмөлөрдү же болбосо жазып алууга жана банктын олуттуу катышуучулары, контролдоочу жактар болуп саналган же мурда болушкан банктан же жактардан алынган документтер боюнча түшүн- дүрмөлөр берүүнү талап кылууга;

- банк ишин текшерүүгө байланыштуу жана башка иш чараларды

жүргүзүүгө;

- кредиттер жана ага тењештирилген активдер боюнча потенциалдуу

жоготууларга шайкеш резервдерди түзүүгө жана аны колдоп турууга буйрут- маларды даярдоого укуктуу.

4. Кыргыз банкы тарабынан банк ишине инспектирлөөнү жүзөгө ашыруу

банктык топко кирген бардык компанияга, банк менен жалпы кызыкчылыгы бар бардык башка компанияларга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын ай- магында иштеп жаткан четөлкө банктарынын филиалдарына, өкүлчүлүктөрүнө жана туунду банктарына карата колдонулат. Жогоруда белгиленген компани- ялар жана алардын кызмат адамдары Кыргыз банкынын өз ыйгарым укуктарын жүзөгө ашыруусунда ага ушундай эле дењгээлде банктан жана алардын кыз- мат адамдарынан талап кылынуучу көмөк көрсөтүүгө жана тоскоолдук кыл- боого милдеттүү. Эгерде банктын аффилирленген жактын ишине башка ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан көзөмөлдүк жүргүзүлүүгө (контролдук кылуу, текшерүү) тийиш болсо, ушул статьяга ылайык Кыргыз банкы тиешелүү маа- лыматтарды алуу үчүн ошол ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын отчетто- рун жана башка материалдарын пайдаланууга укуктуу. Ошондой эле, эгерде башка ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Кыргыз банкы үчүн зарыл болгон маалыматтарды камтый албаса же Кыргыз банкынын пикири боюнча башка ый- гарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилген маалыматтар жетишсиз болсо, Кыргыз банкы мындай аффилирленген жактарга инспектирлөөнү жүргү- зүүгө укуктуу.

5. Банктын ишин инспекциялоонун жүрүшүндө алынган маалыматтарды

ачыкка жарыялоого же болбосо үчүнчү жакка берүүгө инспекторлорго тыюу салынат. Инспекциялоону жүргүзгөн адамдар банк ишин текшерүүнүн жүрүшүндө алынган жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык банк үчүн банк- тык же коммерциялык купуя сырды камтыган маалыматтарды ачыкка чыгарган- дыгы же үчүнчү жакка бергендиги үчүн жоопкерчилик тартышат.

6. Текшерүүнү жүргүзүүнүн тартиби эл аралык банктык тажрыйбаларды

эске алуу менен Кыргыз банкы тарабынан аныкталат. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158,2009-жылдын 26-майындагы № 167

Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

43-статья. Маалымат жана документтер

1. Ушул Мыйзамга ылайык өз милдеттерин жүзөгө ашыруу үчүн Кыргыз

банкы банк банктын, банктын олуттуу катышуучусунун же банктык топтогу бардык катышуучулардын жана банк менен жалпы кызыкчылыгы бар жактардын колунда болгон тиешелүү кайсы болбосун маалыматты талап кылууга жана алууга укуктуу.

2. Республиканын мыйзамдарында каралган учурлардан тышкарыда алын-

ган маалыматтар банктын макулдугусуз үчүнчү жакка берилбейт. (Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 26-мартындагы N 63, 2005-жыл- дын 1-декабрындагы N 158 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)