Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасында жекече турак-жай курулушу жөнүндө» Мыйзамы

1-статья. Кыргыз Республикасынын граждандарынын жекече турак жайга укугу

Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык республиканын граждандары жекече турак жайга укуктуу. Бул укук мамлекет тарабынан жекече турак жай курулушун өнүктүрүүгө, колдонулуп жаткан жекече турак жай фондусун коргоого, ушул Закондун жана башка закон актыларынын негизинде жеке турак үйлөрдү курууга жер участкаларын адилеттик менен бөлүштүрүүгө көмөк көрсөтүү менен камсыз кылынат. Закондо каралган негизден жана тартиптен башка учурларда эч ким ээлеген турак үйүнөн чыгарылышы же жеке турак үйүн пайдалануу укугунун чектелиши мүмкүн эмес. Турак жай укуктарын ишке ашырууда анын максатына каршы аракеттенүүгө же башка граждандардын, ошондой эле мамлекеттик жана башка уюмдардын укуктарын бузууга жол берилбейт.

2-статья. "Кыргыз Республикасында жекече турак жай курулушу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Законунун милдеттери

Жекече турак жай курулушуна граждандардын укуктарын камсыз кылуу, жеке үй куруучунун керектөө укуктарын коргоо, жекече турак үйдүн техникалык жана архитектуралык деңгээлин жогорулатууга көмөк көрсөтүү, ошондой эле турак жай мамилелери жагынан закондуулукту чыңдоо максатында мамлекет менен жеке үй куруучулардын ортосундагы өз ара мамилелерди жөнгө салуу "Кыргыз Республикасында жекече турак жай курулушу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Законунун милдетине жатат.

3-статья. Жекече турак жай фондусун калыптандыруу

Кыргыз Республикасынын аймагында жайгашкан жекече турак үйлөр жекече турак жай фондусун түзөт. Жекече турак жай фондусу жаңы курулуштун, шаарлардагы жана айыл жериндеги жекече турак үйлөрдүн, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, мамлекеттик жана башка уюмдарга таандык болгон квартираларды жана үйлөрдү граждандардын жеке менчикке алышынын (сатып алышынын), сатууга курулган жекече турак үйлөрдү, көп кабаттуу турак үйлөрдөгү жана граждандардын менчигиндеги турак жай-курулуш кооперативдеринин квартираларын аукциондон сатып алуунун эсебинен калыптанат. (КР 2011-жылдын 13-декабрындагы № 236 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

4-статья. Жекече турак үйдүн жашай турган жана жалпы аянтынын нормасы

Граждандардын өздүк эмгек кирешелеринин эсебинен тургузула турган үйдүн адам жашай турган жана жалпы аянтынын максималдык өлчөмү турак үйдү курууга бөлүнгөн жер участогунун аянты менен гана чектелет. Жашай турган жана жалпы аянтынын минималдык өлчөмү ошол райондун санитардык-техникалык нормаларына ылайык келүүгө тийиш.

5-статья. Жекече турак жай курулушуна жер участогун бөлүү

Жер участокторун бөлүү жана жекече турак үйлөрдү жайгаштыруу мыйзамдарда белгиленген тартипте бекитилген калктуу пункттардын башкы пландарына, деталдык пландаштыруу долбоорлоруна ылайык жүзөгө ашырылат. Жекече турак жай курулушуна жер участкаларын бөлүүнүн тартиби ушул закон жана Кыргыз Республикасынын башка закон актылары менен аныкталат. Жекече турак жай курулушуна жер участкаларын берүү жана анын өлчөмдөрү жөнүндө чечим көрсөтүлгөн жерлер карамагында турган жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан кабыл алынат. Граждандардын жеке менчигинде турак үй, квартирасы, же болбосо жалдоо келишими боюнча мамлекеттик жана коомдук турак жай фондусунун үйлөрүндө квартиралары болушу, аларга жер участкасын бөлүп берүүдөн баш тартуу үчүн негиз болуп саналбайт.

6-статья. Жекече турак жай курулушуна жер участкаларын бөлүп берүүнүн тартиби (КР 2011-жылдын 13-декабрындагы № 236 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

7-статья. Жер участкасынын курулуш долбоору (КР 2011-жылдын 13-декабрындагы № 236 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

8-статья. Кыргыз Республикасынын граждандарынын жекече турак үй курууга укугу

Кыргыз Республикасынын граждандары закондо белгиленген тартипте бул максат үчүн бөлүнгөн жер участкасында жекече турак үй курууга укуктуу. Граждандардын жекече эмгек кирешелеринин эсебинен курулган жекече турак үйлөрдүн саны чектелбейт.

9-статья. Жекече турак үйдү куруу үчүн негиз

Жекече турак үйдү куруу Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте белгиленген уруксат берүү документтеринин негизинде жүзөгө ашырылат. (КР 2025-жылдын 31-июлундагы № 184 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

10-статья. Жекече турак үйдү же үйдүн бир бөлүгүн, чарбалык жана турмуш-тиричилик курулуштарын уруксатсыз курулуш деп таануу Закондо белгиленген тартипте бөлүнүп берилбеген жер участкасына жекече турак үйдү же үйдүн бир бөлүгүн, чарбалык жана турмуш-тиричилик курулуштарын куруп алуу уруксатсыз курулуш деп таанылат.

11-статья. Короодогу участокто чарбалык жана турмуш-тиричилик курулуштарын жана курулмаларды куруу жана реконструкциялоо Жарандар короодогу участоктун аймагында курууга документтерди албастан эле чарбалык жана башка турмуш-тиричилик курулуштарын жана курулмаларды, анын ичинде жекече турак үйгө уланган курулмаларды курууга жана реконструкциялоого укуктуу. Мындай жарандар көрсөтүлгөн иштерди мыйзамдарда белгиленген шаар куруу регламентине жана коопсуздук талаптарына ылайык жүзөгө ашырууга милдеттү. Ушул статьяда каралган кыймылсыз мүлк объекттерине укуктарды мамлекеттик каттоо мыйзамдарда белгиленген тартипте жүргүзүлөт. (КР 2011-жылдын 13-декабрындагы № 236 , 2019-жылдын 18-майындагы N 66 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

12-статья. Жер участкаларынын бөлүнүшүн жана жекече турак үйлөрдүн долбоорлонушун контролдоо

Жекече турак үйлөрдү курууга жер участкаларынын бөлүнүшүн жана долбоорлонушун контролдоону архитектура-курулуш иши чөйрөсүндө саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жүзөгө ашырат. (КР 2013-жылдын 24-майындагы №79 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

13-статья. Жер участкаларын бөлүү, долбоорлоо, куруу жана курулуп бүткөн имараттарды жана жайларды пайдаланууга кабыл алуу тартибинин бузулушу үчүн жоопкерчилик

Жер участкаларын бөлүү, долбоорлоо, куруу жана курулуп бүткөн имараттарды жана жайларды пайдаланууга кабыл алуу тартибинин бузулушу үчүн шаар куруу-архитектура ишинин субъектилери Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат. (КР 1995-жылдын 28-сентябрындагы жана 2-ноябрындагы № 31-I Мыйзамынын редакциясына ылайык)

14-статья. Уруксатсыз курулуш үчүн жоопкерчилик

Жекече турак үйдү уруксатсыз кургандыгы үчүн шаар куруу-архитектура ишинин субъектилери Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат. (КР 1995-жылдын 28-сентябрындагы жана 2-ноябрындагы № 31-I Мыйзамынын редакциясына ылайык)

15-статья. Сапатсыз материалдарды, жасалгаларды конструкцияларды берүү үчүн жоопкерчилик (Статьянын аталышы Кыргыз Республикасынын 1995-жылдын 28-сентябрындагы жана 2-ноябрындагы № 31-I Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Жекече курулуш үчүн колдонулуучу материалдардын, буюмдардын жана конструкциялардын сапаты жана техникалык мүнөздөмөлөрү тиешелүү документтер (буюмдун паспорту) менен регламенттелүүгө тийиш. Сапатсыз продукцияны жөнөткөндүгү жана саткандыгы үчүн (тийиштүү стандарттарга жана паспортто көрсөтүлгөн маалыматтарына ылайык келбеген) тапшыруучу жана соода уюмдары белгиленген тартипте мүлктүк жоопкерчилик тартышат.

16-статья. Жекече үй куруучулар сатып алган курулуш материалдарынын, конструкциялардын жана буюмдардын сапатына контроль

Сатып алынган курулуш материалдарынын, конструкциялардын жана буюмдардын сапатына доону архитектура-курулуш иши чөйрөсүндө көзөмөлдөө жана контролдоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органын тартуу менен тиешелүү тараптар 15 күндүн ичинде карап чыгат. Курулуш материалдарынын, буюмдарынын жана конструкциялардын сапатына баа берүү маселелери боюнча компетенттүү органдардын бүтүмү сотко даттандырылышы мүмкүн. Буюмдардын жана конструкциялардын сапатын текшерүү боюнча иштерди жүргүзүүгө кеткен чыгымдарды даярдоочу ишкана тартат. (КР 2013-жылдын 24-майындагы №79 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

17-статья. Жаңыдан курулган жекече турак үйлөрдү пайдалануунун гарантиялык мөөнөттөрү

Өз ишин менчиктин ар кандай формасында же жеке адамдар тарабынан жүргүзүүчү курулуш уюмдары салган жекече турак үйлөргө - 24 айлык гарантиялык мөөнөт белгиленет, ал эми рулон материалдардан салынган үйлөр үчүн пайдаланууга тапшырылган күндөн тартып 18 айдан ашпаган гарантиялык мөөнөт белгиленет. Гарантиялык мөөнөттүн ичинде турак үйдүн менчиктөөчүсү кандайдыр бир кемтигин тапса, архитектура-курулуш иши чөйрөсүндө көзөмөлдөө жана контролдоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органына адистерди чакырат, алар бул маселе боюнча негиздүү корутунду беришет. Корутундуну алган учурдан тартып 5 күндүн ичинде үйдү курган курулуш уюму же жеке адам тийиштүү кемтиктерин өз каражаттарынын эсебинен четтетүүгө милдеттүү. Кемтикти четтетүүдөн же сапатсыз материалдарды алмаштыруудан баш тартуу сотто же мамлекеттик арбитражда даттанылышы мүмкүн. (КР 2013-жылдын 24-майындагы №79 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

18-статья. Жекече турак үйдү сапатсыз кургандыгы үчүн жоопкерчилик

Курулуш уюму тарабынан курулуш нормаларын жана эрежелерин бузуунун кесепетинен конструкциялардын формалары, үйдүн бөлүктөрү бузулушу байкалган жана мындан турак үйдү менчиктөөчүгө кыйла материалдык зыян келтирилген учурда уюм өз каражаттарынын эсебинен үйдүн бузулган бөлүгүн калыбына келтирүүгө милдеттүү. Турак үй пайдаланууга жарабай калгандыгы аныкталган учурдан аны менчиктөөчү курулуш уюмунан үйдүн сметалык толук наркын төлөп берүүнү талап кылууга укуктуу. Көрсөтүлгөн сумманы өндүрүп алуу сот тарабынан доо өндүрүшү тартибинде ишке ашырылат.

19-статья. Жекече турак жай курулушун финансылоо

Жекече турак жай курулушун финансылоо граждандардын (үй куруучулардын) жекече каражаттарынын, банктардын кредиттеринин, ишканалардын, уюмдардын, мекемелердин ссудаларынын, ошондой эле башка булактардын эсебинен жүргүзүлөт, аларды пайдалануу жекече турак жай курулушун бардык чаралар менен өнүктүрүүгө багытталган колдонуудагы закон актыларына каршы келбөөгө тийиш.

20-статья. Жекече турак жай курган граждандарга жеңилдик

Жекече турак жай курган граждандарга берилүүчү жеңилдиктер Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленет.

21-статья. Пайдаланууга киргизилүүчү жекече турак үйдүн ылайыктуулугун баалоо (Статьянын аталышы КР 2019-жылдын 18-майындагы N 66 Мыйзамынын редакциясына ылайык) Пайдаланууга киргизилүүчү жекече турак үйдүн ылайыктуулугун баалоо ыктыярдуу негизде Кыргыз Республикасынын Өкмөтү аныктаган тартипте жүзөгө ашырылат. Эгерде ылайыктуулугун баалоо жүргүзүлбөсө , жекече турак үйдү пайдаланууга берүү менчик ээси тарабынан өз алдынча жүзөгө ашырылат, мында объекттин коопсуздук талаптарына ылайыктуулугу үчүн жоопкерчиликти менчик ээси тартат. Объекттин менчик ээси жекече турак үй курулуп бүткөн күндөн тартып бир айдын ичинде архитектура-курулуш иши чөйрөсүндө саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга объекттин техникалык уруксат регламенттердин талаптарына жана башка ченемдик укуктук актыларга ылайыктуулугу жөнүндө кабарландыруу жөнөтүүгө. Объект келишимдин негизинде курулганда кабарландырууга объекттин мыйзам талаптарына ылайыктуулугун жана менчик ээси аны кабыл алганын ырастаган объекттин менчик ээси менен подряддык курулуш уюмунун ортосундагы объектти кабыл алуу-өткөрүп берүү актысынын көчүрмөсү тиркелет. Архитектура-курулуш иши чөйрөсүндө саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган кабарландырууну алганы жана тиешелүү реестрге ушул объект боюнча маалыматтарды киргизгени жөнүндө ырастоо берет. Белгиленген тартипти бузуу менен курулган объекттерди пайдаланууга берүүгө жол берилбейт. (КР 2011-жылдын 13-декабрындагы № 236, 2019-жылдын 18-майындагы N 66 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

22-статья. Жекече турак үйлөрдү, квартираларды урунуу Жекече турак үйгө, квартирага, короодогу тышкы инженердик коммуникацияларга долбоорлук жана аткаруу документтери объектилерди эксплуатациялоонун бүткүл мезгилинин аралыгында үйдүн ээсинде сакталат. Курулуш конструкцияларынын, жасалгалоо элементтеринин сакталышы мезгили менен жакын арада жана капиталдык оңдоолорду жүргүзүү аркылуу камсыз кылынат, алардын мөөнөтү, мүнөзү жана көлөмү курулуш боюнча тиешелүү нормативдик документтерде аныкталат. Жекече турак үйдүн, квартиралардын адам жашай турган бөлүгүн эксплуатациялоо мезгилинде негизги конструкцияларды бузууга тыюу салынат. Имаратты урунууда анын негизги жана башка конструкциялык элементтеринин ишенимдүүлүгүнүн жана бекемдигинин төмөндөшүнө алып келүүчү аракеттер үчүн жоопкерчилик үйдүн, квартиранын ээсине жүктөлөт.

23-статья. Жекече турак жай фондусун тейлөө жана оңдоо Жекече турак жай фондусун тейлөө жана оңдоо мамлекеттик жана коомдук турак жай фондусу үчүн белгиленген, турак жай фондусун урунуунун жана оңдоонун бирдей эрежелери менен нормаларын милдеттүү түрдө сактоо менен турак үйлөрдүн, квартиралардын ээсинин каражаттарынын эсебинен жүргүзүлөт. Жеке менчиктөө укугунда турак үйлөрү, квартиралары бар граждандар мамлекеттик турак жай-эксплуатациялык жана оңдоо-курулуш уюмдарын, кооперативдерди, жеке фирмаларды кошкондо, бул үйдү, квартираны тейлөө үчүн тиешелүү уюмду өз алдынча аныктайт. Жекече турак жай фондусун көрсөтүлгөн уюмдар тарабынан тейлөө жана оңдоо турак үйдүн менчиктөөчүсү менен келишимдин негизинде ишке ашырылат.

24-статья. Жекече турак үйлөрдү камсыздандыруу Жекече турак үйлөрдү камсыздандыруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте жүзөгө ашырылат. (КР 2011-жылдын 13-декабрындагы № 236 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

25-статья. Жер титирөөдөн жана башка табият кырсыктарынан келтирилген зыяндын ордун толтуруу Жер титиреп, суу ташкындап, жер көчүп жана башка табият кырсыктары болгон учурда жекече турак үйлөргө келтирилген зыян камсыздандыруу кампаниялары тарабынан граждандарга өндүрүлүп берилет. Жер титирөөдөн келтирилген зыянды өндүрүү имарат долбоорго ылайык курулгандыгы жана сейсмикалык туруктуулуктун талаптарына жооп бере тургандыгы аныкталганда гана ишке ашырылат. Зыяндын өлчөмү жана аны өндүрүүнүн тартиби жекече турак үйдү менчиктөөчүлөр менен келишимдин негизинде камсыздандыруу кампаниялары тарабынан аныкталат.

Кыргыз Республикасынын Президенти

А.Акаев