Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин «Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин регламенти жөнүндө» Мыйзамы

1-статья.

Жогорку Кењеш - Кыргыз Республикасынын парламенти - мыйзам чыгаруу бийлигин жана өз ыйгарым укуктарынын чегинде контролдоочу иш-милдеттер- ди жүзөгө ашыруучу өкүлчүлүктүү орган болуп саналат. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши (мындан ары - Жогорку Кењеш) партиялык тизме боюнча беш жылдык мөөнөткө шайланган 90 депутаттан ту- рат. Жогорку Кењеш өзүнө тиешелүү болгон маселелерди Кыргыз Республика- сынын Конституциясына, ушул Мыйзамга жана Кыргыз Республикасынын дагы башка ченемдик укуктук актыларына ылайык өз алдынча чечет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

2-статья.

Жогорку Кењештин иши маселелерди ачык-айкын, эркин, жамааттык тал- куулоо менен чечүүнүн принциптерине негизденет. Жогорку Кењештин жыйналыштары ачык өткөрүлөт ушул Регламентте ка- ралган учурларда Жогорку Кењеш жабык жыйналыштарды өткөрүүгө укуктуу.

3-статья.

Жогорку Кењештин туруктуу турган жери Кыргыз Республикасынын бор- бору - Бишкек шаары болуп саналат. Жогорку Кењеш мамлекеттин менчигинде турган имаратта жайгашат. Жо- горку Кењештин имаратына мамлекеттик Желек жана мамлекеттик Герб или- нет. Жогорку Кењештин иштерин камсыз кылуучуларды кошпогондо, Жогорку Кењештин имаратына, Жогорку Кењештин карамагындагы жайларга, курулма- ларга, анын аянтына башка уюмдар менен мекемелерди жайгаштырууга жол берилбейт. Жогорку Кењештин имараты, ошондой эле Жогорку Кењештин карамагында турган "Алтын-Көл" пансионаты жана Жогорку Кењештин Автотранспорт ишка- насы режимдик мүнөздөгү мамлекеттик маанилүү объектилер болуп саналат. Жогорку Кењештин имаратынын жана ага тиешелүү аймактын, "Ал- тын-Көл" пансионатынын жана Жогорку Кењештин Автотранспорт ишканасынын аймактарынын, ошондой эле көрсөтүлгөн объекттердин имараттарында жана аймактарында турган адамдардын коопсуздугун камсыз кылуу күзөт кызматы тарабынан жүзөгө ашырылат. Жогорку Кењештин имаратында жана аймактарында, "Алтын-Көл" пансио- натында жана Автотранспорт ишканасынын аймактарында жүрүү жана болуу тартиби жоболор менен жөнгө салынат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын, 2008-жылдын 23-июнундагы N 132 Мыйзамынын редакцияларына ылайык)

4-статья.

Жогорку Кењештин карамагына төмөнкүлөр кирет:

1) Кыргыз Республикасынын Конституциясында белгиленген тартипте

Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү;

2) мыйзамдарды кабыл алуу;

3) өзү кабыл алган мыйзамдарды расмий чечмелөө;

4) Кыргыз Республикасынын чегараларын өзгөртүү;

5) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү киргизген республикалык бюджетти

жана анын аткарылышы жөнүндө отчетту бекитүү;

6) Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык түзүлүшүнүн

маселелерин чечүү;

7) Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоону дайындоо;

8) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү киргизген социалдык-экономикалык

өнүгүүнүн жалпы мамлекеттик программаларын бекитүү;

9) Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин сунуштамасы боюнча

Өкмөтүнүн түзүмүн бекитүү;

10) Кыргыз Республикасынын Конституциясында каралган учурларда

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн айрым мүчөсүнө ишеним көрсөтпөө;

11) Кыргыз Республикасынын Президентинин сунуштамасы боюнча Кыргыз

Республикасынын Конституциялык сотунун судьяларын шайлоо жана кызматы- нан бошотуу;

12) Кыргыз Республикасынын Президентинин сунуштамасы боюнча Кыргыз

Республикасынын Жогорку Сотунун судьяларын шайлоо жана кызматынан бошо- туу;

13) Кыргыз Республикасынын Президентинин кайрылууларын жана бил-

дирүүлөрүн угуу;

14) Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорун дайындоого макулдук

берүү, аны сот тартибинде салынуучу жазык жана администрациялык жооп- керчиликке тартууга макулдук берүү;

15) Кыргыз Республикасынын Президентинин сунуштамасы боюнча Кыргыз

Республикасынын Улуттук банкынын төрагасын шайлоо;

16) Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча

борбордук комиссиянын төрагасын дайындоого макулдук берүү;

17) Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча

борбордук комиссиянын курамынын жарымын шайлоо, мыйзамда каралган тар- типте жана учурларда аларды кызматынан бошотуу;

18) Кыргыз Республикасынын Президентинин сунуштамасы боюнча Кыргыз

Республикасынын Эсептөө палатасынын төрагасын шайлоо жана кызматтан бо- шотуу;

19) Кыргыз Республикасынын Президентинин сунуштамасы боюнча Кыргыз

Республикасынын Эсептөө палатасынын бардык аудиторлор курамын шайлоо жана кызматтан бошотуу;

20) Кыргыз Республикасынын Омбудсменин (Акыйкатчыны) шайлоо жана

кызматынан бошотуу, аны жазык жана сот тартибинде салынуучу администра- циялык жоопкерчиликке тартууга макулдук берүү;

21) Кыргыз Республикасынын Омбудсменинин (Акыйкатчынынын) сунушта-

масы боюнча Омбудсмендин орун басарларын шайлоо жана кызматынан бошо- туу, аларды жазык жана сот тартибинде салынуучу администрациялык жооп- керчиликке тартууга макулдук берүү;

22) мыйзамда белгиленген тартипте эларалык келишимдерди ратифика-

циялоо жана денонсациялоо:

23) өзгөчө абалды киргизүү бул маселе боюнча Кыргыз Республикасы-

нын Президентинин жарлыктарын бекитүү же жокко чыгаруу;

24) согуш жана тынчтык маселелерин чечүү, аскердик абалды кирги-

зүү, согуш абалын жарыялоо, бул маселелер боюнча Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктарын бекитүү же жокко чыгаруу;

25) тынчтыкты жана коопсуздукту колдоо боюнча мамлекеттер аралык

келишимдик милдеттенмелерди аткаруу зарылчылыгы болгон учурда Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүн анын чектеринен тышкары жерлерде пай- далануу мүмкүнчүлүгүнүн маселесин чечүү;

26) Кыргыз Республикасынын аскердик наамдарын, дипломатиялык ранг-

дарын класстык чендерин жана башка атайын наамдарын белгилөө;

27) Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктарын жана ардактуу

наамдарын уюштуруу;

28) мунапыс жөнүндө актыларды чыгаруу;

29) чет мамлекеттердин эларалык уюмдардын жетекчилеринин жана баш-

ка өкүлдөрүнүн чыгып сүйлөгөн сөздөрүн угуу;

30) Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун, Кыргыз Респуб-

ликасынын Жогорку сотунун төрагаларынын, Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ар жылдык баяндамаларын угуу;

31) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн иши жөнүндө Кыргыз Республи-

касынын Премьер министринин, Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорунун Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын төрагасынын, Кыргыз Республика- сынын Эсептөө палатасынын төрагасынын ар жылдык отчетторун угуу;

32) Кыргыз Республикасынын Президентине каршы айып коюу, Кыргыз

Республикасынын Президентин кызматынан четтетүү; Ушул статьяда көрсөтүлгөн кызмат адамдарынын ар жылдык отчетторун жана баяндамаларын угуу Кыргыз Республикасынын Конституциясынын жана мыйзамдарынын тийиштүү мамлекеттик органдар менен алардын кызмат адам- дарынын өз алдынчалуулугу жана көзкаранды эместиги жөнүндөгү жоболорун эске алуу менен жүзөгө ашырылат. Жогорку Кењештин актылары мыйзам жана токтом түрүндө кабыл алынат Жогорку Кењеш ушул статьянын 1-пунктунун 1, 3-6, 9, 22, 28-пунктчала- рында каралган маселелер боюнча мыйзамдарды кабыл алат, калган маселе- лер боюнча, анын ичинде мыйзамдардын аткарылышына контролдукту жүзөгө ашыруу боюнча токтом кабыл алат. Жогорку Кењеш токтом формасында кабыл алынуучу билдирүүлөрдү жана кайрылууларды жасоого акылуу. Жогорку Кењеш Кыргыз Республикасынын Конституциясында жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

5-статья.

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши өз курамынан ушул Мыйзамда белгиленген тартипте депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин Төрагасын, Жогорку Кењештин Төрагасынын орун басарларын шайлайт.

6-статья.

Жогорку Кењештин Төрагасы:

1) Жогорку Кењештин жыйналыштарын алып барат;

2) Жогорку Кењештин жыйналыштарында каралуучу маселелерди даярдоо-

го жалпы жетекчиликти жүзөгө ашырат;

3) Жогорку Кењеш кабыл алган актыларга кол коет;

4) Кыргыз Республикасында жана анын чегинен тышкаркы жерлерде Жо-

горку Кењештин агынан чыгат, Жогорку Кењештин Президент, Өкмөт, мамле- кеттик бийликтин аткаруу жана сот бутактары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен өз ара байланышын камсыз кылат;

5) Жогорку Кењештин Аппаратынын ишине жалпы жетекчиликти жүзөгө

ашырат жана контролдук кылат, тийиштүү тескемелерди чыгарат;

6) Жогорку Кењештин документтеринин жүгүртүлүшү жөнүндө жобону бе-

китет;

7) Кыргыз Республикасынын Президентинин, Кыргыз Республикасынын

Өкмөтүнүн же Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын үчтөн бири- нен кем эмесинин сунушу боюнча Жогорку Кењештин кезексиз сессияларын чакырат;

8) Жогорку Кењештин Төрагасынын орун басарларынын жана Жогорку Ке-

њештин комитеттеринин төрагаларынын кызматтык милдеттерин аткарышын контролдойт;

9) Жогорку Кењештин жооптуу кызмат адамдарынын иш сапарлары жөнүн-

дө тескеме чыгарат, иш сапарында аткарган иштери тууралу отчету беки- тет, же ушул милдетти өзүнүн каалоосу боюнча Төраганын орунбасарларынын бирөөсүнө жүктөйт;

10) Жогорку Кењештин тапшырмаларын аткарат;

11) Жогорку Кењешке сунуш кылынган мыйзам долбоорлорун жана мате-

риалдарды аларды кароонун жүрүшүнө байланышкан маселелерге ылайык коми- теттерге, депутаттык фракцияларга жиберет;

12) Жогорку Кењештин Аппаратынын жетекчисин жана анын орун басар-

ларын, Жогорку Кењештин Иш башкармалыгынын Иш башкаруучунун жана анын орунбасарларын кызматка дайындайт жана бошотот;

13) Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык төмөн-

дөгүлөрдү кызматка дайындайт жана бошотот: Аппараттын жетекчисинин сунуштамасы боюнча Жогорку Кењештин Аппа- ратынын, Жогорку Кењештин Иш башкармасынын башкаруучусунун сунуштамасы боюнча түзүмдүк бөлүмдөрүнүн жетекчилерин жана алардын орунбасарларын; Аппараттын жетекчисинин сунуштамасы боюнча тийиштүү комитеттердин төрагалары менен макулдашуу аркылуу комитеттердин бөлүмдөрүнүн жетекчи- лерин жана алардын орунбасарларын; тийиштүү депутаттык фракциялардын лидерлеринин сунуштамасы боюнча

- депутаттык фракциялардын бөлүмүнүн (секторунун) жетекчилерин.

14) Жогорку Кењешке бөлүнүп берилген каражаттарды Жогорку Кењештин

бекитилген бюджетине жана чыгымдарынын сметасына ылайык тескейт;

15) Жогорку Кењештин жана анын органдарынын ар-намысын жана ка-

дыр-баркын сактоо, коргоо боюнча чараларды көрөт;

16) Жогорку Кењештин коопсуздугун камсыз кылат;

17) Жогорку Кењештин иш тартибин жана ырааттамасын сактоону камсыз

кылат;

18) Жогорку Кењештин ишинин жалпы программасынын долбоорлорун иш-

теп чыгуу, Жогорку Кењештин жыйналыштарында кезектеги айда каралууга жаткан маселелердин календарын түзүү үчүн координациялык кењешме өткө- рөт;

19) имарат-жайларды, курулмаларды, жабдууларды, транспортту, ошон-

дой эле Жогорку Кењешке тиешелүү болгон аймакты пайдалануу маселесин чечет;

20) кабыл алынган Жогорку Кењештин токтомдорунун аткарылышына кон-

тролду жүзөгө ашырат;

21) Жогорку Кењештин чыгымдарынын сметасынын долбоорун иштеп чы-

гууну камсыз кылат жана бюджеттик жыл аяктаганга 3 ай калгандан кечик- тирбестен аны Жогорку Кењештин кароосуна коет;

22) бюджеттик жыл аяктагандан кийин бир жарым айдан кечиктирбестен

Жогорку Кењештин өткөн жылдагы чыгымдары жана алардын Жогорку Кењештин чыгымдарынын бекитилген сметасына туура келиши же андан четтегендиги тууралу Жогорку Кењештин кароосуна жазуу жүзүндө кењ кесири отчет бе- рет;

23) эгерде киргизилип жаткан мыйзам долбоорлоруна коюлуучу ушул

Мыйзамдын талаптары аткарылбаса Жогорку Кењешке киргизилген мыйзам дол- боорлору боюнча Жогорку Кењештин комитеттеринин корутундусунун (чечими- нин) негизинде мыйзам чыгаруу демилгесинин укугун субъекттерге кайтарып берет;

24) Жогорку Кењеште каттоодон өткөн депутаттык фракцияларга ушул

Мыйзамда көрсөтүлгөн иш милдеттерин жүзөгө ашырышына көмөк көрсөтүү максатында бөлмөлөр, керектүү жабдуу шайман берет аларга ишенимин акта- ган администрациялык техникалык кызматкерлерди бекитет;

25) Жогорку Кењештин ишин уюштуруу боюнча дагы башка ыйгарым укук-

тарды жүзөгө ашырат. Жогорку Кењештин Төрагасынын тескемеси депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынган Жогорку Кењештин чечими боюнча өз- гөртүлүшү толукталышы, жокко чыгарылышы мүмкүн. Жогорку Кењештин Төрагасы Жогорку Кењешке жоопкер жана ар жылы өз иши жана Жогорку Кењештин Аппаратынын ишинин уюштурулушу тууралу Жогор- ку Кењешке отчет берет. Төрага ушул регламенттин жоболоруна ылайык маселелерди талкуулоого катышуу үчүн депутаттык фракцияларга бирдей мүмкүнчүлүк түзөт. Жогорку Кењештин Төрагасы Жогорку Кењештин жыйналышынын учурунда Кыргыз Республикасынын Конституциясын жана ушул Регламентти жетекчилик- ке алат. Жогорку Кењештин жыйналышынан тышкары учурда өзү мүчө болгон фракциянын ишине катышууга жана фракциялык тартипке баш ийүүгө милдет- түү. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 138 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

7-статья.

Жогорку Кењештин Төрагасынын орун басарлары Жогорку Кењештин Төра- гасы жокто анын ордун басышат, Жогорку Кењештин Төрагасынын тапшырмасы боюнча Жогорку Кењештин жыйналыштарын алып барышат, алардын ортосундагы милдеттердин өз ара бөлүштүрүлүшүнө ылайык, айрым иш-милдеттерин атка- рышат.

8-статья.

Жогорку Кењеш өзүнүн депутаттарынын ичинен Жогорку Кењештин коми- теттерин түзөт Жогорку Кењештин комитеттеринин курамынын эњ аз саны үч- төн кем эмес депутаттан турууга тийиш. Жогорку Кењештин комитеттеринин саны, алардын карамагындагы масе- лелер, ошондой эле алардын курамы боюнча сунуштарды депутаттык фракция- лар киргизет. Жогорку Кењештин комитеттерин түзүү, алардын карамагындагы маселе- лерди аныктоо жөнүндө токтом Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы са- нынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

9-статья.

Жогорку Кењештин комитеттери өздөрүнүн карамагына кирген маселелер боюнча:

1) мыйзам долбоорлорун даярдоону жана алдын ала кароону жүзөгө

ашырышат жана аларды бир айлык мөөнөттөн кечиктирбестен өздөрүнүн кору- тундулары менен Жогорку Кењештин кароосуна киргизишет;

2) Жогорку Кењеш өткөрүүчү парламенттик угууларды уюштурушат;

3) Жогорку Кењеш анын комитеттери тарабынан кабыл алынган мыйзам-

дардын жана чечимдердин ишке ашырылышын контролдошот;

4) республикалык бюджеттин долбоорунун тиешелүү бөлүмдөрү боюнча

корутундуларды жана сунуштарды беришет;

5) өз ишин уюштуруу маселелерин чечишет;

6) өздөрүнүн карамагына кирген маселелер боюнча аткаруу бийлигинин

мамлекеттик органдарынын, мекемелеринин, ведомстволорунун жана уюмдары- нын жетекчилери угушат;

7) каралып жаткан маселелерди талкуулоо үчүн башка комитетке

берүүгө байланыштуу Жогорку Кењештин Төрагасына сунуштарды киргизишет;

8) башка комитет тарабынан каралуучу маселе боюнча өзүнүн пикирин

берет;

9) мыйзамдарда каралган дагы башка маселелерди карашат.

Жогорку Кењештин ыйгарым укуктарына кирген кызмат адамдарын дайын- доо жана шайлоо, мамлекеттик кызматка дайындоо жана кызматтан бошотуу үчүн Жогорку Кењештин макулдугун берүү Жогорку Кењештин тиешелүү коми- теттеринин корутундусу болгондо жүргүзүлөт.

10-статья.

Жогорку Кењеш Жогорку Кењештин компетенциясына кирген маселелерди чечүү үчүн убактылуу комиссияларды (мындан ары - комиссиялар) түзө алат. Комиссиялардын уюштурулушу жана иштөө тартиби Жогорку Кењеш тара- бынан белгиленет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

11-статья.

Комитеттин, комиссиянын мүчөсү болгон Жогорку Кењештин депутаты анын жыйналыштарына катышууга милдеттүү. Комитеттердин, комиссиялардын жыйналыштарына алардын курамына кир- беген Жогорку Кењештин депутаттары кењеш берүү добуш укугу менен каты- шышы мүмкүн.

12-статья.

Комитеттердин, комиссиялардын жыйналыштарына Кыргыз Республикасы- нын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлү, Кыргыз Республикасынын Прези- дентинин атайын өкүлү, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн туруктуу өкүлү, Кыргыз Республикасынын Өкмөт мүчөлөрү, ошондой эле жыйналышта мыйзам долбоорлору каралып жаткан мыйзам чыгарууга демилге укугунун субъектте- ринин өкүлдөрү да катышууга укуктуу. Комитеттердин, комиссиялардын жыйналышына эксперттер, мамлекеттик таламдаш органдардын, саясий партиялардын, коомдук бирикмелердин, ошон- дой эле массалык маалымат каражаттарынын өкүлдөрү чакырылышы мүмкүн. (КР 2006-жылдын 17-январындагы N 5 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

13-статья.

Комитеттер, комиссиялар мамлекеттик бийлик органдарынан, менчикте мамлекеттин үлүшү болгон ишканалардан, мекемелерден, уюмдардан өздөрү- нүн ишине керек болгон документтер менен материалдарды суратып алууга, алардын кызмат адамдарын өздөрүнүн жыйналышына чакырууга укуктуу. Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органда- ры, мамлекеттик жана муниципалдык уюмдар, ишканалар жана мекемелер, ошондой эле менчигинде мамлекеттин үлүшү болгон башка юридикалык жактар жана алардын кызмат адамдары бир айлык мөөнөттө Жогорку Кењештин коми- теттерине жана комиссияларына алар сураган документтер менен материал- дарды берүүгө милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

14-статья.

Жогорку Кењештин комитеттери жана комиссиялары өздөрүнүн компетен- циясындагы бардык маселелер боюнча сунуш иретиндеги же милдеттүү түрдө- гү чечимдерди кабыл алышат. Жогорку Кењештин комитеттеринин жана комиссияларынын чечимдерин алышкан мамлекеттик органдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органда- ры, мамлекеттик жана муниципалдык уюмдар, ишканалар жана мекемелер, ошондой эле менчигинин үлүшүндө мамлекеттик же муниципалдык үлүшү бар башка юридикалык жактар аларды кароого милдеттүү Кароонун натыйжалары же көрүлгөн чаралар тууралу Жогорку Кењештин комитеттерине же комиссия- ларына бир айдан кечиктирилбестен же Жогорку Кењештин комитеттери жана комиссиялары белгилеген башка мөөнөттүн ичинде маалымат берилүүгө тий- иш. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

15-статья.

Жарандардын укугуна жана кызыкчылыгына зыян келтириши мүмкүн бол- гон мыйзамдарды же башка ченемдик укуктук актыларды бузуулар Жогорку Кењештин комитеттери тарабынан табылган учурларда, эгер алар тез арада четтетилбесе, бул мыйзам бузууларды милдеттүү түрдө четтетүү жөнүндө чечим кабыл алынат. Чечимде бузулган мыйзам же дагы башка ченемдик укуктук акты, бузу- улардын мүнөзү көрсөтүлүүгө жана аны четтетүү боюнча айкын сунуштар камтылууга тийиш. Комитеттин жана Жогорку Кењештин комиссияларынын чечими мыйзамды же ченемдик укуктук актысын бузууга жол берген органга же кызмат адамы- на, болбосо баш ийүү жагынан жогору турган органга же жол берилген бу- зууларды четтетүүгө ыйгарым укуктуу кызмат адамына жиберилет. Комитеттин жана Жогорку Кењештин комиссияларынын чечими токтоосуз каралууга тийиш. Аны кароонун натыйжалары жөнүндө тиешелүү комитетке жүйөлүү жооп берилет. Эгерде мыйзамдардын же ченемдик укуктук актынын бузууларын четте- түү боюнча Жогорку Кењештин комитеттеринин жана комиссияларынын чечим- дери мамлекеттик орган, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы же алар- дын кызмат адамы тарабынан аткарылбаса же талапка ылайык аткарылбаса, Жогорку Кењештин комитеттери жана комиссиялары жогору турган мамлекет- тик органга тартип бузууларды четтетүү жана колдонуудагы мыйзамдарга ылайык кызмат адамын жоопкерчиликке тартуу тууралу сунуштама киргизет. Эгерде жогору турган орган да мыйзамдарды же ченемдик-укуктук ак- тыларды четтетүү боюнча тийиштүү чара кабыл албаса, Жогорку Кењештин комитеттери жана комиссиялары парламенттик угууну өткөзүүгө укугу бар, парламенттик угууда мыйзамдарды же укуктук-ченемдик актыларды бузууга жол берген адамдарга Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасына су- нуштама жөнөтүү жөнүндө чечим кабыл алынышы мүмкүн. Бул учурда жогору турган орган же кызмат адамы бир айдын ичинде тиешелүү комитетке жана Жогорку Кењештин комиссияларына кабыл алынган чечим жөнүндө билдирет. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

16-статья.

Жогорку Кењештин комитеттери өздөрүнүн контролдук ыйгарым укукта- рын жүзөгө ашыруу максатында мыйзам бузуулардын фактысы же мыйзам жобо- лорунун же Жогорку Кењештин дагы башка ченемдик укуктук актыларынын ат- карылбай жатышы жөнүндө мамлекеттик жана коомдук мааниси бар башка ма- селелер боюнча аргандай мамлекеттик органга, жергиликтүү өзалдынча баш- каруу органдарына жана Кыргыз Республикасынын аргандай кызмат адамына кайрылууга укуктуу. Мыйзамдын же Жогорку Кењештин чечимдеринин аткарылышын текшерген учурда комитеттер, Жогорку Кењештин комиссиялары өздөрү өткөрүп жаткан иш-чараларга катышууга контролдук-көзөмөлдөө функциялары бар мамлекет- тик контролдоо органдарынын, ошондой эле мамлекеттик эмес аудитордук кызматтардын өкүлдөрүн, айрым адистерди тартууга укуктуу. Мамлекеттик органдар, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары менчигинин түрүнө карабастан ишканалар, мекемелер, уюмдар жана алардын кызмат адамдары Жогорку Кењештин комитеттерине жана комиссияларына мый- зам тарабынан корголуучу мамлекеттик жана мыйзам менен корголуучу башка сырды эске алуу менен алардын сураган документтерин, материалдарын, маалыматтарын берүүгө жана көмөк көрсөтүүгө милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

17-статья.

Депутаттык фракция - саясий партиялардын тизмеси боюнча (б.а. пар- тиялык негизде) Жогорку Кењешке өткөн депутаттардын ичинен түзүлгөн Жо- горку Кењештин депутаттарынын бирикмеси. Депутаттык фракция Жогорку Кењештин жањы курамынын иши башталганы- на чейин бир күн мурун же анын ишинин биринчи күнү түзүлөт. Депутаттык фракцияны түзүү жөнүндө жазуу жүзүндөгү маалымдоо тизмелик курамы менен бирге маалымат иретинде башка депутаттык фракцияларга таратылат. Фракцияны депутаттык фракциянын мүчөлөрү шайлаган лидер башкарат Депутаттык фракциянын лидери фракциянын Жогорку Кењеште партиянын сая- сатын жүргүзөт, анын ишин уюштурат жана координациялайт, Жогорку Кењеш- тин жетекчи органдарына талапкерлерди сунуштайт, жарыш сөздөрдө фракци- ялардын атынан чыгып сүйлөйт, анын чечимдеринин аткарылышын контрол- дойт, Жогорку Кењештин жана мамлекеттик бийликтин аргандай бутактарынын жетекчилиги менен байланыш түзөт, депутаттык фракция кабыл алган бардык документтерге кол коет, депутаттык фракциянын бөлүмү (сектору) менен жалпы жетекчиликти жүзөгө ашырат. Депутаттык фракциялар өздөрүнүн чечимдери жөнүндө Жогорку Кењештин Төрагасына маалымат берип турушат. Зарыл учурларда депутаттык фракция милдеттүү түрдө же эркин добуш берүү тууралу чечим кабыл алат. Депутаттык фракциянын ишин өзү ушул Мыйзамга ылайык өз алдынча уюштурулат.

18-статья.

Депутаттык фракциялар төмөнкүлөр боюнча сунуш киргизүүгө укуктуу:

1) Жогорку Кењештин жыйналышынын күн тартиби;

2) Жогорку Кењештин комитеттерин жана комиссияларын, ошондой эле

парламенттик делегацияларды дайындоо, өзүнүн өкүлдөрүн Жогорку Кењеште- ги пропорционалдуу өкүлчүлүгүн эсепке алуу менен алардын курамына шай- лоо же кайра чакыртып алуу маселелери;

3) Ар бир депутаттык фракция түзүмү жана штаттык саны Жогорку Ке-

њештин Төрагасы тарабынан аныкталган бөлүм (сектор) тарабынан камсызда- лат;

4) комиссияларды, ошондой эле иштин аргандай тармактары боюнча жу-

мушчу топторду жана эксперттер топторун түзүү;

5) парламенттик угууларды өткөрүүгө демилге көтөрүү;

6) ушул Мыйзамда белгиленген башка маселелер боюнча сунуштарды

киргизүүгө укуктуу. Депутаттык фракцияларга иштөө үчүн бөлмө жай, оргтехникасы, кењсе буюмдары берилет жана алардын натыйжалуу иштөөсү үчүн зарыл кызматтар көрсөтүлөт. Ар бир депутаттык фракция бөлүм (сектор) менен камсыз кылынат, анын түзүмү жана штаттык саны Жогорку Кењештеги фракциялардын пропорци- оналдуу өкүлчүлүгүн эске алуу менен Жогорку Кењештин Төрагасы тарабынан аныкталат. (КР 2008-жылдын 15-декабрындагы N 261 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

20-статья.

Жогорку Кењештин сессиялары жыйналыштар түрүндө ишке ашырылат жана сентябрдын биринчи жумуш күнүнөн тартып жана кийинки жылдын июнунун акыркы жумуш күнүнө чейин жылына бир жолу өткөрүлөт. Жогорку Кењештин сессиясы Жогорку Кењештин жыйналыштарынан, коми- теттердин, комиссиялардын, депутаттык фракциялардын жыйналыштарынан ту- рат. Жогорку Кењештин жыйналышы өтүп жаткан учурда комитеттердин, ко- миссиялардын жана депутаттык фракциялардын жыйналыштары, парламенттик угуулар, ошондой эле шайлоочулар менен иштөө жүргүзүлбөйт. Жогорку Кењештин депутаттарынын шайлоочулар менен иштөө мезгили Жогорку Кењештин чечими менен аныкталат. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

21-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышын расмий тилге далма-дал которууну кам- сыз кылуу менен төрагалык кылуучу тарабынан мамлекеттик тилде жүргүзүлөт. Жогорку Кењештин депутаты, ошондой эле чакырылган адамдар Жогорку Кењештин жыйналыштарында расмий тилде чыгып сүйлөөгө укуктуу. Жогорку Кењештин жыйналыштарында чыгып сүйлөөлөр мамлекеттик тил- ден расмий тилге жана расмий тилден мамлекеттик тилге далма-дал которуу менен камсыз кылынат. Мамлекеттик жана расмий тилдерди билбеген чет мамлекеттердин жа- рандары, ошондой эле башка адамдар тийиштүү түшүндүрмөлөрдү эркин айтып бере ала турган тилде чыгып сүйлөй алышат. Жарандардын мындай чыгып сүйлөөлөрү мамлекеттик жана расмий тилдерге далма-дал которуу менен камсыз кылынат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

22-статья.

Жогорку Кењештин жыйналыштары ойду ачык-айкын айтуу менен жүргүзүлөт жана массалык маалымат каражаттарында, телекөрсөтүү менен радио аркылуу берилип, анын чечимдери "Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин Жарчысында", басма сөз массалык маалымат каражаттарында жары- яланат жана Жогорку Кењештин расмий сайтына жайгаштырылат. Телекөрсөтүү жана радио боюнча берилүүчү кабарлардын убактысы жана көлөмү Жогорку Кењеш тарабынан аныкталат. Жогорку Кењештин чечими менен анын жыйналыштарына мамлекеттик ор- гандардын, коомдук бирикмелердин, илимий мекемелердин өкүлдөрү, экс- перттер жана башка адистер Жогорку Кењеш тарабынан каралып жаткан мый- зам долбоорлору жана башка маселелер боюнча зарыл болгон маалыматтар менен корутундуларды берүү үчүн чакырылышы мүмкүн. Массалык маалымат каражаттарынын өкүлдөрү Жогорку Кењеште аккредитацияланган учурда Жо- горку Кењештин жыйналыштарына катыша алышат. Эгерде жабык жыйналыш өткөрүү жөнүндө сунуш Жогорку Кењештин жый- налышында төрагалык кылуучу, Кыргыз Республикасынын Президенти, Кыргыз Республикасынын Премьер-министри, Жогорку Кењештин комитети жана депу- таттык бирикмеси (фракциясы, депутаттык тобу) тарабынан киргизилсе, Жо- горку Кењеш мындай чечим кабыл ала алат. Жабык жыйналыш өткөрүү жөнүндө чечим добуш берүүгө катышкан Жогор- ку Кењештин депутаттарынын санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. Жогорку Кењештин жабык жыйналыштарында айтылган маалыматтар жайылтылбо- ого тийиш. Жогорку Кењеш мамлекеттик жана расмий тилдерде чыгуучу өзүнүн бас- ма сөз массалык маалымат каражаттарына ээ.

23-статья.

Кыргыз Республикасынын Президенти, Жогорку Кењештеги анын ыйгарым укуктуу өкүлү, Кыргыз Республикасынын Президентинин атайын өкүлү, Кыр- гыз Республикасынын Премьер-министри, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Жогорку Кењештеги туруктуу өкүлү, Кыргыз Республикасынын Өкмөт мүчөлө- рү, Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун Төрагасы, Кыргыз Рес- публикасынын Жогорку сотунун Төрагасы, Кыргыз Республикасынын Омбудсме- ни (Акыйкатчысы), Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору, Кыргыз Рес- публикасынын Эсептөө палатасынын төрагасы, Кыргыз Республикасынын Шай- лоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын төрагасы Жо- горку Кењештин ачык жыйналышына катышууга укуктуу. Кыргыз Республикасынын Президенти, Кыргыз Республикасынын Прези- дентинин Жогорку Кењештеги ыйгарым укуктуу өкүлү, Кыргыз Республикасы- нын Президентинин атайын өкүлү, Кыргыз Республикасынын Премьер-минист- ри, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Жогорку Кењештеги туруктуу өкүлү, Кыргыз Республикасынын Омбудсмени (Акыйкатчысы) Жогорку Кењештин жабык жыйналыштарына катышууга укуктуу. Башка адамдар Жогорку Кењештин жабык жыйналыштарына Жогорку Кењеш- тин Төрагасынын же анын тапшырмасы боюнча орун басарынын колу коюлган атайын чакыруу кагазы боюнча гана катыша алышат. Ушул статьянын биринчи бөлүгүндө көрсөтүлгөн адамдар үчүн Жогорку Кењештин жыйналыштар залынан атайын орундар коюлат. (КР 2006-жылдын 17-январындагы N 5 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

24-статья.

Зарыл болгон учурда же Жогорку Кењештин депутаттык фракциянын та- лабы боюнча Жогорку Кењештин жыйналышында айына бир жолу Кыргыз Респуб- ликасынын Премьер-министринин, Кыргыз Республикасынын Өкмөт мүчөлөрү- нүн, администрациялык ведомстволордун жетекчилеринин, областтардын, райондордун мамлекеттик администрацияларынын жетекчилеринин Жогорку Ке- њештин депутаттарынын суроолоруна жооп бериши үчүн "өкмөттүк күн" өткө- рүлөт. "Өкмөттүк күндүн" маселелери тематикасын жана ал өткөрүлчү күндү аныктоо менен Жогорку Кењештин күн тартибине киргизилүүгө тийиш. Күн тартибинин көчүрмөсү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө (Премьер-министр- ге) күн тартиби кабыл алынган күндөн тартып 2 күндөн кечиктирилбестен жөнөтүлүүгө тийиш Мында "өкмөттүк күн" өткөрүлүүчү дата күн тартиби ка- был алынган күндөн тартып 10 күндөн мурда болбоого тийиш. Бул маселе боюнча чечим "өкмөттүк күн" өткөрүлгөнгө чейин үч күндөн кечиктирилбестен чакырылган адамдарга жөнөтүлөт. "Өкмөттүк күнгө" чакырылган адамдар Жогорку Кењештин жыйналышына күн тартибинде көрсөтүлгөн күнү келүүгө милдеттүү. Жазуу жүзүндө алдын ала суроо берген депутатка Кыргыз Республика- сынын Өкмөт мүчөлөрүнүн, администрациялык ведомстволорунун жетекчилери- нин, областтардын, райондордун мамлекеттик администрацияларынын жетек- чилеринин жоопторунан кийин оозеки суроо берүүгө жана өзү берген суроо- нун маани-мазмуну боюнча чыгып сүйлөөгө мүмкүнчүлүк берилет. Зарыл болгон учурда же Жогорку Кењештин депутаттык фракциянын та- лабы боюнча Жогорку Кењеш талкууланган маселе боюнча чечим кабыл алышы мүмкүн. (КР 2006-жылдын 16-июнундагы N 90, 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

25-статья.

Жогорку Кењештин кезексиз сессиясы Кыргыз Республикасынын Прези- дентинин, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн же депутаттардын жалпы саны- нын үчтөн биринен кем эмесинин сунушу боюнча сунуш келип түшкөн күндөн тартып үч күндүк мөөнөттөн кечиктирилбестен Жогорку Кењештин Төрагасы тарабынан чакырылат. Сессиянын убагында өткөрүлгөн жыйналыштар ортосундагы тыныгуу уба- гында Президент мөөнөтүнөн мурда Жогорку Кењештин жыйналыштарын чакы- рууга жана аларда каралууга тийиш болгон маселелерди аныктоого акылуу. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

26-статья.

Жогорку Кењештин кезексиз жыйналышында:

1) Кыргыз Республикасынын Президентинин билдирүүлөрү жана кайрылу-

улары;

2) Кыргыз Республикасынын Президенти же Кыргыз Республикасынын

Өкмөтү тарабынан кийинкиге калтырылууга болбойт деп табылган мыйзам долбоорлору;

3) Кыргыз Республикасынын республикалык бюджети жөнүндө мыйзам

долбоорлору;

4) эл аралык келишимдерди ратификациялоо жана денонсациялоо

жөнүндө мыйзам долбоорлору; Дагы башка мыйзам долбоорлору менен маселелер Жогорку Кењештин де- путаттарынын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынган Жогорку Кењештин чечими боюнча гана кезексиз түрдө каралышы мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

27-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышы катышып жаткан Жогорку Кењештин депу- таттарын каттоодон башталат. Жогорку Кењештин жыйналышы ага депутаттардын жалпы санынын көпчү- лүгү катышкан шартта укуктуу болот. Жогорку Кењештин жыйналышында кат- тоо башталгандан кийин 15 минутанын ичинде депутаттардын жалпы санынын көпчүлүгү катышпаган учурда, төрагалык кылуучу танапис жарыялайт. Жогорку Кењештин депутаты анын жыйналыштарына катышууга милдеттүү. Добуш бере турган күнү каттоо ар бир танапистен кийин, добуш бе- рээрдин алдында, Жогорку Кењештин жыйналышынын аягында жана депутаттык фракциялардын сунушу боюнча жүзөгө ашырылат. Башка күндөрү каттоо жый- налыш башталаардын алдында жүргүзүлөт. Төрагалык кылуучу жыйналышты жаап жатып, Жогорку Кењештин кийинки жыйналышында кайсы маселелер кан- дай тартипте карала тургандыгы жөнүндө депутаттардын эсине салат. (КР 2006-жылдын 16-июнундагы N 90, 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 23-январындагы № 16, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

28-статья.

Жогорку Кењештин жыйналыштарында каралып жаткан маселенин демилге- чилери, комитеттердин төрагалары (өкүлдөрү), депутаттык фракциялардын лидерлери же фракциянын ыйгарым укуктуу депутаттары (саны 10 депутатка чейинки фракциядан - экиден ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 10дон 20 депу- татка чейинки фракциядан - үчтөн ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 20дан 30 депутатка чейинки фракциядан төрттөн ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 30дан 40 депутатка чейинки фракциядан - беш депутаттан ашпаган чыгып сүйлөө- чү, саны 40тан 50 депутатка чейинки фракциядан - алтыдан ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 50дөн 60 депутатка чейинки фракциядан - жетиден ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 60тан 70 депутатка чейинки фракциядан сегизден аш- паган чыгып сүйлөөчү, саны 70ден 80 депутатка чейинки фракциядан - то- гуздан ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 80ден 90 депутатка чейинки фракция- дан - ондон ашпаган чыгып сүйлөөчү) жарыш сөздөргө катышууга, талкуула- нып жаткан маселелердин маани-мазмуну боюнча сунуштарды, сын-пикирлерди жана түзөтүүлөрдү киргизүүгө, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында ка- ралган учурларда Жогорку Кењеш тарабынан шайлануучу, дайындалуучу кыз- мат адамдарын талапкерликке сунуш кылууга жана талапкерлер боюнча өз пикирин айтууга акылуу. Комитеттер жана депутаттык фракциялар суроо берүүгө, маалымдама берүүгө, депутаттардын арасында Жогорку Кењештин ишине тиешелүү матери- алдарды көбөйтүүгө жана таратууга, ошондой эле ушул Регламентти жана Жогорку Кењештин башка актыларынан белгиленген башка укуктардан пайда- ланууга укуктуу. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

29-статья.

Жогорку Кењештин депутаттары Жогорку Кењештин кароосуна киргизи- лүүчү маселелер жөнүндө ушул Регламент менен белгиленген мөөнөттө ка- бардар болушат. Мыйзамдардын, Жогорку Кењештин токтомдорунун долбоорло- ру жана башка зарыл болгон материалдар, эгерде Жогорку Кењеш башка тар- типти караштырбаса, Жогорку Кењештин жыйналышынын күн тартибине кирги- зүү жөнүндө маселе каралганга чейин 3 күндөн кечиктирилбестен депутат- тарга берилет.

30-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышында төрагалык кылуучу:

1) жыйналыштын жалпы жүрүшүнө жетекчилик кылып, ушул Мыйзамдын

сакталышын камсыз кылат;

2) жыйналыштын күн тартибине ушул Мыйзамдын талаптарына ылайык,

болбосо Жогорку Кењештин чечими менен аныкталган дагы башка тартипке ылайык катталган табыштамалардын келип түшүшүнө жараша чыгып сүйлөө үчүн сөз берет;

3) Жогорку Кењештин уюштуруу жагындагы чечимдеринин аткарылышын

камсыз кылат;

4) Жогорку Кењештин депутаттык фракцияларынын ар бир сунушун келип

түшүшүнө жараша добушка коет;

5) добуш берүүнү өткөрөт жана анын натыйжаларын жарыялайт;

6) Жогорку Кењештин жыйналыштарынын протоколдорунун жана стеног-

раммаларынын жүргүзүлүшүн контролдойт, аларга кол коет;

7) протоколдук тапшырмаларга кол коет.

Төрагалык кылуучу:

1) ушул Регламенттин талаптары бузулганда депутатка эскертүү бе-

рүүгө, ал эми кайталанганда - аны сөз сүйлөөдөн ажыратууга;

2) төрагалык кылуучунун, башка депутаттардын же чакырылган жана

башка адамдардын дарегине одоно, мазактаган сөздөрдү айтууга жол берген Жогорку Кењештин депутатын сөз сүйлөөдөн эскертүүсүз ажыратууга;

3) жыйналыштын жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын Конституциясынын,

ушул Регламенттин ченемдерин бузуулар жөнүндө эскертүүгө;

4) Жогорку Кењештин жыйналышынын ишине тоскоолдук кылган чакырыл-

ган адамдарды жыйналыш залынан чыгарып салууга укуктуу. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

31-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышында төрагалык кылуучу депутаттардын чы- гып сүйлөгөн сөздөрүн комментарийлөөгө, чыгып сүйлөөчүлөргө мүнөздөмө берүүгө укугу жок. Электрондук тутумду пайдаланбастан ачык добуш бергенде төрагалык кылуучу эњ акырында добуш берет. Төрагалык кылуучу ушул Регламенттин талаптарын үч жолу бузганда жыйналышка катышкан депутаттардын добуштарынын көпчүлүгү менен Жогорку Кењеш талкууланып жаткан маселе боюнча чечим кабыл алынганга чейин баш- ка төрагалык кылуучуну дайындоого укуктуу.

32-статья.

Жогорку Кењештин жыйналыштары Жогорку Кењеш тарабынан белгиленген убакта өткөрүлөт.

33-статья.

Баяндамалардын, кошумча баяндамалардын жана корутунду сөздүн узак- тыгы баяндамачылар жана кошумча баяндамачылар менен макулдашып төрага- лык кылуучу тарабынан белгиленет, бирок баяндама үчүн - 20 мүнөттөн, кошумча баяндама үчүн - 10 мүнөттөн жана корутунду сөз үчүн 7 мүнөттөн ашпоого тийиш. Жарыш сөздө жана мыйзам долбоорлорун талкуулоо боюнча сүйлөгөндөр- гө 5 мүнөткө чейин, жыйналышты алып баруу тартиби үчүн, добуш берүү жүйөөсү, талапкерлер боюнча, билдирүүлөр, суроолор, сунуштар, маалымат- тар, маалымкаттар үчүн 2 мүнөткө чейин убакыт берилет. Белгиленген убакыт бүткөндөн кийин төрагалык кылуучу бул жөнүндө чыгып сүйлөөчүгө эскертет, андан кийин анын сөзүн токтотууга укуктуу. Жыйналышка катышкан Жогорку Кењештин депутаттарынын көпчүлүгүнүн макулдугу менен төрагалык кылуучу жыйналыштын күн тартибине киргизилген маселенин жалпы узактыгын, суроолорго жана жоопторго чегерилген убакыт- ты белгилеши, сөз сүйлөөнүн убактысын узартышы мүмкүн. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

34-статья.

Жогорку Кењештин жыйналыштарында комитеттин төрагасы (өкүлү), де- путаттык фракциянын лидери же фракциянын ыйгарым укуктуу депутаттары бир эле маселе боюнча жарыш сөзгө эки жолудан ашык чыгып сүйлөй албайт. Жогорку Кењештин жыйналыштарында бир эле маселе каралган учурда комитеттин төрагасы (өкүлү), депутаттык фракциянын лидери же фракциянын ыйгарым укуктуу депутаттары жол-жобо боюнча эки жолудан кем эмес чыгып сүйлөй алат. Жогорку Кењештин жыйналышында төрагалык кылуучунун уруксатысыз эч ким чыгып сүйлөй албайт. Жарыш сөздүн токтотулгандыгына байланыштуу сөз сүйлөй албай калган комитеттин төрагасы (өкүлү), депутаттык фракциянын лидери же депутаттык фракциянын өкүлү кол коюлган өздөрүнүн сөзүнүн текстин Жогорку Кењештин жыйналышынын стенограммасына тиркетип коюуга укуктуу. Ар бир фракция Жогорку Кењештеги фракциялардын пропорционалдык өкүлчүлүгүнө ылайык (саны 10 депутатка чейинки фракция - бир жолу, саны 20 депутатка чейинки фракция - эки жолу жана саны 50 депутаттан ашкан фракция - үч жолу) талкууланып жаткан маселе боюнча кезексиз чыгып сүйлөөгө укуктуу. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

35-статья.

Талкууланып жаткан маселе боюнча жарыш сөз Жогорку Кењеш белгиле- ген убакыт бүткөндүгүнө байланыштуу, же Жогорку Кењештин депутаттарынын көпчүлүгү кабыл алган чечим боюнча токтотулушу мүмкүн. Жарыш сөздөрдү токтотуу жөнүндө чечим кабыл алынгандан кийин баян- дамачы жана кошумча баяндамачы корутунду сөз сүйлөөгө укуктуу. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

36-статья.

Жогорку Кењеш өзүнүн биринчи сессиясына конституциялык курамынын үчтөн экисинен кем эмеси шайлангандан кийин 30 күндөн кечикпей чогулат. Жогорку Кењештин депутаттары мөөнөтүнөн мурда шайланган учурда жа- њы шайланган Жогорку Кењеш биринчи жыйналышына Жогорку Кењештин консти- туциялык курамынын кеминде үчтөн экиси шайлангандан кийин мөөнөтүнөн мурда шайлоо дайындалган күндөн тартып 60 күндөн кечиктирилбестен чогу- лат. Жањы шайланган Жогорку Кењештин жыйналышынын биринчи күнүнөн тар- тып жана жањы чакырылыштагы курамдын үчтөн экисинен кем эмес депутат- тардын анты алынгандан кийин мурдагы шайланган Жогорку Кењештин ыйгарым укуктары токтотулат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

37-статья.

Жогорку Кењештин Аппараты депутатка ал шайлангандан кийин 3 күндөн кечиктирбестен төмөндөгүлөрдү жиберет:

1) Кыргыз Республикасынын Конституциясын;

2) Жогорку Кењештин депутатынын статусун жөнгө салуучу мыйзамды;

3) Жогорку Кењештин Регламенти;

4) мурдагы шайланган Жогорку Кењештин комитеттеринин тизмесин;

5) жањы шайланган депутаттар жөнүндө маалыматтар (депутаттын фами-

лиясы, аты-жөнү, туулган жылы, партиялуулугу, билими, кесиби, кызматы, иштеген жери, жашаган жери жана башка маалыматтар)

6) Жогорку Кењештин депутатынын консультанты, жардамчысы жана ко-

омдук жардамчысы жөнүндө жоболорду;

7) Жогорку Кењештин Аппараты жөнүндө жобону;

8) Жогорку Кењештин Аппаратынын кызмат адамдарынын тизмесин жана

алардын кызматтык телефондорун. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

38-статья.

Биринчи жыйналышка коюла турган документтердин долбоорлорун иштеп чыгуу, анын ишин уюштуруу боюнча сунуштарды даярдоо үчүн келишине жара- ша Жогорку Кењештин жањы шайланган депутаттарынын ичинен Даярдык көрүүчү депутаттык топ түзүлөт. Бул топ Жогорку Кењешке депутаттардын мандатынын эњ көп санын ал- ган партиянын депутаттарынын демилгеси боюнча Жогорку Кењешке шайланган башка партиялардын депутаттарынын пропорционалдуу өкүлчүлүк принципте- ринин негизинде башка депутаттарды тартуу менен Жогорку Кењешке келиши- не ылайык жањы шайланган депутаттардын ичинен түзүлөт. Бул топ Жогорку Кењешке депутаттардын мандатынын эњ көп санын ал- ган партиянын депутаттарынын демилгеси боюнча Жогорку Кењешке шайланган башка партиялардын депутаттарынын пропорционалдуу өкүлчүлүк принципте- ринин негизинде башка депутаттарды тартуу менен Жогорку Кењешке келиши- не ылайык жањы шайланган депутаттардын ичинен түзүлөт. Даярдык көрүүчү депутаттык топ жүргүзүлгөн иш тууралу жањы шайлан- ган Жогорку Кењештин биринчи жыйналышына отчет даярдайт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

39-статья.

Жогорку Кењештин биринчи жыйналышында төрагалык кылуучу шайланган депутаттардын аты-жөнүн кабарлайт. Жогорку Кењештин депутаттары Жогорку Кењештин алдында ант беришет: "Мен, .., Жогорку Кењештин депутатынын кызматына киришип жатып, Кыргыз Республикасына берилгендигимди билдирип, Кыргыз Республикасынын Конституциясын жана мыйзамдарын сактоого, өз Милдеттеримди бүткүл элдин кызыкчылыгында аткарууга, кыргыз мамлекетинин эгемендигин жана көз ка- рандысыздыгын коргоого ант беремин." Жогорку Кењештин депутаттарынын ыйгарым укуктары ант кабыл алган күндөн тартып башталат.

40-статья.

Жогорку Кењеш биринчи жыйналышын төмөнкүдөй күн таритибинде өткөрөт:

1) убактылуу эсептөө комиссиясын шайлоо;

2) добуш берүүнүн электрондук тутумун контролдоо боюнча убактылуу

комиссияны шайлоо;

3) Жогорку Кењештин Төрагасын шайлоо;

4) Жогорку Кењештин Төрагасынын орун басарларын шайлоо;

5) Жогорку Кењештин түзүмүн бекитүү;

6) Жогорку Кењештин комитеттерин түзүү;

7) Жогорку Кењештин комитеттеринин мүчөлөрүн бекитүү;

8) комитеттердин төрагаларын жана алардын орун басарларын шайлоо.

Демейки шарттарда жањы шайланган Жогорку Кењештин биринчи жыйналы- шынын күн тартибинин жогоруда аталган бөлүгү талкуулоону жана бекитүүнү талап кылбайт. Комитеттер түзүлгөндөн кийин Жогорку Кењеш депутаттык фракцияларды түзгөнгө, өз ара кењешкенине, депутаттар курамына кирүүнү каалаган ко- митеттерди тандаганына убакыт берүү максатында жыйналыштарга 2 күндүк танапис жасайт. Жогорку Кењештин комитеттери түзүлгөндөн кийин төрагалык кылуучу фракциянын лидери менен макулдашуу боюнча депутаттардын кењешүүсү жана комитеттердин мүчөлөрүн аныктоо үчүн жыйналышка тыныгуу жарыялайт. Ушул Регламентте көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, Жогорку Кењеш тарабынан маселелердин каралышы Жогорку Кењештин тиешелүү комитеттерин- де алар алдын ала талкуулангандан кийин жүргүзүлөт. (КР 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

40-1-статья.

Координациялык кењешме Төрага тарабынан Төраганын орун басарлары- нын, комитеттердин төрагаларынын жана фракциянын лидерлеринин же коми- теттердин төрагалары жана фракциянын лидерлери болбогон учурда алардын орун басарларынын катышуусу менен өткөрүлөт. Координациялык кењешмеде төмөндөгүдөй маселелер каралат:

1) Жогорку Кењештин ишинин жалпы программасынын долбоорун иштеп

чыгуу;

2) Жогорку Кењештин жыйналыштарында кезектеги айда каралууга жат-

кан маселелердин календарын түзүү;

3) Төраганын, Төраганын орун басарларынын, комитеттердин төрагала-

рынын жана фракциялардын лидерлеринин сунушу боюнча башка маселелер. Координациялык кењешменин чечими сунуш берүүчү мүнөзгө ээ. (КР 2009-жылдын 27-апрелиндеги N 138 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

41-статья.

Жогорку Кењеш маселелерди Жогорку Кењештин бекитилген күн тартиби- не ылайык карайт. Жогорку Кењештин күн тартиби ай сайын Жогорку Кењеш тарабынан кабыл алынат. Жогорку Кењештин жыйналышынын күн тартибине ушул Регламенттин та- лаптарына ылайык даярдалган маселелер кирет. Жогорку Кењештин тиешелүү комитеттери менен депутаттык фракциялар- ды даярдоо жана жеткире даярдоо үчүн өздөрүнө бекитилген маселелердин даярдалгандыгы жөнүндө өзүнүн корутундусун жана аларды жыйналыштын күн тартибине киргизүү тууралу сунушун беришет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

42-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышынын күн тартибинин долбоорун Жогорку Ке- њештин төрагасы депутаттык фракцияларга жана депутаттарга аны Жогорку Кењеште талкуулоого чейин 3 күндөн кеч эмес берет. Жыйналыштан күн тартибинин долбооруна Жогорку Кењеш түзгөн, уюш- турган, шайлаган, дайындаган, бекиткен же дайындоого макулдук берүүчү органдардын, кызмат адамдарынын отчеттору жана баяндамалары киргизилет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

43-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышынын күн тартибинин долбоору Жогорку Ке- њешке кароого Жогорку Кењештин Төрагасы тарабынан киргизилет жана депу- таттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен токтом түрүндө кабыл алы- нат. Кандай гана маселе болбосун жыйналыштын күн тартибине киргизүү ту- уралу талкуу кыскартылган жол-жобо боюнча өткөрүлөт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

44-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышынын күн тартибиндеги бекитилген маселе- лер аларда каралган ырааттуулуктан башкачараак каралышы, кийинкиге кал- тырылышы, өзгөртүлүшү же Жогорку Кењештин чечими боюнча алып салынышы мүмкүн. Күн тартибиндеги бекитилген маселелерди толугу менен башка ыраат- туулукта же аларды кароону кийинкиге калтыруу жөнүндөгү чечим депутат- тардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. Толугу менен бекитилген күн тартибинен маселелерди алып салуу туу- ралу чечим депутаттардын жалпы санынын көпчүлүгү добушу менен кабыл алынат. Бекитилген күн тартибиндеги маселени кароону андан кийинки кезек- теги жыйналышка калтыруу тууралу чечим бирден ашуун жолу кабыл алынышы мүмкүн. Эгерде республикалык бюджетти жактыруу жөнүндөгү маселе боюнча чечим кабыл алууну кийинкиге калтыруу бюджеттик жөнгө салууну кыйында- тууга алып келет деген Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн корутундусу болсо, ал кийинки жыйналышка калтырылбайт. Күн тартибиндеги кийинкиге калтырылган маселе кезексиз жыйналышта каралышы мүмкүн. Күн тартибине киргизилбеген маселени жыйналышта кароо жөнүндө че- чимди Жогорку Кењеш депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алалат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

45-статья.

Жуманын башталышындагы биринчи жыйналышта (бул маселени жыйналыш- тын күн тартибине киргизбестен) депутаттардын кыскача сүйлөөлөрүнө - сунуш киргизүүлөрүнө (атайын белгиленген тартипте киргизилүүчү учурлар- ды кошпогондо), суроо-талаптарды, билдирүүлөрдү, маалымдоолорду жар са- лууга 30 мүнөткө (3 мүнөткө чейин) убакыт бөлүнөт. Бул учурда талкуу жүргүэүлбөйт. Депутаттардын Жогорку Кењештин ишине тиешелүү болгон сунуштары ме- нен билдирүүлөрүнө Жогорку Кењештин тиешелүү кызмат адамдары жазуу жүзүндө жооп берүүгө милдеттүү.

46-статья.

Кийинкиге калтырууга мүмкүн болбогон учурларда Жогорку Кењештин сессияларынын аралыгындагы мезгилде Кыргыз Республикасынын Конституция- сына ылайык кезексиз сессия чакыруу тууралу маселе койгонго укугу бар адамдардын жана органдардын жүйөлүү сунушу боюнча Жогорку Кењештин Төрагасы 3 күндүк мөөнөттөн кечиктирбестен Жогорку Кењештин кезексиз сессиясын чакырат. Демейдеги учурларда бул сессиялардын күн тартибине мындай сессияны чакыруу жөнүндөгү сунуштарда көрсөтүлгөн маселелер гана киргизилет.

47-статья.

Ушул Регламентте добуш берүүнүн натыйжаларын аныктоо үчүн пайдала- нуучу төмөндөгүдөй түшүнүктөр колдонулат:

1) Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы саны - 90 адам;

2) шайланган депутаттардын саны - Жогорку Кењешке шайланган депу-

таттардын саны, мыйзамда белгиленген тартипте ыйгарым укуктары токто- тулган депутаттарды жана добуш берүү өткөрүлгөн учурда чыгып калган Жо- горку Кењештин депутаттарын кошпогондо;

3) жыйналышка катышып жаткан депутаттардын саны - добуш берүүнү

өткөрүүнүн алдында акыркы каттоонун учурунда катталган Жогорку Кенештин депутаттарынын саны;

4) квалификацияланган көпчүлүк добуштар - Жогорку Кењештин депу-

таттарынын жалпы саны берген добуштардын төрттөн үчүн, үчтөн экисин жа- на башканы түзгөн добуштардын саны,

5) көпчүлүк добуштар - Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы

санынын жарымынан ашык добуштарынын саны;

6) жөнөкөй көпчүлүк добуштар - жыйналышка катышкан Жогорку Кењеш-

тин депутаттарынын санынын жарымынан ашыгы берген добуштардын саны. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

48-статья.

Жогорку Кенештин чечимдери анын жыйналыштарында ачык же жашыруун добуш берүү менен кабыл алынат. Жогорку Кењештин жыйналыштарында добуш берүү добуштарды эсептөөчү электрондук тутумду пайдалануу, аталган электрондук тутумду пайдалан- бастан, бюллетендерди пайдалануу менен жүзөгө ашырылат. Электрондук тутумду пайдалануу менен добуш берүү сандык, рейтинг- дик, альтернативалуу жана сапаттык түрдө болушу мүмкүн. Сандык добуш берүү - "макул", "каршы" же "калыс" деген жооптордун вариантын тандоо. Добуштарды эсептөө жана добуштардын натыйжаларын берүү ар бир добуш берүүнүн варианты боюнча жүргүзүлөт. Рейтингдик добуш берүү - ар бир депутаттын катышуусу мүмкүн болгон ар бир маселе боюнча ырааттуу сандык добуш берүүнүн катары Мында ар бир добуш берүү боюнча добуш берүүнүн натыйжаларын сунуш кылуу бардык масе- лелер боюнча добуш берүү аяктаганда гана жүргүзүлөт. Альтернативалуу добуш берүү - добуш берүүгө коюлган маселенин ва- рианттарынын бири үчүн гана ар бир депутаттын добуш берүүсү. Добуштарды эсептөө жана добуш берүүнүн натыйжаларын чыгаруу добуш берүүгө коюлган маселенин бардык варианттары боюнча бир мезгилде жүргүзүлөт. Сапаттык добуш берүү - "канааттандырарлык", "канааттандырарлык эмес" деген эки варианттын бири боюнча добушка коюлган маселеге сапат- тык баа берүү аркылуу альтернативалуу добуш берүү. Электрондук тутумду пайдалануу менен ачык добуш берүү режиминде атын атап добуш берүү натыйжалары камсыз кылынат. Экранда добуш берүүнүн ар бир этабынын ("макул", "каршы", "калыс") жана добуш берүүгө катышкандардын жалпы эсеби көрсөтүлүп турат, добуш берүүнүн натыйжалары менен тизмелер тиешелүү формада түзүлөт жана көрсүтөлөт, депутаттардын койгон талабына жараша аларга билдирилет. Электрондук тутумду пайдалануу менен жашыруун добуш берүү режимин- де добуш берүү аяктамайынча добуш берүүнүн ар бир этабынын натыйжалары экрандан көрсөтүлбөйт Добуш берүү аяктагандан кийин ар бир этаптын на- тыйжалары жана добуш берүүгө катышкандардын жалпы саны экрандан көрсөтүлөт, бирок аты аталган тизме компьютердин эсинде сакталып кал- байт.

49-статья.

Жогорку Кењештин жыйналышында ачык добуш берүү добуштарды эсептөөнүн электрондук тутумун пайдалануу менен же Жогорку Кењештин че- чими боюнча электрондук тутумду пайдаланбастан эле жүргүзүлөт. Электрондук тутумду пайдаланбастан добуш берүү жүргүзүүдө добуш- тарды эсептөө Жогорку Кењеш тарабынан шайланган эсептөө комиссиясына тапшырылат. Ачык добуш берүү башталардын алдында төрагалык кылуучу сунуштардын санын айтат, алар добушка коюлат, алардын жол-жоболоштурулушун жана до- бушка кандай ырааттуулукта коюларын тактап, чечимди добуш берүүнүн кан- дай түрү менен (депутаттардын жалпы санынын үчтөн экисинен кем эмес до- бушу, депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу жыйналышка катышып отурган депутаттардын көпчүлүк добуш жана дагы башка көпчүлүк добуш ме- нен белгиленген) кабыл алса болорун эске салат. Депутаттык фракциялардын лидерлеринин талабы боюнча кандай маселе болбосун добуш берүү башталганга чейин 15 мүнөткө созулган бир тыныгуу жарыяланат. Төрагалык кылуучу добуш берүүнүн башталгандыгы тууралу жарыя кыл- гандан кийин жыйналышты алып баруу тартиби боюнча билдирүүлөрдөн тышка- ры добуш берүүнү үзгүлтүккө учуратууга эч кимдин укугу жок. Добуштар эсептелип чыккандан кийин төрагалык кылуучу кабыл алынган чечим тууралу жарыя кылат ("макул" - оњ же "каршы" - терс). Эгерде добуш берүүнүн натыйжаларын аныктаганда техникалык (добуш- тарды эсептөө тутумунун иштешине байланыштуу) же жол-жобо жагынан ката- лар аныкталса, анда кайталап добуш берүү өткөрүлүүгө тийиш, антпесе до- буш берүү анык эмес деп эсептелет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

50-статья.

Жогорку Кењештин чечими боюнча энчилүү бюллетендерди пайдалануу менен атын атап добуш берүү өткөрүлүшү мүмкүн. Энчилүү бюллетендерди пайдалануу менен атын атап добуш берүү өткөрүү жана анын натыйжаларын аныктоо үчүн Жогорку Кењеш эсептөө ко- миссиясын шайлайт. Атын атап добуш берүүнүн натыйжалары Жогорку Кењештин стенография- лык отчетунда чагылдырылат жана массалык маалымат каражаттарына жарыя- ланышы мүмкүн.

51-статья.

Жогорку Кењештин мыйзамдары, токтомдору эгерде Кыргыз Республика- сынын Конституциясында жана ушул Регламентте аларды кабыл алуунун баш- кача тартиби белгиленсе депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу ме- нен кабыл алынат. Эгерде ушул Регламентте башкача каралбаса, Жогорку Кењештин акты- лары ачык добуш берүү менен кабыл алынат. Жашыруун добуш берүү добуш берүүгө катышкан депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынуучу Жогорку Кењештин чечими боюнча өткөрүлөт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

52-статья.

Депутат добуш берүүгө болгон өзүнүн укугун жеке өзү жүзөгө ашырат. Добуш берүүдөн четтөөгө жол берилбейт. Добуш берүү үчүн электрондук тутумду пайдаланууда Жогорку Кењештин депутаты жүйөлүү себептер менен ал Жогорку Кењештин жыйналышына катыша албагандыгына байланыштуу өзүнүн добушун Жогорку Кењештин башка депута- тына өткөрүп берүүгө жол берилет. Депутат мындай учурда: депутаттык фракция боюнча башка депутатка жазуу жүзүндөгү арызында көрсөтүлгөн маселелер боюнча добуш берүү укугуна ишеним көрсөтө алат; каралып жаткан маселелер боюнча депутаттык фракциянын жетекчисине өзүнүн кат жүзүндөгү, факсимилдүү чечимин өткөрүп бере алат, бул депу- таттык фракцияга жок депутаттын ордуна добуш берүүгө укук берет; Жогорку Кењештин депутатынын өзүнүн добушун башка депутатка же де- путаттык фракциянын жетекчисине жыйналышка катышпаган мезгилде өткөрүп бериши жөнүндөгү жазуу жүзүндөгү арызы депутаттык бланкта катышпаганды- гынын себептерин, добуш канча убакытка берилгендигин көрсөтүү менен, ошондой эле Жогорку Кењеште каралган маселелер боюнча добуш берүүдө до- бушту кандай пайдаланууну көрсөтүүсү менен түзөт. Жогорку Кењештин Төрагасы катышпаган депутаттардын тизмесин, ошон- дой эле өз добушун башка депутатка же депутаттык фракциянын лидерине тапшырган депутаттардын тизмесин Жогорку Кењештин жыйналышында жарыя- лайт. Эгерде Жогорку Кењештин депутаты өз добушун башка депутатка же депутаттык фракциянын лидерине тапшырбаса, катышпаган депутаттын жеке компьютери өчүрүлөт. Өзүнүн добушун Жогорку Кењештин жыйналышына катышпаган мезгилде өткөрүп берүү жөнүндө чечимин депутат телеграмма менен жөнөтүүгө да акылуу. Жогорку Кењештин депутаттарынын жазуу жүзүндөгү арызы, факсимилдүү билдирүүлөрү жана телеграммалары эсепке алуу жана жыйналыштын протоко- луна тиркелүү үчүн Жогорку Кењештин Төрагасына берилет. Добуш берүү учурунда болбой калган депутат добуш берүүгө бөлүнгөн убакыт бүткөндөн кийин өз добушун берүүгө укугу жок. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2008-жылдын 29-декабрындагы N 277 , 2009-жылдын 15-октябрындагы №276 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

53-статья.

Четке кагылган мыйзам долбоорлорун кошпогондо, Жогорку Кењештин жыйналышынын учурунда каралып жаткан маселеге бир жолу кайрылууга жол берилет. Каралып жаткан маселеге кайрылуу бул маселе боюнча мурда кабыл алынган чечимди жокко чыгарууну билдирет. Каралган маселеге кайрылуу жөнүндө добуш берүү аны жокко чыгарган чечимди кабыл алуу тартибинде жүргүзүлөт. Алгачкы добуш берүүнүн натыйжалары жыйналыштын протоколуна киргизилет жана Жогорку Кењештин токтому менен жол-жоболоштурулбайт. Жол-жобо маселелери боюнча чечим жыйналышка катышып отурган депу- таттардын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. Төмөнкүлөр жол-жобо масе- лерине кирет:

1) жыйналыштагы танапис, жыйналыштын жылдырылышы же жабылышы

жөнүндө;

2) чыгып сүйлөөчүлөр үчүн кошумча убакыт берүү жөнүндө;

3) жыйналышка чакырылгандарга сөз берүү жөнүндө;

4) жыйналыштын күн тартибинин маселеси боюнча жарыш сөздү кийинки-

ге калтыруу жөнүндө;

5) жыйналыштын күн тартибинин маселелерине өтүү (кайрылуу)

жөнүндө;

6) маселени тиешелүү комитеттин кароосуна өткөрүп берүү жөнүндө;

7) жабык жыйналыш өткөрүү жөнүндө;

8) ушул Мыйзамдын 22-статьясынын экинчи бөлүгүндө көрсөтүлгөн

адамдарды жыйналышка чакыруу жөнүндө;

9) чыгып сүйлөөлөрдүн кезегин өзгөртүү жөнүндө;

10) добуштарды кайрадан эсептөө жөнүндө;

11) депутаттык суроо-талаптарды жөнөтүү жөнүндө.

54-статья.

Ар түрдүү маселелер менен сунуштар боюнча талкуулоо жана добуш берүү каралып жаткан маселеге карата депутаттардын көпчүлүгүнүн чыныгы ой-мүдөөсүн аныктагандай кылып жүргүзүлөт. Бир маселе боюнча чечим кабыл алынмайынча аны кароо күн тартибин- деги башка маселелерди кароо менен үзгүлтүккө учурабашы керек: эгерде мындай болсо, күн тартибиндеги үзгүлтүккө учураган маселени кароо башы- нан башталат. Талкууланган маселе боюнча чечим кабыл алуу аны кароо аяктагандан кийин жүзөгө ашырылат. Депутаттын добуш берүүгө болгон укугун ишке ашырууну камсыз кылуу максатында Жогорку Кењеш добуш берүү үчүн башка, атайын күндү же мез- гилди белгилеши мүмкүн. Добуш берүү жол-жобосу талкууланып жаткан маселе боюнча келип түшкөн сунуштарды жыйналышка төрагалык кылуучу жарыялаган учурдан бөлүнбөйт жана добуш берүүгө коюлат, эгерде ушундай болуп калса жыйна- лышка төрагалык кылуучу маселени кароону токтотулган жерден улантат.

55-статья.

Маселени талкуулоо аяктагандан кийин жыйналышка төрагалык кылуучу жарыш сөздү токтотуу жана добуш берүүгө өтүү туурасында жарыялайт. Жыйналышка төрагалык кылуучу добуш берүүнүн башталышын жыйналышка катышып отурган депутаттар менен макулдашат, чечим кабыл алуу үчүн кан- дай сандагы добуштар керек экендигин, ошондой эле бул маселе боюнча, эгерде ушул Мыйзамдын атайын талаптары болсо же депутаттардан сунуштар келип түшсө, добуш берүүнүн түрүн да жарыя кылат. Эгерде добушка коюлган мыйзам долбооруна карата жооптуу комитеттин же депутаттык фракциянын долбооруна өзгөртүүлөр жана толуктоолор туура- лу сунуштары болсо, ага демилгечи макул болбосо анда добушка биринчи болуп мыйзам чыгаруу демилгесине укуктуу субъект тарабынан сунуш кылын- ган долбоор, андан кийин комитеттин же фракциянын сунуштары коюлат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

56-статья.

Жыйналышка төрагалык кылуучу добуш берүүнүн башталганын жарыяла- гандан кийин анын сөзүн эч ким бөлө албайт. Добуш берүү башталгандан тартып анын натыйжалары чыкканга чейин эч кимге сөз берилбейт. Добуш берүү жол-жобосу бузулса же аны өткөрүүнүн учурунда ага тос- коолдук жасалганда дароо талкуусуз кайталап добуш берүү өткөрүлөт.

57-статья.

Жазуу жүзүндө келип түшкөн жана чакыртып алынбаган бардык сунуштар менен түзөтүүлөр добуш берүүгө коюлат. Өзгөчө пикири болгон учурда депутаттык фракция төрагалык кылуучуга аны жазуу жүзүндө берет, ал бул сунушту жыйналышта жарыя кылат жана до- бушка коет. Эгерде депутаттык фракция өзүнүн өзгөчө пикирин жазуу жү- зүндө жол-жоболоштурууга үлгүрбөсө, талкууланып жаткан маселе боюнча добуш берүү кийинкиге калтырылат. Эгерде сунуш кылынган текст жыйналышта талкууланган маселеге тие- шеси болбосо жана Жогорку Кењеш тарабынан четке кагылган тексттин маа- ни-мазмунун кайталаса, төрагалык кылуучу сунуштун же түзөтүүнүн демил- гечисине ал сунуш кылган текстти добушка коюудан баш тартылышы мүмкүн. Буга байланыштуу жол-жобо чечими Жогорку Кењеш тарабынан талкууланбас- тан эле кабыл алынышы мүмкүн. Кабыл алынган текст боюнча чечим жокко чыгарылгандан кийин аны ка- роо кайрадан башталган учурларды кошпогондо, мурда кабыл алынган текст боюнча Жогорку Кењеш четке каккан сунуштар жана түзөтүүлөр кайталанып киргизилгенде (күн тартибинин ошол эле маселесин кароонун жүрүшүндө) добушка коюлбайт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

58-статья.

Эгерде бир эле маселеге тиешеси бар эки же андан ашык сунуштар би- ри-бирине карама-каршы келген учурларда (альтернативалуу сунуштар), Жо- горку Кењеш алардын маани-мазмуну боюнча аны андан ары киргизүү ырааты менен кароо үчүн алгылыктуу деп эсептелгенин аныктайт жана сунуштарды добушка коет. Алгылыктуу сунушту андан ары кароо үчүн тандоо депутат- тардын тиешелүү добуштарынын көпчүлүгү менен жүзөгө ашырылат. Альтерна- тивалуу сунуш болгон учурда алардын ичинен толугу менен кайсы бирин алып салуу жөнүндө добуш берүү жүргүзүлбөйт. Эгерде андан ары кароо үчүн алгылыктуу деп добуш берүүгө коюлган сунушка бир дагы сунуш болбосо, түзөтүү келип түшпөсө (анын ичинде жый- налышта да), ал толугу менен кабыл алынды деп эсептелинет; башка учур- ларда аны андан ары талкуулоо жана ал боюнча добуш берүү аны андан ары кароонун ылайыктуулугун добушка коюуну эске албай, жалпы башталышта жүзөгө ашырылат.

59-статья.

Эгерде добуш берүүгө коюлган сунуш же түзөтүү бир нече жоболорду камтыса же бир нече жүйөлөргө тиешелүү болсо, болбосо бул же тигил түрдө бир нече бөлүктөрдөн туруп, алардын ар бири өзүнчө укуктук маани- ге ээ болсо, анда жыйналышка киргизилген сунуш боюнча добуш берүү анын бөлүктөрү боюнча, андан кийин толугу менен жүргүзүлүшү мүмкүн; бөлүктөрү боюнча добуш берүү жөнүндө жол-жоболоштурулган чечим талкуу- лоосуз кабыл алынышы мүмкүн. Эгерде добушка коюлган бардык сунуштардын бөлүктөрү же түзөтүүлөр добуш берүүнүн натыйжасында кабыл алынса же түзөтүү четке кагылса, же эгерде добуш берүүгө коюлган бардык сунуштардын бөлүктөрү, же түзөтүүлөр четке кагылса, анда сунуш же түзөтүү толугу менен четке ка- гылды деп эсептелинет. Сунуштарды, түзөтүүлөрдү бөлүктөр боюнча добушка коюу чечимин ка- был алуу аларды толугу менен кабыл алгандагыдай эле депутаттардын көпчүлүк добушу менен жүзөгө ашырылат.

60-статья.

Сунушка киргизилген түзөтүү сунуштун өэүнөн мурда добушка коюлат. Эгерде сунуш кылынган түзөтүү сунушту четке кагуу максатын көздөсө, ан- да сунуштун тексти добушка коюлат. Түзөтүүгө түзөтүү киргизүү негизги түзөтүүдөн мурда добушка кою- лат. Өзгөртүү менен толуктоонун түзөтүүсүнө түзөтүү добуш берүү жолу менен киргизилбейт, ал өзүнчө сунуш түрүндө сунушталат. Сунушка эки же андан ашык түзөтүү киргизилген учурда добуш берүү алгач сунуштун бардык маани-мањызын өзгөртүүчү түзөтүүгө андан кийин сунуштун маани-мањызын көбүрөөк, андан соњ - сунуштун маани-мањызын азыраак өзгөртө турган түзөтүү боюнча добуш берилет, ушундан кийин - түзөтүү-толуктоо боюнча добуш берилет жана бардык түзөтүүлөр бүткүчө андан ары добушка коюла берет. Эгерде бир түзөтүүнү кабыл алуунун на- тыйжалары менен башка альтернативалуу түзөтүү четке кагылса, акыркысы добушка коюлбайт. Сунушка түзөтүүлөр добушка коюлгандан кийин ага кир- гизилген түзөтүүлөрү менен бирге сунуш толугу менен добушка коюлат.

61-статья.

Ушул сунуштарга таандык сунуштар менен түзөтүүлөрдү кароонун жүрүшүндө анын айрым бөлүктөрүн алып салуу жөнүндө сунуш киргизилиши мүмкүн. Сунушту толугу менен (бирок ага түзөтүүнү эмес) алып салуу жөнүндө добуш берүү сунуш альтернативалуу болбогондо жана ага карата түзөтүүлөр болгон учурда жүзөгө ашырылышы мүмкүн. Алып салуу жөнүндө чечим депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. Жогорку Кењеш тарабынан текстти алып салуу жөнүндөгү кабыл алына элек сунуш четке кагылса, аны жактыруу тууралу чечим кабыл алууну бил- дирбейт жана жалпы башталышта анын маани-мазмуну боюнча талкууну жана добуш берүүнү өткөрүүнүн зарылдыгын алып салбайт. Сунуштан же түзөтүүдөн текстин бир бөлүгүн алып салуу жөнүндө су- нуш киргизилген учурда жыйналышта төрагалык кылуучу өз ыктыяры менен аны колдогон чечим кабыл алуу үчүн түзөтүүнүн текстинин бул бөлүгүн до- бушка коюунун санын азайтуу үчүн добушка коюшу мүмкүн. Сунуштун демил- гечиси тексттин бир бөлүгүн алып салуу жөнүндө өзүнүн сунушун ушундай эле жол менен киргизе алат. Жогорку Кењеш тарабынан мурда кабыл алынган текстти алып салуу жөнүндө чечим колдонуудагы мыйзамдарга өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүүнүн тартибине ылайык кабыл алынат.

62-статья.

Добуш берүүгө коюла турган сунуштардын же түзөтүүлөрдүн тексттери жарыя кылынууга тийиш; мында текстти киргизүүнүн демилгечисинин аты аталат. Бири-бирине дал келбеген бир нече сунуштар же түзөтүүлөр боюнча добуш берээрдин алдында жыйналышка төрагалык кылуучу алардын мазмунун ирети менен жарыялайт жана эгерде аларга сын-пикирлер болбосо, ар бир түзөтүү же сунуш боюнча өз алдынча добуш берүүгө өтөт. Сын-пикирлер болгондо талкуу өткөрүлөт. Ар бир добуш берүүнүн алдында жыйналышта төрагалык кылуучу сунуш- тун мазмунун түзөт, ал добушка коюлат, эгерде каршы пикирлер болбосо, ошол замат ал боюнча добуш берүүнү сунуш кылат. Добуш берүү аяктагандан кийин жыйналышта төрагалык кылуучу анын толук натыйжаларын жана кабыл алынган чечимди окуп берет.

63-статья.

Жогорку Кењеш кабыл албаган мыйзам, токтом долбоорунун статьясы же статьясынын бөлүгү мыйзамдын, токтомдун текстинен алып салынат. Бул ма- селени кароо бүтмөйүнчө алар кайрадан каралбайт жана кайрадан добуш берүүгө жол берилбейт.

64-статья.

Эгерде ушул Регламентте башка жагдайлар каралбаса, бир нече талап- кер көрсөтүлгөндө же Жогорку Кењеш тарабынан каралып жаткан маселени чечүү боюнча бир нече вариантты кабыл алууда Жогорку Кењештин чечими боюнча добуш берүү үч түрдө өткөрүлүшү мүмкүн. Биринчи турда талапкерлердин саны канча же маселени чечүүнүн ар кандай варианттары болбосун, Жогорку Кењештин ар бир депутатынын добуш беришине жол берилиши мүмкүн. Добуш берүүнүн экинчи туру биринчи турда эњ көп добуш алган эки талапкер же маселени чечүүнүн эки варианты боюнча өткөрүлөт. Экинчи турдун жыйынтыгы боюнча тиешелүү чечимдин кабыл алынышы үчүн белгилен- ген добушту алган талапкер шайланды же чечимдин варианты кабыл алынды деп эсептелинет. Эгерде добуш берүүнүн экинчи турунда эки талапкер же эки вариант бирдей сандагы добуш алса, Жогорку Кењеш кайра добуш берүү өткөрөт. Мында Жогорку Кењештин ар бир депутаты бир гана талапкер же чечимдин бир варианты үчүн гана добуш бере алат. Эгерде добуш берүүнүн экинчи турунда эки талапкердин же чечимдин варианттарынын бири да Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын көпчүлүк добушун алалбаса, Жогорку Кењеш эњ көп добуш алган талапкердин бири боюнча же чечимдин варианттарынын бири боюнча добуш берүүнүн үчүнчү турун өткөрөт. Эгерде талапкер же чечимдин варианты Жогорку Кењештин депутаттары- нын жалпы санынын жарымынан көбүрөөгүнүн добушун алалбаса, жањы талап- керлерди же чечимдин жаны варианттарын көрсөтүү менен жањы шайлоо өткөрүлөт.

65-статья.

Жашыруун добуш берүү бюллетендерди пайдалануу менен же добуштарды эсептөөнүн электрондук система аркылуу жүргүзүлөт. Бюллетендерди пайдалануу менен жашыруун добуш берилген учурда бар- дык депутаттык фракциялардын өкүлчүлүгүн эске алуу менен 7 депутаттан кем эмес сандагы эсептөө комиссиясы шайланат. Эсептөө комиссиясы өз курамынан комиссиянын төрагасын жана катчы- сын шайлайт. Өзүнүн чечимдерин эсептөө комиссиясы анын мүчөлөрүнүн көпчүлүк добушу менен кабыл алат. Жашыруун добуш берүүнүн бюллетендери эсептөө комиссиянын контрол- дугу астында ал сунуш кылган жана Жогорку Кењештин чечими менен беки- тилген формадагы Жогорку Кењештин шайланган депутаттарынын санына ыла- йык келүүчү санда даярдалат жана керектүү маалыматты камтыйт. Аларды тараткандан кийин эсептөө комиссиясында калып калган бюллетендер анын мүчөлөрүнүн катышуусунда эсептөө комиссиясынын төрагасы тарабынан жок кылынат. Добуш берүүнүн убактысы жана орду, аны өткөрүүнүн тартиби ушул Мыйзамга ылайык эсептөө комиссиясы тарабынан белгиленет жана эсептөө комиссиясынын төрагасы тарабынан жарыяланат. Эгерде Жогорку Кењеш тарабынан башкасы белгиленбесе, жашыруун до- буш берүү үчүн бюллетендерди берүү добуш берүүнүн башталышына бир саат- тан кечиктирилбестен башталат; жашыруун добуш берүү добуш берүү баштал- ган учурдан тартып 30 мүнөттүн ичинде өткөрүлөт. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

66-статья.

Жогорку Кењештин ар бир депутатына бир бюллетень берилет. Жашыруун добуш берүү үчүн бюллетендер Жогорку Кењештин депутатта- рына Жогорку Кењештин депутатынын күбөлүгүн көрсөткөндөн кийин Жогорку Кењештин депутаттарынын тизмесине ылайык эсептөө комиссиясы тарабынан берилет. Бюллетень алгандан кийин Жогорку Кењештин депутаты көрсөтүлгөн тизмедеги өзүнүн аты-жөнүнүн тушуна колун коет. Жашыруун добуш берүү үчүн бюллетень эсептөө комиссиясы тарабынан мөөр басылган атайын үкөккө ташталат. Эсептөө комиссиясы жашыруун добуш берүү үчүн депутаттарга шарт түзүп берүүгө милдеттүү. Атайын үкөктү ачуу жана жашыруун добуш берүү бюллетендерин эсептөө Жогорку Кењештин жыйналыш залында ачык жүргүзүлөт. Жашыруун добуш берүүнүн натыйжаларын эсептеген учурда Жогорку Кењештин депутаттары эсептөө комиссиясынын иштөөсүнө кийлигишпестен карап тура алышат. Формасы башка бюллетендер депутаттардын добуш берүүсүн эсептеген учурда, ошондой эле депутаттардын ой-мүдөөсүн аныктоого мүмкүн болбогон бюллетендер жараксыз деп эсептелинет. Бюллетенге киргизилген толуктоо- лор добуштарды эсептөөдө эске алынбайт. Бюллетенге кандай гана болбосун оњдоолорду киргизүүгө жана белгилерди коюуга тыюу салынат.

67-статья.

Жашыруун добуш берүүнүн натыйжасын эсептөө комиссиясы протоколго киргизет, ага катышкан анын бардык мүчөлөрү кол коюшат. Эсептөө комис- сиясынын мүчөлөрүнүн ичинен кимдир-бирөө протоколго макул болбогон учурда өзүнүн өзгөчө пикирин жазуу жүзүндө баяндайт, ал протоколго тир- келет жана жыйналышта жарыяланат. Жашыруун добуш берүүнүн натыйжалары жөнүндө эсептөө комиссиясынын төрагасы же комиссия тарабынан аныкталган баяндамачы жыйналышта баянда- ма жасайт, депутаттардын суроолоруна жооп берет. Эгерде Жогорку Кењеш тарабынан кайра добуш берүү, жањы шайлоолорду өткөрүү же кайталап добуш берүү жөнүндө чечим кабыл алынбаса, жыйналыш- та төрагалык кылуучу жашыруун добуш берүүнүн натыйжалары боюнча баянда- манын негизинде эсептөө комиссиясы кабыл алган чечим жөнүндө жыйналышта жарыялайт, ал зарыл болгон учурда кошумча добушка коюлбастан Жогорку Кењештин тиешелүү актысы катары жол-жоболоштурат.

68-статья.

Эгерде жашыруун добуш берүү үчүн бюллетендерди депутаттардын жалпы санынын жарымынан кем эмеси алышкан болсо, Кыргыз Республикасынын Конс- титуциясында жана ушул Мыйзамда белгиленген учурларды эске албаганда, шайлоо, дайындоо, бекитүү же чечимдин вариантын кабыл алуу болду деп эсептелинет. Жашыруун добуш берүү үчүн бюллетендерди Жогорку Кењештин депутаттардын жалпы санынын жарымынан кеми алган учурда шайлоо, дайын- доо же бекитүү кайрадан өткөрүлөт. Жашыруун добуш берүүнүн натыйжасында депутаттардын жалпы санынын жарымынан көбүнүн добушун алган талапкер, Кыргыз Республикасынын Конс- титуциясында жана ушул Мыйзамда белгиленген учурларды эске албаганда, шайланды, дайындалды же бекитилди деп эсептелинет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

69-статья.

Эсептө комиссиясы тарабынан добуш берүү тартибинин бузулгандыгы аныктала турган болсо, бул добуш берүүнүн натыйжасы жарыяланат. Тартип бузуулар жөнүндө эсептөө комиссиясы бузуунун фактылары жана добуш берүүнүн натыйжалары боюнча териштирүү жүргүзүүгө жол-жоболоштурулган чечимин кабыл алат (кайталап добуш берүү же жањы шайлоолорду өткөрүү жөнүндө чечим). Эгерде добуш берүүнүн натыйжаларын аныктаган учурда добуш берүүнүн натыйжаларын аныктоо тартиби бузлса, анда Жогорку Кењештин жол-жоболош- турулган чечими боюнча кайталап добуш берүү өткөрүлөт.

70-статья.

Коллегиалдуу органды шайлаган, дайындаган же бекиткен учурда жашы- руун добуш берүү үчүн бюллетендеги тизмеге шайлоо, дайындоо же бекитүү үчүн зарыл болгондон көбүрөөк талапкерлер киргизилиши мүмкүн. Талапкерлер бюллетенге алфавиттик же мыйзамда белгиленген башка тартипте киргизилиши мүмкүн. Добуш берүү жана добуштарды эсептөө ар бир талапкер боюнча өз-өзүнчө жүргүзүлөт. Зарыл сандан көбүрөөк добуш алган талапкер тизме менен добуш берүүдө шайланды, дайындалды же бекитилди деп эсептелинет. Эгерде добуш берүүнүн натыйжасында талап кылынган сандагы адамдар шайланбаса, дайындалбаса же бекитилбесе, жањы талапкерлерди көрсөтүү менен кайра шайлоо өткөрүлөт. Эгерде бир нече талапкер бирдей сандагы добуш алышса, алар шайлан- гандан, дайындалгандан же бекитилгенден кийин органдын талап кылынган сандык курамы көбөйүп кетсе, бул талапкерлер боюнча кайталап добуш берүү өткөрүлөт.

71-статья.

Жогорку Кењеш тарабынан актылардын, сунуштардын же маселелердин долбоорлору боюнча бюллетендерди берүү жолу менен жашыруун добуш берүү өткөрүлүшү мүмкүн. Актылардын, сунуштардын же маселелердин бул долбоор- лорун талкуулагандан кийин ушул главада айтылган тартипте добуш берүү өткөрүлөт. Актылардын, сунуштардын же маселелердин долбоорун жашыруун добуш берүү үчүн бюллетенге киргизүү жөнүндө добуш берүү жүргүзүлбөйт. Эгерде ушул жана башка мыйзамдарда башкасы түздөн-түз аныкталбаса, жашыруун добушка коюлган ар бир маселе боюнча (альтернативалуулуктан башка) өз-өзүнчө бюллетень болууга тийиш. Жашыруун добуш берүүнүн натыйжалары жөнүндө эсептөө комиссиясынын баяндамасы Жогорку Кењеш тарабынан эске алуу менен кабыл алынгандан ки- йин төрагалык кылуучу кабыл алынган тууралу жарыя кылат ("макул" - оњ, же "каршы" - терс). Бюллетендерди пайдалануу менен жашыруун добуш берүүнүн натыйжалары Жогорку Кењештин токтому менен жол-жоболоштурулат.

72-статья.

Жогорку Кењештеги электрондук тутум төмөнкүдөй максаттарга пайда- ланылышы мүмкүн:

1) Жогорку Кењештин депутаттарын каттоодо;

2) депутаттар чыгып сүйлөө үчүн жазылганда, каттоодо, алардын су-

нуштарын жана түзөтүүлөрүн киргизгенде;

3) добуштарды эсептегенде жана добуш берүүнүн натыйжаларын аныкта-

ганда;

4) жыйналыштын жүрүшү жөнүндө маалыматтык жана статистикалык маа-

лымдоолорду топтогондо жана оперативдүү түрдө бергенде;

5) тизмелерди жана жыйналыштардын башка документтерин түзгөндө жа-

на басып чыгарганда;

6) Жогорку Кењештин жыйналыштарын маалымат менен камсыз кылганда.

73-статья.

Жогорку Кењештин жыйналыштарында электрондук тутумду пайдаланууну контролдоо үчүн жумушчу топ түзүлөт, ал электрондук тутумду добуш берүүгө пайдаланууну жана контролдоону жүзөгө ашырат. Жумушчу топ контролду жүзөгө ашыруу үчүн зарыл болгон бардык маа- лыматтарды тоскоолдуксуз алууга укуктуу. Өз ишинин карамагына кирген маселелер боюнча жумушчу топтун чечи- ми, Жогорку Кењештин электрондук тутумду тейлөөчү адистерин кошкондо, Жогорку Кењештин Аппаратынын бардык кызматкерлери үчүн милдеттүү. Жумушчу топ добуш берүү башталганга чейин электрондук тутумунун оњ экендигин текшерүүгө милдеттүү. Электрондук тутумунун иштөө эрежелерин жашыруун добуш берүү режи- минде сактоо жумушчу топ тарабынан түзүлгөн протокол менен жол-жоболош- турулат. Жумушчу топ атын атап добуш берүүнүн натыйжаларындагы, сүйлөнгөн сөздөрдү жазып алуудагы так эместиктер жана электрондук тутумунун ишин- деги дагы башка так эместиктер жөнүндө Жогорку Кењештин депутаттык фракцияларынын билдирүүлөрүнүн негиздүүлүгүн карайт жана текшерет. Жумушчу топ өз ишине эксперттерди жана адистерди тарта алат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

74-статья.

Жогорку Кењештин депутаттарын каттоонун натыйжалары, алардын чыгып сүйлөө үчүн жазылышы, добуш берүүнүн натыйжалары жана Жогорку Кењештин жыйналышынын жүрүшү тууралу дагы башка маалыматтар депутаттарга сандык маалымат, тизме жана башка материалдар түрүндө берилет жана жыйналыштын стенографиялык отчетуна киргизилүүгө тийиш. Эгерде ушул Мыйзамда башкасы белгиленбесе, бардык маалыматтар электрондук тутумдун эсинде, ошондой эле Жогорку Кењештин архивинде магнит тасмаларда сакталат.

75-статья.

Электрондук тутумду техникалык жактан тейлөө боюнча топтун жетек- чиси Жогорку Кењештин депутатына анын жазуу жүзүндөгү суроо-талабы бо- юнча Жогорку Кењештин жыйналышы жөнүндөгү маалыматтарды берүүгө мил- деттүү. Жогорку Кењештин жабык жыйналыштарынын мазмуну жөнүндөгү маалы- мат Жогорку Кењештин депутаттарынын депутаттык ишинен тышкары пайдала- нылышы мүмкүн эмес. Жогорку Кењештин депутаттарынан башка адамдарга электрондук тутум- дун эсиндеги жана Жогорку Кењештин архивиндеги магниттик тасмаларда сакталган маалыматты алууга уруксатты Жогорку Кењештин Төрагасы берет.

76-статья.

Жогорку Кењештин жыйналыштары протоколдоштурулат. Жыйналыштын про- токолун жүргүзүүнү Жогорку Кењештин Аппараты жүзөгө ашырат. Жогорку Кењештин жыйналышынын протоколуна жыйналышта төрагалык кылуучу кол ко- ет. Жогорку Кењештин жыйналышынын протоколунда төмөндөгүлөр чагылдыры- лат:

1) жыйналыштын өткөрүлгөн күнү, убактысы жана орду;

2) жыйналышка катышкан депутаттардын саны;

3) кароого коюлган күн тартибинин маселелери;

4) ушул жыйналыш үчүн депутаттарга таратылып берилген документтер-

дин аталышы жана редакциясы;

5) Жогорку Кењештин жыйналышына чакырылган адамдардын кызматы жана

аты-жөнү;

6) жыйналышта төрагалык кылуучунун жана чыгып сүйлөгөндөрдүн

аты-жөнү;

7) добушка коюлган бардык маселелер жана сунуштар, аларды чечүүнүн

жолдору;

8) добуш берүүнүн толук натыйжасы (төрагалык кылуучу жыйналышта

аларды толук жарыя кылбаган учурда да тиркелет) жана кабыл алынган че- чимдер;

9) жыйналышка катышкан депутаттардын атын атап каттоо жөнүндө маа-

лыматтар;

10) жыйналышка жүйөлүү себептер боюнча катыша албай калгандыгы

белгилүү болгон депутаттардын тизмеси;

11) атын атап добуш берүүнүн натыйжалары.

(Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

77-статья.

Жогорку Кењештин жыйналыштары стенографияланат. Стенограмманы жүргүзүүнү Жогорку Кењештин Аппараты жүзөгө ашырат. Жогорку Кењештин жыйналышынын стенограммасы талкуунун жүрүшүн толук чагылдырууга тийиш. Ал ошондой эле жыйналыш өткөрүлгөн күнү, убактысы, орду, жыйналыштын күн тартиби, жыйналышта төрагалык кылуучунун аты-жөнү жөнүндөгү маалы- маттарды камтууга тийиш. Стенограммада стилистикалык так эместиктерге ж.б.у.с. жол берилген учурда депутат жыйналыштан кийинки жумуш күнүнүн ичинде жыйналышта төрагалык кылуучунун атына бул боюнча сын-пикир билдире алат; талаш ма- селелер боюнча чечимди жыйналышта төрагалык кылуучу кабыл алат. Стеног- рамманын түп нускасынын ар бир барагына андагы жазылган текст үчүн жо- оптуу болгон адам (аты-жөнүн жана күнүн көрсөтүү менен) кол коет. Жогорку Кењештин жыйналышындагы сүйлөнгөн сөздөрдүн жазуусу маг- ниттик тасмада бир жыл сакталат.

78-статья.

Жогорку Кењештин, анын комитеттери жана комиссияларынын, ошондой эле депутаттык фракциялардын айрым жыйналыштарынын стенограммалары жана протоколдору Жогорку Кењеш тарабынан жүргүзүлгөн талкуу жана чечим ка- был алуу процессин тастыктаган документтер деп саналат. Депутаттык фракциялар жана депутаттар стенограммалар, добуш берүү- нүн жыйынтыктары, жыйналыштардын протоколдору жана Жогорку Кењештин да- гы башка документтери менен эркин таанышууга жетише алышат, башка адам- дар Жогорку Кењештин Аппаратына жазган жеке арызына ылайык же окуу за- лынан же Жогорку Кењештин расмий сайтынан эркин тааныша алышат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

79-статья.

Жогорку Кењештин Аппараты Жогорку Кењештин ар бир жыйналышы боюнча жыйналыштын ишин жүргүзөт, ал төмөндөгүлөрдү камтыйт:

1) жыйналыштын делосуна кирүүчү документтердин тизмегин;

2) жыйналыштын протоколун;

3) жыйналыштын стенограммасын;

4) Жогорку Кењештин чечими боюнча жыйналыштын стенограммасына кир-

бей калган атын атап добуш берүүнүн натыйжаларын;

5) жыйналышта каралган документтердин долбоорлорун;

6) жыйналышта каралган маселелер боюнча Жогорку Кењештин комитет-

теринин жана депутаттык фракцияларынын корутундуларын;

7) депутаттардын сүйлөбөй калган сөздөрүнүн тексттерин;

8) Жогорку Кењеш тарабынан кабыл алынган актылар боюнча депутаттык

фракциялардын өзгөчө пикирлерин;

9) эгерде депутаттарга таркатылбаса, депутаттардын жана депутаттык

фракциялардын жазуу жүзүндөгү суроо-талаптарын жана аларга берилген жо- опторду;

10) Жогорку Кењештин Аппараты депутаттардын арасында таркаткан да-

гы башка материалдарды;

11) ушул жыйналышта каралган документтердин кабыл алынган редакци-

ясындагы тексттерин;

12) Жогорку Кењештин жыйналышына чакырылган адамдардын тизмеси.

Депутаттардын жана депутаттык фракцияларынын кайрылуулары боюнча жыйналыштын делосу аларга Жогорку Кењештин Аппараты тарабынан таанышуу үчүн берилет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

80-статья.

Жогорку Кењештин комитеттери жана комиссиялары өздөрүнө тиешелүү маселелер боюнча, ошондой эле депутаттык фракциялар парламенттик угуу- ларды өткөрүүнү демилге кылышат жана өткөрө алышат. Парламенттик угуулар зарылчылыкка жараша өткөрүлөт. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

81-статья.

Парламенттик угууларда ачык талкууну талап кылган мыйзамдардын долбоорлору; ратификациялоого сунуш кылынган эл аралык келишимдер; рес- публикалык бюджеттин долбоору жана анын аткарылышы туурасындагы отчет; ички жана тышкы саясаттын башка маанилүү маселелери талкууланышы мүмкүн.

82-статья.

Парламенттик угуулардын темасы, аларды өткөрүү убактысы жана орду жөнүндө маалымат парламенттик угуунун башталарына 10 күн калгандан ке- чиктирилбестен массалык маалымат каражаттарына берилет. Парламенттик угууга чакырылган адамдардын курамы бул угууга өткө- рүүгө демилге көтөргөн Жогорку Кењештин комитеттери, комиссиялары жана депутаттык фракциялар тарабынан аныкталат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

83-статья.

Парламенттик угуулар, эреже катары, массалык маалымат каражаттары жана коомчулуктун өкүлдөрү үчүн ачык. Парламенттик угууларды өткөрүү демилгесин көтөргөн Жогорку Кењеш- тин комитеттери, комиссиялары жана депутаттык фракциялар жабык парла- менттик угууларды өткөрүү жөнүндө чечим кабыл алышы мүмкүн. Жабык пар- ламенттик угууларда жашыруун мүнөздөгү, ошондой эле мамлекеттик жана башка мыйзам тарабынан корголуучу сырды камтыган маалыматтарды козгогон маселелер талкууланат. Кыргыз Республикасынын Президенти, Жогорку Кењештин депутаттары, Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлү, Кыргыз Рес- публикасынын Президентинин атайын өкүлү, Кыргыз Республикасынын Премь- ер-министри же Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн туруктуу өкүлү, Кыргыз Республикасынын Өкмөт мүчөлөрү, Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун, Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун судьялары, Кыргыз Рес- публикасынын Башкы прокурору, Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасы- нын төрагасы ачык, ошондой эле жабык парламенттик угууларга катышууга укуктуу. Парламенттик угуу демилгесин көтөргөн Жогорку Кењештин коми- теттеринин, убактылуу комиссияларынын жана депутаттык фракцияларынын чечими боюнча жабык парламенттик угууга мамлекеттик органдардын башка кызмат адамдары чакырылышы мүмкүн. Массалык маалымат каражаттарынын жана коомчулуктун өкүлдөрү жабык парламенттик угууларга киргизилбейт. (КР 2006-жылдын 17-январындагы N 5 Мыйзамынын, 2008-жылдын 25-ян- варындагы N 1 Мыйзамынын редакцияларына ылайык)

84-статья.

Парламенттик угууларды Жогорку Кењештин тиешелүү комитетинин, ко- миссиясынын төрагасы же төраганын орун басары, депутаттык фракциянын лидери же ыйгарым укуктуу өкүлү алып барат. Төрагалык кылуучу Жогорку Кењештин депутаттарына жана чакырылган адамдарга сүйлөө үчүн сөз берет, талкуунун жүрүшүнө көз салат, билдирүү жасайт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

85-статья.

Парламенттик угуулардын узактыгын талкууланып жаткан маселелердин мүнөзүнө жараша Жогорку Кењештин комитети, комиссиясы жана депутаттык фракция аныктайт. Эгерде Жогорку Кењеш башка чечим кабыл албаса, Жогорку Кењештин жыйналышынын учурунда парламенттик угууларды өткөрүүгө жол берилбейт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

86-статья.

Парламенттик угуулар төрагалык кылуучунун талкууланып жаткан масе- ленин маани-мазмуну, анын мааниси, жыйналышты өткөрүүнүн тартиби, чакы- рылган адамдардын курамы жөнүндө маалымат берген кыскача кириш сөзү ме- нен башталат. Андан кийин Жогорку Кењештин комитетинин, убактылуу ко- миссиясынын жана депутаттык фракциянын өкүлүнө талкууланып жаткан масе- ле боюнча баяндама жасоо үчүн 20 мүнөткө чейин сөз берет анын артынан парламенттик угууларга катышып жаткан Жогорку Кењештин депутаттары жана чакырылган адамдар чыгып сүйлөшөт. Чакырылган адамдардын бардыгы парламенттик угууларга төрагалык кы- луучунун уруксаты менен гана сүйлөшөт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

87-статья.

Парламенттик угууларга чакырылган адамдар чыгып сүйлөгөндөн кийин Жогорку Кењештин депутаттары жана башка катышып жаткандар суроо бери- шет, суроолорго жооптор алынат. Суроолор оозеки, ошондой эле жазуу жүзүндө берилиши мүмкүн. Чакырылган адамдар парламенттик угуулардын жүрүшүнө кийлигишүүгө, аны кыйкырып, Кол чабуулар менен бөлүүгө укуксуз. Төрагалык кылуучу тартип бузгандарды залдан чыгарып жибере алат.

88-статья.

Парламенттик угуулардын жыйынтыгында талкууланган маселе боюнча сунуштар кабыл алынат. Парламенттик угуулардын сунуштары угууга катыш- кан Жогорку Кењештин депутаттарынын көпчүлүгүнүн жактыруусу менен кабыл алынат.

89-статья.

Парламенттик угуулар Жогорку Кењештин Аппараты тарабынан протокол- донот жана стенографияланат. Парламенттик угуулардын протоколуна төра- галык кылуучу кол коет. Ачык парламенттик угуулардын сунуштары басма сөздө жарыяланышы мүмкүн. Жабык парламенттик угуулардын материалдары Жогорку Кењештин депу- таттарына, Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлү- нө, Кыргыз Республикасынын Президентинин атайын өкүлүнө, Кыргыз Респуб- ликасынын Өкмөтүнүн туруктуу өкүлүнө, ошондой эле парламенттик угууга катышкан мамлекеттик органдардын өкүлүнө гана арналат. (КР 2006-жылдын 17-январындагы N 5 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

90-статья.

Жогорку Кењеш иштеп жаткан убакта депутаттар Жогорку Кењештин иши- нин расмий мүнөзүнө жараша кийимчен жүрүүгө тийиш. Жогорку Кењештин жыйналышы өтүп жатканда мобилдик байланыш каражаттарын пайдаланууга ты- юу салынат. Жогорку Кењештин жыйналыштарында сөз сүйлөөчү өтө орой, кемсинт- кен, уят жана сөгүнгөн сөздөрдү колдонууга, кимдир-бирөөнүн дарегине жөнү жок күнөөлөөгө жол бербөөгө, жалган маалыматтарды пайдаланбоого, мыйзамсыз аракеттерге чакырбоого тийиш. Эгерде жыйналышта төрагалык кылуучу ораторго кайрылса, ал өзүнүн сөзүн дароо токтотууга тийиш, болбосо жыйналышта төрагалык кылуучу анын сөзүн токтотуп кое алат. Эгерде оратор сүйлөө үчүн өзүнө берилген убакытты ашырып жиберсе, талкуулангандан башка маселелерди сүйлөсө, же ага берилген сөздүн неги- зинде сүйлөбөсө, жыйналышта төрагалык кылуучу эки жолку эскертүүдөн ки- йин аны сөздөн ажыратат. Сөздөн ажырагандыгы жарыялангандан кийинки оратордун сүйлөгөн сөзү жыйналыштын стенограммасына киргизилбейт (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

91-статья.

Эгерде депутаттык фракция же депутат жыйналышта чыгып сүйлөгөн адам же төрагалык кылуучу анын сөзүн, болбосо аракетин туура эмес тү- шүндүрүп жатат деп эсептесе, ал түшүндүрмө берүү же сын-пикирин айтуу үчүн жыйналышта төрагалык кылуучудан сөз сурап, оозеки же жазуу жүзүндө кайрыла алат. Мындай кайрылуу боюнча жыйналышта төрагалык кылуучу депу- татка сөздү дароо же талкуунун акырында, бирок добушка коюлганга чейин берет, сөз талкуунун акырында берилсе жыйналышта төрагалык кылуучу де- путаттан ушундай кайрылуу түшкөндүгүн жана ага сөз качан бериле турган- дыгы жөнүндө дароо депутаттарга билдирет. Эгерде мындай маалымат, депу- таттык фракциянын жана депутаттын пикири боюнча, Жогорку Кењештин Аппа- раты аркылуу таратылган маалымдама материалдарда бар деп эсептесе, анда жыйналышта төрагалык кылуучу депутаттын жазуу жүзүндөгү кайрылуусу бо- юнча ага жыйналыштын башында же аягында сөз берет. Жогорку Кењештин жыйналышынын учурунда депутаттык фракция жана де- путаттар сүйлөп жаткан адамдын сөзүнө тоскоол болгон аракеттери менен (кыйкырып, кол чаап, ордунан туруп ж.д.у.с.) сүйлөп жаткандарга жана угуп жаткандарга жолтоо болбоого тийиш. Эгерде бул ораторго карата таасир көрсөтүү чараларын колдонуу ме- нен байланышпаса, жыйналышта төрагалык кылуучу ал чыгып сүйлөп жаткан учурда үзгүлтүккө учураган болсо ошончолук убакытка узартат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

92-статья.

Эгерде депутат өзүнүн жүрүм-туруму менен Жогорку Кењештин жыйналы- шын өткөрүүгө жолтоо кылса, ушул Регламенттин жоболорун бузса, ага ка- рата төмөнкүдөй чаралар колдонулушу мүмкүн:

1) эскертүү;

2) тартипке чакыруу;

3) микрофонду өчүрүү жолу менен сөз сүйлөөдөн ажыратуу.

Ушул Регламенттин жоболору депутат тарабынан биринчи жолу бузул- ганда, жыйналышка төрагалык кылуучу ага эскертүү берет жана Жогорку Ке- њештин Регламентин сактоосун суранат. Жыйналышты алын баруучу:

1) анын эскертүүсүнө көњүл бурбаган жана ушул Регламенттин бузуу-

сун токтотпогон;

2) башка депутаттар же жыйналышка катышуучулар менен кайым айтыш-

кан;

3) мазактоочу сөздөрдү жана кыймыл аракетти жасаган;

4) талкууланып жаткан темадан четке чыккан;

5) башка жол менен жыйналыштын тартибин бузган депутаттарды тар-

типке чакырат. Жыйналышты алып баруучу чыгып сүйлөөнү токтотуу же микрофонду өчү- рүү жолу менен тартипке чакыргандан кийин да жыйналыштар залында тар- типти бузуусун улашкан же болбосо өзүнүн сөзүн белгиленген убакыттан ашык улашкан жана төрагалык кылуучунун сөзүн аяктоо жөнүндө суранычын аткарбаган депутаттар сөз сүйлөөдөн ажыратылышы мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

93-статья.

Жыйналышта төрагалык кылуучу ушул Регламентти одоно же такай буз- ган учурда депутаттык фракциялардын кимисинин болбосун киргизген сунушу боюнча кыскача талкуу токтотулгандан кийин Жогорку Кењеш аны жыйналыш- тарды алып баруудан эки күндүк мөөнөткө чейин четтетүү жөнүндө чечим кабыл алышы мүмкүн. Аталган мамиле жыйналыштын күн тартибине алдынала киргизилбестен эле Жогорку Кењеш тарабынан каралышы мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

94-статья.

Кыргыз Республикасынын Президенти, Жогорку Кењештин депутаттары, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү, 30 мињ шайлоочу (элдик демилге) мыйзам чыгаруу демилге катары өздөрүнүн укугун Жогорку Кењешке мыйзам долбоор- лорун жана мыйзам долбоорлоруна түзөтүүлөрдү киргизүү түрүндө жүзөгө ашырышат.

95-статья.

Тийиштүү мыйзам долбоор боюнча Жогорку Кењештин токтомунун долбоо- ру Кыргыз Республикасынын Президенти, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү, Жогорку Кењештин комитеттери, ошондой эле депутаттык фракциялары тара- бынан киргизилиши мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

96-статья.

Мыйзам чыгаруу демилгесин көтөрүү иретинде Жогорку Кењешке мыйзам долбоорун киргизүүнүн зарыл шарты катары төмөндөгүлөрдү берүү болуп са- налат:

1) мыйзам долбоорунун кењири мүнөздөмөсүн, анын максаттарын, не-

гизги жоболорун, колдонуудагы мыйзамдар тутумундагы ордун, ошондой эле аны кабыл алуунун социалдык-экономикалык жана башка кесепеттеринин бо- жомолун камтыган, аны кабыл алуунун зарылдыгынын негиздемесин;

2) толуктоолор жана өзгөртүүлөр киргизүү жөнүндө мыйзам долбоор-

лоруна карата салыштырма таблицасы;

3) укуктук жөнгө салуунун бул чөйрөсүндөгү мыйзамдардын абалы

жөнүндөгү маалымдаманы;

4) бул мыйзам долбоорун кабыл алуу менен жокко чыгарууну,

өзгөртүүнү, толуктоону же кабыл алууну талап кылган мыйзам долбоорлору- нун жана баша ченемдик укуктук актыларынын тизмесин;

5) финансы-экономикалык негиздемени (ишке ашыруусу кошумча матери-

алдык жана башка чыгымдарды талап кылуучу мыйзам долбоору киргизилген учурда). Мамлекеттик бюджеттин эсебинен жабылуучу чыгымдардын көбөйүшүн караштырган, мамлекеттик бюджеттин эсебинен жабылуучу мыйзам долбоорло- ру Кыргыз Республикасынын Өкмөтү каржылоо булагын аныктагандан кийин Жогорку Кењеш тарабынан кабыл алынышы мүмкүн. Ушул статьянын биринчи бөлүгүндө аталган документтер мамлекеттик жана расмий тилдерде мыйзам чыгарууга демилге көтөрүүнүн бардык субъек- ттери тарабынан Жогорку Кењештин депутаттарынын санына барабар болгон нускада жана электрондук түрдө берилет. (КР 2007-жылдын 26-февралындагы N 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

97-статья.

Жогорку Кењешке киргизилген мыйзам долбоорунун текстине төмөндөгү жоболор түздөн-түз киргизилүүгө тийиш.

1) мыйзамдын күчүнө киришинин мөөнөттөрү жана тартиби жөнүндө;

2) бул мыйзамдын кабыл алынышына байланыштуу мурда кабыл алынган

мыйзамдарды жана башка ченемдик укуктук актыларды жокко чыгаруу, өзгүртүүлөр жана толуктоолор жөнүндө;

3) өздөрүнүн укуктук актыларын жањы кабыл алынган мыйзамдарга ыла-

йык келтирүү жөнүндө Кыргыз Республикасынын Президентине, Жогорку Кењешке сунуш жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө тапшырма.

98-статья.

Эгерде берилген мыйзам долбоорунун формасы мыйзам долбоорлордун жана ушул Мыйзамды даярдоонун тартибине тийиштүү болгон мыйзамдардын талаптарына жооп бербесе же ушул Регламенттин 96-статьясында көрсөтүл- гөн зарын материалдар берилбесе, мындай мыйзам долбоору Жогорку Кењеш- тин тийиштүү комитетинин сунушу (чечими) боюнча Жогорку Кењештин Төра- гасы тарабынан мыйзам долбооруна карата белгиленген талаптарды аткаруу үчүн анын демилгечисине кайтарып берилүүгө тийиш. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

99-статья.

Мыйзам долбоору Жогорку Кењештин Аппаратында каттоодон өтөт, андан кийин Жогорку Кењештин Төрагасы тиешелүү комитетке, депутаттык фракция- ларга жана Жогорку Кењештин Аппаратынын юридикалык кызматына жөнөтөт. Комитет бир айдан кечиктирбестен мыйзам долбоорун Жогорку Кењештин кароосуна киргизүүгө милдеттүү. Мыйзам долбоору бир нече комитеттерге жөнөтүлгөн учурда Жогорку Кењештин Төрагасы алардын ичинен мыйзам долбоору боюнча жооптуу коми- тетти аныктайт. Резолюцияда төрагасынын аты-жөнү биринчи болуп көрсөтүлгөн комитет жооптуу комитет деп эсептелинет. Жогорку Кењеш мыйзам долбоорун кароонун кезегин же жүйөлөштүрүлгөн четке кагууну бир айлык мөөнөттө аныктайт. Мыйзам долбоорлорунун кара- лышын контролдоону Жогорку Кењештин Төрагасы жүзөгө ашырат. Кыргыз Республикасынын Президенти же Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан кечиктирилгис деп аныкталган мыйзам долбоорлору тиешелүү ко- митет жана Жогорку Кењеш тарабынан кезексиз каралат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

100-статья.

Мыйзам долбоорлорунун даярдалышынын жана каралышынын тартиби коми- тет жөнүндөгү жобонун жана ушул Регламенттин негизинде Жогорку Кењештин жооптуу комитети тарабынан өз алдынча аныкталат. Мыйзам долбоору менен иштөө, айрым маселелерди даярдоо, изилдөө үчүн комитеттер жумушчу орган түзө алышат. Эгерде мыйзам долбоору бир нече комитететтерде карала турган бол- со, алар тарабынан биргелешкен жумушчу орган түзүлүшү мүмкүн. Жумушчу органдын курамына Жогорку Кењештин аталган комитететтери- нин, комиссияларынын мүчөлөрү болбогон депутаттары, Жогорку Кењештин Аппаратынын жооптуу кызматкерлери, мыйзам чыгарууга демилге көтөрүү укугунун тиешелүү субъектинин өкүлдөрү, ошондой эле мамлекеттик бийлик органдарынын, коомдук бирикмелердин, илимий мекемелердин өкүлдөрү, экс- перттер жана адистер киргизилиши мүмкүн. Эгерде бир эле маселе боюнча бирден ашуун мыйзам долбоорлору бол- со, алар комитет тарабынан бир учурда каралат.

101-статья.

Жогорку Кењештин жооптуу комитетинин чечими боюнча мыйзам долбоору Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө, Кыргыз Республикасынын Омбудсменине (Акыйкатчысына), тиешелүү министрликтер менен ведомстволорго, мамлекет- тик органдарга, саясий партияларга, коомдук бирикмелерге, мекемелер ме- нен уюмдарга корутунду берүүгө, ошондой эле илимий экспертизага жөнөтүлүшү мүмкүн.

102-статья.

Мыйзам долбоорун Жогорку Кењештин комитеттеринде талкулоо ачык өтөт, массалык маалымат каражаттарында чагылдырылышы мүмкүн. Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлү, Кыргыз Республикасынын Президентинин атайын өкүлү, Кыргыз Республикасынын Өк- мөтүнүн туруктуу өкүлү, ошондой эле мыйзам долбоору экспертиза берүүгө жөнөтүлгөн башка мамлекеттик органдардын, саясый партиялардын, коомдук бирикмелердин, мекемелердин, уюмдардын өкүлдөрү мыйзам долбоорун кароо- до жана аны биринчи окууга киргизүү жөнүндө маселени чечүүдө комитеттин жыйналыштарына катышууга укуктуу. Мыйзам долбоорун кароонун жыйынтыктары боюнча Жогорку Кењештин ко- митеттери корутунду түрүндө чечим кабыл алат. (КР 2006-жылдын 17-январындагы N 5, 2008-жылдын 25-январы N 1 Мый- замдарынын редакцияларына ылайык)

103-статья.

Мыйзамдар жана Жогорку Кењештин дагы башка ченемдик укуктук акты- лары Жогорку Кењештин тиешелүү комитеттери ал долбоорлорду алдын ала карагандан кийин кабыл алынат. Мыйзамдар Жогорку Кењеш тарабынан толугу менен эки же үч окууда кабыл алынат. Мыйзам долбоорлорун кароо Жогорку Кењештин күн тартибине ылайык жүргүзүлөт. Мыйзам долбоору боюнча окуулардын ортосундагы убакыт аралыгы Жогорку Кењеш тарабынан аныкталат. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

104-статья.

Мыйзам долбоорлору Жогорку Кењештин комитетинин жыйналышына Жогор- ку Кењештин Аппаратынын юридикалык кызматынын корутундусу болгондо кир- гизилет жана каралат. Жогорку Кењеш мыйзам долбоорун биринчи окууда караганда анын не- гизги жоболорун, аны кабыл алуунун зарылдыгын талкуулайт, мыйзам дол- боорунун концепциясына жалпы баа берилет. Талкуу мыйзам долбоорунун демилгечисинин баяндамасы жана Жогорку Кењештин жооптуу комитетинин кошумча баяндамасы менен башталат. Эгерде мыйзам долбоорун иштеп чыгуу Жогорку Кењештин бир нече ко- митетине тапшырылса жана алар анын ар кайсы концепциясын киргизсе, анда жооптуу комитеттин концепциясына макул болбогон комитеттердин баяндама- лары да угулат. Мыйзам долбоорун кароо убагында депутаттык фракциялардын өкүлдөрү- нүн (саны 10 депутатка чейинки фракциядан - экиден ашпаган чыгып сүй- лөөчү, саны 10дон 20 депутатка чейинки фракциядан - үчтөн ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 20дан 30 депутатка чейинки фракциядан төрттөн ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 30дан 40 депутатка чейинки фракциядан - беш депу- таттан ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 40тан 50 депутатка чейинки фракция- дан - алтыдан ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 50дөн 60 депутатка чейинки фракциядан - жетиден ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 60тан 70 депутатка чейинки фракциядан - сегизден ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 70ден 80 де- путатка чейинки фракциядан - тогуздан ашпаган чыгып сүйлөөчү, саны 80ден 90 депутатка чейинки фракциядан - ондон ашпаган чыгып сүйлөөчү) Кыргыз Республикасынын Президентинин жана Кыргыз Республикасынын Өкмө- түнүн ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн жана мыйзам долбоорун талкуулоого ка- тышуу үчүн чакыртылган башка адамдардын сунуштары жана сын пикирлери угулат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

105-статья.

Мыйзам долбоорун талкуулоонун жыйынтыктары боюнча Жогорку Кењеш төмөндөгүдөй чечимдердин бирин кабыл алат.

1) мыйзам долбоору биринчи окууда кабыл алуу жана айтылган сунуш-

тар менен сын-пикирлерди эске алуу менен ишти дагы улантуу Мыйзам дол- боорун биринчи окууда кабыл алуу мыйзам долбоорун толугу менен талкуу- лоону жана мыйзам долбооруна карата түзөтүүлөр түрүндөгү сунуштарды жа- на сын-пикирлерди эске алуу менен анын үстүндө иштөөнү улантууну жана аны экинчи окууга коюуну билдирет;

2) мыйзам долбоорун кайталап кароого тийиштүү комитетке кайтарып

берүү;

3) мыйзамды толугу менен кабыл алуу.

Эгерде мыйзам долбоору толугу менен кабыл алынбаса, кайра кароо үчүн тиешелүү комитетке кайтарылып берилбесе же окуулардын биринде да кабыл алынбаса, анда ал четке кагылды деп эсептелет. Четке кагылган мыйзам долбоору Жогорку Кењеш тарабынан 6 ай өткөн- дөн кийин кайталап каралышы мүмкүн. Конституциялык мыйзамдар конституциялык мыйзамдарды чечмелөө боюн- ча мыйзамдар конституциялык мыйзамдарга өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө мыйзамдар, мамлекеттик чегараны өзгөртүү жөнүндө мый- замдар статьялар боюнча талкуулоо менен кароого жатат. Мыйзамды статья- лар боюнча талкуулоо менен кабыл алуу мыйзам долбоорунун ар бир статья- сын талкуулоо менен аны толугу менен кабыл алууну билдирет. Жогорку Кењеш мыйзам долбоорун бүткүл элдик талкуулоого коюу жө- нүндө чечим кабыл алышы мүмкүн. Бир эле маселе боюнча бирден ашык мыйзам долбоору киргизилген учурда Жогорку Кењеш андан аркы кароого алардын кайсынысын негиз кылып алуу жөнүндө чечим кабыл алат. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

106-статья.

Мыйзам долбоорун статьялар боюнча караганда жазуу жүзүндө келип түшкөн бардык сунуштар угулат, алар талкууланат жана добуш берүүгө кою- лат. Четке кагылган сунуш жооптуу комитетке жеткире иштетүүгө жөнөтүлөт, ал макул болбогон учурда өзүнүн сунушунун вариантын сунуш кылат. Добуш берүүгө биринчи комитеттин, андан кийин депутаттык фракция- нын сунуштары коюлат. Эгерде сунуштардын бири да Жогорку Кењеш тарабы- нан колдоого алынбаса, статья четке кагылды деп эсептелет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

107-статья.

Жогорку Кењеш тарабынан мыйзам долбоорун биринчи окууда кабыл алуу жөнүндө чечим кабыл алынганда, Жогорку Кењештин тийиштүү комитетине текст түрүндө өзгөртүүлөр жана толуктоолор мыйзам долбоорунун айкын статьяларына же айкын пункттарын же айкын пункттарды, бөлүктөрдү же мыйзам долбоорунун статьяларын алып салуу сунуштары киргизилет. Биринчи окууда кабыл алынган мыйзам долбооруна түзөтүү жөнүндө жа- зуу жүзүндөгү сунушту Кыргыз Республикасынын Президенти, Жогорку Кењеш- тин депутаты, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү киргизүүгө укуктуу. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

108-статья.

Жогорку Кењештин жооптуу комитети түзөтүүлөр жөнүндө сунуштарды иликтейт жана жалпылайт. Комитет түзөтүүлөр жөнүндө сунуштар Кыргыз Республикасынын Конституциясына жана конституциялык мыйзамдарга ылайык келүү жүйөсүн билүү үчүн аларды көз карандысыз экспертизага жөнөтүүгө укуктуу. Түзөтүү киргизген адамдар аларды комитетте талкуунун жүрүшүндө тактоого укуктуу. Мыйзам долбоорунун статьялары боюнча топтоштурулган түзөтүүлөр жөнүндөгү сунуштар комитеттин жыйналышында каралууга тийиш, комитет аны менен макул болушу жана аларды мыйзам долбоорунун текстине киргизиши же Жогорку Кењешке түзөтүүлөрдү четке кагуу тууралу сунуш киргизиши мүмкүн. Комитеттин жыйналышында каралгандан кийин жеткире иштелген мый- зам долбоору Жогорку Кењеш тарабынан каралуучу маселелерди экинчи окуу- да кароо календарына киргизүү үчүн Жогорку Кењешке берилет. Комитет же анын тапшыруусу боюнча мыйзам долбоорун иштеп чыгуучу комитет тарабынан экинчи окууга даярдалган мыйзам долбоорунун текстине ылайык мыйзамдын кабыл алынышына байланыштуу жокко чыгарылуучу, өзгөртүлүүчү же толукталуучу ченемдик укуктук актылардын тизмесин тек- шерет жана ага тактоолор киргизет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

109-статья.

Жогорку Кењештин комитети экинчи окууга даярдалган мыйзам долбоо- рун комитет түзөтүүлөрдүн таблицасы менен бирге кабыл алган же четке каккан сунушун Жогорку Кењештин Төрагасына, мыйзам долбоорун сунуш кыл- ган мыйзам чыгаруу демилгесин көтөрүүгө укуктуу субъектке жөнөтөт. Жогорку Кењештин Төрагасы экинчи окууга даярдалган мыйзам долбоо- рун Жогорку Кењештин күн тартибине киргизүү жөнүндө чечим кабыл алат жана Жогорку Кењештин Аппаратына зарыл материалдарды парламенттик фрак- цияларга жана депутаттарга таратып берүүнү тапшырат. Мыйзам долбоорун жокко чыгарууга, өзгөртүүгө же толуктоого тие- шелүү болгон мыйзам актыларынын тизмеси, ага карата түзөтүүлөрдүн таб- лицасы жана мыйзам долбоору боюнча корутунду менен бирге, эреже катары Жогорку Кењеш тарабынан экинчи окууда каралаарда 3 күн мурда кечикти- рилбестен депутаттарга берилет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

110-статья.

Экинчи окууда мыйзам чыгаруу демилгеси субъектисинин долбоорунун жоболоруна жазуу жүзүндө түшкөн сунуштар гана каралат. Жогорку Кењештин мыйзам долбоорунун экинчи окуусу башталганда Жо- горку Кењештин жооптуу комитетинин өкүлү баяндама жасайт. Жооптуу комитет кабыл алган түзөтүүлөргө же түзөтүүлөрдү четке кагуу тууралу жооптуу комитеттин сунушуна каршы пикирлер жок болгон учурда, жооптуу комитеттин чечими кабыл алынды деп эсептелинет. Жооптуу комитет тарабынан кабыл алынган түзөтүүлөргө каршы пикир же жооптуу комитет четке каккан түзөтүүлөргө жактыруу айтылганда добуш берүү өткөрүлөт. Эгерде түзөтүүлөрдүн долбоору кабыл алынбаса, ал четке кагылды деп эсептелинет. Бул учурда түзөтүүлөр жөнүндө сунуш болгон статьянын бөлүмү, главасы, статьясы же статьянын бөлүгү, пункту биринчи окууда кабыл алынган мыйзам долбоорунун редакциясында сакталат, ал эми Жогорку Кењеш кийинки түзөтүүлөрдү кароого өтөт. Түзөтүүлөрдүн долбоору кабыл алынган учурда төрагалык кылуучу жо- оптуу комитет тарабынан кабыл алынган түзөтүүлөрдү бекитүү же жооптуу комитет тарабынан четке кагуу сунуш кылынган түзөтүүлөрдү жактыруу жөнүндө маселени добушка коет. Жооптуу комитеттин чечимин Жогорку Кењеш бекиткен учурда Жогорку Кењеш кийинки түзөтүүлөрдү кароого өтөт. Эгерде Жогорку Кењеш тарабынан тиешелүү комитеттин сунушу бекитил- бесе, түзөтүүлөрдүн долбоору четке кагылды деп эсептелинет. Бул учурда түзөтүү киргизилген статьянын бөлүмү, главасы, статьясы же статьянын бөлүгү, пункту биринчи окууда кабыл алынган мыйзам долбоорунун редакци- ясында сакталат. Жогоруда аталган чечимдердин бардыгы депутаттардын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. Жогоруда аталган түзөтүүлөрдү кароонун жол-жоболору аяктагандан кийин мыйзам долбоорун экинчи окууда кабыл алуу жөнүндө маселе добушка коюлат. Эгерде ал үчүн депутаттардын жалпы санынын көпчүлүгү добуш бер- се, чечим кабыл алынды деп эсептелинет. Эгерде мыйзам долбоору экинчи окууда кабыл алынбаса, ал четке ка- гылды деп эсептелинет. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

111-статья.

Экинчи окууда кабыл алынган мыйзам долбоору Жогорку Кењештин жооп- туу комитетине Жогорку Кењештин Аппаратынын тиешелүү бөлүмүнүн катышуу- су менен экинчи окууда мыйзам долбоорунун текстинин өзгөртүлүшүнө бай- ланыштуу ички карама-каршылыктардын болуп калуу мүмкүнчүлүгүн четтетүү, статьялар менен редакциялык түзөтүүлөрдү өз ара туура айкалыштыруу үчүн жөнөтүлөт. Мыйзам долбоорлору боюнча жыйынтыктоочу добуш берүүнүн алдында жооптуу комитет тарабынан Жогорку Кењештин Аппаратынын тиешелүү бөлүм- дөрүнүн катышуусу менен мыйзам долбоорунун текстиндеги ички карама-кар- шылыктарды четтетүү үчүн жана статьяларды өз ара туура айкалыштыруу үчүн редакциялык түзөтүү жүргүзүлөт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

112-статья.

Мыйзам долбоорун мыйзам иретинде кабыл алуу максатында Жогорку Ке- њеш жыйынтыктоочу добуш берүү үчүн аптанын ичинде атайын күн дайындайт. Бул учурда ага түзөтүүлөр киргизүүгө жана толугу менен же айрым статьялары, главалары, бөлүмдөрү боюнча кайрадан талкууга жол берил- бейт. Өзгөчө учурларда Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын көпчүлүгүнүн талабы боюнча төрагалык кылуучу мыйзам долбоорун экинчи окууга коюу жол-жобосуна кайра кайрылуу жөнүндө маселени добушка коюуга милдеттүү. Жогорку Кењеш кабыл алган мыйзамдын текстине Жогорку Кењештин че- чимисиз түзөтүү киргизүүгө болбойт. Мыйзамдын текстинин акыркы вариан- тынын Жогорку Кењеш кабыл алган текстке дал келиши үчүн жоопкерчилик Жогорку Кењештин Аппаратынын тиешелүү бөлүмүнүн жетекчисине жүктөлөт. Эгерде депутаттардын сунуштары менен сын-пикирлерин эске алуу ме- нен Жогорку Кењеш кабыл алган ченемдик укуктук актынын акыркы варианты- нын даярдалышына жана чыгарылышына жооптуу болгон Жогорку Кењештин Ап- паратынын тиешелүү түзүмдүк бөлүмү тарабынан даярдоо жумуштарынын жүрүшүндө бул түзүмдүк бөлүмдүн ыйгарым укуктарына кирбеген карама-кар- шылыктар жана дагы башка маселелер белгилүү болсо, алар боюнча чечимди Жогорку Кењеш кабыл алат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

113-статья. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

114-статья.

Конституциялык мыйзамдар, конституциялык мыйзамдарды чечмелөө жө- нүндө мыйзамдар, конституциялык мыйзамдарга өзгөртүүлөр жана толуктоо- лор киргизүү жөнүндө мыйзамдар, мамлекеттик чегараларды өзгөртүү туура- лу мыйзамдар Жогорку Кењеш тарабынан кеминде эки окуу өткөрүлгөндөн кийин Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын үчтөн экиден кем эмес добушу менен кабыл алынат. Өзгөчө жана аскердик абал учурунда конституциялык мыйзамдарды ка- был алууга жол берилбейт. Сөз жана басма сөз эркиндигин чектеген мыйзамдарды кабыл алууга жол берилбейт. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

115-статья.

Жогорку Кењеш тарабынан кабыл алынган мыйзам бир айдын ичинде кол коюу үчүн Кыргыз Республикасынын Президентине жиберилет.

116-статья.

Эгерде мыйзамды колдонууга киргизүүнүн тартиби мыйзамдын өзүндө эскертилбесе, мыйзам кабыл алынгандан кийин аны колдонууга киргизүүнүн тартиби жөнүндө мыйзам кабыл алынат. Мыйзамда аны ишке ашыруунун тартиби белгиленет, атап айтканда:

1) статьяларды же мыйзамды толугу менен колдонууга киргизүүнүн

мөөнөттөрү айкындалып жана колдонууга киргизүүнүн жолдору аныкталат;

2) мыйзамга караштуу актыларды иштеп чыгуу боюнча тиешелүү орган-

дарга жана кызмат адамдарына айкын тапшырмалар берилет, мыйзамдарды өркүндөтүү, аны кабыл алынган мыйзамга ылайык келтирүү үчүн тиешелүү мөөнөттөр аныкталат.

117-статья.

Кыргыз Республикасынын Конституциясы, Кыргыз Республикасынын Конс- титуциясынын жањы редакциясы, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Конс- титуциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө мыйзам Жогор- ку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын көпчүлүгүнүн макулдугу менен Кыргыз Республикасынын Президенти дайындаган референдум (жалпы элдик добуш берүү) аркылуу кабыл алынышы мүмкүн. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын үчүнчү-сегизинчи главала- рынын жобосуна өзгөртүүлөр жана толуктоолор Кыргыз Республикасынын Пре- зидентинин, Жогорку Кењештин сунушу боюнча же 300 мињден кем эмес шай- лоочунун демилгеси боюнча кабыл алынышы мүмкүн. Жогорку Кењеш тарабынан кабыл алынуучу Кыргыз Республикасынын Кон- ституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор Кыргыз Республикасынын Конс- титуциялык сотунун корутундусу болгон учурда каралышы мүмкүн. Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинен Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотуна Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө мыйзамдын долбоору келип түшкөн күндөн үч айдан кечиктирбестен корутунду берет. Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту тарабынан Кыргыз Рес- публикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жө- нүндө мыйзамдын долбоору боюнча терс корутунду чыгарылган учурда мый- замдын бул долбоору Жогорку Кењеш аркылуу анын демилгечисине кайтарып берилет Мыйзамдын кабыл алынбаган долбоору Жогорку Кењешке бир жылдан эрте эмес мезгилде кайра киргизилиши мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

118-статья.

Жогорку Кењеш Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун кору- тундусун эске алуу менен ал боюнча Кыргыз Республикасынын Конституция- лык сотунун корутундусу келип түшкөн күндөн тартып 6 айдан кечиктирбес- тен Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө Мыйзам кабыл алат. Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын көпчүлүк депутатта- рынын талабы боюнча Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө Мыйзам "Кыргыз Республикасынын рефе- рендуму жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык мыйзамына ылайык референдумга алып чыгарылышы мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

119-статья.

Мыйзам долбоорун кароонун жүрүшүндө Жогорку Кењеш конституциялык ар бир түзөтүү боюнча демилгечинин баяндамасын, тиешелүү комитеттин ко- шумча баяндамасын, Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлүнүн же Кыргыз Республикасынын Президенти ыйгарым укук берген адам- дын, ошондой эле депутаттык фракциялардын лидерлеринин, эксперттердин жана башка адамдардын Жогорку Кењештин чечими боюнча талкууга катышуу үчүн чакырылган адамдардын сүйлөгөн сөздөрүн угат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

120-статья.

Кыргыз Республикасынын Конституциясына түзөтүүлөрдүн ар бири өз-өзүнчө талкууланат жана ушул Регламентте каралган тартипте ар бирине өзүнчө добуш берилет. Эгерде Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы са- нынын үчтөн экисинен кем эмеси добуш берсе, түзөтүү кабыл алынат.

121-статья.

Статьялар боюнча талкуудан жана добуш берүүдөн кийин эгерде ал үчүн Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын үчтөн экисинен кем эмес көпчүлүгү добуш берсе, жана окуунун аралыгында үч айдан тыныгуу берилүү менен экиден кем эмес окуу өткөрүлгөндөн кийин Жогорку Кењеш сунуш кылынган мыйзамды толугу менен кабыл алат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

122-статья.

Конституцияга өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө Мый- замдын долбоорунун тексти Жогорку Кењеште талкуулоо учурунда Конститу- циялык соттун корутундусунун негизинде жана анын демилгечинин расмий макулдугу менен өзгөртүлүшү мүмкүн.

123-статья.

Кабыл алынбаган сунуш Жогорку Кењешке бир жылдан кийин гана кайта- лап киргизилиши мүмкүн.

16-1-глава Кыргыз Республикасынын Конституциясынын жањы редакциясын кабыл алуу

(Кыргыз Республикасынын 2007-жылдын 23-октябрындагы N 157 Мыйзамына ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ)

123-1-статья.

123-2-статья.

123-3-статья.

123-4-статья.

123-5-статья.

124-статья.

Кыргыз Республикасынын ратификацияланууга тийиш болгон эларалык келишими, эларалык келишимге Кыргыз Республикасынын кошулушу жөнүндө чечим, аны ратификациялоо жөнүндө мыйзам долбоору, түшүндүрмө кат, эла- ралык келишимге кол коюунун же ага кошулуунун алдында Жогорку Кењештин тиешелүү комитети менен макулдашылгандыгы жөнүндөгү маалыматтан тартып, дагы башка керектүү документтер жана материалдар менен Жогорку Кењешке киргизилет. Жогорку Кењештин Төрагасы кароого келип түшкөн эларалык келишим- дин, Кыргыз Республикасынын эларалык келишимге кошулушу жөнүндө чечим- дин мазмунуна таянып, аларды Жогорку Кењештин ратификациясына даярдоо боюнча жооптуу комитетти аныктайт. Ушул маселе боюнча корутундуларды даярдоого башка комитеттер жана депутаттык фракциялар тартылышы мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

125-статья.

Жогорку Кењештин жоошуу комитети Жогорку Кењештин тиешелүү комите- тинин же депутаттык фракциясынын катышуусу менен Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынан ратификациялоого сунуш кылынган эларалык кели- шимге тиешелүү кошумча маалыматты, эларалык келишимге Кыргыз Республи- касынын кошулушу жөнүндө чечимди суратып алышы, бул маалыматты жана эларалык келишимдин текстин баалоого көз карандысыз эксперттерди тарты- шы мүмкүн. Жогорку Кењештин тиешелүү комитети Жогорку Кењештин жооптуу коми- теттерине эларалык келишим боюнча корутундуларды, эларалык келишимге Кыргыз Республикасынын кошулушу жөнүндө чечимди даярдоого алардын ком- петенцияларына ылайык көмөк көрсөтөт Эларалык келишимди кароодо жооптуу комитет Жогорку Кењештин жыйналышына материалдарды даярдоо боюнча ко- миссияларды түзүшү мүмкүн. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

126-статья.

Жооптуу комитеттин жыйналышында ратификациялоого сунуш кылынган эл аралык келишим жөнүндө, эларалык келишимге Кыргыз Республикасынын кошу- лушу жөнүндө чечим Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлүнүн, Кыргыз Республикасынын Президентинин агайын өкүлүнүн же Кыр- гыз Республикасынын Өкмөтү ыйгарым укук берген адамдын, парламенттик фракциянын өкүлдөрүнүн сөзү угулат. Эларалык келишимди ратификациялоо жөнүндө маселени, эл аралык ке- лишимге Кыргыз Республикасынын кошулушу жөнүндө чечимди талкуулоого башка комитеттердин чакырылган мүчөлөрү, Жогорку Кењештин Депутаттык фракцияларынын өкүлдөрү, эксперттер жана башка адамдар катыша алышат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

127-статья.

Түшкөн сунуштарды эске алуу менен талкуунун жыйынтыктары боюнча жооптуу комитет корутунду жана ратификациялоо жөнүндө мыйзам долбоорун сунуш кылат. Комитеттин корутундусунда эларалык келишимди ратификация- лоо, ушул маселе боюнча эларалык келишимге кошулуу же киргизилген мый- зам долбоорун четтетүү жөнүндө сунуш, ратификациялоону же кошулууну эларалык укукта жол берилүүчү мүмкүн болгон декларациялар, билдирүүлөр же эскертме, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши кабыл алуучу тапшыр- малар менен коштоо зарылчылыгы тууралу сунуштар камтылат. (Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

128-статья.

Жогорку Кењеш эларалык келишимдерди ратификациялоо, эларалык кели- шимге Кыргыз Республикасынын кошулушу жөнүндө маселени башка мыйзам долбоорлорун карагандай эле тартипте карайт жана чечим кабыл алат. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чегарасын белгилеген эларалык келишимдерди (макулдашууларды) ратификациялоо жөнүндө мыйзам долбоору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши тарабынан экиден кем эмес окуу өткөрүлгөндөн кийин Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын үчтөн экисинен кем эмес көпчүлүк добушу менен кабыл алынат.

129-статья.

Эгерде Жогорку Кењеш эл аралык келишимди ратификациялоо же элара- лык келишимге кошулуу жөнүндө маселени кароону кийинкиге жылдыруу туу- ралу чечим кабыл алса, мындай чечим жүйөлөштүрүлүүгө тийиш. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

130-статья.

Жогорку Кењеш тарабынан ратификацияланган эл аралык келишимдерди денонсациялоону Жогорку Кењеш мурда кабыл алган же кошулган келишимдер- дей эле жүзөгө ашырат. Жогорку Кењештин Төрагасынын тапшырмасы боюнча тиешелүү комитет, ал эми зарыл болгон учурда Жогорку Кењештин башка комитеттери да денон- сациялоо үчүн киргизилген Кыргыз Республикасынын эл аралык келишимдерин алдын ала карашат жана кабыл алынышына тиешелүү болгон эл аралык кели- шимдерди денонсациялоо менен шартталган документтердин жана актылардын долбоорлорунун негизинде корутунду беришет. Ушул маселе боюнча корутун- ду депутаттык фракциялардан сурап алынат. Ушул маселе боюнча корутунду депутаттык фракциялардан сурап алынат. Жогорку Кењеш эл аралык келишимдерди денонсациялоо жөнүндөгү масе- лелерди башка мыйзам долбоорун карагандай эле тартипте карайт жана че- чим кабыл алат. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1, 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137, Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

131-статья.

Жогорку Кењеш кабыл алган мыйзам бир айдын ичинде кол коюу үчүн Кыргыз Республикасынын Президентине жөнөтүлөт. Кыргыз Республикасынын Президенти мыйзамды алгандан кийин бир ай- дан кеч эмес кол коет же өзүнүн каршы пикирлери менен Жогорку Кењешке кайталап кароо үчүн жөнөтөт.

132-статья.

"Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан кайтарып берилген мыйзамдар Жогорку Кењеш тарабынан үч айдан эрте эмес каралууга тийиш. Эгерде Жогорку Кењеш Кыргыз Республикасынын Президентинин каршы пикири менен макул болсо, мындай эреже колдонулбайт. Эгерде мыйзам мурда кабыл алынган редакциясында кайра кароо учу- рунда Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын үчтөн экисинен кем эмес көпчүлүк добушу менен жактырылса ал эми Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 65-статьясынын 4-пунктунда каралган мыйзамдар Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын төрттөн үчүнөн кем эмес көпчүлүк добушу менен жактырылса Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан ке- лип түшкөн күндөн тартып 14 күндүн ичинде мыйзамга кол коюлууга тийиш.

133-статья.

Эгер мыйзам кайра кароодо мурда кабыл алынган редакциясында үчтөн экиден кем эмес көпчүлүк добуш менен жактырылса, ал эми Кыргыз Респуб- ликасынын Конституциясынын 65-беренесинин 4-пунктунда көрсөтүлгөн мый- замдар Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын төрттөн үчүнөн кем эмес көпчүлүк добушу менен кабыл алынса, мыйзам келип түшкөн 14 күндүн аралыгында Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан кол коюлууга тийиш. (КР 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

134-статья.

Мурда кабыл алынган редакциясында жактырылган мыйзамга белгиленген мөөнөттө кол коюлбаса мыйзамга кол коюлду деп эсептелинет жана жарыяла- нууга тийиш. (КР 2009-жылдын 27-апрелиндеги № 137 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

135-статья.

Жогорку Кењеш конституциялык мыйзамдарын жана колдонуудагы мыйзам- дарды, алардын ченемдик мүнөздөгү айрым жоболорун расмий чечмелөөнү жү- зөгө ашырат. Мыйзамды же анын айрым жоболорун расмий чечмелөө мыйзам менен ка- был алынат. Мыйзамды расмий чечмелөө мыйзамдын өзүнө, колдонуудагы башка мый- замдарга карама-каршы келбөөгө тийиш жана жањы укук мамилелерин түзбөө- гө тийиш. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

136-статья.

Колдонуудагы мыйзамды же анын айрым жоболорун расмий чечмелөөнүн тексти Жогорку Кењеш тарабынан мыйзам долбоорун кабыл алуунун жалпы тартибинин жол-жобосу боюнча кабыл алынат. Мында расмий чечмелөө жөнүндөгү мыйзамды колдонууга киргизүү тартиби тууралу өзүнчө мыйзам кабыл алынбайт. Мыйзамды же анын айрым жобосун расмий чечмелөөнүн колдонулушу чеч- меленген мыйзам же ага жараша чечмеленген айрым жобо күчүнө кирген учурдан тартып пайда болуучу коомдук мамилелерге жайылтылат. Конституциялык мыйзамдарын же алардын айрым жоболорун расмий чеч- мелөө жөнүндөгү мыйзам Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын үчтөн экисинен кем эмеси добуш берсе, кеминде эки окуудан кийин кабыл алынат; талкуу толук көлөмдө жүргүзүлөт. Мыйзамдын же анын айрым жоболорун расмий чечмелөө жөнүндөгү мыйзам Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын көпчүлүк добушу менен ка- был алынат, талкуулоо кыскартылган жол-жобо боюнча жүзөгө ашырылышы мүмкүн. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

137-статья.

Жогорку Кењештин Төрагасы жана Төраганын орун басарлары бюллетен- дерди пайдаланып, жашыруун добуш берүү менен шайланышат. Жогорку Кењештин Төрагасынын жана анын орунбасарларынын кызматына талапкерлер Жогорку Кењештин жыйналышында депутаттык фракциялар тарабы- нан көрсөтүлөт Талапкерлер көрсөтүлгөндөн кийин Жогорку Кењеш аларды талкуулоого өтүү жөнүндө чечим кабыл алат. Жогорку Кењештин Төрагасын жана анын орун басарларын шайлоо масе- леси Жогорку Кењештин комитеттериндеги даярдыкты талап кылбайт. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

138-статья.

Талапкерлер жыйналышта алдыдагы иштеринин программалары тууралу баяндамалар менен чыгып сүйлөшөт жана суроолорго жооп беришет (алардын талапкерлиги көрсөтүлүшүнө жараша). Депутаттык фракциянын өкүлдөрүнүн чыгып сүйлөгөнүндө бардык талапкерлер бир учурда талкууга алынат. Депутаттык фракциянын өкүлдөрү талапкерлерге суроо берүүгө, алар- дын программалары, саясий, ишкердик жана жекече сапаттары жөнүндө ой-пикирлерин айтууга, алардын ар бири үчүн жактап же каршы үгүттөөгө укуктуу. Жыйналышта төрагалык кылуучу чыгып сүйлөөчү депутаттардын ке- зегин эске алуу менен ар бир талапкерлерди жактап сүйлөөчүлөр үчүн бир- дей мүмкүнчүлүк берет. Корутунду сөзүндө ар бир талапкер жашыруун добуш берүү үчүн бюллетенге өзүн киргизүүгө макулдугун берет, өз талапкерли- гин алып таштоо жөнүндө билдирүү жасайт, өзүнүн талапкер болбой турган- дыгы жөнүндө каалаган убакта билдире алат, бул үчүн жыйналышта төрага- лык кылуучу ага кезексиз сөз берет. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

139-статья.

Жашыруун добуш берүү үчүн бюллетенге өзү талапкер болбой турганды- гын билдирген адамдардан тышкаркы Жогорку Кењештин Төрагасынын кызматы- на талапкерликке көрсөтүлгөн бардык талапкерлер киргизилет. Өз талап- керлигин алып салуу добуш берүүсүз кабыл алынат. Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын көпчүлүк добушун ал- ган талапкер Жогорку Кењештин төрагалык кызматына шайланды деп эсепте- линет. Жогорку Кењештин Төрагасынын кызматына эки талапкер көрсөтүлсө жа- на алардын бири да биринчи турда шайлануу үчүн талап кылынган добуштар- ды алалбаса, эњ көп сандагы добуш алган бир талапкер боюнча добуш берүүнүн экинчи туру өткөрүлөт. Эгерде талапкер Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын жа- рымынан көбүнүн добушун алалбаса, жањы талапкерлерди көрсөтүү менен жањы шайлоо өткөрүлөт. Эгерде Жогорку Кењештин Төрагасынын кызматына экиден ашуун талап- керлер көрсөтүлсө жана алардын бири дагы шайлануу үчүн талап кылынган добуштарды алалбаса, эњ көп сандагы добуш алган эки талапкер боюнча до- буш берүүнүн экинчи туру өткөрүлөт. Мында Жогорку Кењештин ар бир депу- таты бир талапкер үчүн гана добуш бере алат. Эгерде добуш берүүнүн экинчи турунда эки талапкер добуштардын бир- дей санын алса, Жогорку Кењеш кайрадан добуш берүү өткөрөт. Эгерде добуш берүүнүн экинчи турунда эки талапкердин бири дагы Жо- горку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын көпчүлүк добушун алалбаса, Жогорку Кењеш эњ көп добуш алган бир талапкер боюнча добуш берүүнүн үчүнчү турун өткөрөт. Эгерде талапкер Жогорку Кењештин депутаттарынын жалпы санынын жа- рымынан көбүрөөк добушун алалбаса, жањы талапкерлерди көрсөтүү менен жањы шайлоо өткөрүлөт. Жогорку Кењештин Төрагасын шайлоо Жогорку Кењештин токтому менен жол-жоболоштурулат.

140-статья.

Жогорку Кењештин Төрагасынын өтүнүчү боюнча, ошондой эле бул кыз- матта анын канааттандырарлык эмес иштөөсүнө байланыштуу же анын өз мил- деттерин аткаруусуна мүмкүнчүлүк бербеген башка жагдайлардан улам кайсы убакта болбосун Жогорку Кењеш тарабынан кайра чакыртып алынышы мүмкүн. Жогорку Кењештин Төрагасынын депутаттык ыйгарым укуктарынын мөөнөтүнөн мурда токтотулушу менен бир эле учурда Жогорку Кењештин Төрагасы катары анын ыйгарым укуктары да токтотулат. Жогорку Кењештин Төрагасын кайра чакыртып алуу тууралу сунуштар:

1) Жогорку Кењештин Төрагасы тарабынан анын жазуу жүзүндөгү арызы

боюнча;

2) бир депутаттык фракциянын талабы боюнча;

Жогорку Кењештин Төрагасын чакырып алуу жөнүндөгү маселени Жогорку Кењештин жыйынынын күн тартибине киргизүү жөнүндө чечим Жогорку Кењеш- тин депутаттарынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат. (КР 2008-жылдын 25-январындагы N 1 Мыйзамынын редакциясына ылайык)