Кыргыз Республикасынын «Дин тутуу эркиндиги жана дин уюмдары жөнүндө» мыйзамы

1-статья. Закондун милдеттери

Бул Закон Кыргыз Республикасынын граждандарынын динге карата мами-

лесинин аныкталышына же билдирилишине, ага ылайык ишенимине, эч тоско-

олсуз дин тутууга жана диний ырым-жырымдарды аткарууга карата укукта-

рын, ошондой эле адилеттүүлүктү жана тењчиликти, граждандардын укуктары

менен таламдарынын динге болгон мамилесине карабастан корголушун гаран-

тиялайт, ошондой эле диний уюмдардык ишмердигине байланыштуу мамилелер-

ди жөнгө салат.

2-статья. Кыргыз Республикасынын дин тутуу эркиндиги жөнүндөгү

закондору

Дин тутуу эркиндиги жана дин уюмдары жөнүндөгү закондору Кыргыз

Республикасынын Конституциясына ылайык дин тутуу эркиндигинин негизги

гарантияларын белгилеген ушул Закондон жана Кыргыз Республикасынын ага

ылайык чыгарылган закондорунан турат.

3-статья. Дин тутуу эркиндигине карата укук

Кыргыз Республикасынын Конституциясы менен гарантияланган ар бир

граждандын дин тутууга карата эркиндиги динге карата мамилесин эркинче

жана өз алдынча аныктап алуу, жалгыз өзү же башкалар менен бирге каала-

ган динин тутуу же эч кандай динди тутпоо, диндик көз караштарын өзгөр-

түү, ошондой эле диндик же атеисттик көз карашты билдирүү жана таркатуу

эркиндигин камтыйт.

Ата-энелери же аларды алмаштырган адамдар өз ара макулдашуу боюнча

өз балдарын динге карата өздөрүнүн мамилелерине ылайык тарбиялоого

укуктуу.

Гражданинге динге карата өз мамилесин аныктоодо аны дин тутууга же

андан баш тартууга, кудайга сыйынууга, диндик ырым-жырымдарга жана ыра-

сымдарга, динди үйрөнүүгө катышууга же катышпоого мажбурлоого жол бе-

рилбейт.

4-статья. Динге карата мамилесине карабастан граждандардын тењ

укуктуулугу

Кыргыз Республикасынын граждандары динге болгон мамилесине кара-

бастан граждандык, саясий, экономикалык, социалдык жана маданий турмуш-

тун бардык жактарында закон алдында бирдей. Официалдуу документтерде

гражданин өзү каалагандан башка учурларда анын динге болгон мамилесин

көрсөтүүгө уруксат берилбейт.

Граждандардын динге болгон мамилесине жараша алардын укуктарына

түздөн-түз же кыйыр түрүндө чек коюу жана кандайдыр бир артыкчылыктарды

берүү, ошондой эле ага байланыштуу кастыкты жана жек көрүүчүлүктү ту-

тандыруу же граждандардын сезимдерин, тигил же бул динге сыйынган объ-

ектилерди мазактоо закондо белгиленген тартипте жоопкерчиликке тарты-

лат.

Эч ким өзүнүн диндик ынанымдарына шылтоолор менен закондо белги-

ленген милдеттенмелерди аткаруудан баш тарта албайт. Ынанымдарына шыл-

тоо кылуу менен бир милдеттенмени аткарууну экинчиси менен алмаштырууга

Кыргыз Республикасынын законунда каралган учурларда гана жол берилет.

5-статья. Диний уюмдарын мамлекеттен бөлүү

Мамлекет эгерде диний уюмдар законго карама-каршы келбесе анын иш-

мердигине кийлигишпейт, долбоор боюнча бир диндин же динге ишенүүнүн

экинчилерине карата кандайдыр бир артыкчылыктарын белгилөөгө же чек ко-

юуга жол бербейт; диний уюмдардын ишмердигин жана атеизмди пропаганда-

лоо боюнча иштерди финансылабайт.

Мамлекет дин туткан же дин тутпаган граждандардын ортосунда, ар

башка дин туткан диний уюмдарынын ортосунда, ошондой эле алардын жолун

жолдоочуларынын ортосунда өз ара сабырдуулук жана урматтоо мамилелерин

орнотууга көмөк көрсөтөт.

Дин уюмдары Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык саясий

турмушка катышууга укуктуу. Кыргыз Республикасында диний партияларды,

алардын филиалдарын, бөлүмдөрүн жана бөлүмчөлөрүн түзүүгө жана алардын

иштешине жол берилбейт.

Дин уюмдары коомдук турмушка катышууга, ошондой эле коомдук бирик-

мелер менен катар эле Кыргыз Республикасынын коомдук бирикмелер

жөнүндөгү законуна ылайык массалык маалымат каражаттарын пайдаланууга

укуктуу.

6-статья. Мектепти дин уюмдарынан бөлүү

Кыргыз Республикасында мамлекеттик билим берүү системасы диний

уюмдардан бөлүнгөн. Граждандардын алардын динге болгон мамилелерине ка-

рабастан билим берүүнүн ар кандай түрлөрүнө жана дењгээлдерине ээ бо-

лууга жол ачык.

Граждандар дин окуусун үйрөнүп жана өзү тандап алган тилде жекече

же башкалар менен бирге диний билим ала алат.

Белгиленген тартипте катталган уставы (жобосу) бар дин уюмдары

өздөрү белгилеген шарттарга ылайык балдарга жана чоњ кишилерге диний

билим берүү үчүн окуу жайларын жана топторду түзүүгө, ошондой эле ага

таандык жана ага берилген имараттарды пайдалануу менен башка формаларда

окууларды өткөрүүгө укуктуу.

Балдарды динге уюшкандыкта окутуу ата-энелеринин жана аларды ал-

маштырган адамдардын макулдугу менен гана жүргүзүлөт.

Динге окуткан адамдардын атайын диний билими болууга тийиш жана

алар өз ишин дин башкармасынын, борборунун уруксаты менен гана жүргүзө

алат. Жаш муундарды ыймандуулукка тарбиялоо зарылдыгын эсепке алып,

мектептерде ыйман, адеп-ахлак сабагын мүмкүнчүлүккө жараша киргизе бе-

рүүгө жол берилет. Окутуучулар жергиликтүү элге билим берүү органдары

тарабынан тандалат

II глава

Диний уюмдарды түзүү

7-статья. Диний уюмдардын түрлөрү

Кыргыз Республикасында ислам, христиан жана башка диний коомдор,

башкармалар жана борборлор, диний окуу жайлары дин уюмдары болуп сана-

лат.

Дин уюмдары өздөрүнүн бирикмелерин түзүүгө акылуу. Дин бирикмелери

өздөрүнүн борборлорунан (башкармаларынан) турат.

Кыргыз Республикасында дин уюмдары граждандардын дин тутуу жана

аны жайылтуу боюнча муктаждыктарын канааттандыруу максатында түзүлөт

жана өзүнүн структурасына ылайык аракеттенет, өзүнүн уставына (жоболо-

руна) ылайык өз кызматчыларын шайлайт, дайындайт жана алмаштырат.

Дин башкармалары жана борборлору өздөрүнүн катталган уставдарына

(жоболоруна) ылайык өздөрүнө керектүү дин адистиги бар, кызматчыларды

даярдоо үчүн дин окуу жайларын түзүүгө акылуу. Жогорку жана орто дин

окуу жайларында күндүз окуп жатышкан граждандар мамлекеттик окуу жайла-

рынын окуучулары үчүн белгиленген тартипте аскердик кызмат өтөөдөн ки-

йинкиге калтыруу, салык салуу, окуган мезгилди эмгек стажысына кошуу

боюнча укуктардан жана жењилдиктерден пайдаланат.

8-статья. Дин уюмдарынын уставдары

Дин уюмдарынын уставдары (жоболору) же ишмердиктин динге үйрөнүү

жагын аныктаган, дин уюмдарынын ички маселелерин чечкен башка документ-

тер мамлекеттик органдарда катталууга тийиш эмес. Мамлекет дин уюмдары

тийиштүү мамлекеттик органдарга сунуш кылынып жана колдонулуп жүргөн

законго карама-каршы келбесе аларды эске алат жана анын ички түзүлүштө-

рүн урматтайт.

Дин уюмдары юридикалык жак катары укук алуу үчүн, аны уюштурган 18

жашка толгон ондон кем эмес сандагы граждандар уставы (жобосу) тиркел-

ген арыз уюмдун иштөөсү болжолдонгон жердеги юстиция органдарына катта-

луу үчүн кайрылууга тийиш. Эгерде ошол уюм республикалык бир диний ме-

кемеге караштуу болсо уставында көрсөтүлөт жана ошол мекеменин кароосу-

нан өткөрүлгөн соњ, каттоого берилет. Юстиция органдары арызды бир ай-

лык мөөнөттө карап чыгып, тийиштүү чечим кабыл алат. Устав төмөнкү маа-

лыматтарды камтууга тийиш:

дин уюмдарынын аталышы, түрү, жайгашкан орду же району, анын тут-

кан дини жөнүндө;

аны түзүүнүн тартиби, структурасы жана аны башкаруу жөнүндө;

анын мүлктүк абалы, каражаттарды түзүүнүн булактары жана уюмдун

өзүндөгү жана өз ара аракеттенген уюмдар менен мүлктүк ички мамилелер

жөнүндө;

ишканаларды жана массалык маалымат каражаттарын уюштуруу, окуу

жайларын түзүү боюнча укуктары жөнүндө;

ал уюмду жана ал түзгөн органдарды жоюунун тартиби жөнүндө;

ал уюмдун ишмердигинин өзгөчөлүктөрү менен байланышкан башка жобо-

лор.

Дин уюмдары юридикалык жак катары граждандык законго жана өзүнүн

уставына (жобосуна) ылайык укуктардан пайдаланат жана милдеттүү болот.

9-статья. Дин уюмун юридикалык жак катары каттоодон баш тартуу

Дин уюмун юридикалык жак катары каттоодон, устав (жоболор) ушул

Мыйзамдын жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзам актыларына ылайык

келбеген учурда гана баш тартылышы мүмкүн.

Дин коомдорун жана дин уюмдарын каттоодон баш тартуу жөнүндө чечим

арыз ээсине баш тартуунун негиздерин көрсөтүү менен кат жүзүндө жибери-

лет.

Каттоодон баш тартуу же чечим кабыл алуу ал үчүн ушул Закон менен

белгиленген мөөнөттөн ашып кетсе, ал мамлекеттик башкаруу органдарынын

жана кызмат адамдарынын граждандык укуктарын кысымга алган укукка каршы

аракеттерине даттануу үчүн белгиленген тартипте сотко даттанылышы мүм-

күн.

(КР 1997-жылдын 19-ноябрындагы N 79 Мыйзамынын редакциясына ылай-

ык)

10-статья. Дин уюмдарынын ишмердигин токтотуу

Дин уюмдарынын ишмердиги алардын өз уставдарына ылайык алар жоюл-

ган учурда же ушул Закондун жоболорун, ошондой эле Кыргыз Республикасы-

нын башка закон актыларын бузган учурда токтотулушу мүмкүн.

Юридикалык жак катары дин уюмунун иши жоюу же кайра уюштуруу жолу

менен токтотулушу мүмкүн.

Дин уюму төмөндөгүдөй учурларда:

- анын мүчөлөрүнүн жалпы чогулушунун же устав (жобо) тарабынан ага

ыйгарым укук берилген дин уюмунун органынын чечими боюнча;

- аны түзүүдө четтетүүгө мүмкүн болбогон мүнөздөгү мыйзам бузуу-

ларга жол берилгендиги үчүн дин уюмун каттоону сот жараксыз деп тапкан-

дыгына байланыштуу;

- мыйзам тыюу салган иш же мыйзамдарды көп ирет же одоно бузуулар

менен жүргүзүлгөн иш жүзөгө ашырылган учурда, же болбосо уставдык мак-

саттарга карама-каршы келген иш үзгүлтүксүз жүзөгө ашырылса, ошондой

эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка учурларда сот-

тун чечими боюнча жоюлушу мүмкүн.

(КР 1997-жылдын 19-ноябрындагы N 79 Мыйзамынын редакциясына ылай-

ык)

III Глава

Дин уюмдарынын мүлктүк абалы

11-статья. Дин уюмдарынын менчиги

Дин уюмдарынын менчигине зыярат имараттары курулуштары, буюмдары,

өндүрүштүк, социалдык жана кайрымдуулук багытындагы объектилер, алардын

ишин камсыз кылуу үчүн зарыл болгон акча каражаттары жана башка мүлктөр

кирет.

Дин уюмдары граждандар, уюмдар садага кылган (мураска калтырган)

же мамлекет берген каражаттардын эсебинен сатып алынган же түзгөн,

ошондой эле закондо каралган башка негиздерде сатып алынган мүлккө ээ-

лик кылууга укуктуу.

Чет өлкөлөрдө турган мүлктөр да дин уюмдарынын менчиги боло алат.

Дин уюмдары ыктыярдуу түрдө берилген финансылык жана башка ка-

йыр-садакаларга кайрылууга жана аларды алууга укуктуу.

(КР 2008-жылдын 17-октябрындагы № 231 Мыйзамынын редакциясына

ылайык)

12-статья. Мамлекеттин, коомдук уюмдардын же граждандардын

менчиги болуп саналган мүлктөрдү пайдалануу

Дин уюмдары өз муктаждыктары үчүн аларга келишимдик башталыштарда

мамлекет, коомдук уюмдар же граждандар берген имараттарды жана мүлктөр-

дү пайдаланууга укуктуу.

Эл депутаттарынын жергиликтүү Советтери жана мамлекеттик органдар

мамлекеттин менчигинде турган зыярат жайларды жана башка мүлктөрдү дин

уюмдарынын менчигине же акысыз пайдаланууга өткөрүп бериши мүмкүн.

Дин уюмдары пайдаланууга жарактуу зыярат жайларды ага жамаатташ

жаткан аймак менен бирге өткөрүп берүүдө артыкчылык укугуна ээ.

Дин уюмдарына зыярат жайларды жана мүлктөрдү өткөрүп берүү

жөнүндөгү маселе боюнча чечим ал жөнүндө арыз ээсине кат жүзүндө бил-

дирүү менен тийиштүү өтүнүч кабыл алынган учурлардан баштап кеминде бир

айлык мөөнөттөн кечиктирбестен кабыл алынууга тийиш.

Дин уюмдарына тарых жана маданият эстеликтери болуп саналган объ-

ектилерди жана буюмдарды өткөрүп берүү же пайдаланууга берүү Кыргыз

Республикасынын Законуна ылайык ишке ашырылат.

Дин уюмдары Кыргыз Республикасынын законунда белгиленген тартипте

жерге ээлик кылат жана пайдаланат. Зыярат жайларын куруу эл депутатта-

рынын жергиликтүү Советтеринин уруксаты менен ишке ашырылат.

13-статья. Дин уюмдарынын өндүрүштүк жана чарбалык ишмердиги

Дин уюмдары Кыргыз Республикасынын закондоруна жана өз уставдарына

(жоболоруна) ылайык басма сөз, өндүрүштүк, реставрациялык-курулуш, айыл

чарба жана башка ишканаларды, ошондой эле юридикалык жактын укуктарына

ээ болгон кайрымдуулук жайларын (баш калкалоочу жайларды, жатактарды,

ооруканаларды жана башкаларды) уюштурууга акылуу.

Дин уюмдарынан ишканаларынын өндүрүштүк ишинен түшкөн пайдага жана

башка кирешелерге Кыргыз Республикасынын Законуна ылайык салык салынат.

(КР 2008-жылдын 17-октябрындагы № 231 Мыйзамынын редакциясына

ылайык)

14-статья. Өз ишмердигин токтоткон дин уюмдарынын мүлктөрүн тескөө

Дин уюмдары ишмердигин токтоткондон кийин аларга мамлекет, коомдук

уюмдар же граждандар тарабынан берилген мүлктөр анын мурдагы ээсине

кайтарып берилет.

Дин уюмдары ишмердигин токтоткондо анын менчигинде турган

мүлктөрдү тескөө анын уставына (жобосуна) жана колдонулуп жүргөн закон-

го ылайык ишке ашырылат.

Дин уюмдарына таандык зыярат кылуу багытындагы мүлктөргө кредитор-

лордун доосу кабыл алынбайт.

Мурастоого укуктуулар жок болгон учурда ал мүлк мамлекеттин менчи-

гине өтөт.

IV Глава

Граждандардын жана дин уюмдарынын дин

тутуу эркиндиги менен байланышкан укуктары

15-статья. Дин ырым-жырымдары жана ырасымдар

Граждандар жана дин уюмдары кудайга сыйынуу же диний чогулуштарды

өткөрүүчү эркин кирүүгө боло турган жерлерди, ошондой эле тигил же бул

динге ыйык жерлерди (сыйынуучу жерлерди) негиздөөгө жана күтүүгө укук-

туу.

Кудайга сыйынуу, диний ырым-жырымдар жана ырасымдар табынуучулук

имараттарда жана аларга таандык аймактарда, зыярат кылуучу жерлерде,

дин уюмдарынын мекемелеринде, көрүстөндөрдө, граждандардын үйлөрүндө

жана квартираларында эч тоскоолдуксуз жүргүзүлөт.

Аскердик бөлүктөрдүн командованиеси аскер кызматчыларына бош убак-

тыларында кудайга сыйынууга жана диний ырасымдарды жасоого тоскоолдук

кылбайт.

Дин уюмдары ооруканаларда, госпиталдарда, кары-картањдар жана май-

ыптар үйлөрүндө, эркинен ажыратылган адамдар турган жерлердеги граждан-

дарга кудайга сыйынуу жөнүндө сунуш менен кайрылууга акылуу.

Ооруканаларда, госпиталдарда, кары-картањдар жана майыптар үйлө-

рүндө, алдын ала камакта турган жана жазасын өтөп жаткан жерлердеги

граждандардын өтүнүчтөрү боюнча ал жерлерде кудайга сыйынуу жана диний

ырым-жырымдарды өткөрүшөт. Ал мекемелердин администрациясы дин кызмат-

чысын чакыртууга көмөк көрсөтүп, кудайга сыйынуунун, ырым-жырымдарды же

ырасымдарды өткөрүүнүн убактысын жана башка шарттарды аныктоого каты-

шат.

Башка учурларда эл алдында кудайга сыйынуу, диний ырым-жырымдар

жана ырасымдар Кыргыз Республикасында чогулуштарды, митингдерди, демон-

страцияларды жана жүрүштөрдү өткөрүү үчүн белгиленген тартипте ишке

ашырылат.

Мусулманчылыктын жана мусулман элдеринин байыртан элдик салты бо-

луп калган уул балдарды жашынан сүннөткө отургузуу расмине, ошондой эле

үйлөнүү учурундагы граждандык каттоо менен катар мусулмандарга мечитте,

үй-бүлөдө мусулман салты боюнча нике кыюуга, ошондой эле христиандарга

чокундуруу, чиркөөгө барып баш кошуу салтанатын өткөрүүгө жол берилет.

Орозо айт, Курман айт, Рождество күндөрү дем алыш жана майрам күндөрү

деп жарыялансын.

16-статья. Дин адабияттары жана дин багытындагы буюмдар

Граждандар жана дин уюмдары өзү тандап алган тилде дин адабиятта-

рын, ошондой эле дин багытындагы башка буюмдарды жана башка материал-

дарды сатып алууга жана пайдаланууга акылуу.

Дин уюмдары дин багытындагы буюмдарды, диний адабияттарды жана ди-

ний мазмундагы маалыматтык материалдарды Кыргыз Республикасынын колдо-

нулуп жүргөн законуна ылайык чыгарууга, экспорттоого, импорттоого жана

таркатууга акылуу.

Диний борборлор жана башкармалар Кыргыз Республикасынын законуна

ылайык кудайга сыйынуу адабияттарын басып чыгаруу жана таркатуу укугуна

ээ.

Диний башкармалар жана борборлор диний ырым-жырым буюмдарын чыга-

рууда өзгөчө укукка ээ.

17-статья. Дин уюмдарынын кайрымдуулук жана маданий-агартуу иштери

Дин уюмдарынын алдында диний адабияттарды үйрөнүү жана жайылтуу,

кайрымдуулук жана башка маданий-агартуу иштерин жүргүзүү үчүн граждан-

дардын коомдору, ассоциациялары жана башка бирикмелери түзүлүшү мүмкүн.

Алардын Кыргыз Республикасынын коомдук уюмдары үчүн белгиленген тартип-

те катталган өз уставдары болот.

Дин уюмдары өз алдынча, ошондой эле коомдук фондулар аркылуу кай-

рымдуулук жана соопчулук иштерин жүргүзүүгө акылуу.

(КР 2008-жылдын 17-октябрындагы № 231 Мыйзамынын редакциясына

ылайык)

18-статья. Граждандардын жана дин уюмдарынын эл аралык

байланыштары жана карым-катнаштары

Граждандар жана дин уюмдары ажыга баруу, чогулуштарга жана башка

диний иш-чараларга катышуу үчүн чет өлкөлөргө барууну кошуп алганда

топ-тобу менен же жекече эл аралык байланыштарды жана жеке тике ка-

рым-катнаштарды түзүүгө жана сактап турууга акылуу.

Дин уюмдары дин окуу жайларында диний билим алуу үчүн Кыргыз Рес-

публикасынын граждандарын чет өлкөгө жиберип жана ушундай эле максатта

чет өлкөлүк граждандарды кабыл ала алат.

V Глава

Дин уюмдарында жана алардын

ишканаларында эмгектенүү

19-статья. Дин уюмдарында эмгектик укук мамилелери

Дин уюмдары граждандарды жумушка кабыл алууга акылуу.

Эмгек шарты дин уюму менен кызматкердин ортосундагы макулдашуу бо-

юнча белгиленет жана кат жүзүндө түзүлө турган эмгектик келишимде

көрсөтүлөт.

Дин уюмдары эмгек келишимин белгиленген тартипте каттоого мил-

деттүү.

Дин кызматчыларынын эмгек акы шартын аныктаган документтер да ушул

эле тартипте катталат.

Дин уюмдарында эмгектик келишим менен иштеген граждандар профсоюз-

дун мүчөсү боло алышат.

20-статья. Дин уюмдарында иштеген граждандардын эмгектик укуктары

Дин уюмдарында, ошондой эле алар түзгөн ишканаларда жана мекеме-

лерде жана кайрымдуулук жайларында эмгектик келишим менен иштеп жаткан

граждандарга мамлекеттик жана коомдук ишканалардын, мекемелердин жана

уюмдардын жумушчулары менен кызматчыларына эмгек, социалдык камсыздан-

дыруу жана социалдык жактан камсыз кылуу жөнүндөгү закон жайылтылат.

Дин кызматчыларын кошуп алганда, дин уюмдарында иштеген граждан-

дардын кирешесине салык салуу мамлекеттик ишканалардын, мекемелердин,

уюмдардын жумушчулары жана кызматчылары үчүн белгиленген ставкалары бо-

юнча ишке ашырылат.

(КР 2008-жылдын 17-октябрындагы № 231 Мыйзамынын редакциясына

ылайык)

VI Глава

Мамлекет жана дин уюмдары

21-статья. Мамлекет менен дин уюмдарынын ортосундагы өз ара

мамилелер

Кыргыз Республикасынын Президенти уюштурган мамлекеттик структура-

лар, ошондой эле Кыргыз Республикасындагы жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу

органдары дин уюмдарынын өтүнүчтөрү боюнча аларга уюштуруучулук, юриди-

калык, социалдык, чарбалык жана башка маселелерди чечүүдө зарыл жардам

көрсөтөт.

22-статья. Дин тутуу эркиндиги жана дин уюмдары жөнүндөгү законду

бузгандыгы үчүн жоопкерчилик

Дин тутуу эркиндиги жана дин уюмдары жөнүндөгү законду бузууга

күнөөлүү кызмат адамдары жана граждандар Кыргыз Республикасынын зако-

нунда белгиленгендей жоопкерчилик тартышат.

23-статья. Эл аралык келишимдер

Эгерде Кыргыз Республикасы катышкан эл аралык келишим менен Кыргыз

Республикасынын дин тутуу эркиндиги жана дин уюмдары жөнүндөгү закондо

камтылгандан башка эрежелер белгиленген болсо анда эл аралык келишим-

дердин эрежелери колдонулат.

Кыргыз Республикасынын Президенти А.Акаев