Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасындагы шайлоо Кодекси жөнүндө» Мызмамы

1-берене. Ушул Кодекс менен жөнгө салынуучу мамилелер

Бул Кодекс Кыргыз Республикасынын жарандарынын шайлоо укуктарын жана алардын кепилдиктерин аныктайт, Президентти, Жогорку Кењештин де- путаттарын, жергиликтүү кењештердин депутаттарын шайлоону даярдоого жа- на өткөрүүгө байланыштуу мамилелерди жөнгө салат.

2-берене. Жарандардын шайлоого катышуу принциптери

1. Кыргыз Республикасында шайлоолор жалпыга тењ жана тике шайлоо

укугунун негизинде жашыруун добуш берүү менен жүргүзүлөт. Кыргыз Республикасында шайлоолор республиканын жарандары өз шайлоо укугун эркин жана ыктыярдуу ишке ашырышына негизделет. Жарандын шайлоо- го катышуусуна же катышпасына, ошондой эле өз эркин ыктыярдуу билдири- шине мажбурлоого эч кимдин укугу жок.

2. Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жашаган же турган Кыр-

гыз Республикасынын жарандары ушул Кодекске ылайык шайлоо укуктарына ээ. Кыргыз Республикасынын дипломатиялык жана консулдук мекемелери Кыр- гыз Республикасынын жарандарына ушул Кодексте белгиленген шайлоо укук- тарын ишке ашырышына көмөк көрсөтүүгө милдеттүү.

3. Кыргыз Республикасында шайлоону өткөрүү учурунда, эркектер ме-

нен катар аялдарга мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына шайлоого жана шайланууга укукту турмушка ашырууга тењдеш мүмкүнчүлүктөр камсыз кылынат.

3-берене. Жалпы шайлоо укугу

1. 18 жашка чыккан Кыргыз Республикасынын жараны шайлоого, ал эми

Конституция жана ушул Кодекс менен белгиленген куракка жеткенде мамле- кеттик бийлик органдарына жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органда- рына шайланууга укуктуу.

2. Кыргыз Республикасынын жарандары ата-тегине, жынысына, расасы-

на, улутуна, кызматтык жана мүлктүк абалына, кайсы динди тутканына, са- ясый жана диний ишенимине карабастан шайлоого, шайланууга укуктуу.

3. Сот тарабынан иш-аракетке жөндөмсүз деп табылган же эркиндиги-

нен ажыратуу жайларында кармалып турган жарандар шайлоого, шайланууга укуксуз.

4. Соттолгондугу алып салынбаган же мыйзам тартибинде жокко чыга-

рылбаган адамдар мамлекеттик бийлик органдарына жана жергиликтүү өз ал- дынча башкаруу органдарына шайланууга укуксуз.

4-берене. Тењ шайлоо укугу

Кыргыз Республикасынын жарандары Кыргыз Республикасында шайлоолор- го бирдей негиздерде катышат.

5-берене. Тике шайлоо укугу

Кыргыз Республикасынын жарандары мамлекеттик бийлик органдарына жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына өз өкүлдөрүн түздөн-түз шайлайт.

6-берене. Жашыруун добуш берүү

Кыргыз Республикасындагы шайлоодо добуш берүү жарандын өз пикирин эркин билдирүүсүнө кимдир-бирөөлөрдүн контролдук кылбашы үчүн жашыруун болуп саналат.

7-берене. Шайлоолордун милдеттүүлүгү жана мезгилдүүлүгү

1. Мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча

башкаруу органдарынын ыйгарым укуктарынын мөөнөтү Кыргыз Республикасы- нын Конституциясы жана мыйзамдары менен белгиленет.

2. Кыргыз Республикасында мамлекеттик бийлик органдарына жана жер-

гиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына шайлоо милдеттүү болуп саналат жана мезгил-мезгили менен Кыргыз Республикасынын Конституциясында, ушул Кодексте, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген мөөнөттө өткөрүлөт.

3. Кыргыз Республикасынын аймагында же анын бир бөлүгүндө кирги-

зилген өзгөчө же согуш абалынын учурунда шайлоолор өткөрүлбөйт.

8-берене. Ушул Кодексте пайдаланылуучу негизги терминдер

Ушул Кодексте төмөнкүдөй терминдер пайдаланылат: үгүт материалдары - шайлоо алдындагы үгүт белгилерин камтыган жана шайлоо кампаниясынын жүрүшүндө жалпыга таркатыла турган, жалпы элге жа- рыя кылына турган басма, аудиовизуалдык жана башка материалдар; жарандардын активдүү шайлоо укугу - мамлекеттик бийлик органдарына жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына шайлоого Кыргыз Респуб- ликасынын жарандарынын укугу; кайрымдуулук иши - жарандарга же юридикалык жактарга мүлктөрдү, анын ичинде акчалай каражаттарын (бекер же жењилдетилген шартта) чын дили менен берүү, иш аткаруу, кызмат көрсөтүү жагынан жасалган ыктыяр- дуу иш; кайрымдуулук уюму - мыйзамдарга ылайык түзүлгөн жана ишинин негиз- ги түрү бүтүндөй алганда коомдун же айрым категориядагы адамдардын та- ламдарында кайрымдуулук ишин жүзөгө ашыруу болуп саналган коммерциялык эмес уюм; жакын туугандары - күйөөсү (аялы), ата-энеси, балдары, бир тууган- дары; жарандардын шайлоо укуктарынын кепилдиги - Кыргыз Республикасынын жарандарынын шайлоо укугун камсыз кылуунун уюштуруучулук, укуктук, маа- лыматтык жана башка каражаттары; мамлекеттик кызматчылар - мамлекеттик бюджеттин эсебинен акчалай акы үчүн кызматы боюнча берилген ыйгарым укуктарды туруктуу негизде жүзөгө ашыруу боюнча кесиптик иш аткарган жана анын аткарылышы үчүн жо- оп берген мамлекеттик кызматты ээлеген Кыргыз Республикасынын жаранда- ры; шайлоочунун ким экендигин тастыктоочу документ - Кыргыз Республи- касынын жаранынын паспорту (ID картасы) (мындан ары - паспорт) же аны алмаштыруучу документ. Паспортту алмаштыруучу документтерге булар ки- рет: анык аскердик кызматтагы офицердин күбөлүгү, мөөнөттүү кызматтагы аскер кызматчысынын аскердик билети, пенсиялык күбөлүк, айдоочунун кү- бөлүгү; мамлекеттик бийлик же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кызмат адамы - туруктуу, убактылуу же атайын ыйгарым укук боюнча бийлик өкүлүнүн иш-милдетин жүзөгө ашырган же болбосо мамлекеттик органдарда жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында уюштуруу-тескөө, ад- министрациялык-чарбалык иш-милдеттерди аткарган адам; Шайлоочулардын кошумча тизмеси - шайлоочулардын негизги тизмеси алынгандан кийин тиешелүү участкалык шайлоо комиссиялары тарабынан тү- зүлүүчү тизме, ага жарандардын шайлоочулардын негизги тизмесине кирги- зилбей калгандыгы жөнүндө жазуу жүзүндөгү жүйөлүү арыздарынын негизинде жана тиешелүү шайлоо участкасынын аймагында жашагандыгы жөнүндө каттоо белгиси (катталуусу) бар паспортун көрсөткөндөн кийин, же болбосо шай- лоочулардын негизги тизмесинде чындыкка туура келбеген маалыматтар, ошондой эле тизмеден чыгаруу күбөлүгү бар болгондо шайлоочулар жөнүндө маалыматтар киргизилет; бирдиктүү шайлоо округу - өзүнө Кыргыз Республикасынын бүткүл ай- магын камтыган шайлоо округу; шайлоочулар - активдүү шайлоо укугуна ээ болгон жана шайлоочулар- дын тизмесине киргизилген Кыргыз Республикасынын жарандары; шайлоо документтери - шайлоочулардын тизмелери (негизги, кошумча), мөөнөтүнөн мурда добуш берген шайлоочулардын тизмеси, анык, анык эмес, пайдаланылбаган (керектен чыгарылган), бузулган (каталар менен толту- рулган) бюллетендер, ошондой эле шайлоочуларга мөөнөтүнөн мурда добуш берүү үчүн жана шайлоо участкасынын имаратынан тышкары добуш берүү үчүн берилген бюллетендер, тизмеден чыгуу күбөлүктөрү, шайлоо комиссиялары- нын протоколдору, шайлоонун маселелери боюнча алардын чечимдери, талап- керди каттоо документтери, добуш берүүнүн натыйжалары жөнүндө жыйынды таблицалар, "Шайлоо" автоматтык тутумуна киргизилген маалыматтардын ылайыктыгынын актылары, шайлоо округдарынын, участкаларынын тизмелери жана схемалары; шайлоо комиссиялары - шайлоону даярдоону жана өткөрүүнү уюштурган жана камсыз кылган коллегиялык органдар; жарандардын шайлоо укуктары - Кыргыз Республикасынын жарандарынын мамлекеттик бийлик органдарына жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор- гандарына шайлоого жана шайланууга, анын ичинде талапкерлерди көрсөтүү- гө, шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүүгө, шайлоону өткөрүүгө байкоо жүргүзүүгө, добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилөөнү жана шайлоонун на- тыйжаларын аныктоону кошуп алганда шайлоо комиссияларынын ишине байкоо жүргүзүүгө, ошондой эле башка шайлоо аракеттерине катышууга укугу: маалыматтык программа - күндөлүк окуялар менен жањылыктар жөнүндө маалыматтардан турган мезгил-мезгили менен берилүүчү теле- жана радиоп- рограмма; шайлоолорду маалымат жагынан камсыз кылуу - жарандардын өз эркин ањ-сезимдүү билдиришине, шайлоолордун маалымдуулугуна өбөлгө болуучу шайлоочуларды маалымдоо жана шайлоо алдындагы үгүт; шайлоочуларга маалымдоо - мамлекеттик бийлик органдарынын, жерги- ликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, шайлоо комиссияларынын, жалпы- га маалымдоо каражаттарынын, юридикалык жана жеке жактардын шайлоо кам- паниясынын мезгилинде маалыматты даярдоо жана таратуу боюнча иши, ал шайлоочулардын шайлоого катышуусуна, жарандардын ањдап-түшүнүү менен добуш беришине, шайлоонун маалымдуулугуна түрткү болот, буга талапкерди (талапкерлердин тизмелерин) шайлоонун же шайлабай коюунун мүмкүн болгон натыйжаларын, тигил же бул талапкерди (талапкерлердин тизмелерин) жак- тап же аларга каршы үгүт жүргүзүүнү, талапкерлердин кимдир-бирине (та- лапкерлердин тизмелерине) карата артыкчылык берүүнү билдирүүнү камты- ган, талапкерлердин, саясый партиялардын ар-намысын, кадыр-баркын жана ишкер аброюн кетирген маалыматтар, ошондой эле талапкерлер (талапкер- лердин тизмелери) жөнүндө мамлекеттик бийлик органдарынын жана жерги- ликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын маалыматтары кирбейт; талапкер - шайлоо аркылуу мамлекеттик бийлик органында же жерги- ликтүү өз алдынча башкаруу органында кызмат ордун ээлөөгө талапкер ка- тары ушул Кодексте белгиленген тартипте көрсөтүлгөн адам; эл аралык байкоочу - мыйзамда белгиленген тартипке ылайык Кыргыз Республикасында шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө байкоо жүргүзүү уку- гуна ээ болгон чет өлкөлүк же эл аралык уюмдун өкүл адамы; убактылуу турган жери - мейманкана, санаторий, эс алуу үйү, панси- онат, туристтик база, оорукана, башка ушул сыяктуу мекеме, ошондой эле жарандын туруктуу жашаган жери болуп саналбаган турак жай; жашаган жери - туруктуу же көпчүлүк учурда турган турак үй, квар- тира, кызматтык турак жай, адистештирилген үйлөр (жатакана, карылар үчүн атайын үй, майыптар, ардагерлер үчүн жатак үйлөр ж.б.), ошондой эле жаран жалдоо (кошумча жалдоо) келишими, аренда келишими боюнча же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка негиздерде менчик ээси катары турган турак жайлар; көп мандаттуу шайлоо округу - бир нече депутат шайланып, алардын ар бирине шайлоочулар жекече добуш бере турган шайлоо округу; муниципалдык кызматчы - муниципалдык кызмат ордун ээлеген, кызмат орду боюнча ыйгарым укуктарды ишке ашыруу үчүн жергиликтүү бюджеттин эсебинен акы алуу менен туруктуу негизде кесиптик иш-аракеттерди жүр- гүзгөн жана алардын аткарылышы үчүн жооп берген Кыргыз Республикасынын жараны; байкоочу - талапкер, саясый партия, коммерциялык эмес уюм тарабы- нан ушул Кодексте каралган тартипте добуш берүүнүн өткөрүүгө, добуштар- ды эсептөөгө, добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилөөгө жана шайлоонун натыйжаларын аныктоого байкоо жүргүзүү үчүн дайындалган адам; коммерциялык эмес уюм - коммерциялык эмес уюмдар жөнүндө мыйзамга ылайык түзүлгөн жана ушул Кодексте белгиленген чектерде шайлоого катыш- кан уюм; мамлекеттик бийлик органдары - Кыргыз Республикасынын Конституция- сына жана мыйзамдарына ылайык түзүлгөн жана ыйгарым бийлик укуктарын жүргүзүүчү органдар; жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары - шайлануучу коллегиялуу органдар, алар түздөн-түз жергиликтүү жамаат тарабынан шайлануучу жана жергиликтүү маанидеги иштерди башкаруу боюнча ыйгарым укуктар берилген жергиликтүү кењештин депутаттарынан турат; шайлоочулардын негизги тизмеси - шайлоочулардын тизмеси, аны жа- рандарды каттоо (эсепке алуу) органдарынан алынган жазуу жүзүндөгү маа- лыматтардын негизинде системалык администратор түзөт, ага жергиликтүү өз алдынча башкаруунун башчылары, жергиликтүү мамлекеттик администраци- ялардын башчылары, шаарлардын мэрлери, аскер бөлүктөрүнүн командирлери кол коет жана ушул Кодексте белгиленген мөөнөттө тиешелүү шайлоо комис- сияларына берет; жарандардын пассивдүү шайлоо укугу - Кыргыз Республикасынын жаран- дарынын мамлекеттик бийлик органдарына жана жергиликтүү өз алдынча баш- каруу органдарына шайланууга укугу; туруктуу жашаган жери - адамдын ким экендигин тастыктаган доку- ментте каттоо органынын каттоо белгиси бар жарандын Кыргыз Республика- сынын аймагында жашаган жери; укук коргоо органдары - ички иштер, улуттук коопсуздук, финансылык полиция, прокуратура, бажы инспекциясы, юстиция органдары, ошондой эле бањги заттарга контролдук кылуу боюнча органдар; шайлоо алдындагы үгүт - Кыргыз Республикасынын жарандарынын, та- лапкерлердин, талапкерлердин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн жана ишенимдүү адамдарынын, саясый партиялардын шайлоо кампаниясынын мезгилинде маалы- матты даярдоо жана таратуу боюнча иши, ал шайлоочуларды тигил же бул талапкерлерди (талапкерлердин тизмесин) жактап же аларга каршы добуш берүүгө түртүү максатын көздөйт же ага түртөт; талапкердин өкүлү - шайлоо комиссиясынын кењеш берүү добуш укугу бар мүчөсү, ал катталган талапкердин ыйгарым укуктуу өкүлү, ишенимдүү адамы, байкоочусу; саясый партиянын өкүлү - шайлоо комиссиясынын кењеш берүү добуш укугу бар мүчөсү, ал талапкерлердин тизмесин көрсөткөн саясый партиянын атынан иш алып баруучу ыйгарым укуктуу өкүл, ишенимдүү адам, байкоочу; көпчүлүк убакта жашаган жери - Кыргыз Республикасынын чегинен тыш- кары жерде жүргөн жарандын өндүрүштүк, илимий, кызматтык же башка иши менен байланышкан жашаган жери; системалык администратор - тийиштүү шайлоо комиссиясында "Шайлоо" автоматташтырылган маалымат тутумунун комплексинин иштешин камсыз кылу- учу адис; мөөнөтүнөн мурда добуш берген шайлоочулардын тизмеси - шайлоочу- лардын тизмеси, ал добуш берүү күнүнө чейин 9-1 күн калганда тиешелүү округдук шайлоо комиссиясы тарабынан түзүлөт, ага негизделген жазуу жү- зүндөгү арыздын жана ушул Кодексте белгиленген тиешелүү документтерди көрсөтүүнүн негизинде мөөнөтүнөн мурда добуш берген шайлоочулар жөнүндө маалыматтар киргизилет; талапкерлердин тизмеси - пропорциялуу система боюнча шайлоодо сая- сый партия көрсөткөн талапкерлердин шайлоо комиссиясы тарабынан каттал- ган бирдиктүү тизмеси. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

II глава Шайлоо комиссиялары

9-берене. Шайлоо комиссияларынын тутуму

1. Шайлоо комиссиялары Кыргыз Республикасында шайлоону даярдоону

жана өткөрүүнү уюштурат, Кыргыз Республикасынын жарандарынын шайлоо укуктарын ишке ашырууну жана коргоону камсыз кылат.

2. Кыргыз Республикасынын шайлоо комиссияларынын бирдиктүү тутумун

төмөнкүлөр түзөт:

1) Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча

Борбордук комиссиясы (мындан ары - Борбордук шайлоо комиссиясы);

2) шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча облустук, Бишкек, Ош

шаардык шайлоо комиссиялары (мындан ары - облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары);

3) округдук шайлоо комиссиялары;

4) райондук, шаардык шайлоо комиссиялары;

5) участкалык шайлоо комиссиялары.

3. Шайлоо комиссияларынын укуктук абалы Кыргыз Республикасынын

Конституциясы, Борбордук шайлоо комиссиясы жөнүндө Мыйзам, ушул Кодекс жана шайлоо жөнүндө мыйзамдар менен аныкталат.

4. Шайлоону даярдоодо жана өткөрүүдө шайлоо комиссиялары өз компе-

тенциясынын чегинде мамлекеттик бийлик органдарына жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына көз карандысыз. Шайлоону даярдоо жана өт- көрүү учурунда шайлоо комиссияларынын ишине мамлекеттик органдар, жер- гиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, коммерциялык эмес уюмдар, сая- сый партиялар, башка юридикалык жактар, алардын кызмат адамдары, ошон- дой эле айрым жарандар тарабынан кийлигишүүгө жол берилбейт.

5. Шайлоо комиссиялары өз компетенциясынын чегинде кабыл алган

алардын чечимдери жана актылары мамлекеттик бийлик органдары, мамлекет- тик мекемелер, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, коммерциялык эмес уюмдар, башка юридикалык жактар, алардын кызмат адамдары, талап- керлер, саясый партиялар, шайлоочулар, ошондой эле өзүнөн төмөнкү шай- лоо комиссиялары үчүн милдеттүү.

6. Шайлоо комиссиясынын Кыргыз Республикасынын Конституциясына,

ушул Кодекске, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама-каршы келген же белгиленген ыйгарым укуктардан ашкере кетүү менен кабыл алынган че- чимдери жогору турган шайлоо комиссиясы же сот тарабынан жокко чыгары- лууга тийиш.

7. Мамлекеттик бийлик органдары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу

органдары, мамлекеттик жана муниципалдык мекемелер жана ишканалар, ошондой эле алардын кызмат адамдары шайлоо комиссияларына алардын ыйга- рым укуктарын ишке ашырууга көмөк көрсөтүүгө, атап айтканда, зарыл има- рат жайларды, транспорт, байланыш каражаттарын, техникалык жабдууларды, маалыматтарды жана материалдарды берүүгө, шайлоого даярдык көрүүнүн жү- рүшүндө шайлоо комиссияларынын шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен бай- ланышкан кайрылууларына эки календарлык күндүн ичинде, ал эми добуш бе- рүү күнү же добуш берүүдөн кийинки күнү дароо жооп берүүгө милдеттүү.

8. Шайлоо комиссиялары саясый партияларга, коммерциялык эмес уюм-

дарга, башка юридикалык жактарга, жалпыга маалымдоо каражаттарына, ошондой эле алардын кызмат адамдарына шайлоону даярдоо жана өткөрүү ме- нен байланышкан зарыл маалыматтарды жана материалдарды берүү жөнүндө өтүнүч менен ушул Кодексте, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белги- ленген мөөнөттөрдө кайрыла алат. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

10-берене. Борбордук шайлоо комиссиясынын ыйгарым укуктары

1. Борбордук шайлоо комиссиясы:

1) Кыргыз Республикасынын аймагында жарандардын шайлоо укуктарынын

сакталышына, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, ушул Кодекстин, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын жоболорунун аткарылышына контрол- дук кылат, алардын бирдей колдонулушун камсыз кылат;

2) шайлоону даярдоону жана өткөрүүнү уюштурат, шайлоо комиссияла-

рынын ишине жетекчилик кылат;

3) өз ыйгарым укуктарынын чектеринде ушул Кодекске, Кыргыз Респуб-

ликасынын мыйзамдарына каршы келбеген токтомдорду, нускоолорду, жобо- лорду, башка актыларды чыгарат жана алардын аткарылышына контролдук кы- лат;

4) төмөн турган шайлоо комиссияларына укуктук, усулдук, уюшту-

руу-техникалык жактан жардам берет;

5) Президентти шайлоо боюнча округдук шайлоо комиссиясы катары иш-

тейт;

6) Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоо боюнча округдук шайлоо ко-

миссиясы катары иштейт;

7) облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссияларын түзөт жана

алардын курамдарын жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыялайт;

8) шайлоону даярдоону жана өткөрүүнү, шайлоо комиссияларынын ишин

жана алардын ыйгарым укуктарын жүзөгө ашырууну, алар имарат жайларды, транспортту, байланышты пайдалангандыгы үчүн акыны, башка чыгымдарды финансылык жактан камсыз кылууга республикалык бюджеттен бөлүнгөн акча каражаттарын бөлүштүрөт, шайлоону материалдык-техникалык жактан камсыз кылуунун башка маселелерин карайт;

9) атайын фонд түзөт жана түшкөн каражаттарды шайлоо өткөрүүгө,

шайлоо системасын өнүктүрүүгө, шайлоо комиссияларынын иш аракеттерин камсыз кылууга пайдаланат;

10) шайлоолорду даярдоого жана өткөрүүгө бөлүнгөн бюджеттик кара-

жаттардын жана талапкерлердин, саясый партиялардын шайлоо фонддорунун, атайын фонддордун каражаттарынын түшүшүн жана чыгымдалышын эсепке алуу тартибин аныктайт, бул каражаттардын максаттуу пайдаланылышына контрол- дук кылат;

11) шайлоо комиссияларынын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө бө-

лүнгөн каражаттардын түшүшү жана чыгымдалышы жөнүндөгү каржы отчеттору- нун, талапкерлердин, саясый партиялардын, атайын фонддун каржылык от- четторунун формаларын белгилейт;

12) Президентти жана Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоо боюнча

шайлоо бюллетендеринин формаларын, аларды даярдоо тартибин белгилейт жана текстин бекитет; жергиликтүү кењештердин депутаттарын шайлоо боюн- ча шайлоо бюллетендеринин формаларын жана даярдоо тартибин белгилейт;

13) шайлоо комиссияларынын жыйналыштарынын протоколдорунун, талап-

керлерди колдогон кол коюлуучу барактардын, башка шайлоо документтери- нин формаларын; тунук материалдардан жасалууга тийиш болгон добуш берүү үчүн ящиктердин үлгүлөрүн; добуш берүү үчүн кабинанын формасын; шайлоо документтерин сактоо мөөнөтүн жана тартибин белгилейт; шайлоо комиссия- ларынын мөөрлөрүнүн үлгүлөрүн бекитет, аларды даярдоону камсыз кылат. Ар кандай дењгээлдеги шайлоо комиссияларынын мөөрлөрү жазуусунун мазму- ну жана цифралык номери боюнча бири-биринен айырмаланат. Мында участка- лык шайлоо комиссиясынын мөөрүнүн номери тийиштүү шайлоо участкасынын номерине туура келет;

14) Президентти, Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоо боюнча шай-

лоо бюллетендерин, башка шайлоо документтерин даярдоону камсыз кылат;

15) министрликтердин жана мамлекеттик бийликтин бөлөк органдары-

нын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан маселелер боюнча билдирүүлөрүн угат;

16) шайлоого байкоочулардын, эл аралык байкоочулардын, чет өлкөлүк

жана жергиликтүү жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрүнүн катышуу тартибин белгилейт, аларды тийиштүү документтер менен камсыз кылат;

17) талапкерлерге, саясый партияларга телерадиоуюмдарынын каналда-

рында эфир убактысын, мезгилдүү басмасөз беттеринде басма аянтчаларын берүү тартиби жөнүндө нускоолорду же башка ченемдик актыларды чыгарат;

18) мамлекеттик бийлик органдары жана жергиликтүү өз алдынча баш-

каруу органдары, шайлоо комиссиялары менен бирдикте шайлоочуларды кат- тоонун (эсепке алуунун) мамлекеттик тутумун уюштурат;

19) Президенттин кызмат ордуна талапкерлерди каттайт;

20) Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоо боюнча саясый партиялар-

дын талапкерлеринин тизмесин каттайт;

21) Президенттин кызмат ордуна талапкерлердин ыйгарым укуктуу

өкүлдөрүн, ишенимдүү адамдарын каттайт;

22) Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоо боюнча саясый партиялар-

дын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн, ишенимдүү адамдарын каттайт;

23) Президенттин кызмат ордуна катталган талапкерлерге, алардын

ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө, ишенимдүү адамдарына белгиленген үлгүдөгү күбөлүктөрдү берет;

24) Жогорку Кењештин депутаттыгына талапкерлерге, саясый партия-

лардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө, ишенимдүү адамдарына белгиленген үлгүдөгү күбөлүктөрдү берет;

25) шайлоо алдындагы кампаниянын жүрүшү жөнүндө шайлоочуларга маа-

лымдайт;

26) төмөн турган шайлоо комиссияларынын протоколдорунун негизинде

Президентти шайлоонун натыйжаларын аныктайт жана аларды шайлоонун конс- титуциялуулугу жөнүндө корутунду берүү үчүн Кыргыз Республикасынын Кон- ституциялык Сотуна жиберет, ошондой эле аларды жалпыга маалымдоо кара- жаттарында жарыялайт;

27) шайланган Президентти каттайт жана Кыргыз Республикасынын Пре-

зидентинин белгиленген үлгүдөгү күбөлүгүн, төш белгисин жана Штандартын (Желегин) тапшырат;

28) шайлоо комиссияларынын протоколдорунун негизинде Жогорку Ке-

њештин депутаттарын шайлоонун натыйжаларын аныктайт;

29) Жогорку Кењештин шайланган депутаттарын каттайт жана аларга

белгиленген үлгүдөгү күбөлүктү, төш белгини тапшырат;

30) ушул Кодексте белгиленген учурларда жана тартипте добуш берүү-

нүн жыйынтыктарын же шайлоонун натыйжаларын жараксыз деп таба алат;

31) кайра добуш берүүнү, кайталап добуш берүүнү дайындайт жана

шайлоо округунда аларды өткөрүүнү округдук шайлоо комиссиясына тапшы- рат, мында чечимде ушул Кодексте белгиленген учурларда жана тартипте шайлоону жањы курамдагы участкалык шайлоо комиссиялары өткөрүшүнүн за- рылчылыгын көрсөтө алат;

32) ушул Кодексте белгиленген учурларда жана тартипте кайталап

шайлоо өткөрүүнү дайындайт жана уюштурат;

33) шайлоо комиссияларынын чечимдерине жана аракеттерине арызда-

нууларды жана даттанууларды карайт, алар боюнча чечим чыгарат;

34) шайлоону даярдоо жана өткөрүү, Кыргыз Республикасында шайлоо

тутумун өнүктүрүү, шайлоочуларды укуктук жактан окутуу, шайлоо комисси- яларынын мүчөлөрүн жана шайлоо процессинин башка катышуучуларын кесип- тик жактан даярдоо менен байланышкан максаттуу программаларды ишке ашы- рууну камсыз кылат.

35) шайлоолорду даярдоого жана өткөрүүгө байланышкан документтерди

сактоо жана архивге өткөрүү мөөнөттөрүн, тартибин белгилейт.

2. Борбордук шайлоо комиссиясы ушул Кодекске жана Кыргыз Республи-

касынын мыйзамдарына ылайык башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

11-берене. Шайлоо комиссияларынын статусу жана аларды түзүү тартиби

1. Облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары Борбордук шай-

лоо комиссиясы тарабынан чечүүчү добуш укугу бар 11 мүчөнүн курамында түзүлөт. Облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссияларынын курамы жа- на дареги алар түзүлгөн күндөн тартып 5 календарлык күндөн кечиктирбес- тен Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан жалпыга маалымдоо каражатта- рына жарыяланат. Облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары ыйга- рым укуктарынын мөөнөтү беш жыл. Облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссияларынын ыйгарым укуктары комиссиялардын жањы курамы түзүлгөн учурдан тартып токтотулат. Областтык, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссияларынын төрагалары кызмат адамдары болуп эсептелет жана Борбордук шайлоо комиссиясы тара- бынан беш жылдык мөөнөткө дайындалат. Облусттук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссияларынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү негизги ишинен бошотулбастан - коомдук башталыштарда иштейт.

2. Райондук, шаардык шайлоо комиссиялары шайлоо дайындалгандан ки-

йин 10 календардык күндөн кечиктирбестен облустук, Бишкек шаардык шай- лоо комиссиялары тарабынан төраганын, катчынын жана кеминде 5 мүчөнүн курамында түзүлөт. Райондук, шаардык шайлоо комиссияларынын курамы жана дареги алар түзүлгөндөн кийин 3 календарлык күндөн кечиктирилбестен об- лустук, Бишкек шаардык шайлоо комиссиялары тарабынан жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыяланат. Райондук, шаардык шайлоо комиссияларынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү негизги ишинен бошотулбастан - коомдук башталыштарда иштейт. Округдук шайлоо комиссияларынын милдетин аткарган райондук, шаар- дык шайлоо комиссиялары өздөрүнүн ыйгарым укуктарын шайлоонун жыйынтык- тары расмий жарыялангандан кийин 10 календарлык күндүн өтүшү менен ток- тотот.

3. Участкалык шайлоо комиссиялары жогору турган шайлоо комиссияла-

ры тарабынан шайлоо күнүнө чейин 30 календарлык күн мурда комиссиянын чечүүчү добуш укугу бар кеминде 7 мүчөсүнүн курамында түзүлөт. Участка- лык шайлоо комиссияларынын сандык курамы аларды түзгөн тийиштүү шайлоо комиссиялары тарабынан белгиленет. Участкалык шайлоо комиссияларынын курамы жана дареги алар түзүл- гөндөн кийин 2 календарлык күндөн кечиктирбестен тиешелүү шайлоо комис- сиялары тарабынан жалпыга маалымдоо каражаттарына жөнөтүлөт, булар аларды өзүнүн жакынкы чыгарылышында жарыялайт. Мамлекеттик жана муниципалдык мекемелердин жетекчилери шайлоо ко- миссияларынын төрагалары жана катчылары болуп шайлана албайт. Участкалык шайлоо комиссияларынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү шайлоону даярдоо жана өткөрүү мезгилинде өздөрүнүн негизги иши боюнча милдеттерин аткаруудан убактылуу бошотулат.

4. Округдук, райондук, шаардык жана участкалык шайлоо комиссиялары

өздөрүнүн курамынын ичинен төраганы жана катчыны шайлашат. Шайлоо комиссиясынын биринчи жыйналышын шайлоо комиссиясынын че- чүүчү добуш укугу бар, курагы боюнча улуу мүчөсү ачат жана өткөрөт.

5. Шайлоо комиссияларын саясый партиялардын, шайлоочулардын чогу-

луштарынын сунушу боюнча жогору турган шайлоо комиссиялары түзөт. Жогору турган шайлоо комиссиясы сунуш кылынган талапкерлердин ичи- нен комиссиянын мүчөлөрүн бекитет. Эгерде саясый партиялардан, шайлоо- чулардын чогулуштарынан өкүлдөрдүн саны комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрүнүн белгиленген санынан көп болуп чыкса, маселе Бор- бордук шайлоо комиссиясы белгилеген чүчүкулак кармоо менен чечилет. Шайлоо комиссиясынын курамында ар бир саясый партиядан, шайлоочу- лардын чогулушунан бирден ашык өкүл, ошондой эле бир эле уюмдан (меке- меден, ишканадан) бирден ашык өкүл болушу мүмкүн эмес. Саясый партия- лардын өкүлдөрү шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүнүн жалпы санынын үчтөн биринен ашыгын түзө албайт. Эгерде саясый партиялардан өкүлдөрдүн саны белгиленген сандан көп болуп чыкса, маселе чүчүкулак кармоо менен чечи- лет. Эгерде саясый партиялар шайлоо комиссиясынын мүчөлүгүнө ушул Ко- дексте белгиленген сандагы талапкерлерди көрсөтпөсө, алардын орду шай- лоочулардын чогулуштары көрсөткөн шайлоо комиссиясынын мүчөлүгүнө та- лапкерлер менен толтурулат. Мамлекеттик жана муниципалдык кызматчылар, мамлекеттик, муниципалдык мекемелердин кызматчылары шайлоо комиссиясы- нын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрүнүн жалпы санынын үчтөн биринен ашыгын түзө албайт. Көрсөтүлгөн жоболор ооруканаларда, санаторийлерде, эс алуу үйлөрүндө жана шайлоочулар убактылуу жүргөн башка жерлерде, жетүүгө кыйын болгон жана алыскы райондордо, тергөө изоляторлорунда жа- на убактылуу кармоо изоляторлорунда, алыскы жана жетүүгө кыйын болгон жерлерде жайгашкан аскер бөлүктөрүнүн аймактарында, ошондой эле Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жерлерде участкалык шайлоо комиссияла- рын түзүү учурунда колдонулбашы мүмкүн. Тандалган талапкерлер тиешелүү жогору турган шайлоо комиссиясынын чечими менен бекитилет. Чүчүкулак кармоонун жыйынтыгы боюнча шайланбаган жана (же) шайлоо комиссиясынын курамына киргизилбеген талапкерлер шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар айрым мүчөлөрү чыгып калган учурда аларды шай- лоо комиссиясынын курамына киргизүү үчүн резервди түзөт. Резерв жок болгон учурда, жогору турган шайлоо комиссиясы шайлоо комиссиясынын ку- рамына жањы талапкерлерди киргизүүгө укуктуу, ал эми шайлоо комиссиясы таркатылган учурда шайлоо комиссиясын саясый партиялардан жана шайлоо- чулардын чогулуштарынан кайрадан сунуш кылынган талапкерлердин ичинен түзөт.

6. Тийиштүү шайлоо комиссиясы тарабынан талапкер талапкерлердин

тизмеси катталгандан кийин, катталган талапкер же талапкерлердин тизме- син көрсөткөн саясый партия талапкерди же талапкерлердин тизмесин кат- таган шайлоо комиссиясына, ошондой эле төмөн турган шайлоо комиссияла- рына кењеш берүү добуш укугу менен комиссиянын бирден мүчөсүн дайындоо- го укуктуу. Катталган талапкер же саясый партиянын ыйгарым укуктуу өкүлү тийиштүү шайлоо комиссиясына расмий документтерди жиберүүгө ти- йиш, анын төрагасы дайындалган адамдарды кењеш берүү добуш укугу бар комиссия мүчөлөрүнүн тизмесине киргизет жана аларга күбөлүк берет. Мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары- нын кызмат адамдары, аскер бөлүктөрүндө, аскер уюмдарында, мекемелерин- де командалык кызмат ордун ээлеген адамдар, судьялар, прокурорлор, ошондой эле соттолгондугу мыйзамда белгиленген тартипте алып салынбаган же жокко чыгарылбаган адамдар комиссиянын кењеш берүү добуш укугу бар мүчөсү болуп дайындалбайт. Кењеш берүү добуш укугу бар комиссия мүчөсүнүн ыйгарым укуктары комиссиянын бул мүчөсүн дайындаган талапкердин, саясый партиянын чечими менен токтотулушу жана башка адамга берилиши мүмкүн. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

12-берене. Шайлоо комиссияларын таратуу тартиби

1. Туруктуу иштеген шайлоо комиссияларын кошпогондо, шайлоо комис-

сиялары Борбордук шайлоо комиссиясы же сот тарабынан төмөнкүдөй учур- ларда таратылышы мүмкүн:

а) шайлоо комиссиялары жарандардын шайлоо укуктарын бузганда, ал

жогору турган шайлоо комиссиясы же сот тиешелүү аймакта добуш берүүнүн жыйынтыктарын же шайлоонун натыйжаларын жараксыз деп табышына алып кел- генде;

б) ушул Кодекстин талаптарына ылайык кабыл алынган соттун же жого-

ру турган шайлоо комиссиясынын чечимдерин, Борбордук шайлоо комиссиясы- нын чечимдерин шайлоо комиссиясы аткарбаганда;

в) эгерде шайлоо комиссияларынын курамын түзүү учурунда ушул Ко-

декстин 11-беренесинин талаптары бузулса.

2. Шайлоо комиссиясын таркатуу жөнүндө арыз менен тиешелүү жогору

турган шайлоо комиссиясы, ошондой эле талапкер же саясый партия кайры- лууга укуктуу. Шайлоо комиссиясын таркатуу жөнүндө арыз добуш берүү күнүнө чейин 10 календарлык күндөн кечиктирбестен же кайталап добуш берүүнү жүргүзүү учурунда - бул участкада добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилегенден кийинки мезгилде, бирок кайталап добуш берүү күнүнө чейин 7 календарлык күндөн кечиктирбестен берилиши мүмкүн. Шайлоо комиссиясын таркатуу жөнүндө арыз тез арада кароого кабыл алынат жана ал боюнча чечим арыз берилген күндөн тартып 2 календарлык күндөн кечиктирбестен чыгарылат.

3. Шайлоо комиссиясын таркатуу жөнүндө чечим кабыл алынган учурда

жогору турган шайлоо комиссиясы жањы курамдагы шайлоо комиссиясын тү- зөт. Жањы курамдагы шайлоо комиссиясы шайлоо комиссиясын таркатуу жө- нүндө чечим күчүнө киргенден кийин 3 календарлык күндөн кечиктирбестен түзүлүүгө тийиш.

4. Шайлоо комиссиясын таркатуу тиешелүү шайлоо комиссиясынын кењеш

берүү добуш укугу бар мүчөлөрүнүн ыйгарым укуктары токтотулушуна алып келбейт.

12-1-берене. Областтык, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары жана алардын ыйгарым укуктары

Облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары:

1) облустун, Бишкек жана Ош шаарларынын аймагында ушул Кодекстин,

Кыргыз Республикасындагы шайлоо жөнүндө бөлөк мыйзамдарынын жоболорунун аткарылышына контролдукту ишке ашырат жана алардын бир түрдүү колдону- лушун камсыз кылат;

2) төмөн турган шайлоо комиссияларынын иш-аракетине багыт берет,

шайлоону өткөрүү үчүн бөлүнгөн мамлекеттик акча каражаттарын алардын арасында бөлүштүрөт, бул каражаттардын максаттуу пайдаланышына контрол- дукту жүзөгө ашырат;

3) тиешелүү аймакта шайлоо өткөрүүнү уюштурат;

4) бийликтин жергиликтүү органдарынын өкүлдөрүн катыштыруу жана

ушул Кодекстин Өзгөчөлүү бөлүгүндө аныкталган жоболорду эске алуу ме- нен, жергиликтүү кењештердин депутаттарын шайлоо боюнча шайлоо округда- рынын схемасын иштеп чыгат жана бекитет, шайлоо округдарынын чегин жана шайлоо комиссияларынын жайгашкан ордун көрсөтүү менен, шайлоо округда- рынын тизмесин жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыялайт;

5) райондук, шаардык (округдук) шайлоо комиссияларын түзөт;

6) жергиликтүү кењештердин депутаттыгына талапкерлерди көрсөтүү

боюнча чогулуштарга катышууга укуктуу;

7) төмөн турган шайлоо комиссияларынын иш-аракети үчүн зарыл бол-

гон материалдык-техникалык шарттарды түзүүнү контролдойт;

8) тиешелүү аймактарда шайлоо өткөрүү үчүн пайдаланылуучу атайын

фонддорду түзөт;

9) Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан аныкталган формага ыла-

йык, жергиликтүү кењештердин депутаттарын шайлоо боюнча шайлоо бюлле- тендерин даярдоону камсыз кылат жана алар менен тиешелүү шайлоо комис- сияларын жабдыйт;

10) шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан маселелер бо-

юнча төмөн турган шайлоо комиссияларынын, ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын жетекчилеринин билдирүүлөрүн угат;

11) жергиликтүү кењештердин депутаттарын шайлоонун жыйынтыгын бел-

гилейт жана натыйжасын аныктайт, аларды жалпыга маалымдоо каражаттарын- да белгиленген мөөнөттө жарыялайт;

12) жергиликтүү кењештерге шайланган депутаттарга Борбордук шайлоо

комиссиясы тарабынан белгиленген үлгүдөгү шайлангандыгы тууралу күбөлүк берет;

13) шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан документтерди

архивге же жогору турган шайлоо комиссиясына өткөрүп берүүнү камсыз кы- лат;

14) жергиликтүү кењештердин депутаттарын кайталап шайлоону өткөрүү

менен байланышкан маселелерди карайт;

15) төмөн турган шайлоо комиссияларынын чечимине жана аракетине

карата арыздарды жана даттанууларды карайт, алар боюнча чечим чыгарат;

16) жергиликтүү кењештердин депутаттары өз ыйгарым укуктарын жер-

гиликтүү кењештин депутатынын ыйгарым укуктарын аткаруу менен сыйышпа- ган ыйгарым укуктар менен айкалыштырган учурда, ошондой эле Кыргыз Рес- публикасынын мыйзамдарында каралган башка учурларда алардын ыйгарым укуктарын мөөнөтүнөн мурда токтотуу же жоюу жөнүндө токтом кабыл алат. Облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары мындай токтомду кабыл алууга чейин 48 саат мурда тиешелүү адамга анын ээлеп турган кыз- мат орундарынын сыйышпастыгы тууралу жана анын ээлеп турган кызмат орундарынын бирөөсүнөн кетүүсү жөнүндө тиешелүү шайлоо комиссиясына маалымдоого милдеттүүлүгү тууралу жазуу жүзүндө кабарлоого милдеттүү;

17) ушул Кодекске, Кыргыз Республикасынын шайлоо жөнүндө мыйзамда-

рына ылайык башка ыйгарым укуктарды ишке ашырат. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

13-берене. Округдук шайлоо комиссиялары жана алардын ыйгарым укуктары

Округдук шайлоо комиссиясы:

1) тиешелүү аймакта ушул Кодекстин, Кыргыз Республикасынын шайлоо-

лор жөнүндөгү мыйзамдарынын аткарылышына контролдук жүргүзөт жана алар- дын бир түрдүү колдонулушун камсыз кылат;

2) (КР Убактылуу Өкмөтүнүн 2010-жылдын 21-апрелиндеги УӨ № 19

декретине ылайык күчүн жоготту)

3) участкалык шайлоо комиссияларынын ишине багыт берет, шайлоо

өткөрүү үчүн бөлүнгөн мамлекеттик акча каражаттарын алардын арасында бөлүштүрөт, бул каражаттар максаттуу пайдаланылышына контролдукту кам- сыз кылат;

4) тиешелүү аймакта шайлоо өткөрүүнү уюштурат;

5) шайлоо участкаларында добуш берүүнү өткөрүүдө участкалык шайлоо

комиссияларына укуктук, усулдук, уюштуруу-техникалык жардам көрсөтөт;

6) участкалык шайлоо комиссияларын имарат-жайлар, транспорт, бай-

ланыш менен камсыз кылууну контролдойт, шайлоону материалдык-техникалык жактан камсыз кылуунун башка маселелерин карайт;

7) участкалык шайлоо комиссияларынын даректери жана телефон номер-

лери жөнүндө калкка маалымдайт;

8) шайлоочулардын тизмелерин жалпыга тааныштыруу үчүн сунуш кылуу-

га көзөмөл жүргүзөт;

9) участкалык шайлоо комиссияларынын чечимдерине жана аракетине

(аракетсиздигине) даттанууларды жана арыздарды карайт, алар боюнча че- чимдерди кабыл алат;

10) шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан маселелер бо-

юнча шайлоо комиссияларынын, ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын же- текчилеринин билдирүүлөрүн угат;

11) шайлоо округу боюнча шайлоо бюллетенинин текстин бекитет, Бор-

бордук шайлоо комиссиясы белгилеген формага ылайык даярдоону, шайлоо бюллетендерин жана башка документтерди участкалык шайлоо комиссияларына жеткирүүнү камсыз кылат;

12) жергиликтүү кењештердин депутаттыгына талапкерлерди, алардын

ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн, ишенимдүү адамдарын, шайлоо комиссияларынын кењеш берүү добуш укугу бар мүчөлөрүн каттайт, аларга белгиленген үлгү- дөгү күбөлүктөрдү берет;

13) талапкерлердин шайлоочулар менен жолугушууларын уюштурат;

14) бардык талапкерлер үчүн шайлоо алдында иш жүргүзүүнүн укуктук

бирдей шарттарынын сакталышын камсыз кылат;

15) тиешелүү округу боюнча жергиликтүү кењештердин депутаттарын

шайлоонун натыйжаларын аныктайт, аларды жалпыга маалымдоо каражаттарына билдирет жана шайлоонун натыйжалары жөнүндө протоколдорду тиешелүү об- лустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссияларына берет;

16) кайра добуш берүүнү, кайталап добуш берүүнү жана кайталап шай-

лоону өткөрүүнү уюштурат;

17) ушул Кодексте белгиленген учурларда жана тартипте добуш берүү-

нүн жыйынтыктарын же шайлоонун натыйжаларын жараксыз деп таба алат;

18) жергиликтүү кењештердин шайланган депутаттарын каттайт;

19) шайлоо округу боюнча шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө бөлүн-

гөн акча каражаттарын тескейт, ал каражаттардын бир бөлүгүн участкалык шайлоо комиссияларынын ортосунда бөлүштүрөт, шайлоо округунун аймагында ал каражаттардын максатка ылайык пайдаланылышына контролдукту камсыз кылат;

20) ушул Кодекстин 45-беренесинин 10-пунктунда белгиленген тартип-

те айрым шайлоо участкаларында добуш берүүнүн жыйынтыктарын жараксыз деп табышы мүмкүн;

21) шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан документтерди

архивге же жогору турган шайлоо комиссиясына берүүнү камсыз кылат;

22) ушул Кодекске, Кыргыз Республикасынын шайлоо жөнүндөгү мыйзам-

дарына ылайык башка ыйгарым укуктарды ишке ашырат. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык 2010-жылдын 21-апрелиндеги УӨ № 19 декретинин редакцияларына ылайык)

14-берене. Райондук, шаардык шайлоо комиссиялары жана алардын ыйгарым укуктары

1. Райондук, шаардык шайлоо комиссиялары жергиликтүү кењештердин

депутаттарын шайлоо боюнча округдук шайлоо комиссиялары катарында иш- тейт.

2. Райондук, шаардык шайлоо комиссиялары:

1) тиешелүү аймакта шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө контролдук

кылат;

2) участкалык шайлоо комиссияларынын даректери жана телефон номер-

лери жөнүндө калкка маалымдайт;

3) тиешелүү аймакта участкалык шайлоо комиссияларынын ишин коорди-

нациялайт, участкалык шайлоо комиссияларынын чечимдерине жана аракетине (аракетсиздигине) даттанууларды жана арыздарды карайт, алар боюнча че- чимдерди кабыл алат;

4) шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө бөлүнгөн акча каражаттарын

тескейт, аларды участкалык шайлоо комиссияларынын ортосунда бөлүштүрөт;

5) бардык талапкерлер үчүн шайлоо алдындагы иштин тењдеш укуктук

шарттарын сактоону камсыз кылат;

6) шайлоо бюллетендерин жана башка документтерди шайлоо комиссия-

ларына жеткирүүнү уюштурат;

7) шайлоо участкаларында добуш берүүнү өткөрүүдө участкалык шайлоо

комиссияларына уюштуруу-техникалык жардам көрсөтөт;

8) тиешелүү аймакта шайлоо боюнча добуш берүүнүн жыйынтыктарын

белгилейт, аларды жалпыга маалымдоо каражаттарына билдирет жана добуш берүүнүн жыйынтыктары жөнүндө протоколдорду облустук, Бишкек шаардык шайлоо комиссияларына берет;

9) шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан документтерди

архивге же жогору турган шайлоо комиссиясына өткөрүп берүүнү камсыз кы- лат;

10) ушул Кодекске, Кыргыз Республикасынын шайлоо жөнүндө мыйзамда-

рына ылайык башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат.

15-берене. Участкалык шайлоо комиссияларынын ыйгарым укуктары

Участкалык шайлоо комиссиясы:

1) участкалык шайлоо комиссиясынын дареги жана телефон номерлери

жөнүндө, анын иш убактысы, ошондой эле добуш берүүчү күн жана анын орду жөнүндө калкка билдирет;

2) шайлоочулардын тизмеси менен шайлоочуларды тааныштырат, шайлоо-

чулардын тизмесиндеги каталыктар жана так эместиктер жөнүндө арыздарды кабыл алат жана карайт, аларга тийиштүү өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө- гү маселелерди чечет;

3) шайлоо участкасынын аймагында үгүт материалдарын жайгаштыруу

эрежелеринин сакталышына контролдук кылат;

4) добуш берүү үчүн жайларды, шайлоо ящиктерин жана башка жабдуу-

ларды даярдоону камсыз кылат;

5) шайлоо күнү шайлоо участкасында добуш берүүнү уюштурат;

6) шайлоо участкасы боюнча добуштарды эсептейт жана добуш берүүнүн

жыйынтыктарын белгилейт;

7) ушул Кодекстин бузулганы тууралу арыздарды жана даттанууларды

карайт, алар боюнча чечим кабыл алат;

8) шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан документтерди

жогору турган шайлоо комиссиясына же архивге өткөрүп берүүнү камсыз кы- лат;

9) ушул Кодекске, Кыргыз Республикасынын шайлоо жөнүндөгү мыйзам-

дарына ылайык башка ыйгарым укуктарды ишке ашырат.

16-берене. Шайлоо комиссиясынын мүчөсүнүн статусу

1. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин депутаттары, жерги-

ликтүү кењештердин депутаттары, мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кызмат адамдары, судьялар, талапкерлер, алардын ишенимдүү адамдары, ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, баш- ка шайлоо комиссияларынын мүчөлөрү, талапкерлердин жакын туугандары, талапкерлерге түздөнтүз баш ийүүдө турган адамдар, укук коргоо органда- рынын кызматкерлери, аскер кызматчылары, ошондой эле соттуулугу мыйзам- дарда белгиленген тартипте алып салына элек же жоюлбаган адамдар шайлоо комиссиясынын мүчөлөрү боло алышпайт. Түздөнтүз баш ийүү деп, ушул Кодексте жетекчи менен ага баш ийген адамдын ортосундагы кызматтык мамилелер эсептелет, бул учурда биринчиси кийинкисине карата ишке кабыл алуу жана иштен бошотуу, ошондой эле өзүнүн кызматтык ыйгарым укуктарынын чегинде ал милдеттүү түрдө аткара турган буйруктарды, тескемелерди жана көрсөтмөлөрдү берүүгө, сыйлоо жа- на тартиптик жаза колдонуу чараларын көрүүгө укуктуу.

2. Бир шайлоо комиссиясынын курамына жакын туугандар шайланышы

мүмкүн эмес.

3. Шайлоо комиссиясынын төрагасы, катчысы, чечүүчү добуш укугу бар

мүчөлөрү ыйгарым укуктарынын мөөнөтү бүткөнгө чейин аны түзгөн жогору турган шайлоо комиссиясынын чечими боюнча шайлоо комиссиясынын мүчөсүнүн милдеттеринен төмөнкү учурларда бошотулат:

- өз ыйгарым укуктарын токтотуу жөнүндө арыз бергенде;

- Кыргыз Республикасынан тышкары жакка туруктуу жашоо ордуна көчүп

кеткенде;

- Кыргыз Республикасынын жарандыгынан чыкканда же аны жоготкондо;

- аларга карата соттун айыптоочу өкүмү мыйзамдуу күчүнө киргенде;

- иш-аракетке жөндөмсүз, иш-аракетке жөндөмдүүлүгү чектелген, кай-

тыш болгон же аны дайынсыз жоголгон деп таануу жөнүндө соттун чечими мыйзамдуу күчүнө киргенде;

- кайтыш болгондо;

- ушул берененин биринчи бөлүгүндө каралган негиздер пайда болгон-

до;

- шайлоо комиссиясынын мүчөсүн бекиткен жогору турган шайлоо ко-

миссиясы чечими менен тийиштүү шайлоо комиссиясынын сунушунун негизинде аны милдеттерин дайыма аткарбайт деп тапканда;

- шайлоо комиссиясы таркатылган учурда.

Төмөн турган шайлоо комиссиясын түзгөн шайлоо комиссиясы жогоруда көрсөтүлгөн жагдайлардан улам чыгып калган шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөсүнүн ордуна жањыларын мурдагылар чыгып калган күндөн баштап үч календардык күндөн кечиктирбестен бекитүүгө (чүчүкулак менен аныктоого) милдеттүү. Мындай учурда жогору турган шайлоо комисси- ясы мурда сунуш кылынган жана комиссиянын жыйналышында каралган талап- керликти комиссиянын мүчөсү кылып бекитүүгө укуктуу. Саясый партия та- рабынан көрсөтүлгөн шайлоо комиссиясынын мүчөсү чыгып калган учурда, анын орду, эгерде ошол эле саясый партиянын резервинде башка мүчө бар болсо, ал ээлейт. Андай болбогон учурда анын ордун башка партиянын ре- зервде турган өкүлү ээлейт. Участкалык шайлоо комиссиясынын төрагасы же катчысы чыгып калган учурда жањы төрага же катчы тиешелүү шайлоо комис- сиясынын жыйналышында комиссиянын өзүнүн курамы тарабынан шайланат.

4. Шайлоого даярдык көрүү жана өткөрүү мезгилинде негизги ишинен

бошотулган шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү негиз- ги иштеген жери боюнча (менчиктин түрүнө карабастан) орточо эмгек акы- сын сактап калат. Шайлоо комиссияларынын көрсөтүлгөн мүчөлөрүнө ошондой эле шайлоо өткөрүүгө бөлүнгөн каражаттардын эсебинен Кыргыз Республика- сынын мыйзамдарында белгилеген тартипте сыйлык акы төлөнүшү мүмкүн. Облустук, Бишкек жана Ош шаардык, райондук, шаардык, участкалык шайлоо комиссияларынын шайлоо өткөрүү мезгилинде негизги иши боюнча милдеттерин аткаруудан убактылуу бошотулган төрагаларына жана катчыла- рына төмөнкүдөй сый акы төлөнөт:

- облустук, Бишкек жана Ош шаардык шайлоо комиссияларынын төрага-

ларына жана катчыларына - мыйзамда аныкталган эсептик көрсөткүчтүн отуз эсе өлчөмүндө;

- райондук, шаардык шайлоо комиссияларынын төрагаларына жана кат-

чыларына - мыйзамда аныкталган эсептик көрсөткүчтүн жыйырма эсе өлчөмүндө;

- участкалык шайлоо комиссиясынын төрагасына жана катчысына - шай-

лоо участкасындагы шайлоочулардын санына жараша шайлоо дайындалган күнгө карата эсептик көрсөткүчтүн төмөндөгүдөй өлчөмүндө:

1) 500 шайлоочуга чейин - он эсе өлчөмүндө;

2) 500дөн 1000 шайлоочуга чейин - он беш эсе өлчөмүндө;

3) 1000ден 2000 шайлоочуга чейин - жыйырма эсе өлчөмүндө;

4) 2000ден 2500 шайлоочуга чейин - жыйырма беш эсе өлчөмүндө.

5. Шайлоо комиссияларынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрүнө узак-

тыгы бир иш жумасы болгон сыйлык акы төлөнүүчү өргүү берилет.

6. Кылмыш жасап жаткан жерде кармалган учурларды кошпогондо, Шай-

лоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү шайлоо өткөрүү мез- гилинде жогору турган шайлоо комиссиясынын макулдугу болмоюнча, кылмыш жоопкерчилигине тартылышы, кармалышы жана камакка алынышы, сот тарти- бинде колдонулуучу администрациялык жаза чараларына кириптер кылынышы мүмкүн эмес.

7. Кылмыш жасап жаткан жерде кармалган учурларды кошпогондо, Бор-

бордук шайлоо комиссиясынын төрагасы жана анын мүчөлөрү шайлоону даяр- доо жана аларды өткөрүү мезгилинде Кыргыз Республикасынын Президенти- нин, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин макулдугу болмоюнча (тү- зүү тартиби боюнча) кылмыш жоопкерчилигине тартылышы, кармалышы же ка- макка алынышы мүмкүн эмес. Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасына жана анын мүчөлөрүнө карата кылмыш иши Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору тарабынан гана козголушу мүмкүн.

8. Шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү тийиштүү

шайлоо өткөрүү мезгилинде жана шайлоо аяктагандан кийин 6 айдын ичинде администрациянын (иш берүүчүнүн) демилгеси боюнча иштен бошотулушу же өздөрүнүн макулдугу болмоюнча башка ишке которулушу мүмкүн эмес.

9. Тийиштүү шайлоо комиссияларынын ишин алардын төрагалары уюшту-

рат. Шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөсү:

- тийиштүү шайлоо комиссиясынын жыйналыштары жөнүндө күн мурунтан

кабарландырылат;

- шайлоо комиссиясынын жыйналышында сөз сүйлөөгө, тийиштүү шайлоо

комиссиясынын компетенциясына кирген маселелер боюнча сунуш киргизүүгө, ал маселелер боюнча добуш берүүнү өткөрүүнү талап кылууга укуктуу;

- шайлоо комиссиясынын жыйналышынын башка катышуучуларына күн тар-

тибине ылайык суроо берүүгө жана ага тийиштүү жооп алууга укуктуу;

- тийиштүү жана төмөн турган шайлоо комиссиясынын ар кандай доку-

менттери жана материалдары менен таанышууга, ал документтер менен мате- риалдардын көчүрмөлөрүн (буга шайлоочулардын тизмелери, шайлоо бюлле- тендери кирбейт) алууга, ал көчүрмөлөрдү күбөлөндүрүүнү талап кылууга укуктуу;

- шайлоо комиссиясынын аракетине (аракетсиздигине) жогору турган

тийиштүү шайлоо комиссиясына же сотко даттанууга укуктуу;

- көрсөтүлгөн документ шайлоочунун инсандыгына ылайык келе турган-

дыгын же жоктугун жана бюллетенди алуунун тууралыгын текшерүүгө укук- туу.

10. Шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү ошол

шайлоо комиссиясы өткөрүүгө катышып жаткан бардык шайлоолорду даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан, ушул берене менен белгиленген укуктарга ээ.

11. Ушул берененин 9-пунктуна ылайык шайлоо комиссиясынын кењеш

берүү добуш укугу бар мүчөсү шайлоолорго даярдык көрүү жана аларды өт- көрүү маселеси боюнча шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мү- чөсү менен бирдей укукка ээ, ал төмөнкүлөргө укуксуз:

- шайлоо бюллетендерин, тизмеден чыгуу күбөлүктөрүн берүүгө жана

аларга кол коюуга;

- шайлоо бюллетендерин сорттоого, жокко чыгарууга жана шайлоочу-

лардын добуштарын эсептөөгө катышууга;

- добуш берүүнүн жыйынтыктары жөнүндө жана шайлоонун натыйжалары

жөнүндө протокол түзүүгө;

- комиссиянын жыйналышында добуш берүүгө катышууга жана шайлоо ко-

миссиясынын чечимине кол коюуга. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

17-берене. Шайлоо комиссияларынын ишиндеги маалымдуулук

1. Шайлоо комиссияларынын иши маалымдуу жана ачык жүргүзүлөт.

2. Тийиштүү шайлоо комиссиясынын жыйналыштарына жогору турган шай-

лоо комиссияларынын мүчөлөрү, талапкерлер, талапкерлердин өкүлдөрү, та- лапкерлердин тизмесин көрсөткөн саясый партиялардын өкүлдөрү, же көрсө- түлгөн тизмедеги талапкерлер, ошондой эле коммерциялык эмес уюмдардын, жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү катышууга укуктуу

3. Тиешелүү шайлоо комиссиясы түздөн-түз жогору турган шайлоо ко-

миссиясына, таламдаш тараптарга шайлоо комиссиясынын жыйналышын өткөрүү убактысы жана орду жөнүндө маалымдоого жана ушул берененин 2-пунктунда көрсөтүлгөн адамдардын шайлоо комиссиясынын жыйналыштарына эркин кирүү- сүн камсыз кылууга милдеттүү.

4. Ушул Кодекстин 19-беренесинин 7-пунктунда көрсөтүлгөн шайлоо

комиссияларынын чечимдери ушул Кодексте, Кыргыз Республикасынын мыйзам- дарында белгиленген мөөнөттөрдө жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыя- ланат.

5. Добуш берүү күнү участкалык шайлоо комиссиясы иштей баштаган

учурдан тартып, жогору турган шайлоо комиссиясы добуш берүүнүн жыйынты- гы жөнүндө протоколду кабыл алгандыгы тууралу маалымат түшкөнгө чейин, ошондой эле шайлоочулардын добуштарын шайлоо участкаларында кайталап эсептөөгө ушул берененин экинчи пунктунда көрсөтүлгөн адамдар, ошондой эле байкоочулар, эл аралык байкоочулар катышууга укуктуу. Мында шайлоо участкасында бир эле учурда ар бир талапкерден, сая- сый партиядан, коммерциялык эмес уюмдан бирден ашпаган өкүл (байкоочу, ишенимдүү адам же болбосо ыйгарым укуктуу өкүл) катышууга укуктуу. Өкүл (байкоочу, ишенимдүү адам же болбосо ыйгарым укуктуу өкүл) башка өкүл (байкоочу, ишенимдүү адам же болбосо ыйгарым укуктуу өкүл) менен алмаш- тырылышы мүмкүн. Кайталап добуш берүү жүргүзүлгөн учурда шайлоо участ- касында бир эле учурда ар бир талапкерден, саясый партиядан, коммерция- лык эмес уюмдан экиден ашпаган өкүл (байкоочу, ишенимдүү адам же болбо- со ыйгарым укуктуу өкүл) катышууга укуктуу. Шайлоо участкасында, өздө- рүнүн активдүү шайлоо укугун ишке ашырып жаткан учурларды кошпогондо, мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кызмат адамдарынын, ошондой эле ушул Кодексте каралган учурларды кошпо- гондо, укук коргоо органдарынын кызматкерлеринин катышуусуна жол берил- бейт.

6. Ушул берененин экинчи пунктунда көрсөтүлгөн адамдар, ошондой

эле байкоочулар, эл аралык байкоочулар добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилөө, шайлоонун натыйжаларын чыгаруу, добуш берүүнүн жыйынтыктары жөнүндө тийиштүү протокол түзүү учурунда, ошондой эле шайлоочулардын добуштарын кайталап эсептөө учурунда шайлоо комиссияларынын жыйналышта- рына, анын ичинде добуш берүү күнүндө катышууга укуктуу.

7. Участкалык шайлоо комиссияларында добуш берүү жана шайлоочулар-

дын добуштарын эсептөө учурунда катышкан шайлоо комиссияларынын кењеш берүү добуш укугу бар мүчөлөрү, байкоочулар, жалпыга маалымдоо каражат- тарынын өкүлдөрү - өзүнүн статусун белгилөө жана өзүнүн фамилиясын, аты-жөнүн, шайлоо комиссияларынын кењеш берүү добуш укугу бар мүчөлөрүн дайындаган, шайлоо комиссиясына байкоочуну жиберген талапкердин фамили- ясын, аты-жөнүн же саясый партиянын аталышын көрсөтүү менен, ал эми жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү өздөрү өкүлчүлүк кылган уюм- дун аталышын көрсөтүү менен шайлоо алдындагы үгүттүн белгилерин камты- баган төш белгилерин тагынууга укуктуу.

8. Бул Кодексте ушул берененин бешинчи пунктунда көрсөтүлгөн адам-

дарга добуш берүүнүн жыйынтыктары жөнүндө протоколдордун, шайлоо комис- сиясынын шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байланышкан башка доку- менттеринин күбөлөндүрүлгөн көчүрмөлөрүн берүү каралган учурда, көрсөтүлгөн көчүрмөлөрдү күбөлөндүрүүнү шайлоо комиссиясынын төрагасы жана катчысы жүргүзөт. Мында күбөлөндүрүлүп жаткан көчүрмөдө "Анык" же "Көчүрмөсү анык" деп жазылып, кол коюлат, фамилиялары жана инициалдары, көчүрмөлөрдү күбөлөндүрүү датасы жана убактысы көрсөтүлөт жана тийиштүү шайлоо комиссиясынын мөөрү басылат.

9. Участкалык шайлоо комиссиясынын төрагасы добуш берүүнү өткөрүү-

дө, шайлоочулардын добуштарын эсептөөдө жана добуш берүүнүн жыйынтыкта- ры жөнүндө протокол түзүүдө катышкан байкоочулардын, эларалык байкоочу- лардын, жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрүнүн, талапкердин, сая- сый партиялардын өкүлдөрүнүн эсебин жүргүзөт. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

18-берене. Байкоочулар, эларалык байкоочулар, жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү

1. Байкоочуларды талапкер, саясый партия, коммерциялык эмес уюм

дайындоого укуктуу. Байкоочу аны жөнөткөн жактын жазуу жүзүндөгү жолдо- мосу тиешелүү шайлоо комиссиясына келип түшкөндөн кийин ушул Кодексте каралган байкоочунун укуктарына жана милдеттерине ээ болот.

2. Кыргыз Республикасынын активдүү шайлоо укугуна ээ жарандары

байкоочу боло алат. Жогорку Кењештин депутаттары, жергиликтүү кењештердин депутаттары, мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу ор- гандарынын кызмат адамдары, шайлоо комиссияларынын мүчөлөрү, судьялар, прокурорлор, укук коргоо органдарынын кызматкерлери, аскер кызматчылары байкоочу боло албайт.

3. Байкоочунун ыйгарым укуктары бул байкоочу таламдарын билдирген

талапкер, саясый партия, коммерциялык эмес уюм берген жолдомодо жазуу жүзүндө тастыкталууга тийиш, мында анын фамилиясы, аты-жөнү, жашаган жери, ошондой эле шайлоо участкасынын номери, ал жөнөтүлүп жаткан шай- лоо комиссиясынын аталышы көрсөтүлөт, ошондой эле ушул берененин экинчи пунктунда каралган чектөөлөр жок экендиги жөнүндө жазуу жазылат. Бул документ паспортту же аны алмаштырган документти көрсөткөн учурда анык. Байкоочуну жөнөтүү жөнүндө алдын ала билдирүү талап кылынбайт.

4. Байкоочулар төмөнкүлөргө укуктуу:

а) шайлоочулардын тизмелери, тизмеден чыгуу күбөлүктөрүн берүү

реестри, шайлоо комиссиясында болгон тизмеден чыгуу күбөлүктөрү, жайдан тышкары жерде добуш берүү жөнүндө арыздардын (кайрылуулардын) реестри менен таанышууга;

б) добуш берүү күнү добуш берүү үчүн жайда ушул Кодекстин 17-бере-

несинин 6-пунктунда көрсөтүлгөн мезгилде ар кандай убакытта болууга;

в) добуш берүү үчүн жайдан тышкары жерде шайлоочулар добуш берип

жаткан учурда катышууга;

г) ушул Кодексте белгиленген добуш берүүнү уюштурууга жана тарти-

бине, анын ичинде шайлоо бюллетендеринин берилишине, шайлоочулардын тизмелерине киргизилген жарандардын, шайлоочуларга берилген шайлоо бюл- летендеринин, жокко чыгарылган шайлоо бюллетендеринин санын эсептөөгө байкоо жүргүзүүгө; шайлоо бюллетендеринин мазмунун көрүүнү камсыз кыл- ган аралыкта жана шарттарда шайлоочулардын добуштарын эсептөөгө байкоо жүргүзүүгө; шайлоочулардын добуштарын эсептөөдө ар кандай толтурулган же толтурулбаган шайлоо бюллетени менен таанышууга; шайлоо комиссиясы добуш берүүнүн жыйынтыктары жөнүндө протоколду жана башка документтерди түзүшүнө ушул Кодекстин 17-беренесинин 6-пунктунда көрсөтүлгөн мезгилде байкоо жүргүзүүгө;

д) добуш берүүнү уюштуруу маселелери боюнча сунуштары жана сын-пи-

кирлери менен - өзү жиберилген участкалык шайлоо комиссиясынын төрага- сына, ал эми ал жокто аны алмаштырган адамга кайрылууга;

е) өзү жиберилген участкалык шайлоо комиссиясынын добуш берүүнүн

жыйынтыктары жөнүндө протоколу менен, ошондой эле жогору турган шайлоо комиссиясынын протоколу менен таанышууга; көрсөтүлгөн протоколдордун жана ага тиркелген документтердин, ошондой эле ушул Кодекстин 17-бере- несинин 6-пунктунда көрсөтүлгөн мезгилде тиешелүү шайлоо комиссиясына келип түшкөн же көрсөтүлгөн комиссиялар тарабынан түзүлгөн документтер- дин, анын ичинде добуш берүү учурунда катышкан адамдардын тизмесинин көчүрмөлөрүн даярдоого же тиешелүү шайлоо комиссиясынан алууга. Байкоо- чунун талабы боюнча тиешелүү шайлоо комиссиясы көрсөтүлгөн көчүрмөлөрдү берүүгө же күбөлөндүрүүгө милдеттүү;

ж) өзү жиберилген участкалык шайлоо комиссиясынын чечимдерине жана

(же) аракетине (аракетсиздигине) түздөн-түз жогору турган шайлоо комис- сиясына, Борбордук шайлоо комиссиясына же сотко даттанууга;

з) тиешелүү шайлоо комиссияларында шайлоочулардын добуштарын кайра

эсептөө учурунда катышууга.

5. Байкоочу төмөнкүлөргө укуксуз:

а) шайлоочуларга шайлоо бюллетендерин берүүгө;

б) шайлоо бюллетендерин алгандыгы жөнүндө шайлоочунун өтүнүчү бо-

юнча ал үчүн кол коюуга;

в) шайлоочунун өтүнүчү боюнча ал үчүн шайлоо бюллетенин толтуруу-

га;

г) добуш берүүнүн купуялыгын бузган аракеттерди жасоого;

д) шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөсү жүргүзүп

жаткан шайлоо бюллетендерин эсептөөгө түздөн-түз катышууга аракет кы- лууга;

е) шайлоо комиссиясынын ишине тоскоолдук кылган аракеттерди жасоо-

го;

ж) шайлоочулардын арасында үгүт жүргүзүүгө;

з) тиешелүү шайлоо комиссиясы чечимдерди кабыл алышына катышууга.

6. Эларалык байкоочулар шайлоону дайындоо жөнүндө чечим расмий жа-

рыялангандан киийн Кыргыз Республикасынын Президенти, Кыргыз Республи- касынын Жогорку Кењеши, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү, Кыргыз Республи- касынын Борбордук шайлоо комиссиясы жөнөткөн чакыруу бар болгон учурда Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан аккредитацияланат. Чакырууларды жөнөтүү жөнүндө сунуштарды адам укуктарын коргоо жагынан таанылган ка- дыр-баркы бар эларалык жана улуттук, коммерциялык эмес уюмдар бере алат. Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы чакырууларды чет мамлекеттердин шайлоо органдарына, ошондой эле шайлоо мыйзамдары жана шайлоо маселелери боюнча адистешкен эларалык уюмдарга жөнөтөт.

7. Эларалык байкоочулардын иши Кыргыз Республикасынын мыйзамдары

менен жөнгө салынат.

8. Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы эларалык

байкоочуга ал көрсөткөн документтердин (ушул берененин 6-пунктунда көр- сөтүлгөн ар кандай органдан же адамдан алынган эларалык байкоочу катары аккредитациялоо жөнүндө арыздын, ошондой эле эларалык байкоочунун ким экендигин тастыктаган документтин) негизинде белгиленген үлгүдөгү күбө- лүк берет. Күбөлүк эларалык байкоочуга өз ишин ушул берененин 9-пунк- тунда көрсөтүлгөн мезгилде жүзөгө ашыруу укугун берет.

9. Эларалык байкоочунун ыйгарым укуктарынын мөөнөтү ал Кыргыз Рес-

публикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан аккредитацияланган күндөн тартып башталат жана шайлоонун натыйжалары расмий жарыяланган күнү аяктайт.

10. Эларалык байкоочулар добуш берүү убактысы аяктагандан кийин

гана шайлоо жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдары тууралуу, шайлоо- ну даярдоо жана өткөрүү жөнүндө өз пикирин ачык билдирүүгө, пресс-кон- ференцияларды өткөрүүгө жана жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү- нө кайрылууга укуктуу.

11. Эларалык байкоочулар өз статусун шайлоону даярдоого жана өткө-

рүүгө байкоо жүргүзүү менен байланышпаган ишти жүзөгө ашыруу үчүн пай- даланууга укуксуз.

12. Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы эларалык

байкоочу эларалык укуктун жалпы таанылган принциптерин жана ченемдерин, ушул Кодексти, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын бузган учурда анын аккредитациясын кайра чакыртууга укуктуу.

13. Жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү шайлоону даярдоону

жана өткөрүүнү маалымат жактан чагылдырууга катышуу менен, шайлоо ко- миссияларынын жыйналыштарына катышууга, добуш берүүнүн жыйынтыктары жө- нүндө участкалык шайлоо комиссиясынын протоколдору менен, ошондой эле шайлоонун натыйжалары жөнүндө шайлоо комиссияларынын протоколдору, анын ичинде кайра түзүлүүчү протоколдору менен таанышууга, көрсөтүлгөн про- токолдордун жана аларга тиркелген документтердин көчүрмөлөрүн даярдоого же тиешелүү комиссиядан алууга, маалыматтык берүүлөр үчүн участкалык шайлоо комиссиясынын төрагасы көрсөткөн жерден, мында добуш берүүчүлөр- дүн эрк билдирүүсүнүн купуялыгын бузбастан видеого тартууну жүргүзүүгө укуктуу. Жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлүнүн талабы боюнча тиеше- лүү шайлоо комиссиясы добуш берүүнүн жыйынтыктары жөнүндө же шайлоонун натыйжалары жөнүндө протоколдун көчүрмөсүн күбөлөндүрүүгө милдеттүү.

19-берене. Шайлоо комиссияларынын ишин уюштуруу

1. Шайлоо комиссияларынын иши коллегиялуу негизде жүргүзүлөт.

2. Шайлоо комиссиясы, эгерде анын курамы белгиленген курамдын ке-

минде үчтөн экисине түзүлсө, ишке киришүүгө укуктуу.

3. Борбордук шайлоо комиссиясынын ишин уюштуруу маселелери Консти-

туция, ушул Кодекс, Борбордук шайлоо комиссиясы жөнүндө Мыйзам, Борбор- дук шайлоо комиссиясынын Регламенти менен аныкталат.

4. Шайлоо комиссиясынын жыйналышы төрага тарабынан, ошондой эле

шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрүнүн белгиленген санынын кеминде үчтөн биринин талабы боюнча чакырылат. Шайлоону даярдоо жана өткөрүү мезгилинде шайлоо комиссияларынын жыйналыштары эки жумада кеминде бир жолу өткөрүлөт.

5. Шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү шайлоо

комиссиясынын бардык жыйналыштарына катышууга милдеттүү.

6. Шайлоо комиссиясынын жыйналышы шайлоо комиссиясынын чечүүчү до-

буш укугу бар мүчөлөрүнүн белгиленген санынын көпчүлүгү катышса ишин баштоого укуктуу. Шайлоо комиссиясы анын чечүүчү добуш укугу бар ар кандай мүчөсүнүн талабы боюнча өзүнүн компетенциясына кирген жана беки- тилген күн тартибине ылайык комиссия жыйналышта карап жаткан ар кандай маселелер боюнча добуш берүүнү өткөрүүгө милдеттүү.

7. Шайлоону даярдоону жана өткөрүүнү финансылык жактан камсыз кы-

луу маселелери боюнча, талапкерлерди каттоо жөнүндө, добуш берүүнүн жы- йынтыктары же шайлоонун натыйжалары жөнүндө, шайлоону болбой калды же жараксыз деп таануу, кайра добуш берүүнү, кайталап добуш берүүнү же кайталап шайлоону өткөрүү жөнүндө, шайлоо комиссиясынын чечимин жокко чыгаруу жөнүндө шайлоо комиссиясынын чечимдери шайлоо комиссиясынын жыйналышында шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрүнүн белгиленген санынын кеминде үчтөн экисинин добушу менен кабыл алынат. Башка маселелер боюнча шайлоо комиссиясынын чечимдери шайлоо ко- миссиясынын жыйналышында шайлоо комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрүнүн белгиленген санынын көпчүлүк добушу менен кабыл алынат.

8. Шайлоо комиссиясынын жыйналышка катышып олтурган мүчөлөрүнүн эч

кимиси добуш бербей коюуга укуксуз.

9. Шайлоо комиссиясынын чечимдерине шайлоо комиссиясынын төрагасы

жана катчысы кол коет.

10. Шайлоо комиссиясы кабыл алган чечимге макул болбогон шайлоо

комиссиясынын чечүүчү добуш укугу бар мүчөлөрү өзүнүн өзгөчө пикирин жазуу жүзүндө билдирүүгө укуктуу, ал жыйналыштын протоколунда көрсөтүлүүгө, ага тиркелүүгө жана комиссиянын төрагасы тарабынан жогору турган шайлоо комиссиясына (шайлоонун тийиштүү дењгээлине ылайык) эки күндүк мөөнөттөн кечиктирбестен, ал эми добуш берүү күнү жана добуш берүүдөн кийинки күнү дароо эле билдирилүүгө тийиш.

11. Шайлоо комиссиялары шайлоону даярдоо жана өткөрүү менен байла-

нышкан иштерди аткарууга эмгек келишими боюнча штаттан тышкаркы кызмат- керлерди тарта алат.

12. Президентти, Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоону даярдоо

жана өткөрүү мезгилинде ушул Кодекстин 30-беренесинин 16-пунктунун ара- кетине туура келген телерадиоуюмдар Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясына жума сайын өз каналдарынан Кыргыз Республикасынын шайлоо мыйзамдарын түшүндүрүү, шайлоочуларга зарыл шайлоо аракеттерин жүргүзүүнүн мөөнөтү жана тартиби, шайлоо кампаниясынын жүрүшү жөнүндө маалымдоо үчүн, ошондой эле шайлоочулардын суроолоруна жооп берүү үчүн кеминде 15 мүнөттүк акысыз эфирдик убакыт берет.

13. Жумасына кеминде бир жолу чыккан, ушул Кодекстин 30-беренеси-

нин 16-пунктунун аракетине туура келген мезгилдүү басылмалардын редак- циялары Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясына шайлоо мыйзамдарын түшүндүрүү, шайлоочуларга зарыл шайлоо аракеттерин жасоонун мөөнөттөрү жана тартиби, шайлоо кампаниясынын жүрүшү жөнүндө түшүндүрүү үчүн, ошондой эле шайлоочулардын суроолоруна жооп берүү үчүн ар жумалык басма аянтынын кеминде жүздөн бир бөлүгүн акысыз берет. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

III глава Шайлоо округдары жана шайлоо участкалары

20-берене. Шайлоо округдарын түзүү

1. Шайлоону өткөрүү үчүн аткаруу бийлик органдары жана жергиликтүү

өз алдынча башкаруу органдары тарабынан берилген тийиштүү аймакта кат- талган шайлоочулардын саны жөнүндөгү маалыматтардын негизинде бирдиктүү шайлоо округу жана көп мандаттуу шайлоо округдары түзүлөт.

2. Шайлоо округдарын түзүүдө төмөнкүдөй талаптар сакталууга тийиш:

- шайлоочулардын өкүлчүлүгүнүн орточо ченеминен жол берилген

оош-кыйыштар 10 пайыздан ашпаган, ал эми барууга кыйын жана алыскы жер- лерде 15 пайыздан ашпаган шартта шайлоочуларынын саны боюнча шайлоо ок- ругдарынын болжол менен бирдей болушу;

- шайлоо округу бирдиктүү аймак болуп эсептелет, өз ара чектеш

эмес аймактардан шайлоо округун түзүүгө жол берилбейт. Шайлоо округдарынын схемасында шайлоо округдарынын чегаралары, ар бир шайлоо округуна кирген калктуу пункттардын тизмеси (көчөлөр, үй- лөр), ар бир шайлоо округунун аталышы, номери жана борбору, ар бир шай- лоо округундагы шайлоочулардын саны көрсөтүлүүгө тийиш. Аталган талаптарды сактоодо республиканын администрациялык-аймак- тык бөлүнүшү эске алынат.

3. Президентти, Жогорку Кењешинин депутаттарын шайлоодо Кыргыз

Республикасынын бүткүл аймагы бирдиктүү шайлоо округу болуп эсептелет. Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жашаган шайлоочулар бирдиктүү шайлоо округуна бекитилген деп эсептелет.

4. Көп мандаттуу шайлоо округдары боюнча жергиликтүү кењештердин

депутаттарын шайлоону өткөрүү үчүн облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары жергиликтүү бийлик органдарынын өкүлдөрүнүн катышуусу ме- нен жана ушул Кодекстин Өзгөчө бөлүгүндө белгиленген жоболорду эске алуу менен шайлоону дайындоо күнүнө чейин 40 календарлык күндөн кечик- тирбестен шайлоо округдарынын схемасын иштеп чыгат жана бекитет. Тиешелүү облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары шайлоо округдарынын чектерин жана шайлоо комиссияларынын даректерин көрсөтүү менен шайлоо округдарынын схемасын шайлоо округдарын бекитүү күнүнө чейин 7 календарлык күндүн ичинде жалпыга маалымдоо каражаттарына жары- ялайт.

5. Ушул берененин 2-пунктунун талаптары бузулган учурда шайлоо ок-

ругдарынын схемасындагы өзгөртүүлөр, алардын чегараларын жана шайлоо комиссиялары жайгашкан жерлерди аныктоо Борбордук шайлоо комиссиясы же тиешелүү облустук, Бишкек, Ош шаардык шайлоо комиссиялары тарабынан иш- ке ашырылат.

21-берене. Шайлоо участкаларын түзүү

1. Добуш берүү жана шайлоочулардын добуштарын эсептөө үчүн шайлоо-

чуларга мүмкүн болушунча көбүрөөк ыњгайлуулуктарды түзүү максатында жергиликтүү жана башка шарттарды эске алуу менен шайлоо участкалары тү- зүлөт.

2. Шайлоо участкалары тийиштүү округдук шайлоо комиссиялары тара-

бынан шайлоо күнүнө кеминде 40 календарлык күн калганга чейин ар бир участкада 2500 шайлоочудан ашпаган эсеп менен түзүлөт. Шайлоо округда- рынын чегараларын участкалардын чегаралары кесип өтүшүнө жол берилбейт.

3. Добуш берүү күнү стационардык дарылоо-алдын алуу мекемелеринде,

санаторийлерде, эс алуу үйлөрүндө, алыскы жана барууга кыйын райондор- до, алыскы мал-чарба участкаларында, тергөө изоляторлорунда жана убак- тылуу кармоо изоляторлорунда болгон шайлоочулар, эгерде алар өздөрү убактылуу турган жерлер жайгашкан орду боюнча шайлоо округдарынын айма- гында туруктуу жашаса, ушул Кодекстин 42-беренесинде белгиленген тар- типте өзү убактылуу жүргөн жерде добуш берет. Аталган шайлоочуларды белгилүү шайлоо участкасына таандык кылуунун тартиби тийиштүү округдук шайлоо комиссиясы тарабынан аныкталат.

4. Аскер кызматчылары жалпы шайлоо участкаларында добуш беришет.

Обочо жерде, калктуу пункттардан алыс жайгашкан аскер бөлүктөрүндө ас- кер кызматчыларына ушул Кодекстин 42-беренесинде белгиленген тартипте өзгөчөлүк тартибинде добуш берүүгө жол берилет. Аталган шайлоочуларды белгилүү шайлоо участкасына таандык кылуунун тартиби тийиштүү округдук шайлоо комиссиясы тарабынан аныкталат.

5. Президентти жана Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоодо чет

мамлекеттердин аймагында турган Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн шайлоо участкалары Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин сунушу боюнча Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан түзүлөт. Шайлоо участкалары Кыргыз Республикасынын дипломатиялык өкүлчүлүктөрүндө жана консулдук мекемелеринде, ошондой эле Кыргыз Республикасынын жарандары чогуу жашаган, жүргөн жерлерде түзүлөт. Ушул берененин 2-пунктунда көр- сөтүлгөн шайлоочулардын саны жөнүндөгү талап Кыргыз Республикасынын ай- магынан тышкары жерлерде шайлоо участкаларын түзүүдө колдонулбашы мүм- күн.

6. Шайлоо участкаларынын тизмелери алардын чегараларын жана дарек-

терин көрсөтүү менен алар түзүлгөн күндөн кийин 5 календарлык күндөн кечиктирбей тийиштүү шайлоо комиссиясы тарабынан жарыяланат.

IV глава Шайлоочулардын тизмелери

22-берене. Шайлоочулардын тизмелерин түзүү

1. Шайлоолорду өткөрүүдө шайлоочулардын укуктарын жүзөгө ашыруу,

шайлоочуларды өзү жөнүндөгү маалыматтар менен тааныштыруу, ошондой эле добуш берүүнү өткөрүү максатында ар бир шайлоо участкасы боюнча шайлоо- чулардын негизги, ал эми ушул Кодексте каралган учурда кошумча тизмеле- ри түзүлөт.

2. Шайлоо участкаларындагы шайлоочулардын тизмелерине, эгерде ушул

Кодексте башкача каралбаса, Кыргыз Республикасынын добуш берүү күнүндө активдүү шайлоо укугуна ээ жарандары киргизилет.

3. Кыргыз Республикасынын жаранын конкреттүү шайлоо участкасында

шайлоочулардын негизги же кошумча тизмесине киргизүү үчүн анын ошол участканын аймагында туруктуу же көпчүлүк учурда жашагандыгынын факты- сы, ким экендигин тастыктаган документте каттоого алуу органдарынын каттоо белгиси жок көпчүлүк учурда жашаганда – ал шайлоо участкасынын аймагында жашагандыгынын фактысы жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган- дары тарабынан ырасталганда, ушул Кодексте каралган башка жүйөлөр негиз болуп саналат.

4. Шайлоочулардын негизги тизмелерин түзүү, каттоого алынган шай-

лоочулар жөнүндө маалыматтарды түзүү жана тактоо жергиликтүү аткаруу бийлик органдары тарабынан шайлоо дайындалган учурдан тартып камсыз кы- лынат, ал эми аскер бөлүктөрүндө болгон шайлоочулар-аскер кызматчылары жана алардын үй-бүлө мүчөлөрү жана аскер бөлүктөрүнүн аймагында жашаган башка шайлоочулар жагынан аскер бөлүгүнүн командири тарабынан камсыз кылынат.

5. Шайлоочулардын негизги тизмелери ушул Кодексте жана Кыргыз Рес-

публикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте шайлоочуларды каттоо (эсепке алуу) мамлекеттик тутумун пайдалануу менен алынган шайлоочулар жөнүндөгү маалыматтардын негизинде түзүлөт.

6. Жергиликтүү кењештерге депутаттарды шайлоодо тийиштүү админист-

рациялык-аймактык бирдиктин аймагында жайгашкан аскер бөлүктөрүндө, ас- кердик уюмдарда жана мекемелерде чакыруу боюнча аскердик кызмат өтөп жаткан аскер кызматчылары, эгер ал аскер кызматчылары аскердик кызматка чакырылганга чейин ошол аймакта туруктуу жашабаган болсо, шайлоочулар- дын тизмесине киргизилбейт жана шайлоочулардын санын аныктоодо эске алынбайт.

7. Эс алуу үйлөрүндө, санаторийлерде, стационардык дарылоо-алдын

алуу мекемелеринде, алыскы жана барууга кыйын болгон райондордо жайгаш- кан жерлерде, алыскы мал-чарба участкаларында, тергөө изоляторлорунда жана убактылуу кармоо изоляторлорунда убактылуу турган шайлоочулар жөнүндө, ошондой эле чет мамлекеттердин аймактарында жүргөн шайлоочулар жөнүндө маалыматтар жергиликтүү өзалдынча башкаруунун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетекчилери, көрсөтүлгөн мекемелердин жетекчилери, Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттердеги өкүлчүлүктөрүнүн жетекчилери, ал эми аскер бөлүктөрүндө аскер бөлүктөрүнүн командирлери тарабынан түзүлөт, кол коюлат жана тийиштүү шайлоо комиссиясына берилет. Жерги- ликтүү кењештердин депутаттарын шайлоодо активдүү шайлоо укугуна ээ болгон жана шайлоочулар убактылуу жүргөн жерлердин көрсөтүлгөн ушул бөлүгүндө турган Кыргыз Республикасынын жарандары, эгерде бул жарандар шайлоо округунун аймагында туруктуу жашабаса, шайлоочулардын тизмесине киргизилбейт жана шайлоочулардын санын аныктоодо эсепке алынбайт. Шайлоо дайындалган күнгө чейин паспортуна каттоо эсебин алуу ор- гандары тарабынан коюлган каттоо белгилеринин негизинде жатаканаларда жашап турушкан, күндүз окушкан студенттер жана аспиранттар шайлоочулар- дын негизги тизмесине киргизилет жана жатакана турган жерде добуш бери- шет. Талапкер же анын өкүлү, талапкерлердин тизмесин каттаган саясый партиянын ыйгарым укуктуу өкүлү студенттин жана аспиранттын жатаканада жашаган фактысын тастыктоочу каттоо белгилеринин негизиндеги бардык ке- ректүү документтери менен таанышып чыгууга укуктуу.

8. Президентти, Жогорку Кењештин депутаттарын шайлоодо добуш берүү

күнү Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жерлерде жүргөн жана тиз- меден чыгуу күбөлүктөрүн алуу же мөөнөтүнөн мурда добуш берүү мүмкүнчү- лүгү болбогон Кыргыз Республикасынын активдүү шайлоо укугуна ээ жараны тийиштүү участкалык шайлоо комиссиясы тарабынан добуш берүү күнү ага катышуу үчүн өзү турган өлкөдө түзүлгөн участкалык шайлоо комиссиясына добуш берүү үчүн келгенде жана өзү туруктуу жашаган жер боюнча шайлоо- чулардын тизмесинен чыгаруу жөнүндө арыз берсе шайлоочулардын кошумча тизмесине кошулат.

9. Кыргыз Республикасынын жараны шайлоочулардын бир гана негизги

же кошумча тизмесине кошулат. Шайлоочулардын негизги тизмесинде так эместиктер же каталыктар табылган учурда шайлоочулар жөнүндө маалымат- тар шайлоочулардын кошумча тизмесине киргизилет, мында шайлоочулардын негизги тизмесиндеги ал жөнүндө маалыматтар ушул Кодексте белгиленген тартипте жокко чыгарылат. Шайлоочулардын тизмесинде шайлоочунун фамили- ясы, аты-жөнү, туулган жылы (18 жашка чыккандарга - кошумча түрдө туул- ган күнү жана айы) жана туруктуу же көпчүлүк учурда жашаган жеринин да- реги көрсөтүлөт.

10. Шайлоочулардын негизги тизмеси эки нускада түзүлөт, аларга

шайлоочулар жөнүндө маалыматтар алфавиттик тартипте же шайлоочунун ту- руктуу жашаган жеринин дареги боюнча (калктуу конуштар, көчөлөр, үйлөр, квартиралар боюнча) жайгаштырылат. Ар бир шайлоо участкасы боюнча шай- лоочулардын негизги тизмелерине айылдарда, поселкаларда, шаарларда - жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетек- чилери, башка шаарларда - мэрлер, ал эми Бишкек шаарында - райондук ад- министрациялардын башчылары кол коюшат жана добуш берүү күнүнө чейин кеминде 25 календарлык күн калганда бирден нускасы тийиштүү райондук, шаардык, округдук жана участкалык шайлоо комиссияларына берилет. Эс алуу үйлөрүндө, санаторийлерде, стационардык дарылоо-алдын алуу мекеме- леринде, алыскы жана барууга кыйын болгон райондордо жайгашкан жерлер- де, алыскы малчарба участкаларында, тергөө изоляторлорунда жана убакты- луу кармоо изоляторлорунда, аскер бөлүктөрүндө убактылуу турган шайлоо- чулардын тизмелери эки нускада түзүлөт, алардагы шайлоочулардын тизме- сине киргизилген шайлоочулар жөнүндө маалыматтар алфавиттик тартипте жайгаштырылып, номер коюлуп, шнур өткөрүлүп жана тийиштүү жергиликтүү өзалдынча башкаруунун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетекчилеринин, жо- горуда аталган мекемелердин жетекчилеринин, аскер бөлүктөрүнүн коман- дирлеринин колтамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлүп жана тийиштүү ра- йондук, шаардык, округдук жана участкалык шайлоо комиссияларына добуш берүү күнүнө чейин 10 календарлык күндөн кечиктирбестен берилет. Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттердеги өкүлчүлүктөрүндөгү шайлоочулардын тизмесине киргизилген шайлоочулар жөнүндө маалыматты тийиштүү шайлоо комиссиясына берүүнүн формасы, түрү жана тартиби Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги менен макулдашуу боюнча Борбордук шайлоо комис- сиясы тарабынан аныкталат. Шайлоо комиссияларына берилген шайлоочулардын негизги тизмелери номер коюлуп, шнур өткөрүлүп жана тийиштүү жергиликтүү өзалдынча башка- руунун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетекчилеринин, райондук мамлекет- тик администрациялардын башчыларынын, шаарлардын мэрлеринин, аскер бө- лүктөрүнүн командирлеринин колтамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлүүгө тийиш. Шайлоочулардын негизги тизмеси кол коюлуп жана тийиштүү шайлоо комиссиясы мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн учурдан баштап өзгөрүүсүз калат. Шайлоочулардын негизги тизмелеринин аныктыгы, толуктугу жана тие- шелүү райондук, шаардык, округдук жана участкалык шайлоо комиссияларына өз убагында берилиши үчүн жоопкерчилик жергиликтүү өз алдынча башкаруу- нун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетекчилерине, райондук администраци- ялардын башчыларына, шаарлардын мэрлерине жана аскер бөлүктөрүнүн ко- мандирлерине, ушул берене да аталган башка адамдарга жүктөлөт. (КР Убактылуу Өкмөтүнүн 2010-жылдын 1-июлундагы УӨ № 94 Декретинин редакциясына ылайык)

23-берене. Шайлоочулардын тизмелери менен таанышуу

1. Шайлоочулардын негизги тизмелери жалпы таанышуу жана кошумча

тактоолор үчүн добуш берүү күнүнө чейин 25 календарлык күндөн кечиктир- бестен, Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттердеги өкүлчүлүктөрүндө тү- зүлгөн шайлоо участкалары боюнча добуш берүү күнүнө чейин 5 календарлык күн калганда райондук, шаардык округдук жана участкалык шайлоо комисси- ялары тарабынан берилет. Жарандарга тийиштүү шайлоо комиссияларынын имарат-жайында шайлоочулардын тизмелери менен таанышуу, ошондой эле шайлоочу жөнүндө аларга киргизилген маалыматтардын тууралыгын текшерүү мүмкүнчүлүгү камсыз кылынат.

2. Активдүү шайлоо укугуна ээ болгон Кыргыз Республикасынын ар бир

жараны аны шайлоочулардын негизги тизмесине киргизбей койгондук жөнүндө билдирүүгө акылуу. Участкалык, округдук шайлоо комиссиялары жазуу жү- зүндөгү арыздарды, ошондой эле сунуш кылынган документтерди алар түшкөн учурдан баштап 24 сааттын, ал эми добуш берүү күнү 2 сааттын ичинде, бирок добуш берүү аяктаганга чейин 2 сааттан кечиктирбей текшерүүгө же каталыктарды жана так эместиктерди жоюуга, болбосо арызды четке кагуу- нун жүйөөлөрүн көрсөтүү менен арыз ээсине жазуу жүзүндө жооп кайтарууга милдеттүү. Шайлоо комиссиясынын чечими тиешелүү жогору турган шайлоо комиссиясына, ал эми анын чечими Борбордук шайлоо комиссиясына же сотко даттанылышы мүмкүн, алар даттанууну эки күндүк мөөнөттө, ал эми добуш берүү күнү - дароо кароого милдеттүү.

3. Жарандарды шайлоочулардын негизги тизмесинен чыгаруу шайлоочу-

ларды мамлекеттик каттоону (эсепке алууну) жүргүзгөн тийиштүү органдан же паспортто чагылдырылган маалыматтар менен ошол шайлоо участкасында добуш берүүгө укуксуз экендигин ырастаган шайлоочунун өзүнөн алынган жазуу жүзүндөгү маалыматтардын негизинде гана тийиштүү шайлоо комиссия- сы тарабынан жүргүзүлөт. Мында шайлоочулардын негизги тизмесинде жаран- ды негизги тизмеден чыгарган күн жана анын себеби көрсөтүлөт. Мындай жазуу шайлоо комиссиясынын төрагасынын колу менен күбөлөндүрүлөт жана ал жогору турган шайлоо комиссиясына, ал эми анын чечими Борбордук шай- лоо комиссиясына же сотко даттанылышы мүмкүн, алар даттанууну эки күн- дүк мөөнөттө, ал эми добуш берүү күнү - дароо кароого милдеттүү.

4. Кыргыз Республикасынын аткаруу бийлик органдары Кыргыз Респуб-

ликасынын жарандарын шайлоочулардын тизмелерине киргизүү же киргизбөө жөнүндөгү, шайлоочулардын тизмелериндеги каталар же так эместиктер жө- нүндөгү маселени чечүүдө шайлоо комиссияларына зарыл көмөк көрсөтүүгө милдеттүү.

5. Кыргыз Республикасынын активдүү шайлоо укугуна ээ болгон жара-

ны, шайлоочулардын кошумча тизмесине анын шайлоочулардын негизги тизме- сине киргизилбей калгандыгы жөнүндө, шайлоочулардын негизги тизмесинде- ги ар кандай каталыктар же так эместиктер жөнүндө участкалык шайлоо ко- миссиясына берген жазуу жүзүндөгү жүйөлүү арызынын (паспорттук маалы- маттарын көрсөтүү менен) негизинде жана ошол шайлоо участкасынын айма- гында жашагандыгы жөнүндө каттоо белгиси (катталуусу) бар паспортун көрсөткөндө тиешелүү участкалык шайлоо комиссиясынын чечими менен кир- гизилет. Добуш берүү күнү тизмеден чыгуу күбөлүгү менен добуш берүүчү жарандар, шайлоочулардын кошумча тизмесине тизмеден чыгуу күбөлүгүнүн негизинде киргизилет. Жаранды шайлоочулардын кошумча тизмесине киргизүү жөнүндө жазуу участкалык шайлоо комиссиясынын төрагасы жана катчысы та- рабынан, участкалык шайлоо комиссиянын мөөрүн коюу менен күбөлөндүрү- лөт, ошондой эле шайлоо комиссиясынын кењеш берүү добуш укугу бар ке- минде эки мүчөсүнүн, ал эми шайлоо комиссиясынын кењеш берүү добуш уку- гу бар мүчөлөрү болбой калган учурда талапкердин, саясый партиялардын башка өкүлдөрүнүн же байкоочулардын колтамгасы менен ырасталат.

6. Жарандын аны шайлоочулардын тизмесине киргизүү же киргизбөө жө-

нүндөгү жазуу жүзүндөгү арызы тийиштүү участкалык шайлоо комиссиясынын катчысы тарабынан, шнур өткөрүлгөн, номер коюлган өзүнчө журналга кат- талып, тийиштүү шайлоо комиссиясынын мөөрү менен бекитилүүгө тийиш.

7. Добуш берүү аяктагандан жана шайлоочулардын добуштарын эсептөө

башталгандан кийин шайлоочулардын тизмесине кандайдыр бир өзгөртүүлөрдү киргизүүгө тыюу салынат. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

24-берене. Шайлоочуларды мамлекеттик каттоо (эсепке алуу)

1. Активдүү шайлоо укугу бар Кыргыз Республикасынын бардык жаран-

дары катталат (эсепке алынат).

2. Кыргыз Республикасынын жаранынын тийиштүү аймакта туруктуу жа-

шашынын фактысы шайлоочуну каттоо (эсепке алуу) үчүн негиз болуп сана- лат, ал калкты каттоого алуу органдары тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандарынын эркин жүрүү, Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында болуу жана жашоо жерин тандап алуу укугун ишке ашыруу тартибин жөнгө салган Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык белгиленет.

3. Кыргыз Республикасынын аймагынан сырткары жерлерде жашаган же

узак мезгил бою чет өлкөдө ишсапарда жүргөн шайлоочуларды каттоо (эсеп- ке алуу) үчүн алардын чет мамлекеттин аймагында туруктуу жашашынын же узак мөөнөттүү чет өлкөлүк ишсапарда болушунун Кыргыз Республикасынын дипломатиялык өкүлчүлүктөрү, консулдук мекемелери белгилеген фактысы негиз болуп саналат.

4. Шайлоочуларды мамлекеттик каттоого (эсепке) алууда "Шайлоо" ав-

томатташтырылган тутуму колдонулат. Шайлоочуларды мамлекеттик каттоого (эсепке) алуу үчүн "Шайлоо" автоматташтырылган тутумуна маалыматтарды киргизүү жергиликтүү аткаруу бийлик органдары, жарандарды эсепке алуу жана каттоо органдары, аскер бөлүктөрүнүн командирлери, Кыргыз Респуб- ликасынын дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнүн, консулдук мекемелеринин же- текчилери тарабынан берилүүчү маалыматтардын негизинде Борбордук шайлоо комиссиясы бекитүүчү шайлоочуларды мамлекеттик каттоого (эсепке) алуу жөнүндө жободо белгиленген тартипте системалык администраторлор тарабы- нан ишке ашырылат.

5. Шайлоочу өзү жөнүндөгү документтелген маалыматтар (жекече маа-

лыматтар), анын ичинде - машинкага жазып коюлган маалыматтар менен эр- кин таанышууга, анын толуктугун жана аныктыгын камсыз кылуу максатында ага тактоо киргизүүгө укуктуу, ошондой эле ал маалыматтарды ким жана кандай максаттарда пайдаланып жатканын же пайдаланганын билүүгө укугу бар.

6. Жарандарды жашаган жери боюнча жана турган жери боюнча каттоого

алган, Кыргыз Республикасынын жаранынын ким экендигин тастыктаган доку- менттерди берүүнү жана алмаштырууну жүргүзгөн органдар өзү турган жер боюнча жергиликтүү өзалдынча башкаруунун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетекчилерине, шаарлардын мэрлерине, райондук администрациялардын баш- чыларына Кыргыз Республикасынын жаранына паспорт бергендигинин жана ал- маштыргандыгынын фактысы, Кыргыз Республикасынын жаранын каттагандыгы жана жашаган жери боюнча каттоодон чыгаргандыгы жөнүндө паспорттук маа- лыматтарды көрсөтүү менен айына кеминде бир жолу маалымат берип турат.

7. Жеке жактардын жарандык абалынын актыларын каттоону жүргүзгөн

органдар өзү турган жер боюнча жергиликтүү өзалдынча башкаруунун атка- руу-тескөөчү органдарынын жетекчилерине, шаарлардын мэрлерине, райондук администрациялардын башчыларына Кыргыз Республикасынын жаранынын өлгөн- дүгүнүн фактысы жөнүндө маалыматтарды айына кеминде бир жолу берип ту- рат.

8. Аскердик каттоого алууну жүргүзгөн органдар, жазык-аткаруу сис-

темасынын органдары (мекемелери) тийиштүү түрдө аскердик кызматка чакы- рылган (контракт боюнча келген) (аскердик кызматтан бошонгон), соттун өкүмү менен эркиндигинен ажыратуу жерлеринде кармалган Кыргыз Республи- касынын жарандары жөнүндө Кыргыз Республикасынын жаранынын жашаган жери боюнча жергиликтүү өзалдынча башкаруунун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетекчилерине, шаарлардын мэрлерине, райондук администрациялардын баш- чыларына үч айда кеминде бир жолу билдирип турат.

9. Ушул берененин алтынчы, жетинчи бөлүктөрүндө көрсөтүлгөн маалы-

маттар айында кеминде бир жолу, ушул берененин сегизинчи бөлүгүндө көр- сөтүлгөн маалыматтар үч айда кеминде бир жолу жергиликтүү өзалдынча башкаруунун аткаруу-тескөөчү органдарынын жетекчилери, шаарлардын мэр- лери, райондук администрациялардын башчылары жана аскердик бөлүктөрдүн командирлери тарабынан шайлоочуларды каттоону калыптандыруу жана жүргү- зүү үчүн тиешелүү шайлоо комиссияларына берилет, алар тез арада буларды Борбордук шайлоо комиссиясына берет.

V глава Талапкерлерди көрсөтүү, каттоо жана алардын ишинин кепилдиги

25-берене. Талапкерлерди, талапкерлердин тизмесин көрсөтүү

1. Талапкерлерди көрсөтүү укугу саясый партияларга, ошондой эле

өзүн-өзү көрсөтүү жолу менен жарандарга таандык.

2. Шайлоону дайындоо күнүнө карата Кыргыз Республикасынын каттоо

органдарында расмий каттоодон өткөн саясый партиялар ушул Кодекске жана саясый партиялар жөнүндө мыйзамга ылайык шайлоого катышат. Саясый партияларды каттоо чөйрөсүндөгү функцияларды аткарууга ый- гарым укуктуу мамлекеттик аткаруу бийлик органы саясый партиялар жөнүн- дө мыйзамга ылайык катталган жана мамлекеттик жана жергиликтүү бийлик органдарына шайлоого катышууга укугу бар саясый партиялардын тизмесин шайлоону дайындоо жөнүндө чечим расмий жарыяланган күнгө карата жана бул чечим расмий жарыяланган күндөн тартып үч күндөн кечиктирбестен көрсөтүлгөн тизмени ар бир саясый партиянын жетекчисин көрсөтүү менен мамлекеттик мезгилдүү басылмаларга жарыялайт, ошондой эле ушул мөөнөттө көрсөтүлгөн тизмени Борбордук шайлоо комиссиясына жөнөтөт. Шайлоого катышкан саясый партиялар ушул Кодекске ылайык өз өкүлдө- рүн - шайлоо комиссияларынын кењеш берүү добуш укугу бар мүчөлөрүн, ый- гарым укуктуу өкүлдөрдү, ишенимдүү адамдарды, байкоочуларды дайындоого укуктуу.

3. Пропорционалдуу система боюнча шайлоодо саясый партия талапкер-

лердин тизмесинин курамында пропорционалдуу система боюнча бөлүштүрүү үчүн белгиленген 80 мандаттан кем эмес жана 120 мандаттан ашпаган сан- дагы талапкерлерди көрсөтүүгө укуктуу. Көп мандаттуу шайлоо округунда саясый партия ушул шайлоо округу боюнча белгиленген мандаттардын санынан ашпаган сандагы талапкерлерди көрсөтө алат.

4. Саясый партия тарабынан Президенттикке, Жогорку Кењештин, жер-

гиликтүү кењештердин депутаттыгына талапкерлерди көрсөтүү ушул Кодекс- тин Өзгөчө бөлүгүндө белгиленген тартипте жана мөөнөттөрдө жүзөгө ашы- рылат. Саясый партиялар башка саясый партиялардын мүчөлөрү болуп саналган адамдарды талапкерлер кылып көрсөтүүгө укуксуз.

5. Бирдиктүү шайлоо округу же көп мандаттуу шайлоо округу боюнча

саясый партия көрсөткөн талапкерлердин тизмесин саясый партиянын ыйга- рым укуктуу өкүлү кагазга басылган түрдө, ушул Кодекстин Өзгөчө бөлү- гүндө көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө Борбордук (тиешелүү округдук) шайлоо ко- миссиясына сунуш кылат. Саясый партиянын жетекчисинин колу жана саясый партиянын мөөрү ме- нен күбөлөндүрүлгөн бирдиктүү шайлоо округу же көп мандаттуу шайлоо ок- ругу боюнча талапкерлердин тизмесин көрсөтүү жөнүндө саясый партиянын чечимине ушул Кодекстин талаптарына ылайык талапкерлердин тизмесине киргизилген ар бир талапкер толтурган маалыматтардын формалары тирке- лүүгө тийиш.

6. Тиешелүү шайлоо комиссиясы ушул берененин 5-пунктунда көрсөтүл-

гөн документтерди сунуш кылган жакка бул документтерди алгандыгынын жа- зуу жүзүндөгү ырастоосун берүүгө милдеттүү. Көрсөтүлгөн ырастоолор жана маалымкат документтер сунуш кылынган- дан кийин дароо берилет. (КР Убактылуу Өкмөтүнүн 2010-жылдын 1-июлундагы УӨ № 94 Декретинин редакциясына ылайык)

26-берене. Талапкерлердин, саясый партиялардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү

1. Талапкерлер, саясый партиялар ыйгарым укуктуу өкүлдөрдү дайын-

дайт, алар шайлоого катышуу менен байланышкан бардык маселелер, анын ичинде каржылык маселелер боюнча тийиштүү талапкерге, саясый партияга өкүлчүлүк кылышат. Депутаттар, Өкмөт мүчөлөрү, Президенттин Администрациясынын, Өк- мөттүн, Жогорку Кењештин аппараттарынын кызматкерлери, мамлекеттик бий- ликтин аткаруу органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган- дарынын кызмат адамдары, шайлоо комиссияларынын мүчөлөрү, судьялар, укук коргоо органдарынын кызматкерлери, аскер кызматкерлери, чет өлкө- лүк жарандар, жарандыгы жок адамдар ыйгарым укуктуу өкүлдөр боло ал- байт.

2. Талапкердин, саясый партиянын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн тиз-

меси ар бир ыйгарым укуктуу өкүлдүн ыйгарым укуктарын, фамилиясын, аты-жөнүн, туулган датасын, паспортунун же аны алмаштыруучу документи- нин сериясын жана номерин жана берилген датаны, жашаган жеринин даре- гин, негизги иштеген же кызмат кылган жерин жана ээлеген кызмат ордун (негизги иштеген же кызмат кылган жери жок болсо - ишин түрүн), телефон номерин, ал эми финансы маселеси боюнча ыйгарым укуктуу өкүл үчүн фи- нансы документтерине кол коюу укугун көрсөтүү менен тиешелүү шайлоо ко- миссиясына тапшырылат. Шайлоо комиссиясына тапшырылган көрсөтүлгөн тиз- меге саналган ар бир адамдын көрсөтүлгөн иштерди жүргүзүүгө жазуу жүзүндөгү макулдугу тиркелет.

3. Тиешелүү шайлоо комиссиясы зарыл документтер келип түшкөн күн-

дөн тартып 2 календарлык күндүн ичинде ушул Кодекске ылайык ыйгарым укуктуу өкүлдөргө каттоо күбөлүктөрүн берет же каттоодон баш тартуу жө- нүндө жүйөөлүү чечимди кабыл алат. Талапкердин, саясый партиянын ыйга- рым укуктуу өкүлү шайлоо комиссиясы ыйгарым укуктуу өкүлдөргө каттоо күбөлүктөрүн бергенден кийин дайындалды деп эсептелет, ыйгарым укуктуу өкүлдүн укуктарына жана милдеттерине ээ болот.

4. Талапкердин, саясый партиянын мамлекеттик же муниципалдык кыз-

мат орундарын ээлеген ыйгарым укуктуу өкүлдөрү өзүнүн кызматтык же иш абалынын артыкчылыктарын пайдаланууга укуксуз.

5. Ыйгарым укуктуу өкүл:

талапкерди жактаган шайлоочулардын кол тамгасын чогултууда кол ко- юу барактарын күбөлөндүрөт, кол тамгаларынын санын эсептейт, кол тамга- ларды чогултуунун жыйынтыгы жөнүндө протокол түзөт; тиешелүү шайлоо комиссиясына талапкерди жактаган кол коюу баракта- рын, ошондой эле талапкерди каттоо үчүн башка документтерди берет; шайлоо комиссиясынан кол коюу барактарын жана башка документтерди кабыл алгандык жөнүндөгү кат жүзүндөгү ырастаманы (маалымкатты) алат; шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзөт, үгүт материалдарын тарка- тат; талапкерлерге, саясый партияларга эфирдик убакытты берүүнүн тарти- бин аныктоодо шайлоо комиссиялары жүргүзгөн чүчүкулак кармоого катышуу- га укуктуу; ыйгарым укуктуу өкүлдөрдү дайындаган талапкерге, саясый партияга тиешеси бар маселелер боюнча шайлоо комиссияларынын жыйналыштарына ка- тышууга укуктуу; Кыргыз Республикасындагы шайлоолор жөнүндөгү мыйзамдарда белгилен- ген башка ыйгарым укуктарды, талапкердин, саясый партиянын тапшыруусу боюнча бөлөк ыйгарым укуктарды ишке ашырат.

6. Талапкер, саясый партия тиешелүү ыйгарым укуктуу өкүлдү катта-

ган шайлоо комиссиясына жазуу жүзүндө билдирип, ыйгарым укуктуу өкүлдүн ыйгарым укуктарын каалаган учурда токтотуп коюуга укуктуу.

7. Талапкердин, саясый партиянын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн ыйга-

рым укуктарынын мөөнөтү шайлоо комиссиясы аларды каттаган күндөн тартып башталат жана бирдиктүү шайлоо округу боюнча саясый партиянын Президен- ттикке, депутаттыкка талапкерлердин тизмесинин курамында көрсөтүлгөн бардык талапкерлердин статусу жоголгон учурдан тартып, бирок шайлоонун натыйжалары расмий жарыяланган күндөн кечиктирбестен аяктайт. Талапкер- дин, саясый партиянын финансы маселелери боюнча ыйгарым укуктуу өкүлдө- рүнүн ыйгарым укуктарынын мөөнөтү шайлоонун натыйжалары аныкталган күн- дөн баштап 20 күндөн кийин аяктайт.

27-берене. Талапкерлерди, талапкерлердин тизмесин каттоо

1. Талапкерлерди, талапкерлердин тизмесин каттоо үчүн округдук

шайлоо комиссияларына төмөнкүдөй документтер берилет:

- ушул Кодекстин 25-беренесинде каралган документтер;

- көрсөтүү протоколу же өзүн-өзү көрсөтүү жөнүндө арыз;

- өмүр баянынын маалыматтарын көрсөтүү менен талапкер жөнүндө маа-

лыматтардын формасы;

- паспортунун көчүрмөсү;

- иштеген же окуган жеринен маалымкат (тийиштүүлүгүнө жараша иште-

ген иши бар адамдар жана студенттер үчүн);

- шайлоо күрөөсүн койгондугун ырастаган, ушул Кодекстин Өзгөчө бө-

лүгүндө каралган документ;

- ушул Кодекстин Өзгөчө бөлүгүндө каралган башка документтер.

2. Тийиштүү шайлоо комиссиясы ушул Кодекстин Өзгөчө бөлүгүндө бел-

гиленген мөөнөттө сунуш кылынган документтер ушул Кодекстин талаптарына ылайык келээрин текшерүүгө жана талапкерди, талапкерлердин тизмесин каттоо, болбосо каттоодон баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алууга милдет- түү. Мында эгерде шайлоо комиссиясы талапкердин же талапкерлердин тиз- месинин документтеринде ушул талапкерди же талапкерлердин тизмесин кат- тоо үчүн тоскоолдук болуп эсептелген ылайык келбөөчүлүктөрдү тапса, шайлоо комиссиясы документтерди кабыл алгандан кийин 24 сааттын ичинде талапкерге же саясый партияга бул ылайык келбөөчүлүктөр жөнүндө кабар- лоого милдеттүү. Талапкер же саясый партия кабарландырууну алган учур- дан тартып 48 сааттын ичинде зарыл өзгөртүүлөрдү киргизүүгө жана оњдол- гон документтерди тиешелүү шайлоо комиссиясына берүүгө укукгуу.

3. Бир эле адамды бир эле шайлоодо бирден ашык көп мандаттуу шай-

лоо округунда каттоого жол берилбейт.

4. Саясый партия көрсөткөн талапкерди каттоо учурунда шайлоо ко-

миссиясынын тиешелүү чечиминде тиешелүү партия аны көрсөткөндүгүнүн фактысы белгиленет.

5. Талапкерди, талапкерлердин тизмесин каттоодон баш тартуу жөнүн-

дө чечим кабыл алынган учурда тийиштүү шайлоо комиссиясы ал кабыл алын- ган учурдан тартып бир сутканын ичинде талапкерге же анын ыйгарым укук- туу өкүлүнө, саясый партиянын ыйгарым укуктуу өкүлүнө шайлоо комиссия- сынын баш тартуусунун негизи баяндалган чечиминин көчүрмөсүн берүүгө милдеттүү. Төмөнкүлөр баш тартууга негиз болот:

1) талапкерди, талапкерлердин тизмесин каттоо үчүн ушул Кодекске

ылайык зарыл болгон документтердин жок болушу, ошондой эле ушул Кодекс- тин 72-беренесинин талаптарын сактабагандык;

2) ушул Кодекстин Өзгөчө бөлүгүндө белгиленген талапкерди колдоо

боюнча берилген шайлоочулардын анык колтамгаларынын саны жетишсиз болу- шу;

3) талапкердин пассивдүү шайлоо укугунун жоктугу;

4) тиешелүү шайлоодо талапкер башка саясый партиянын тизмесинде же

башка көп мандаттуу шайлоо округунда катталгандыгынын фактысы болсо;

5) ушул Кодексте белгиленген учурларда талапкер, саясый партия

өзүнүн шайлоо фондун түзбөгөндүгү;

6) талапкер башка мамлекеттин жарандыгына тиешелүү экендиги.

Эгерде саясый партиянын талапкери, ыйгарым укуктуу өкүлү ушул бе- ренеде көрсөтүлгөн каттоо үчүн бардык зарыл документтерди сунуш кылба- са, бирок аларды каттоо мөөнөтү аяктаганга чейин кошумча сунуш кылса, шайлоо комиссиясы талапкерди, талапкерлердин тизмесин каттоого мил- деттүү.

6. Бирдиктүү шайлоо округу боюнча талапкерлердин тизмесине кирги-

зилген айрым талапкерлерге карата ушул берененин 1, 3, 4- жана 6-пункт- чаларында каралган каттоодон баш тартуу үчүн негиздердин болушу талап- керлердин бекитилген тизмесинен аларды чыгарып салуу үчүн гана негиз боло алат.

7. Талапкерди каттоодон баш тартуу жөнүндө чечим жогору турган

шайлоо комиссиясына же сотко даттанылышы мүмкүн.

8. Президенттикке же жергиликтүү кењештердин депутаттыгына талап-

кер, ошондой эле талапкерлердин тизмесинде турган талапкер каалаган учурда, бирок добуш берүү күнүнө чейин үч күндөн кечиктирбестен Борбор- дук (тиешелүү округдук) шайлоо комиссиясына жазуу жүзүндө арыз берүү менен шайлоого андан ары катышуудан баш тартууга акылуу. Саясый партия каалаган учурда, бирок добуш берүү күнүнө чейин үч календарлык күндөн кечиктирбестен талапкерлердин тизмесин кайра чакыртып алууга жана бир- диктүү шайлоо округу боюнча шайлоого катышуудан баш тартууга же Борбор- дук шайлоо комиссиясына тийиштүү жазуу жүзүндөгү арыз берүү менен тий- иштүү шайлоо комиссиясы бекиткен тизмеден кээ бир талапкерлерди чыгарып салууга укуктуу. Аталган арыздардын негиздеринде талапкерди, талапкер- лердин тизмесин каттаган Борбордук (тиешелүү округдук) шайлоо комиссия- сы талапкерлердин каттоосун жокко чыгаруу, талапкерлердин тийиштүү тиз- месинен талапкерди чыгарып салуу жөнүндө чечим кабыл алууга милдеттүү.

9. Эгерде шайлоо округунда катталган талапкерлердин саны мандат-

тардын белгиленген санынан аз болуп калса, тийиштүү шайлоо комиссиясы- нын чечими боюнча талапкерлерди кошумча көрсөтүү жана кийинки шайлоо иш-аракеттерин жүргүзүү үчүн ошол шайлоо округундагы шайлоолор кийинки- ге жылдырылат.

10. Тийиштүү шайлоо комиссиясы талапкерлерди каттагандан кийин бе-

шинчи күндөн кечиктирбестен ар бир талапкердин фамилиясын, аты-жөнүн, туулган жылын, ээлеген кызматын (ишинин түрүн), иштеген жана жашаган жерин, ошондой эле анын партияга таандыктыгы жөнүндөгү маалыматтарды көрсөтүү менен каттоо жөнүндөгү билдирүүнү басмасөзгө жарыялайт.

11. Борбордук шайлоо комиссиясы талапкерлердин тизмесин каттаган-

дан кийин бешинчи күндөн кечиктирбестен саясый партиялардын аталышта- рын, ошондой эле саясый партиялардан талапкерлердин тизмесине киргизил- ген талапкердин фамилиясын, аты-жөнүн, туулган жылын, ээлеген кызматын (ишинин түрүн) жашаган жерин көрсөтүү менен каттоо жөнүндө билдирүүнү басмасөзгө жарыялайт.

12. Тиешелүү шайлоо комиссиясы каттоодон кийин 2 календардык

күндүн ичинде талапкерлерге шайлоо округун жана каттоо датасын көрсөтүү менен талапкердин тийиштүү күбөлүгүн берет. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

28-берене. Талапкерлердин статусу

1. Бардык талапкерлер бирдей укуктарга ээ жана ушул Кодексте бел-

гиленген учурларды кошпогондо, бирдей милдеттерди аткарат.

2. Саясый жана администрациялык мамлекеттик кызмат орундарын жана

муниципалдык кызмат орундарын, ошондой эле мамлекеттик, муниципалдык ишканалардын, мекемелердин, мамлекеттин (муниципалдын) катышуу үлүшү 30 пайыздан ашкан ишканалардын жана алардын бөлүмчөлөрүнүн жетекчилеринин кызмат орундарын ээлеген талапкерлер өздөрүнүн кызматтык жана иш абалы- нын артыкчылыктарын пайдаланууга укуксуз. Ушул Кодексте кызматтык же иш абалынын артыкчылыктарын пайдалануу деп буларды түшүнөбүз: көрсөтүүгө жана (же) шайланууга көмөктөшүүчү иштерди аткарууга өзүнө баш ийген же ага бөлөкчө кызматтык көз карандылыкта турган адам- дарды, башка мамлекеттик же муниципалдык кызматчыларды жумуш убагында тартуу; мамлекеттик органдар же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ээлеген имарат жайларды, башка да талапкерлер аларды ошондой эле шарт- тарда пайдалана албаса, көрсөтүүгө жана (же) шайланууга көмөктөшүүчү иштерди өткөрүү үчүн пайдалануу; мамлекеттик мекемелердин же жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган- дарынын иштешин камсыз кылуучу телефон, факсимилдик жана байланыштын башка түрлөрүн, маалыматтык кызматтарды, оргтехниканы көрсөтүүгө жана (же) шайланууга көмөктөшүүчү иштер үчүн пайдалануу; мамлекеттик же муниципалдык менчикте турган транспорт каражаттарын көрсөтүүгө жана (же) шайланууга көмөктөшүүчү иштер үчүн акысыз же же- њилдетилген шарттарда пайдалануу. Бул жобо аталган транспортту мамле- кеттик күзөт жөнүндөгү мыйзамга ылайык пайдаланган адамдарга, ошондой эле Жогорку Кењешинин депутаттарына жайылтылбайт; мамлекеттик кызматчылар же муниципалдык кызмытчылар кызматтык кы- дыруунун жүрүшүндө колтамгаларды чогултушу, шайлоо алдында үгүт иштерин жүргүзүшү; колтамга чогултуу же шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүү макса- тында жалпыга маалымдоо каражаттарын (башка талапкерлерге караганда) артыкчылык менен пайдалануу. Аталган чектөөлөрдү сактоо шайланылуучу кызмат адамдарына шайлоо- чулар алдындагы өз милдеттерин аткарышына тоскоол болууга тийиш эмес.

3. Министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, администрациялык

ведомстволордун, жана башка аткаруу бийлик органдарынын, укук коргоо жана фискалдык органдардын, алардын облустук, райондук түзүмдүк бөлүм- чөлөрүнүн жетекчилери, жетекчилеринин орун басарлары, жергиликтүү мам- лекеттик администрациялардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруунун атка- руучу-тескөөчү органдарынын, мамлекеттик мекемелердин, уставдык капита- лында мамлекеттик жана муниципалдык үлүш 30%дан көбүрөөк болгон ишкана- лардын жетекчилери, жетекчилеринин орун басарлары, эгерде алар добушка коюлуп жаткан Жогорку Кењештин, жергиликтүү кењештердин депутаттарын шайлоо боюнча шайлоо округу жогоруда аталган тиешелүү органдардын таа- сир этүү зонасында жайгашса, ээлеген кызмат орундарынан бошотулууга тийиш. Бул учурда таасир этүү зонасы болуп жогоруда аталган органдар өз ишин жана кызмат көрсөтүүсүн жайылта турган администрациялык-аймактык бирдик саналат. Мамлекеттик кызмат ордун, муниципалдык кызмат ордун ээлеген жана жалпыга маалымдоо каражаттарында иштеген катталган талапкерлер каттал- ган учурдан тартып жана шайлоонун натыйжалары аныкталганга чейин кыз- маттык, эмгектик милдеттерин аткаруудан бошотулууга тийиш же кызматтык же иш ыйгарым укуктарын аткаруу убактылуу токтотулууга тийиш. Бул эреже Президентке жана Жогорку Кењештин депутаттарына жайылтылбайт. Катталган талапкер иштеген, кызмат кылган мамлекеттик бийлик ор- гандарынын, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын, ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын жетекчилери, аскер бөлүгүнүн командири жана башка тиешелүү кызмат адамдары талапкер кайрылган күндөн баштап үч ка- лендардык күндүн ичинде талапкердин арызынын, рапортунун негизинде мен- чиктин түрүнө карабастан мекеменин, ишкананын, уюмдун эсебинен орточо өлчөмдөгү эмгек акысын сактоо менен талапкерди кызматтык (эмгектик) милдеттерин аткаруудан бошотууга, болбосо кызматтык ыйгарым укуктарын аткарышын токтото турууга милдеттүү. Талапкерлер же алардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, саясый партиялар- дын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү шайлоо комиссиясына тийиштүү буйруктардын (тескеменин) күбөлөндүрүлгөн көчүрмөлөрүн катталган күндөн тартып 5 ка- лендардык күндөн кечиктирбей берет. Талапкерлерди, талапкерлердин тизмесин каттаган шайлоо комиссиясы каттоо учурунда талапкерди, саясый партиянын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн талапкерде жогоруда көрсөтүлгөн жагдайлар бар экендиги жөнүндө эскер- түүгө милдеттүү.

4. Шайлоо өткөрүү учурунда катталган талапкер администрациянын (иш

берүүчүнүн) демилгеси боюнча иштен (кызматтан) бошотулушу же анын ма- кулдугу болмоюнча башка ишке (кызматка) которулушу мүмкүн эмес. Каттоодон өткөн талапкердин шайлоого катышкан убактысы ал талапкер болуп катталганга чейин иштеген адистиги боюнча жалпы эмгек стажына ко- шулат.

5. Катталган талапкер шайлоонун жыйынтыгын шайлоо комиссиясы жал-

пыга маалымдоо каражаттарында расмий жарыялаган күнгө чейин Борбордук шайлоо комиссиясынын макулдугу болмоюнча, кылмыш жоопкерчилигине тарты- лышы, камакка алынышы же сот тартибинде көрүлүүчү административдик жаза чараларына кириптер кылынышы мүмкүн эмес, буга кылмыш жасап жаткан жер- де кармалган учурлар кирбейт. Кылмыш ишинин козголушу талапкердин өзү- нүн шайлануу укугун ишке ашыруусуна тыюу салуу үчүн негиз болуп санал- байт.

6. Катталган талапкер шайлоо комиссиясы шайлоонун натыйжаларын

жалпыга маалымдоо каражаттарына расмий түрдө жарыялаган, ал эми мөөнө- түнөн мурда чыгып калганда - чыгып калган учурдан баштап талапкердин статусу менен байланышкан укуктарын жоготот жана милдеттеринен бошоту- лат.

7. Талапкер, саясый партия ушул Кодексте белгиленген тартипте ке-

њеш берүү добуш укугу бар шайлоо комиссиясынын мүчөсүн, ыйгарым укуктуу өкүлдөрдү, ишенимдүү адамдарды, байкоочуларды дайындоого укуктуу. Ушул Кодексте каралган учурларда, талапкер, саясый партия өз өкүлдөрүнүн ушул Кодекстин талаптарын бузгандыгы үчүн жоопкерчиликте болот. (КР 2009-жылдын 22-октябрындагы №284 Мыйзамынын редакциясына ылайык, 2010-жылдын 21-апрелиндеги УӨ №19 декретинин редакцияларына ылайык)

29-берене. Талапкерлердин, саясый партиялардын ишенимдүү адамдары

1. Талапкер, саясый партиялар ишенимдүү адамдарды дайындоого укук-

туу.

2. Ишенимдүү адамдарды каттоо талапкерди, талапкерлердин тизмесин

каттаган шайлоо комиссиясы тарабынан талапкердин кат жүзүндөгү арызы- нын, саясый партиянын сунушунун жана ишенимдүү адам болууга макулдук берүү жөнүндөгү жарандын өз арызынын негизинде дароо жүргүзүлөт. Шайлоо комиссиясы ишенимдүү адамга Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан бел- гиленген үлгүдөгү күбөлүк берет.

3. Депутаттар, Өкмөт мүчөлөрү, Президенттин Администрациясынын,

Өкмөттүн, Жогорку Кењештин аппараттарынын кызматкерлери, мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кызмат адамдары, шайлоо комиссияларынын мүчөлөрү, судьялар, укук коргоо органдарынын кызматкерлери, аскер кызматчылары, чет өлкөлүк жарандар, жарандыгы жок адамдар ишенимдүү адам боло албайт.

4. Ишенимдүү адамдар талапкерлердин, саясый партиялардын аларга

берген ыйгарым укуктардын чегинде аракеттенет.

5. Ишенимдүү адамдар төмөнкүлөргө укуктуу:

мыйзам менен жол берилген ар кандай формада жана мыйзамдуу усулдар менен талапкердин, талапкерлердин тизмесинин шайланышына көмөк болуучу үгүт жана башка иштерди жүргүзүүгө, алардын шайлоо алдындагы программа- ларын сунуш кылууга; шайлоо алдындагы чогулуштарда, шайлоочулар менен жолугушууларда сөз сүйлөөгө, шайлоо алдындагы талаш-тартыштарга катышууга; мамлекеттик органдардан жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор- гандарынан шайлоо алдындагы чогулуштарды жана шайлоочулар менен жолугу- шууларды өткөрүүдө зарыл жардам алууга; шайлоо комиссияларынын жыйналыштарына катышууга; добуш берүүдө, шайлоочулардын добуштарын эсептөөдө жана добуш берүүнүн жыйынтыгын чыгарууда шайлоо участкаларында, анын ичинде Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жерлерде түзүлгөн участкаларда болуу- га; шайлоо комиссияларынын документтери, ошондой эле добуш берүүнүн жыйынтыктары жөнүндөгү, шайлоонун натыйжалары жөнүндөгү протоколдор ме- нен таанышууга; шайлоо комиссияларынын чечимдерине жана аракеттерине (аракетсизди- гине) даттанууга жана даттануулар менен арыздарды кароого катышууга.

6. Ишенимдүү адамдар төмөнкүлөргө укуксуз:

шайлоо комиссияларынын ишине кийлигишүүгө; добуш берүүчү жайда шайлоочунун өтүнүчү боюнча ал үчүн шайлоо бюл- летенин алууда кол коюуга, ошондой эле жашыруун добуш берүү үчүн атайын жабдылган кабинада, жайда же бөлмөдө ал үчүн шайлоо бюллетенин толту- рууга; эгерде ал журналист, чыгармачыл кызматкер же жалпыга маалымдоо ка- ражаттарынын редакцияларынын кызмат адамы болуп саналса, теле жана ра- дионун маалыматтык программаларын (берүүлөрүн) алып барууга, жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу шайлоону чагылдырууга катышууга.

7. Администрация (иш берүүчү) ишенимдүү адамдын өтүнүчү боюнча

ишенимдүү адамдын ыйгарым укуктары токтотулган учурга чейин ага акы тө- лөнбөй турган өргүү берүүгө милдеттүү.

8. Талапкерлер, ишенимдүү адамдарды дайындаган саясый партиялар

каалаган убакта шайлоо комиссияларына билдирүү менен аларды кайра ча- кыртып алууга укуктуу, шайлоо комиссиясы андай ишенимдүү адамдарга бер- ген күбөлүктөрдү жокко чыгарат. Ишенимдүү адам каалаган учурда ага бе- рилген күбөлүктү тийиштүү шайлоо комиссиясына кайтарып берүү жана бул жөнүндө аны дайындаган талапкерге, саясый партияга билдирүү менен өз демилгеси боюнча өз ыйгарым укуктарын токтотууга укуктуу.

9. Ишенимдүү адамдын ыйгарым укуктары ушул берененин 8-пунктунда

көрсөтүлгөн жагдайлар боюнча же аларды дайындаган катталган талапкер, талапкерлердин тизмесин көрсөткөн саясый партия статусун жоготушу менен бирге токтотулат.

VI глава Шайлоону маалыматтык камсыз кылуу

30-берене. Шайлоочуларды маалымдар кылуу жана шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүү

1. Шайлоону маалыматтык камсыз кылуу шайлоочуларга маалымдоону жа-

на шайлоо алдындагы үгүттү өзүнө камтыйт, жарандардын ањдап-түшүнүү ме- нен эркбилдирүүсүнө, шайлоонун маалымдуулугуна көмөктөшөт.

2. Шайлоочуларга маалымдоону мамлекеттик бийлик органдары, жерги-

ликтүү өзалдынча башкаруу органдары, шайлоо комиссиялары, жалпыга маа- лымдоо каражаттары, юридикалык жана жеке жактар ушул Кодекске жана кол- донуудагы мыйзамдарга ылайык жүзөгө ашырат.

3. Жалпыга маалымдоо каражаттарында жайгаштырылуучу же башка ыкма

менен таратылуучу маалымат материалдарынын мазмуну объективдүү, ише- нимдүү болууга тийиш, талапкерлердин, саясый партиялардын тењдештигин бузууга тийиш эмес, аларда кандайдыр-бир талапкерге, саясый партияга артыкчылык берилүүгө тийиш эмес.

4. Шайлоо менен байланышкан коомдук пикирди сурап-билүүнүн натый-

жаларын жарыялоо (чагылдыруу) шайлоочуларга маалымдоонун бир түрү болуп саналат.

5. Шайлоо менен байланышкан коомдук пикирди сурап-билүүнүн натый-

жаларын жарыялоо (чагылдыруу) учурунда көрсөтүлгөн жарыялоону (чагылды- рууну) жүзөгө ашырып жаткан жалпыга маалымдоо каражаттары, жарандар жа- на уюмдар пикир сурап-билүүнү жүргүзгөн уюмду же жеке жакты, аны жүргү- зүү убактысын, пикири суралгандардын санын (тандамалуу), маалыматты чо- гултуу ыкмасын, пикир сурап-билүү жүргүзүлгөн регионду, суроонун так баяндалышын, мүмкүн болгон каталыктарга статистикалык баа берүүнү, пи- кир сурап-билүүнү жүргүзүүнү буюрган жана аны жарыялоого акы төлөгөн жакты (жактарды) көрсөтүүгө милдеттүү.

6. Добуш берүү күнүнө чейинки акыркы беш күндө, ошондой эле добуш

берүү күнү коомдук пикирди сурап-билүүнүн натыйжаларын, шайлоонун на- тыйжаларынын болжолдорун, шайлоо менен байланышкан башка иликтөөлөрдү жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыялоого (чагылдырууга) жол берил- бейт.

7. Коомдук пикирди сурап-билүүнүн натыйжаларын жарыялоо (чагылды-

руу) учурунда ушул берененин 5-, 6-пункттарынын талаптарын сактабаган- дык мындай маалыматтарды камтыган материалдарды үгүттөөчү деп таанууга жана колдонулуп жаткан мыйзамдарда каралган жоопкерчиликке алып келет.

8. Кыргыз Республикасынын жарандарына, талапкерлерге, саясый пар-

тияларга шайлоо өткөрүүдө ушул Кодекске, Кыргыз Республикасынын мыйзам- дарына ылайык үгүт иштерин эркин жүргүзүү мамлекет тарабынан камсыз кы- лынат.

9. Кыргыз Республикасынын жарандары, талапкерлер, саясый партиялар

мыйзам жол берген формада жана мыйзамдуу усулдар менен шайлоого катышуу үчүн үгүт жүргүзүүгө, талапкерлердин шайлоо алдындагы программасын, алардын саясый, ишкердик, жекече сапаттарын эркин жана ар тараптан тал- куулоого, чогулуштарда, митингдерде, жалпыга маалымдоо каражаттарында каалаган талапкерди, талапкерлердин тизмесин "жактап" же ага "каршы" үгүт ишин жүргүзүүгө укуктуу. Шайлоо комиссиялары аткаруу бийлик орган- дары жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен бирдикте мын- дай жолугушууларды өткөрүүгө көмөк көрсөтөт - аларга имарат-жай берет, жолугушуунун убактысы жана орду жөнүндө алдын ала билдирет жана башка зарыл иш-чараларды жүргүзөт. Шайлоо комиссиялары бардык талапкерлердин шайлоочулар менен жолугушууларын бир учурда уюштурат. Эгерде ушул Кодексте башкасы каралбаса шайлоо алдындагы үгүт деп, шайлоо кампаниясынын мезгилинде ишке ашырылуучу төмөнкүлөр саналат:

- тигил же бул талапкер, талапкерлердин тизмеси үчүн добуш берүү-

гө, болбосо аларга каршы добуш берүүгө үндөөлөр;

- талапкерлердин, саясый партиянын кимдир-бирине карата артыкчылык

берүүнү билдирүү, атап айтканда, шайлоочу талапкерлердин кимиси үчүн, талапкерлердин кайсы тизмеси үчүн добуш берет;

- талапкерди, талапкерлердин тизмесин шайлоонун же шайлабоонун

мүмкүн болгон натыйжаларын сүрөттөө;

- кандайдыр-бир талапкерлер, саясый партиялар жөнүндө маалыматтар

көз көрүнөө басымдуулук кылган маалыматты таратуу. Шайлоо кампаниясынын мезгилинде Кыргыз Республикасынын жарандары, шайлоого катышпаган саясый партиялар финансылоону талап кылган шайлоо алдындагы үгүттү талапкерлер, саясый партиялар менен макулдашуу боюнча гана жана алардын шайлоо фонддору аркылуу жүргүзүүгө укуктуу.

10. Талапкерлерге, саясый партияларга жалпыга маалымдоо каражатта-

рына жеткиликтүүлүктүн бирдей шарттары камсыз кылынат.

11. Шайлоо өткөрүүдө үгүт иштери:

- жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу;

- массалык иш-чараларды (чогулуштарды жана жарандар менен жолугу-

шууларды, митинг, демонстрация, жүрүштөрдү, эл алдында дебаттарды жана дискуссияларды) өткөрүү жолу менен;

- басма, аудиовизуалдык жана башка үгүт материалдарын чыгаруу жана

таркатуу жолу менен;

- мыйзамда тыюу салынбаган башка формаларда жүргүзүлүшү мүмкүн.

12. Талапкер, саясый партиялар жалпыга маалымдоо каражаттары аркы-

луу өзүнүн үгүт иштеринин формасын жана мүнөзүн өз алдынча аныктоого укуктуу.

13. Шайлоолорду өткөрүүдөгү үгүт иштерине шайлоо комиссияларынын

мүчөлөрү, байкоочулар, эларалык байкоочулар, судьялар, кайрымдуулук уюмдарынын мүчөлөрү, диний уюмдардын мүчөлөрү жана өкүлдөрү, укук кор- гоо, салык, бажы жана финансы органдарынын кызматкерлери жана аскер кызматчылары катыша алышпайт, анын ичинде ар кандай үгүт материалдарын чыгара жана тарата албайт, буга көрсөтүлгөн адамдар ушул Кодексте ка- ралган учурларда талапкерлер катары, ошондой эле талапкерлердин өкүлдөрү катары катталган учурлар кирбейт. Ошондой эле, жарандар шайло- ону өткөрүү учурунда үгүткө 18 жашка толо элек адамдардын, четөлкөлүк жарандардын, чет мамлекеттердин жана уюмдардын, эларалык уюмдардын, жана эларалык коомдук кыймылдардын катышуусуна жол берилбейт. Мамлекеттик же муниципалдык кызматта турган адамдар алар кызматтык же иш милдеттерин аткарууда үгүт иштерин жүргүзүүгө, ошондой эле үгүт ишин жүргүзүүдө мамлекеттик жана муниципалдык ресурстарды пайдаланууга укуксуз.

14. Кыргыз Республикасынын аймагында таратылуучу чет өлкөлүк жал-

пыга маалымдоо каражаттарында шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

15. Эгерде ушул Кодекске ылайык журналисттер, башка чыгармачыл

кызматкерлер, ошондой эле жалпыга маалымдоо каражаттарынын редакцияла- рынын кызмат адамдары талапкерлер же алардын ишенимдүү адамдары болсо, алар маалыматтык теле- жана радиопрограммаларды алып барууга, ошол жал- пыга маалымдоо каражаттары аркылуу шайлоону чагылдырууга катышууга укуксуз. Бул эреже ушул Кодекстин 32-беренесинде каралган тартипте та- лапкерлер мамлекеттик жана жергиликтүү телерадио уюмдарынын каналдарын- да акысыз эфирдик убакытты пайдаланган учурда аталган адамдардын үгүт иштерине жайылтылбайт.

16. Уюштуруучулары (уюштуруучуларынын бири) мамлекеттик бийлик жа-

на жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары же аларга караштуу мекеме- лер жана ишканалар болуп саналган, толугу менен же жарым-жартылай түрдө республикалык же жергиликтүү бюджеттин каражаттарынын эсебинен каржы- ланган жалпыга маалымдоо каражаттары, ошондой эле салык төлөөдө жана милдеттүү төлөмдөрдү төлөөдө башка жалпыга маалымдоо каражаттарына ка- раганда жењилдиктери бар жалпыга маалымдоо каражаттары талапкерлерге, саясый партияларга шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүүдө бирдей мүм- күнчүлүктөрдү камсыз кылууга милдеттүү.

17. Ушул берененин 16-пунктуна туура келбеген жалпыга маалымдоо

каражаттары келишимдик негизде талапкерлерге, саясый партияларга теле- радио уюмдарынын каналдарында эфир убактысын, мезгилдүү басылмаларда басма аянтын берүү тартиби жөнүндө Борбордук шайлоо комиссиясы тарабы- нан бекитилген нускоолорго ылайык талапкерлерге, саясый партияларга эфир убактысын, басма аянтын берүүгө укуктуу. Эфир убактысы жана басма- сөз беттери үчүн талапкерлер, саясый партиялар тарабынан төлөө бирдей шарттарда талапкерлердин, саясый партиялардын тийиштүү шайлоо фондулары аркылуу гана ишке ашырылууга тийиш. Эфир убактысы жана басмасөз басыл- маларында жарыялоо үчүн акынын өлчөмү бардык талапкерлер, саясый парти- ялар үчүн бирдей болууга тийиш.

18. Шайлоолорду өткөрүүдө эфир убактысы жана басмасөз аянты үчүн

акы төлөөнүн өлчөмү жана башка шарттары жөнүндө маалыматтар тийиштүү телерадиоберүү уюму, мезгилдүү басылманын редакциясы тарабынан шайлоо- лорду дайындоо жөнүндө чечим расмий жарыялангандан кийин 10 календардык күндөн кечиктирбестен жарыяланууга жана ошол эле мөөнөттө шайлоо алдын- дагы үгүт иштерин жүргүзүү үчүн бардык талапкерлерге, саясый партиялар- га эфир убактысын, басмасөз аянтын берүүгө даяр экендигин билдирүү ме- нен Борбордук шайлоо комиссиясына жана шайлоолорду уюштуруп жаткан шай- лоо комиссиясына берилүүгө тийиш. (КР 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамынын редакциясына ылай- ык)

31-берене. Шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүү мөөнөттөрү

1. Шайлоо алдындагы үгүт иштери талапкерлерди каттоо мөөнөтү аяк-

таган күндөн тартып башталат жана добуш берүү башталганга чейин 24 саат калганда токтотулат.

2. Кайталап добуш берүүнү өткөрүү учурунда шайлоо алдындагы үгүт

иштери кайталап добуш берүүнү дайындоо жөнүндө чечим кабыл алынган учурдан тартып кайрадан башталат жана кайталап добуш берүү башталганга чейин 24 саат калганда токтотулат.

3. Мурда шайлоо комиссияларынын имараттарынан жана жайларынан тыш-

кары жайгаштырылган басылма үгүт материалдары (баракчалар, плакаттар, билборддор жана башка материалдар) добуш берүү күнү мурдагы орундарында сакталат.

32-берене. Телекөрсөтүү жана радио аркылуу үгүт иштерин жүргүзүү

1. Талапкерлер, саясый партиялар ушул Кодекстин 30-беренесинин

16-пунктуна аракетине дал келген жана шайлоо өткөрүлүп жаткан аймактар- да телеберүүлөрдү, радиоуктурууларды жүргүзгөн телерадио уюмдарынын ка- налдарында аларга акысыз берилген эфирдик убакытты пайдаланууга укук- туу. Аталган эфирдик убакыт теле- жана радио программаларын кыйла сан- дагы аудитория чогулган убакка, саат 20дан саат 24кө чейинки мезгилге туш келүүгө тийиш.

2. Президентти, Жогорку Кењешинин депутаттарын шайлоодо үгүт иште-

рин жүргүзүү үчүн мамлекеттик телерадио уюму бөлгөн эфирдик акысыз уба- кыттын жалпы көлөмү жумуш күндөрү бир сааттан кем болбоого тийиш. Атал- ган эфирдик акысыз убакыт каттоодон өткөн жана берүүгө келген талапкер- лердин, ошондой эле талапкерлердин катталган тизмелерин көрсөткөн сая- сый партиялардын ортосунда тењдеш негиздерде бөлүштүрүлөт. Талапкерлер, талапкерлердин тизмелерин көрсөткөн саясый партиялар шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүү үчүн өздөрүнө берилген акысыз эфир убактысын башка талапкерлер үчүн, башка саясый партиялар үчүн пай- даланууга укуксуз.

3. Акысыз бөлүнгөн эфирдик убакыттын жалпы көлөмүнүн кеминде үчтөн

бири талапкерлерге, талапкерлердин тизмелерин көрсөткөн саясый партия- ларга дискуссияларды, "тегерек столдорду" жана ушул сыяктуу бөлөк үгүт иш-чараларын биргелешип өткөрүү үчүн гана берилет. Эфирдик акысыз уба- кыттын ушул үлүшүн пайдаланууга бардык талапкерлер, саясый партиялар тењдеш негиздерде ээ болууга тийиш. Телерадиоберүү уюмдарынын каналдарындагы биргелешкен үгүттүк иш чараларга катталган талапкерлер жеке өздөрү гана, саясый партиялар ый- гарым укуктуу өкүлдөрү, ишенимдүү адамдары аркылуу катыша алышат. Бир- гелешкен үгүт иш чараларына катышуудан баш тартуу биргелешкен үгүт иш чараларга катышуудан баш тарткан катталган талапкер, саясый партия үчүн берилген акысыз эфир убактысынын өлчөмүн көбөйтүүгө алып келбейт. Эгерде талапкер, саясый партиянын өкүлү жүйөлүү себептер боюнча биргелешкен үгүт иш чараларына катыша албай калса, анда биргелешкен үгүт иш чараларына катышпай калган башка талапкерлер, саясый партиялар менен бирдей эле өзүнүн эфирдик убактысын пайдаланууну өтүнүүгө укук- туу.

4. Ушул Кодекстин 30-беренесинин 16-пунктуна дал келген телерадио

уюмдары шайлоонун дењгээлине жараша талапкерлердин, саясый партиялардын үгүт иштерин жүргүзүү үчүн акы төлөнүүчү эфирдик убакытты сактап коюуга милдеттүү. Аталган эфирдик убакыт келишимдин негизинде тийиштүү талап- кердин, саясый партиянын талабы боюнча аларга акы төлөтүү менен бери- лүүгө тийиш. Сакталып коюлган акы төлөнүүчү эфирдик убакыттын жалпы кө- лөмү эфирдик акысыз убакыттын жалпы көлөмүнөн кем болбоого тийиш, ошон- дой эле акынын өлчөмү бардык талапкерлер, саясый партиялар үчүн бирдей болууга тийиш. Мында ар бир талапкер, саясый партия сакталып коюлган эфирдик убакыттын жалпы көлөмүнөн бул көлөмдү талапкерлердин, саясый партиялардын жалпы санына бөлгөндө чыккан үлүшүнүн чегиндеги убакытты алууга укуктуу.

5. Талапкерлердин, саясый партиялардын өкүлдөрүнүн сүйлөгөн сөзүн

үзгүлтүккө учуратууга, ошондой эле аларды кандайдыр бир комментарийлер менен коштоого тыюу салынат.

6. Ушул Кодекстин 30-беренесинин 17-пунктуна аракетине туш келген

телерадио уюмдарынын каналдарында талапкерлерге, саясый партияларга эфирдик убакытты берүү тартибин жөнгө салуу Кыргыз Республикасынын мый- замдары менен белгиленет.

7. Менчиктин түрүнө карабастан талапкерлерге, саясый партияларга

эфирдик убакыт берген телерадио уюмдары жакынкы эфирдик убакытта ошон- дой эле шартта (бирдей баада, бирдей эфирге чыгуу убактысында, бирдей убакыттын көлөмүндө жана башка шарттарда) башка талапкерлерге, саясый партияларга эфирдик убакыт берүүгө милдеттүү.

8. Шайлоо алдындагы үгүт иштерине арналган теле- жана радио-

берүүлөрдүн тартиби, көлөмү жана убактысы шайлоо комиссиялары тарабынан телерадио уюмдарынын жетекчилиги менен макулдашуу боюнча белгиленет жа- на талапкерлердин, саясый партиялардын ортосунда тењдештик талабын сак- тоо менен бөлүштүрүлөт.

33-берене. Жалпыга маалымдоо басылма каражаттары аркылуу шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүү

1. Мамлекеттик бийлик органдары жана жергиликтүү өз алдынча башка-

руу органдары тарабынан расмий билдирүүлөрдү жана материалдарды, ченем- дик жана башка актыларды жарыялоо үчүн гана уюштурулган басылмаларды кошпогондо, ушул Кодекстин 30-беренесинин 16-пунктунун аракетине дал келген жана шайлоо өткөрүлүп жаткан аймакта таратылуучу мезгилдүү бас- масөз басылмалары А 4 форматындагы бир беттен кем болбогон өлчөмдө та- лапкерлер, талапкерлердин тизмелерин көрсөткөн саясый партиялар матери- алдар үчүн акысыз басма аянттарын тењдеш шарттарда берүүгө тийиш. Адис- тештирилген (балдар, техникалык, илимий жана башка) басмасөз басылмала- рына шайлоо кампаниясына кандай гана формада болбосун толук катышпаган учурда кандай гана түрдөгү үгүт материалдары болбосун басуудан баш тар- тууга жол берилет.

2. Менчигинин түрүнө карабастан талапкерлерге, саясый партияларга

басма аянттарын берген мезгилдүү басылмалар ошондой эле шарт менен (бирдей баада, бирдей көлөмдө жана башка шартта) башка талапкерлерге, саясый партияларга да басма аянттарын берүүгө милдеттүү.

34-берене. Массалык иш-чараларды өткөрүү аркылуу шайлоо алдындагы үгүт

1. Мамлекеттик бийлик органдары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу

органдары талапкерлерге, саясый партияларга, чогулуштарды жана жарандар менен жолугушууларды, эл алдындагы дебаттарды жана дискуссияларды, ми- тингдерди, демонстрацияларды жана жүрүштөрдү уюштурууга көмөк көрсөтүү- гө, массалык ишчараларды өткөрүүдө коопсуздукту камсыз кылууга милдет- түү.

2. Талапкерлердин, саясый партиялардын шайлоочулар менен жолугу-

шуусун өткөрүү үчүн мамлекеттик жана муниципалдык менчикте турган има- рат-жайды бөлүү жөнүндөгү арыздары алар берилген күнү мамлекеттик бий- лик органдары жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан каралат. Шайлоочулар менен жолугушуу үчүн талапкерге, саясый партияга има- рат-жайды берүүдөн баш тартылган учурда мамлекеттик бийлик органдары жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары баш тартуу жөнүндө жүйөө- сү көрсөтүлгөн жазуу жүзүндөгү чечимди берүүгө милдеттүү. Эгерде көрсөтүлгөн имарат-жай массалык ишчараларды өткөрүү үчүн талапкерлердин, саясый партиялардын бирине берилген болсо, ушул эле имарат-жайды башка талапкерге, саясый партияга берүүдөн баш тартууга жол берилбейт.

3. Шайлоо комиссияларынын суроо-талабы боюнча жалпы элдик ишчара-

ларды өткөрүүгө жарактуу жана мамлекеттик же муниципалдык менчикте, мамлекеттик ишканалардын, мекемелердин жана уюмдардын балансында турган жайлар шайлоо комиссиясы тарабынан белгиленген убакытка талапкерлердин, саясый партиялардын, алардын ишенимдүү адамдарынын, ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн шайлоочулар менен жолугушуусу үчүн акысыз берилет. Мында шайлоо комиссиялары талапкерлерге, саясый партияларга массалык ишчара- ларды өткөрүүдө бирдей мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылууга милдеттүү.

35-берене. Басылма, аудиовизуалдык жана башка үгүт материалдарын чыгаруу жана таркатуу

1. Талапкерлер, саясый партиялар Кыргыз Республикасынын мыйзамда-

рында белгиленген тартипте басылма, аудиовизуалдык жана башка үгүт ма- териалдарын тоскоолдуксуз чыгарууга жана таркатууга укуктуу. Үгүт мате- риалдарын Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жерде чыгарууга тыюу салынат. Басылма жана башка үгүт материалдарынын нускалары же алардын көчүрмөлөрү талапкерди, талапкерлердин тизмесин каттаган тиешелүү шай- лоо комиссиясына берилүүгө тийиш.

2. Бардык басылма жана башка үгүт материалдары ал басылма үгүт ма-

териалдарын даярдоону заказ кылган уюмдун аталышын жана дарегин (адам- дардын фамилиясын, аты-жөнүн жана жашаган жеринин дарегин), алардын ти- ражы жөнүндө жана алар чыгарылган дата жөнүндө маалыматтарды, ошондой эле заказды төлөгөн талапкердин, саясый партиянын ыйгарым укуктуу өкү- лүнүн фамилиясын, аты-жөнүн камтууга тийиш. Аталган маалыматтарды кам- тыбаган үгүт материалдарын таркатууга тыюу салынат.

3. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ар бир шайлоо участ-

касынын аймагында үгүт материалдарын илүү үчүн шайлоо дайындалгандан кийин 10 календардык күндүн ичинде атайын жайларды кароого милдеттүү. Талапкерлер, саясый партиялар мындай материалдарды илүү үчүн бирдей шарт менен камсыз болууга тийиш.

4. Көрсөтүлгөн материалдарды эстеликтерге, обелисктерге, тарыхый,

маданий же архитектуралык баалуулугу бар имараттарга, ошондой эле шай- лоо комиссияларынын жайларына, аларга кире бериш жерлерге жана добуш берүүчү бөлмөлөргө жайгаштырууга тыюу салынат.

5. Жасалма түрдөгү жалган үгүт материалдарын таркатуу же ушул бе-

рененин 2-пунктунда көрсөтүлгөн маалыматтарды камтыбаган үгүт материал- дарын таркатуу жөнүндө кабар алган шайлоо комиссиясы андай ишке бөгөт коюу үчүн чара көрөт жана укукка каршы үгүт иштерин болтурбоо жана мый- замсыз үгүт материалдарын алып коюу жөнүндө сунуш менен тийиштүү укук коргоо жана башка органдарга кайрылууга укуктуу.

6. Талапкерлер, саясый партиялар ушул берененин талаптарына ылайык

шайлоо фондунан талапкерлерге, саясый партияларга чыгымдалуучу сумманын чегинде шайлоо дайындалганга чейин даярдалган басылма, аудиовизуалдык жана башка үгүт материалдарын пайдаланууга укуктуу.

36-берене. Шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүү укугун кыянаттык менен пайдаланууга жол берилбестик

1. Шайлоо комиссиялары шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүүнүн

белгиленген тартибинин сакталышына контролдук кылат.

2. Шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүүдө жалпыга маалымдоо ка-

ражаттарынын эркиндиги менен кыянаттык кылууга: социалдык, диний, раса- лык, улуттук жек көрүүнү жана кастыкты козуткан үгүт иштерине, бийликти ээлеп алууга, конституциялык түзүлүштү күч менен өзгөртүүгө жана мамле- кеттин бүтүндүгүн бузууга үндөгөн чакырыктарга, согушту пропагандалоого жана жалпыга маалымдоо каражаттарынын эркиндигинен кыянаттык менен пай- далануунун Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында тыюу салынган башка формаларына жол берилбейт.

3. Талапкерлерге, алардын жакын туугандарына, саясый партияларга,

талапкерлердин, саясый укуктуу партиялардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө жана ишенимдүү адамдарына шайлоо дайындалган учурдан тартып шайлоочу- ларды сатып алууга: аларга акча каражаттарын төлөөгө, белектерди жана башка материалдык байлыктарды тапшырууга, товарларды жењилдетип сатуу- га, басылма үгүт материалдарын, төш белгилерди жана башка символиканы кошпогондо, ар кандай товарларды акысыз таркатууга, ошондой эле акысыз же жењилдетилген шартта кызмат көрсөтүүгө тыюу салынат. Талапкер, саясый партия менен аткаруучунун ортосунда талапкердин, саясый партиянын шайлоо фондунун каражаттарынан төлөнгөн эмгек келишим- деринин алкагында уюштуруу жана башка иштерди (шайлоо участкаларындагы кезметчилик, колтамгаларды чогултуу, үгүт жана башка иштер) аткарууга акы төлөө шайлоочуну сатып алуу деп эсептелбейт.

4. Талапкерлер, алардын жакын туугандары, талапкерлердин жана сая-

сый партиялардын өкүлдөрү шайлоо дайындалган учурдан тартып жана шай- лоонун натыйжалары жарыяланганга чейин кайрымдуулук иштерин жүргүзүүгө, анын ичинде талапкер өзү көрсөтүлгөн шайлоо округунан тышкары жерлерде да жүргүзүүгө укуксуз.

5. Талапкерлер, алардын өкүлдөрү, саясый партиялардын өкүлдөрү

жалпыга маалымдоо каражаттары, башка жактар шайлоо алдындагы кампания- ларга катышууда атайылап жалган маалыматтарга негизделген жана талап- керлердин, саясый партиялардын абийирине, ар-намысына же ишкер аброюна зыян келтире турган макалаларды жарыялоого укуксуз. Мындай маалымат жа- рыялоого жол берген жалпыга маалымдоо каражаттары талапкердин, саясый партиянын талабы боюнча төгүндөөнү жарыялоого же чындыкка ылайык келбе- ген же аны бурмалаган макалага же билдирүүлөргө түшүндүрмөлөрдү жарыя- лоого милдеттүү. Төгүндөө же түшүндүрмө мезгилдүү басылманын кийинки санындагы атайын рубрикада жооп берилип жаткан маалымат басылган ошол эле тилкеде, ошол эле шрифт менен, ал эми телекөрсөтүү же радио аркылуу берилгендерге төгүндөө же түшүндүрмө келип түшкөн күндөн тартып кийинки чыгарылышта берилет.

6. Талапкерге, саясый партияга шайлоо алдындагы үгүт ишинин мөөнө-

тү бүткөнгө чейин алардын кадыр-баркына зыян келтире турган маалымат жарыяланган жалпыга маалымдоо каражаттарында талапкердин, саясый парти- янын кадыр-баркын коргоо иретинде төгүндөө же башка түшүндүрмө жарыя- лоого мүмкүнчүлүк бербөө, ошол жалпыга маалымдоо каражатын сот жоопкер- чилигине тартуу үчүн негиз болот.

7. Талапкер, саясый партия, ошондой эле алардын өкүлдөрү, жалпыга

маалымдоо каражаттары ушул берененин 2-, 5-пункттарын бузган учурда шайлоо комиссиялары, округдун шайлоочулары, талапкер, саясый партия, ошондой эле алардын өкүлдөрү, жалпыга маалымдоо каражаттары укукка жат үгүт ишин токтотуу жана күнөөлүү жактарды ушул Кодексте жана колдонулуп жаткан мыйзамдарда белгиленген тартипте жоопкерчиликке тартуу жөнүндө сунуш менен укук коргоо органдарына, сотко кайрылууга укуктуу. Укук коргоо органдары укукка жат үгүт ишин токтотуу боюнча чара- ларды көрүүгө жана табылган фактылар жана көрүлгөн чаралар жөнүндө тие- шелүү шайлоо комиссиясына тез арада маалымдоого, ошондой эле шайлоо ал- дындагы жасалма жана мыйзамсыз басылма, аудиовизуалдык жана башка үгүт материалдарын жасоону четтетүү жана аларды алып коюу боюнча, көрсөтүл- гөн материалдарды жасоочуларды жана аларга акы төлөгөн булактарды анык- тоо боюнча шайлоо комиссияларына көмөк көрсөтүүгө милдеттүү.

8. Талапкер, саясый партия тарабынан ушул Кодекстин 30-36-берене-

леринде белгиленген талаптар бузулган учурда шайлоо комиссиясы талап- керди, саясый партияны эскертүүгө, ал эми талапкер, саясый партия жого- руда көрсөтүлгөн талаптарды кайталап бузган учурда шайлоо комиссиясы ушул Кодексте белгиленген негиздерде жана тартипте талапкерди, талап- керлердин тизмесин каттоо жөнүндөгү чечимин алып салууга укуктуу.

VII глава Добуш берүүнү уюштуруу жана анын тартиби

37-берене. Добуш берүүчү жай

1. Добуш берүүчү жай участкалык шайлоо комиссиясынын пайдалануусу-

на аткаруу бийлик органдары, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары тарабынан акысыз берилет.

2. Добуш берүүчү жайда жашыруун добуш берүү үчүн атайын жабдылган,

жарык берүү тутуму менен камсыз кылынган жана карандаштан бөлөк жазма буюмдары менен жабдылган кабиналар же башка орундар жайгаштырылат. Жарык кылуу тутумунда аны алмаштыргыдай жарык берүү булагы болуу керек. Электр жарыгы өчүп калган учурда добуш берүүлөр кайта (негизги же аны алмаштыруучу жарык булагынын эсебинен) жарык болгонго чейин ток- тотула турат. Бул учурда, участкалык шайлоо комиссиясынын ишине натый- жалуу байкоо жүргүзүү үчүн байкоочулар, талапкерлердин, саясый партия- лардын өкүлдөрү добуш берүүчү ящиктерден, добуш берүүчү кабиналардан өз милдеттерин аткарууну камсыздагыдай аралыкта турууга укуктуу.

3. Добуш берилүүчү жайда шайлоо комиссиясы стендди жасалгалайт,

анда талапкерлер, талапкерлердин тизмесин каттаган саясый партиялар жө- нүндө маалымат материалдар жайгаштырылат. Көрсөтүлгөн материалдарда үгүттөөчү чакырыктар камтылууга тийиш эмес. Стендде ошондой эле толту- рулган шайлоо бюллетендеринин үлгүлөрү жайгаштырылат, аларда бул шайлоо округунда катталган талапкерлердин фамилиялары, талапкерлердин тизмесин көрсөткөн саясый партиялардын аталышы камтылбайт.

4. Добуш берүү үчүн жай шайлоо бюллетендерин берүүчү жер, жашыруун

добуш берүүчү кабиналар жана жайлар жана бир эле учурда добуш берүүчү ящиктер шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүнүн, талапкерлердин, саясый парти- ялардын өкүлдөрүнүн, байкоочулардын көз алдында болгудай түрдө жабды- лууга тийиш.

38-берене. Шайлоодо добуш берүү тизмеден чыгуу күбөлүгү

1. Ушул Кодексте каралган учурларда жана тартипте добуш берүү кү-

нүнө чейин 15-1 күн мурда, өзү шайлоочулардын негизги же кошумча тизме- сине киргизилген шайлоо участкасынын добуш берүүчү жайына келүү мүмкүн- чүлүгү болбогон шайлоочу участкалык шайлоо комиссиясынан шайлоодо добуш берүү тизмесинен чыгуу күбөлүгүн алууга жана добуш берүү күнүндө округ- дун чегиндеги өзү боло турган жердеги шайлоо участкасында добуш берүүгө катышууга укуктуу.

2. Тизмеден чыгуу күбөлүгүнүн формасын Борбордук шайлоо комиссиясы

аныктайт.

3. Жоголгон тизмеден чыгуу күбөлүгүнүн ордуна бөлөк күбөлүк бе-

рилүүгө тийиш эмес.