КР Өкмөтүнүн «Биргелешкен суюлтулган газ базаларында жана автогаз толтуруу бекеттеринде суюлтулган көмүрсуутек газдарын технологиялык жоготууну аныктоо методикасын жана Резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты технологиялык жоготууну аныктоо методикасын бекитүү жөнүндө» токтому

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ ТОКТОМ 2011-жылдын 26-июлу № 408 Биргелешкен суюлтулган газ базаларында жана автогаз толтуруу бекеттеринде суюлтулган көмүрсуутек газдарын технологиялык жоготууну аныктоо методикасын жана Резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты технологиялык жоготууну аныктоо методикасын бекитүү жөнүндө Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 270-беренесинин жана "Мунай жана газ жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын жоболоруна ылайык Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ТОКТОМ КЫЛАТ:

1. Төмөнкү тиркелгендер бекитилсин:

- Биргелешкен суюлтулган газ базаларында жана автогаз толтуруу бекеттеринде суюлтулган көмүрсуутек газдарын технологиялык жоготууну аныктоо методикасы;

- Резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты технологиялык жоготууну аныктоо методикасы.

2. Бул токтом расмий жарыяланган күндөн баштап күчүнө кирет.

3. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын отун-энергетикалык комплекси жана минералдык ресурстар бөлүмүнө жүктөлсүн.

Премьер-министр

А.Атамбаев

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 26-июлундагы № 408 токтому менен бекитилген

Биргелешкен суюлтулган газ базаларында жана автогаз толтуруу бекеттеринде суюлтулган көмүрсуутек газдарын технологиялык жоготууну аныктоо МЕТОДИКАСЫ

(КР Өкмөтүнүн 2012-жылдын 14-майындагы № 284 токтомунун редакциясына ылайык)

1. Жалпы жоболор жана колдонуу жааты

2. Терминдер жана аныктамалар

3. СКГны технологиялык жоготуунун түзүмү

4. БСГБдагы СКГны жоготууну эсептөө

5. СКГны АГТБда жоготууну эсептөө

6. СКГны АГТБда жоготууну эсептөө

7. СКГны жалпы жоготуулар

8. СКГны мезгил ичинде жоготуу ченеми

9. Технологиялык жоготууларды эсептөөнүн мисалдары

1. Жалпы жоболор жана колдонуу жааты

1. Бул Методика биргелешкен суюлтулган газ базаларын жана автогаз толтуруу бекеттерин пайдалануу жана оңдоо боюнча колдонуудагы техникалык талаптарды аткарууда гана орун алган суюлтулган көмүрсуутек газын (мындан ары - СКГ) технологиялык жоготууларды эсептөөнү аныктоо үчүн иштелип чыккан.

2. Авариялык жагдайлардагы жоготуулар Методикада эсепке алынбайт. Ушул Методикага ылайык эсептелүүчү суюлтулган көмүрсуутек газын жоготуулар чектүү болуп саналат жана СКГ иш жүзүндө жетишпеген учурларда гана колдонулат. Жетпей калуу фактысы аныкталганга чейин СКГны эсептен чыгарууга тыюу салынат. Эсептөө ыкмалары отчеттук мезгил үчүн СКГ жоготууларын табууга мүмкүндүк берет.

3. Бул Методика СКГ жоготууларын эсептөөнүн тартибин бекитет жана СКГны кабыл алууну, берүүнү жана сактоону ишке ашырган объекттерде колдонуу үчүн киргизилет.

2. Терминдер жана аныктамалар

4 Резервуарларды тазалоодо технологиялык жоготууларды аныктоо үчүн мунайзаттары ушул методикага тиркелген 4-таблица боюнча I, II жана III топторго бөлүнөт. Технологиялык жоготуулардын ченемдери илээшкичтигине жана буулангычтыгынын деңгээлине карата I, II жана III топторго кирген мунайзаты үчүн ушул методикага тиркелген тиешелүү түрдөгү 1, 2, 3-таблицаларда белгиленген. (КР Өкмөтүнүн 2012-жылдын 14-майындагы № 284 токтомунун редакциясына ылайык)

3. СКГны технологиялык жоготуунун түзүмү

5. СКГны технологиялык жоготуу төмөнкүдөй операцияларда болот:

- темир жол цистерналарынан куюп алуу, автомобиль цистерналарынан куюп алуу;

- автоцистерналарын, газбаллон автомобилдерин, СКГ баллондорун толтуруу;

- оңдоо (газбаллон автомобилдеринин идиштерин, цистерналарды, баллондорду техникалык тейлөө, оңдоо жана кайра күбөлөндүрүү, бекитүүчү арматураны оңдоо жана алмаштыруу, компрессорлорду жана насосторду оңдоо);

- СКГны сактоо парктарын пайдалануу (СКГнын идиштерин кургатуу);

- СКГны сактоо (табигый жоготуу).

6. Күбөлөндүрүү максатында оңдоо үчүн бир жылда ишти токтотуунун саны жабдууну оңдоо жана пайдалануу боюнча нормативдик документтерге (заводдук нускамаларга, оңдоо графиктерине ж.б.) туура келүүгө тийиш.

4. БСГБдагы СКГны жоготууну эсептөө

7. СКГны темир жол цистерналарынан куюп алуудагы жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

ж г вз Пж = №ц * (Пж + Пж + Пж ), (кг), (1)

мында №ц - белгилүү бир мезгилде бошотулган темир жол цистернала- рынын саны; ж Пж - бир цистернаны бошотууда жоготулган суюк абалдагы СКГ, (кг); г Пж - бир цистернаны бошотууда жоготулган газ абалындагы СКГ, (кг); вз Пж - СКГны жоготуу, куюп алынгандан кийин газ абалындагы СКГнын бир цистернанын көлөмүн толтурган өлчөмдө кайта- рылышы түрүндө болот, (кг).

ж Пж = 2 * Рж * Vш, (кг), (2)

мында 2 - бир цистернаны бошотуудагы куюштуруу линияларынын саны; Рж - СКГнын суюк абалдагы тыгыздыгы, (кг/куб.м) (компоненти- нин курамына жана температурасына жараша аныкталат); Vш - куюу-куюп алуу шлангынын көлөмү, (куб.м).

2

П x dш Vш = ------ 10^(-6) x Lш, (куб.м) (3)

4

мында П - "пи" саны; dш - шлангдын ички диаметри, (мм); 10^(-6) - өткөрүү коэффициенти (ммдан мга); Lш - шлангдын узундугу, (м).

г Пж = Рг * Vш, (кг), (4)

мында Рг - газ абалындагы СКГнын тыгыздыгы, (кг/куб.м) (компонен- тинин курамына жана температурасына жараша аныкталат); Vш - газ абалындагы шланганын көлөмү; (куб.м) (3) формуласы боюнча аныкталат.

вз Пж = Рг * Vц, (кг), (5)(1)

мында Vц, - бир цистернанын көлөмү, (куб.м).

8. Автоцистерналарга куюудагы (толтуруудагы) жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

Па = №a * Рж * Vш, (кг/мезгил), (6)

мында №a - белгилүү бир мезгилде толтурулуучу автоцистерналардын саны, (даана); Рж - СКГнын суюк абалдагы тыгыздыгы, (кг/куб.м); Vш - толтурулган шлангдын көлөмү, (куб.м), (3) формула боюн- ча аныкталат.

9. Газбаллон автомобилдерин толтуруудагы жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Пгб = 1,3 * 10^(-3) * №гб * Рж, (кг/мезгил), (7)

мында 1,3 - автомобилде орнотулган бир газбаллонду толтуруудагы СКГны жоготуу, (л); 10^(-3) - өткөрүү коэффициенти (лден куб.мга); №гб - бир жыл ичинде толтурулуучу, автомобилде орнотулган газбаллондордун саны, (даана); Рж - СКГнын суюк абалдагы тыгыздыгы, (кг/куб.м).

10. Баллондорду толтуруудагы жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

Пб = №1 * Рж * V1, + №2 + Рж * V2, (кг/мезгил), (8)

мында №1 - мезгил ичинде толтурулган 5 л жана 27 л сыйымдуулуктагы баллондордун саны, (даана); №2 - мезгил ичинде толтурулган 50 л сыйымдуулуктагы баллон- дордун саны, (даана); V1 - 5 л жана 27 л баллондор үчүн толтуруучу түзүлүштүн бош- тугунун көлөмү, (куб.м); V2 - 50 л өлчөмдөгү баллондор үчүн толтуруучу түзүлүштүн боштугунун көлөмү, (куб.м); Рж - СКГнын суюк абалдагы тыгыздыгы, (кг/куб.м).

11. БСГБдагы жабдууну оңдоого жана күбөлөндүрүүгө байланыштуу идиштерди (резервуарларды, цистерналарды, газбаллон автомобилдеринин баллондорун жана баллондорду) бошотуудагы жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

Пр = E № * V * Рг = (№1 * V1 + №2 * V2 + №3 * V3 + ...) * Рг, (9) (кг/мезгил),

мында № - белгилүү бир мезгил ичинде бир идишти күбөлөндүрүүнүн, оңдоонун саны; V - оңдолууга жана күбөлөндүрүүгө тийиш идиштин көлөмү; (куб.м); Рг - СКГнын газ абалындагы тыгыздыгы, (кг/куб.м).

12. Идиштерди (резервуарларды, цистерналарды, газбаллон автомобилдеринин баллондорун) оңдоодон кийин же пайдаланууга киргизүүнүн алдында үйлөтүп тазалоодогу жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

Ппр = 3 * V * Рг * К, (кг/мезгил), (10)

Кнач. мында 3 = L№ * ----- Ккон.

мында L№ = 1,15 - үйлөтүп тазалоонун бир кылка эместигин эсепке алуунун коэффициенти; Кнач. = 100 - үйлөтүп тазалоонун башындагы абанын топтолуусу, (%); Ккон. = 5 - үйлөтүп тазалоонун аягындагы абанын топтолуусу, (%); V - идиштин көлөмү, (куб.м); Рг - үйлөтүп тазалоого колдонулган газдын тыгыздыгы, (кг/куб.м); К - отчеттук мезгил ичиндеги оңдоодон кийин үйлөтүп тазалоолордун саны.

13. Бекитүүчү арматураны алмаштыруудагы жана оңдоодогу жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

ж г пр Пзам. = Пзам. + Пзам. + Пзам., (кг/мезгил), (11)

мында Пзам. - бекитүүчү арматураны оңдоонун алдында өткөргүч түтүктү бошотуу учурунда суюк абалдагы СКГны жого- туу, (кг/мезгил); г Пзам. - бекитүүчү арматураны оңдоонун алдында өткөргүч түтүктү бошотуу учурунда газ абалындагы СКГны жого- туу, (кг/мезгил); пр Пзам. - бекитүүчү арматураны оңдоодон же алмаштыруудан ки- йин өткөргүч түтүктү үйлөтүп тазалоодогу СКГны жо- готуу, (кг/мезгил).

ж ж Пзам. = №зам. * Vж * Рж, (кг/мезгил), (12)

ж мында №зам. - оңдоонун алдында бошотуш керек болгон, суюк абалдагы СКГны өткөрүүчү түтүктөрдөгү бекитүүчү арматураларды оңдоолордун жана алмаштыруулардын саны; Vж - оңдоонун алдында бошотуш керек болгон, суюк абалдагы СКГны өткөрүүчү түтүктөрдүн көлөмү, (куб.м), (3) формула боюнча аныкталат; Рж - СКГнын суюк абалдагы тыгыздыгы, (кг/куб.м).

г г Пзам. = №зам. * Vг * Рг, (кг/мезгил), (13)

г мында №зам. - оңдоонун алдында бошотуш керек болгон, суюк абалдагы СКГны өткөрүүчү түтүктөрдөгү бекитүүчү арматураларды оңдоолордун жана алмаштыруулардын саны; Vг - оңдоонун алдында бошотуш керек болгон суюк абалдагы СКГны өткөрүүчү түтүктөрдүн көлөмү, (куб.м), (3) формула боюнча аныкталат; Рг - СКГнын газ абалындагы тыгыздыгы, (кг/куб.м).

пр г ж Пзам. = 3 * (№зам. * Vг + №зам. * Vж) * Рг, (кг/мезгил), (14)

мында Рг - оңдоодон кийин пайдаланууга киргизүүнүн алдында өткөрүүчү түтүктөрдү үйлөтүп тазалоого колдонулган газдын тыгыздыгы; мында 3 = L№ * Кнач./Ккон.; L№ = 1,15 - үйлөтүп тазалоонун бир ыктай эместигин эсепке алуу- нун коэффициенти; Кнач. = 100 - үйлөтүп тазалоонун башындагы абанын топтолуусу, (%); Ккон. = 5 - үйлөтүп тазалоонун аягындагы абанын топтолуусу, (%).

14. Компрессорлорду оңдоо учурунда СКГны жоготууну эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

Пк = 4 * E №к * Kк * Vк * Рг, (кг/мезгил), (15)

мында 4 - токтоолордун учурунда газды бир жолку жоготууну жана компрессорлорду оңдогондон кийин пайдаланууга киргизүүдө үйлөтүп тазалоо учурунда 3 жолку жоготууларды эсепке алуу коэффициенти; №к - бир жыл ичинде бир типтүү компрессорлорду оңдоого токто- туулардын саны; Кк - бир типтүү компрессорлордун саны; Vк - бир типтүү компрессорлордун цилиндринин боштугунун жана өткөргүч түтүктөрдүн бекитүүчү арматурага чейинки көлөмү, (куб.м); Рг - газдын тыгыздыгы, (кг/куб.м).

15. Насосторду оңдоо учурунда СКГны жоготууну эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:

Пн = E №н * Kн * Vн * Рж + 3 * E №н * Kн * Vн * Рг, (16) (кг/мезгил),

мында №н - бир жыл ичинде бир типтүү насосторду оңдоого токтотуу- лардын саны; Кн - бир типтүү насостордун саны; Vн - бир типтүү насостордун боштугунун жана өткөргүч түтүктөрдүн бекитүүчү арматурага чейинки көлөмү, (куб.м); Рж - оңдоого токтотуу учурунда бошотулган СКГнын суюк абал- дагы тыгыздыгы, (кг/куб.м); Рг - оңдогондон кийин пайдаланууга киргизүүнүн алдында на- состорду жана өткөрүү түтүктөрүн үйлөтүп тазалоого кол- донулган СКГнын газ абалынын тыгыздыгы, (кг/куб.м).

16. СКГнын идиштерин кургатуу учурундагы жоготууларды эсептөө төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Пд = 1,5 * №д, (кг/мезгил), (17)

мында 1,5 - бир жолку кургатуу учурунда бир идиштен жоготулган СКГнын орточо саны, (кг); №д - отчеттук мезгил ичиндеги кургатуу операцияларынын са- ны.

17. Сактоочу клапандарды текшерүү учурунда жоготууларды эсептөө төмөнкү формула(2) боюнча жүргүзүлөт:

Ппред. = 0,01 * E K * (альфа) * F * B * \/ Pг (P1-Р2), (18) (кг/мезгил),

мында 0,01 - өлчөмсүз коэффициент; К - бирдей диаметрлүү идиштеги бирдей басымдагы бир типтүү клапандардын саны; F - клапандын акма бөлүгүндөгү кесилишкен аянт, (кв.мм); альфа - чыгым коэффициенти, клапандын паспортунда келтирил- ген; В - герметикалык эмес коэффициент, 1,1ге барабар; (P1-Р2) - баштапкы жана акыркы басымдардын көрсөткүчтөрүндөгү айырма, (кг/кв.см); Рг - идиштеги СКГнын газ абалындагы тыгыздыгы, (кг/куб.м).

5. СКГны сактоо учурундагы жоготууларды эсептөө

(табигый жоготуу)

18. СКГны сактоо учурундагы жоготууларды эсептөө (табигый жоготуу) төмөнкү формула боюнча эсептелет:

Пхр = 0,001 * Hхр * V * Рж * Т, (кг/мезгил), (19)(3)

мында Нхр - СКГны сактоо учурундагы табигый жоготуунун ченеми, (кг/т. сут.); 0,001 - лден куб.мга өткөрүү коэффициенти; V - СКГ сакталган идиштин геометриялык көлөмү, (куб.м); Рж - СКГнын суюк абалдагы тыгыздыгы, (кг/куб.м); Т - бир жыл ичинде СКГны идиште сактоонун узактыгы (сут./жыл).

19. Сактоо учурундагы табигый жоготуунун ченеми (Нхр) төмөнкү формула боюнча эсептелет:

Hхр = 24 * 10^(3) * K1 * Кр * Kт * Кг * Kс * В * Pа/Pж, (20) (кг/т. сут.),

мында 24 - бир суткадагы сааттардын саны; 10^(3) - тоннадан килограммга өткөрүү коэффициенти; К1 - жылчыкчыздыктын өзгөрүү коэффициенти, К1 = 0,2-0,5, эсептөөлөрдө К1 = 0,3 деп алынган; Кр - аба менен текшерүү аркылуу пайдалануудагы басым чоңдук- тарынын айырмасын эсепке алуу коэффициенти; Кт - аба менен текшерүү аркылуу пайдалануудагы температура айырмасын эсепке алуу коэффициенти; Кг - аба менен текшерүү аркылуу пайдалануудагы жана сактоо- догу газдардын ортосундагы айырманы эсепке алуу коэффи- циенти; Кс - продукттун касиеттеринин идеалдуу газдын касиеттеринен айырмаланганын эсепке алуу коэффициенти; В - жылчыксыздыктын коэффициенти (Мамлекеттик шаардык тех- никалык көзөмөлдөөнүн эрежелерине ылайык алынат), 1/са- ат, эсептөөлөрдө В = 0,001 1/саат деп алынган; Ра - аба менен текшерүү шарттарындагы азоттун тыгыздыгы (аба менен текшерүү жүргүзүүгө пайдаланылат), (кг/куб.м); Рж - продуктту сактоо шарттарындагы тыгыздыгы, (кг/куб.м); Кр - коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Кр = Р/Ри, (21)

мында Р - сактоо учурундагы идиштеги басым, атм (Мпа); Ри - аба менен текшерүү учурундагы басым, атм (Мпа); Кт - коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

_ Tu Kт = \/ --, (22) Т

мында Тu - аба менен текшерүү учурундагы идиштеги температура, К (чөйрөнүн жайкы орточо температурасына барабар деп алы- нат); Т - сактоо учурундагы идиштеги температура, (К).

20. Пропан-бутан аралашмасын табигый жоготуунун ченемдери (Нхр) 1-таблицада берилген.

6. СКГны АГТБда жоготууну эсептөө

21. Автоцистерналардан СКГны сактоо базасынын резервуарларына куюп алуудагы жоготуулар төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Пслив а/ц = Рж * Vш, (23)

мында Рж - СКГнын суюк абалдагы тыгыздыгы, (кг/куб.м) (компоненти- нин курамына жана температурасына жараша аныкталат); Vш - куюштуруу шлангынын көлөмү, (куб.м).

2

Vш = 0,785 * 10^(-6) * dш * Lш, (куб.м),

мында dш - шлангдын ички диаметри, (мм); Lш - шлангдын узундугу, (м).

22. Газ баллон автомобилдерин толтуруу учурундагы СКГны жоготуулар ушул Методиканын 9-пунктундагыдай аныкталат.

23. АГТБдагы жабдууну оңдоого байланышкан иштер учурундагы СКГны жоготуулар ушул Методиканын 11-пунктундагыдай аныкталат.

7. СКГны жалпы жоготуулар

24. БСГБда (АГТБда) СКГны отчеттук мезгил ичиндеги жалпы жоготуулар ар бир берене боюнча жоготууларды суммалоо менен табылат:

П = (Пж+Па+Пгб+Пб+Пр+Ппр+Пзам+Пк+Пи+Пд+Ппред+Пхр) * 1,05, (24) (кг/мезгил)

мында 1,05 - эсепке алынбаган жоготуулардын коэффициенти (пландалбаган иштер, тараза түзүлүштөрүнүн каталары, СКГнын физикалык-химиялык касиеттеринин (басым жана температура) орто маанилери).

8. СКГны мезгил ичинде жоготуу ченеми

25. СКГны бир жыл ичинде жоготуунун проценттик ченеми төмөнкү формула боюнча аныкталат:

0,1 П Н = ----- (25) Р

мында П - мезгил ичиндеги жалпы жоготуулар, (кг); Р - отчеттук мезгил ичиндеги СКГны сатуу, (т); 0,1 - кгдан тга өткөрүү коэффициенти % менен. Эскертүү: (*) - формулалардын оң жагындагы тегерек кашаларда ( ) формуланын катардык номери көрсөтүлгөн.

9. Технологиялык жоготууларды эсептөөнүн мисалдары

№ 1 мисал

Темир жол цистерналарын бошотуу учурундагы жоготууларды эсептөө төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт: инвентаризация ортосундагы мезгилде БСГБга номиналдуу көлөмү 75,7 куб.мга барабар СКГ менен 4 темир жол цистернасы келди. Цистерналар БСГБга келгенде чөйрөнүн температурасы +10 град. Цельсия, газдын компонентинин курамы 70 процент (%) пропан жана 30 процент (%) бутан болгон. Суюк абалдагы СКГны жоготууну эсептөө (2) формула боюнча жүргүзүлөт:

ж Пж = 2 * Рж * Vш, dш = 38 (мм); Lш = 6 (м); Vш - куюштуруу шланганын көлөмү, (м).

2

П x dш Vш = ------ 10^(-6) x Lш, куб.м,

4

мында П = 3,14 - "пи" саны; dш - шлангдын ички диаметри, мм; 10^(-6) - ммден мге өткөрүү коэффициенти; Lш - куюп алуу шлангынын узундугу, м; Vш - куюштуруу шлангынын көлөмү, куб.м.

2 2 П x dш 3,14 * 38 Vш = ------ 10^(-6) * Lш = ---------- * 10^(-6) * 6 = 0,0068 куб.м 4 4

№ 2, 3 таблицалар боюнча аныкталат:

Рж = 535 (кг/куб.м).

Натыйжада, бир цистернадан суюк абалдагы жоготуу (2) формула боюнча төмөнкүгө барабар:

ж Пж = 2 * Рж * Vш = 2 * 535 * 0,0068 = 7,3 (кг).

Газ абалындагы СКГны жоготууну эсептөө (4) формуласы боюнча жүргүзүлөт:

г Пж = Рг * Vш

dш = 38 (мм(*)); Lш = 6 (м); 2 2 Vш = 0,785 * 10^(-6) * dш * Lш * 0,785 * 10^(-6) * 38 * 6 = 0,0068 (куб.м). № 2, 3 таблицалары боюнча аныкталат:

Рж = 7,0 (кг/куб.м).

Натыйжада 1 цистернадан газ абалындагы жоготуу, (4) формула боюнча төмөнкүгө барабар:

г Пж = Рг * Vш = 7 * 0,0068 = 0,05 (кг).

СКГ көлөм-масса методу менен кабыл алынган учурларда СКГны жоготуу газ абалындагы СКГнын бир цистернанын көлөмүн толтурган кайтарылышы түрүндө (5) формула боюнча аныкталат:

вз Пж = Рг * Vц = 7 * 75,7 - 530 (кг).

4 темир жол цистернасындагы жалпы жоготуу (1) формула боюнча эсептелет: ж г вз Пж = №ц * (Пж + Пж + Пж ) = 4 * (7,3 + 0,05 + 530) = 2149 (кг).

№ 2 мисал

Автоцистерналарды толтуруудагы жоготууларды эсептөө төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт: Суюк абалдагы СКГны жоготуу (6) формула боюнча эсептелет:

Па = №а * Рж * Vш

Эсептөө үчүн баштапкы маалыматтар: №a = 3; Рж = 535 (кг/куб.м); 2 2 Vш = 0,785 * 10^(-6) * dш * Lш = 0,785 * 10^(-6) * 38 * 8 = 0,0091 (куб.м).

Натыйжада 1 цистернадан суюк абалындагы жоготуу (6) формула боюнча төмөнкүгө барабар:

Па = №a * Рж * Vш = 3 * 535 * 0,0091 = 14,6 (кг).

№ 3 мисал

Баллондорду толтуруу учурундагы жоготууну эсептөө төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт: Эсептөө үчүн баштапкы маалыматтар: №1 = 27 (л) сыйымдуулуктагы 6000 баллон; №2 = 50 (л) сыйымдуулуктагы 700 баллон; Рж = 535 (кг/куб.м); V1 = 0,0000304 (куб.м); V2 = 0,0000147 (куб.м). Баштапкы маалыматтардын негизинде (8) формула боюнча эсептелет:

Пб = №1 * Рж * V1 + №2 * Рж * V2 = 6000 * 535 * 0,0000304 + + 700 * 535 * 0,0000147 = 103,1 (кг).

№ 4 мисал

СКГны сактоодогу жоготууларды (табигый жоготууларды) эсептөө төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт: Эсептөө үчүн баштапкы маалыматтар: курчап турган абанын орточо айлык температурасы = +10 град. Цельсия; Нхр = 0,181 (кг/т сут.) (1-таблица боюнча); V = 960 (куб.м) (160 куб.м 6 идиш); Рж = 535 (кг/куб.м); Т = 31 (күн). Баштапкы маалыматтардын негизинде (19) формула боюнча эсептелет:

Пхр = 0,001 * Нхр * V * Рж * Т = 0,001 * 0,181 * 960 * 535 * 31 = 2881,8 (кг).

1-таблица

Кабыл алуу жана сордуруп алуу мезгилин кошкондо, пропан-бутан фракциясы үчүн сактоо мезгилиндеги табигый жоготуунун ченемдери, Нхр, кг/т. сут.

2-таблица

Суюк пропандын жана анын байытылган бууларынын мүнөздөмөсү

3-таблица

Суюк н-бутандын жана анын байытылган бууларынын мүнөздөмөсү

вз (1) СКГны массалык метод менен кабыл алууда Пж эсепке алынбайт. вз Пж СКГны көлөмдүк-массалык метод менен кабыл алууда гана эсепке алынат. (2) (18) формуласы "Басым астында иштеген идиштерди орнотуу жана коопсуз пайдалануунун эрежелеринде" келтирилген сактоочу клапандар аркылуу газдын чыгымдалышын эсептөөнүн формуласынын негизинде жана клапандын иштөө убактысы 2 секунд, текшерүүлөр жылына 12 жолу болгон шарттар үчүн киргизилген. (3) Сактоо учурундагы табигый жоготуу газды иштетүүдөгү продукту сактоо жана ташуу учурунда продуктту табигый жоготуунун ченемдерин эсептөө боюнча методикалык колдонмонун негизинде эсептелет. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 26-июлундагы № 408 токтому менен бекитилген

Резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты технологиялык жоготууну аныктоо МЕТОДИКАСЫ

1. Жалпы жоболор

2. Резервуарларды тазалоо учурундагы мунайзатты технологиялык

жоготуунун ченемдери

1. Жалпы жоболор

1. Резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты технологиялык жоготууну аныктоонун ушул методикасы (мындан ары - Методика) резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты (мындан ары - МЗ) жоготууну эсептөөнүн тартибин белгилейт жана менчигинин түрүнө карабастан мунай базаларында жана май куюу бекеттеринде (мындан ары - МКБ) колдонуу үчүн киргизилет.

2. Ченемдер бардык киргизилип жаткан, иштеп жаткан жана кайра курулуп жаткан мунай базаларында, күйүүчү май кампаларында, МКБларда колдонулат жана резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты кайтарылгыс жоготууну жана анын сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасында жоготууну аныктоодо колдонулуу үчүн арналган.

3. Ченемдер вертикалдык, анын ичинде понтондор жана калкыма капкактар менен жабдылган резервуарларга жана горизонталдык (жер үстүндөгү жана жер астындагы) резервуарларга колдонулат.

4. Ченемдер илээшкичтигине жана буулангычтыгына карата I, II жана III топторго кирген мунайзаты үчүн белгиленген. Мунайзатты I, II жана III топторго бөлүштүрүү ушул Методикага тиркелген тиешелүү түрдөгү 1, 2, 3-таблицаларда келтирилген.

5. Резервуарларды тазалоо боюнча технологиялык операциялардын процессинде мунайзатынын олуттуу бөлүгү кондициясын сактап калат, б.а. стандарттардын талаптарына жооп берет, мунайзатынын бир бөлүгү кайтарылгыс жоготулат, ал эми дагы бир бөлүгүнүн сапаттык көрсөткүчтөрү төмөндөйт.

6. Желдетүүнүн, жууп чыгуунун, буулантып чыгуунун, механикалык жол менен же кол менен тазалоонун жана башка операциялардын натыйжасында эсепке алынган жоготуулар мунайзатын кайтарылгыс жоготуу болуп эсептелет.

7. Мунайзатын кайтарылгыс жоготуу масса бирдиктеринде белгиленет жана эсепке алуу документтерин тариздөөдө эсептен чыгарылууга тийиш.

8. Сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу иштетилген мунайзат аралашмасына (мындан ары - ИМА) которулган мунайзатын масса бирдиктеринде белгиленген.

9. Кайтарылгыс жоготуу жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасында жоготуу ченемдери катары резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты жоготуунун чоңдуктары кабыл алынат, алар физикалык-химиялык сапаттарга, ошондой эле техникалык каражаттарга жана резервуарларды тазалоо технологияларына жараша болот.

10. Резервуарлар мезгил-мезгили менен тазаланып турушу керек. Резервуарлар ошондой эле тазалоонун, бөлүктөрдү жазуунун, ички бетине дат бастырбаган жабууларды сыйпоонун, мунайзатын алмаштыруунун алдында да тазаланышы керек.

11. Резервуарларды тазалоо коопсуздук техникасын жана өрт коопсуздугунун талаптарын сактоо менен аткарылат.

12. Негизги мунайзатты резервуардан куюп алган соң, анын ички беттеринде жана түбүндө насос сорбогон технологиялык калдык калат. Технологиялык калдыктын массасы мунайзаттын түрүнө, тибине жана резервуардын техникалык абалына, аны тазалабастан иштетүүнүн узактыгына жараша болот.

13. Резервуардын ички беттерине жабышып калган мунайзаттын массасы (М, кг) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

M = Kн x S, (1)

мында Кн - мунайзаттын вертикалдык металл бетке жабышуу коэффициенти (кг/кв.м); S - жабышуу бетинин аянты (кв.м). II жана III топтордогу мунайзаттын жабышуу коэффициенти эксперимент жүзүндө аныкталат жана 1,3-5,3 кг/кв.м түзөт.

14. Резервуарлардын вертикалдык цилиндр түрдүү бетинин аянтына жабышуу аянты төмөнкү формула боюнча аныкталат:

S = 2 х р х r х Н, (2)

мында р - "пи" саны; r - резервуардын метр менен берилген ички радиусу; Н - резервуардын капталынын мунай жабышкан бетинин оптималдуу толтурулгандагы метр менен берилген бийиктиги.

15. Резервуарлардын понтондору (калкыма капкактары) бар вертикалдык цилиндр түрдөгү бетинин жабышуу аянты төмөнкү формула боюнча аныкталат:

S = 2 х р х Н х r + р х r2 = р х r х (r + 2 х Н), (3)

мында р - "пи" саны; понтондун (калкыма капкактын) диаметри резервуардын ички диаметрине барабар деп кабыл алынат.

16. Резервуарлардын горизонталдык бетинин жабышуу аянты төмөнкү формулалар боюнча аныкталат:

- түбү жалпак резервуарлар үчүн:

S = 2 x p x r x L + 2 x p x r2 = 2 x p x r x (L + r), (4)

мында S - түбү жалпак резервуардын бетинин жабышуу аянты (кв.м); р - "пи" саны; r - резервуардын таманынын радиусу, метр менен; L - резервуардын цилиндр түрдүү бөлүгүнүн узундугу, метр менен;

- түбү конус түрдүү резервуарлар үчүн:

Sk = 2 x p x r x L + 2 x p x r x l = 2 x p x r x (L + l), (5)

мында Sk - түбү конус түрдүү резервуардын жабышуу бетинин аянты, (кв.м); р - "пи" саны; r - резервуардын цилиндр түрдөгү бөлүгүнүн радиусу, метр менен; l - резервуардын конус түрдөгү түзүүчү бөлүгүнүн узундугу, метр менен;

- түбү сфера түрдүү резервуарлар үчүн:

Sc = 2 x p x r x L + 2 x 2 x p x r x h = 2 x p x r x (6) х (L + 2 x h),

мында Sc - түбү сфера түрдүү резервуардын жабышуу бетинин аянты, (кв.м); р - "пи" саны; h - резервуардын сфера түрдөгү сегментинин бийиктиги метр менен.

17. Мунайзаттын вертикалдык резервуардын түбүндө тунган массасы (M1, кг) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

M1 = 0,7 x p x r2 x h x p, (7)

мында р - "пи" саны; r - резервуардын ички радиусу, (м); h - тунманын катмарынын бийиктиги, (м); r - тунманын тыгыздыгы, (кг/куб.м).

18. Мунайзаттын вертикалдык резервуарда тунган массасы (М2, кг) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

М2 = 0,7 х 0,5 х [l х r - а х (r - h)] х р х L, (8)

мында l - тунманы төмөн жагынан чектеп турган айлананын жаасынын узундугу, (м); r - резервуардын ички радиусу, метр менен; а - тунманы төмөн жагынан чектеп турган хорданын узундугу, метр менен; h - тунманын бийиктиги, метр менен; р - тунманын тыгыздыгы, (кг/куб.м); L - резервуардын узундугу, метр менен. Эскертүү. Тунманын тыгыздыгы 1000ге (кг/куб.м) барабар деп кабыл алынган. Тунмадагы мунайзаттын үлүшү 0,7ге барабар деп кабыл алынган. Параметр катары резервуарларды, темир жол цистерналарын жана мунайзат куюучу кемелерди мунайзаттын калдыктарынан тазалоо боюнча ата мекендик жана чет өлкөлүк илимий-изилдөөчүлүк жана тажрыйбалык-конструктордук иштеринин натыйжаларынын орточо мааниси алынган.

2. Резервуарларды тазалоо учурундагы мунайзатты технологиялык жоготуунун ченемдери

19. Резервуарды I топтогу мунайзаттын калдыктарынан тазалоо төмөнкүдөй ырааттуулукта жүргүзүлөт:

суу толтуруу аркылуу (куюучу-куюп алуучу түтүктүн төмөнкү чегине чейин) "суу үстүнө калкытуу" же башка жол менен резервуарды мунайзаттын калдыктарынан бошотуу; резервуардан сууну мунайзаттын калдыктары менен кошо тазалоочу курулмага (мындан ары - ТК) сордуруп алуу; резервуарды мунайзаттын буу түрүндөгү бөлүгүнөн атайын жасалган же табигый желдетүүнүн жардамы менен бошотуу; резервуарды суу менен жууп чыгуу.

20. Резервуарды тазалоо учурундагы I топтогу мунайзатты кайтарылгыс жоготуу төмөнкүлөрдү камтыйт:

- резервуарды мунайзаттын калдыктарынан бошотуу үчүн толтурулган суу менен жоготуу;

- резервуарды мунайзаттын буу түрүндөгү бөлүгүнөн бошотуу учурунда жоготуу;

- мунайзатты ТКга эмульсия кылганда жоготуу.

21. Резервуарларды тазалоо учурунда I топтогу мунайзатынын сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу ТКга жууп салуучу суудан бөлүнгөн калдыктардан турат.

22. I топтогу мунайзатын кайтарылгыс жоготуунун жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуунун ченемдери № 1 таблицада берилген.

23. Резервуарларды II жана III топтогу мунайзаттан тазалоо илээшкек калдыкты кетириш үчүн аны алдын ала жылытып алуу аркылуу жүргүзүлөт.

Технологиялык процесс төмөнкү операциялардан турат:

- мунайзаттын кыймылдуу калдыгын насос менен бөлүүчү резервуарга соруп алуу;

- мунайзаттын илээшкек калдыгын буу менен (от жагуучу жайдан же ордунан жылдырып жүрүүчү буулантуучу түзүлүштө) ысытуу;

- резервуарды жуу (ысык суу же жуугуч каражат менен);

- мунайзаттын буу түрүндөгү бөлүгүнөн атайын жасалган же табигый желдетүү аркылуу бошотуу;

- түбүндөгү тунманы жок кылуу.

24. II жана III топтогу мунайзатты кайтарылгыс жоготуу төмөнкүлөрдү камтыйт:

- резервуардын капталдарын жана түбүн суу жана жуугуч каражат менен жууп чыгуудагы мунайзатты жоготуу;

- дегазацияда жоготуу;

- мунайзатты ТКга эмульсия кылганда жоготуу.

25. Резервуарларды II-III топтогу мунайзаттан тазалап чыгууда сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготууну алардын ТКдагы жууган суудан жана жуугуч каражаттан бөлүнүп калган калдыктары түзөт.

26. II жана III топтордогу мунайзатты кайтарылгыс жоготуу жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу ченемдери тиешелүү түрдө № 2 жана 3 таблицаларда келтирилген.

27. Резервуардын аталган сыйымдуулугу № 1, 2, 3, 4 таблицаларда келтирилген сыйымдуулукка туура келбеген учурларда, МЗны кайтарылгыс жоготуу жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу төмөнкү формулалар боюнча аныкталат:

№2 = №1 + (№2 - №1) * (V0 - V1) ────────────────────────── (V2 - V1)

же

№0 = №2 + (№2 - №1) * (V2 - V0) ────────────────────────── (V2-V1)

мында №0 - МЗнын аныкталуучу ченемдик жоготуулары (кг); №1 - МЗны жоготуулардын таблица боюнча жакынкы төмөнкү чене- ми (кг); №2 - МЗны жоготуулардын таблица боюнча жакынкы жогорку чене- ми (кг); V0 - жоготуулардын ченеми аныкталуучу резервуардын сыйымдуу- лугу, (куб.м); V1 - резервуардын сыйымдуулугунун таблица боюнча жакынкы төмөнкү мааниси, (куб.м); V2 - резервуардын сыйымдуулугунун таблица боюнча жакынкы жо- горку мааниси, (куб.м). Мисал. 1-топтогу МЗнын 4000 куб.м сыйымдуулуктагы резервуарын тазалоо учурундагы ченемделген жоготууларды аныктоо. Кайтарылгыс жоготуулардын ченеми:

(748 - 423) * (4000 - 3000) №0 = 423 + ─────────────────────────── = 585,5 (кг) же (5000 - 3000)

(748 - 423) * (5000 - 4000) №0 = 748 - ─────────────────────────── = 585,5 (кг) (5000 - 3000)

Сапатынын төмөндөшүнөн жоготуулардын ченеми:

(548 - 381) * (4000 - 3000) №0 = 381 + ─────────────────────────── = 464,5 (кг) же (5000 - 3000)

(548 - 381) * (5000 - 4000) №0 = 548 - ─────────────────────────── = 464,5 (кг) (5000 - 3000)

1-таблица

I топко кирген мунайзатынын резервуарларын тазалоо учурундагы технологиялык жоготуулардын ченемдери

2-таблица

II топко кирген мунайзатынын резервуарларын тазалоо учурундагы технологиялык жоготуулардын ченемдери

3-таблица

III топко кирген мунайзатынын резервуарларын тазалоо учурундагы технологиялык жоготуулардын ченемдери

(3) Бөлчөктүн алымында МЗны кайтарылгыс жоготуунун чоңдугу, бөлүмүндө - ИМАга (кг) которулуучу МЗны жоготуулардын чоңдугу көрсөтүлгөн.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 26-июлундагы № 408 токтому менен бекитилген

Резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты технологиялык жоготууну аныктоо МЕТОДИКАСЫ

1. Жалпы жоболор

2. Резервуарларды тазалоо учурундагы мунайзатты технологиялык жоготуунун ченемдери

1. Жалпы жоболор

1. Резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты технологиялык жоготууну аныктоонун ушул методикасы (мындан ары - Методика) резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты (мындан ары - МЗ) жоготууну эсептөөнүн тартибин белгилейт жана менчигинин түрүнө карабастан мунай базаларында жана май куюу бекеттеринде (мындан ары - МКБ) колдонуу үчүн киргизилет.

2. Ченемдер бардык киргизилип жаткан, иштеп жаткан жана кайра курулуп жаткан мунай базаларында, күйүүчү май кампаларында, МКБларда колдонулат жана резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты кайтарылгыс жоготууну жана анын сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасында жоготууну аныктоодо колдонулуу үчүн арналган.

3. Ченемдер вертикалдык, анын ичинде понтондор жана калкыма капкактар менен жабдылган резервуарларга жана горизонталдык (жер үстүндөгү жана жер астындагы) резервуарларга колдонулат.

4. Ченемдер илээшкичтигине жана буулангычтыгына карата I, II жана III топторго кирген мунайзаты үчүн белгиленген. Мунайзатты I, II жана III топторго бөлүштүрүү ушул Методикага тиркелген тиешелүү түрдөгү 1, 2, 3-таблицаларда келтирилген.

5. Резервуарларды тазалоо боюнча технологиялык операциялардын процессинде мунайзатынын олуттуу бөлүгү кондициясын сактап калат, б.а. стандарттардын талаптарына жооп берет, мунайзатынын бир бөлүгү кайтарылгыс жоготулат, ал эми дагы бир бөлүгүнүн сапаттык көрсөткүчтөрү төмөндөйт.

6. Желдетүүнүн, жууп чыгуунун, буулантып чыгуунун, механикалык жол менен же кол менен тазалоонун жана башка операциялардын натыйжасында эсепке алынган жоготуулар мунайзатын кайтарылгыс жоготуу болуп эсептелет.

7. Мунайзатын кайтарылгыс жоготуу масса бирдиктеринде белгиленет жана эсепке алуу документтерин тариздөөдө эсептен чыгарылууга тийиш.

8. Сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу иштетилген мунайзат аралашмасына (мындан ары - ИМА) которулган мунайзатын масса бирдиктеринде белгиленген.

9. Кайтарылгыс жоготуу жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасында жоготуу ченемдери катары резервуарларды тазалоо учурунда мунайзатты жоготуунун чоңдуктары кабыл алынат, алар физикалык-химиялык сапаттарга, ошондой эле техникалык каражаттарга жана резервуарларды тазалоо технологияларына жараша болот.

10. Резервуарлар мезгил-мезгили менен тазаланып турушу керек. Резервуарлар ошондой эле тазалоонун, бөлүктөрдү жазуунун, ички бетине дат бастырбаган жабууларды сыйпоонун, мунайзатын алмаштыруунун алдында да тазаланышы керек.

11. Резервуарларды тазалоо коопсуздук техникасын жана өрт коопсуздугунун талаптарын сактоо менен аткарылат.

12. Негизги мунайзатты резервуардан куюп алган соң, анын ички беттеринде жана түбүндө насос сорбогон технологиялык калдык калат. Технологиялык калдыктын массасы мунайзаттын түрүнө, тибине жана резервуардын техникалык абалына, аны тазалабастан иштетүүнүн узактыгына жараша болот.

13. Резервуардын ички беттерине жабышып калган мунайзаттын массасы (М, кг) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

M = Kн x S, (1)

мында Кн - мунайзаттын вертикалдык металл бетке жабышуу коэффициенти (кг/кв.м); S - жабышуу бетинин аянты (кв.м). II жана III топтордогу мунайзаттын жабышуу коэффициенти эксперимент жүзүндө аныкталат жана 1,3-5,3 кг/кв.м түзөт.

14. Резервуарлардын вертикалдык цилиндр түрдүү бетинин аянтына жабышуу аянты төмөнкү формула боюнча аныкталат:

S = 2 х р х r х Н, (2)

мында р - "пи" саны; r - резервуардын метр менен берилген ички радиусу; Н - резервуардын капталынын мунай жабышкан бетинин оптималдуу толтурулгандагы метр менен берилген бийиктиги.

15. Резервуарлардын понтондору (калкыма капкактары) бар вертикалдык цилиндр түрдөгү бетинин жабышуу аянты төмөнкү формула боюнча аныкталат:

S = 2 х р х Н х r + р х r2 = р х r х (r + 2 х Н), (3)

мында р - "пи" саны; понтондун (калкыма капкактын) диаметри резервуардын ички диаметрине барабар деп кабыл алынат.

16. Резервуарлардын горизонталдык бетинин жабышуу аянты төмөнкү формулалар боюнча аныкталат:

- түбү жалпак резервуарлар үчүн:

S = 2 x p x r x L + 2 x p x r2 = 2 x p x r x (L + r), (4)

мында S - түбү жалпак резервуардын бетинин жабышуу аянты (кв.м); р - "пи" саны; r - резервуардын таманынын радиусу, метр менен; L - резервуардын цилиндр түрдүү бөлүгүнүн узундугу, метр менен;

- түбү конус түрдүү резервуарлар үчүн:

Sk = 2 x p x r x L + 2 x p x r x l = 2 x p x r x (L + l), (5)

мында Sk - түбү конус түрдүү резервуардын жабышуу бетинин аянты, (кв.м); р - "пи" саны; r - резервуардын цилиндр түрдөгү бөлүгүнүн радиусу, метр менен; l - резервуардын конус түрдөгү түзүүчү бөлүгүнүн узундугу, метр менен;

- түбү сфера түрдүү резервуарлар үчүн:

Sc = 2 x p x r x L + 2 x 2 x p x r x h = 2 x p x r x (6) х (L + 2 x h),

мында Sc - түбү сфера түрдүү резервуардын жабышуу бетинин аянты, (кв.м); р - "пи" саны; h - резервуардын сфера түрдөгү сегментинин бийиктиги метр менен.

17. Мунайзаттын вертикалдык резервуардын түбүндө тунган массасы (M1, кг) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

M1 = 0,7 x p x r2 x h x p, (7)

мында р - "пи" саны; r - резервуардын ички радиусу, (м); h - тунманын катмарынын бийиктиги, (м); r - тунманын тыгыздыгы, (кг/куб.м).

18. Мунайзаттын вертикалдык резервуарда тунган массасы (М2, кг) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

М2 = 0,7 х 0,5 х [l х r - а х (r - h)] х р х L, (8)

мында l - тунманы төмөн жагынан чектеп турган айлананын жаасынын узундугу, (м); r - резервуардын ички радиусу, метр менен; а - тунманы төмөн жагынан чектеп турган хорданын узундугу, метр менен; h - тунманын бийиктиги, метр менен; р - тунманын тыгыздыгы, (кг/куб.м); L - резервуардын узундугу, метр менен. Эскертүү. Тунманын тыгыздыгы 1000ге (кг/куб.м) барабар деп кабыл алынган. Тунмадагы мунайзаттын үлүшү 0,7ге барабар деп кабыл алынган. Параметр катары резервуарларды, темир жол цистерналарын жана мунайзат куюучу кемелерди мунайзаттын калдыктарынан тазалоо боюнча ата мекендик жана чет өлкөлүк илимий-изилдөөчүлүк жана тажрыйбалык-конструктордук иштеринин натыйжаларынын орточо мааниси алынган.

2. Резервуарларды тазалоо учурундагы мунайзатты технологиялык жоготуунун ченемдери

19. Резервуарды I топтогу мунайзаттын калдыктарынан тазалоо төмөнкүдөй ырааттуулукта жүргүзүлөт:

суу толтуруу аркылуу (куюучу-куюп алуучу түтүктүн төмөнкү чегине чейин) "суу үстүнө калкытуу" же башка жол менен резервуарды мунайзаттын калдыктарынан бошотуу; резервуардан сууну мунайзаттын калдыктары менен кошо тазалоочу курулмага (мындан ары - ТК) сордуруп алуу; резервуарды мунайзаттын буу түрүндөгү бөлүгүнөн атайын жасалган же табигый желдетүүнүн жардамы менен бошотуу; резервуарды суу менен жууп чыгуу.

20. Резервуарды тазалоо учурундагы I топтогу мунайзатты кайтарылгыс жоготуу төмөнкүлөрдү камтыйт:

- резервуарды мунайзаттын калдыктарынан бошотуу үчүн толтурулган суу менен жоготуу;

- резервуарды мунайзаттын буу түрүндөгү бөлүгүнөн бошотуу учурунда жоготуу;

- мунайзатты ТКга эмульсия кылганда жоготуу.

21. Резервуарларды тазалоо учурунда I топтогу мунайзатынын сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу ТКга жууп салуучу суудан бөлүнгөн калдыктардан турат.

22. I топтогу мунайзатын кайтарылгыс жоготуунун жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуунун ченемдери № 1 таблицада берилген.

23. Резервуарларды II жана III топтогу мунайзаттан тазалоо илээшкек калдыкты кетириш үчүн аны алдын ала жылытып алуу аркылуу жүргүзүлөт.

Технологиялык процесс төмөнкү операциялардан турат:

- мунайзаттын кыймылдуу калдыгын насос менен бөлүүчү резервуарга соруп алуу;

- мунайзаттын илээшкек калдыгын буу менен (от жагуучу жайдан же ордунан жылдырып жүрүүчү буулантуучу түзүлүштө) ысытуу;

- резервуарды жуу (ысык суу же жуугуч каражат менен);

- мунайзаттын буу түрүндөгү бөлүгүнөн атайын жасалган же табигый желдетүү аркылуу бошотуу;

- түбүндөгү тунманы жок кылуу.

24. II жана III топтогу мунайзатты кайтарылгыс жоготуу төмөнкүлөрдү камтыйт:

- резервуардын капталдарын жана түбүн суу жана жуугуч каражат менен жууп чыгуудагы мунайзатты жоготуу;

- дегазацияда жоготуу;

- мунайзатты ТКга эмульсия кылганда жоготуу.

25. Резервуарларды II-III топтогу мунайзаттан тазалап чыгууда сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготууну алардын ТКдагы жууган суудан жана жуугуч каражаттан бөлүнүп калган калдыктары түзөт.

26. II жана III топтордогу мунайзатты кайтарылгыс жоготуу жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу ченемдери тиешелүү түрдө № 2 жана 3 таблицаларда келтирилген.

27. Резервуардын аталган сыйымдуулугу № 1, 2, 3, 4 таблицаларда келтирилген сыйымдуулукка туура келбеген учурларда, МЗны кайтарылгыс жоготуу жана сапатынын төмөндөшүнүн натыйжасындагы жоготуу төмөнкү формулалар боюнча аныкталат:

№2 = №1 + (№2 - №1) * (V0 - V1) ────────────────────────── (V2 - V1)

же

№0 = №2 + (№2 - №1) * (V2 - V0) ────────────────────────── (V2-V1)

мында №0 - МЗнын аныкталуучу ченемдик жоготуулары (кг); №1 - МЗны жоготуулардын таблица боюнча жакынкы төмөнкү чене- ми (кг); №2 - МЗны жоготуулардын таблица боюнча жакынкы жогорку чене- ми (кг); V0 - жоготуулардын ченеми аныкталуучу резервуардын сыйымдуу- лугу, (куб.м); V1 - резервуардын сыйымдуулугунун таблица боюнча жакынкы төмөнкү мааниси, (куб.м); V2 - резервуардын сыйымдуулугунун таблица боюнча жакынкы жо- горку мааниси, (куб.м). Мисал. 1-топтогу МЗнын 4000 куб.м сыйымдуулуктагы резервуарын тазалоо учурундагы ченемделген жоготууларды аныктоо. Кайтарылгыс жоготуулардын ченеми:

(748 - 423) * (4000 - 3000) №0 = 423 + ─────────────────────────── = 585,5 (кг) же (5000 - 3000)

(748 - 423) * (5000 - 4000) №0 = 748 - ─────────────────────────── = 585,5 (кг) (5000 - 3000)

Сапатынын төмөндөшүнөн жоготуулардын ченеми:

(548 - 381) * (4000 - 3000) №0 = 381 + ─────────────────────────── = 464,5 (кг) же (5000 - 3000)

(548 - 381) * (5000 - 4000) №0 = 548 - ─────────────────────────── = 464,5 (кг) (5000 - 3000)

1-таблица

I топко кирген мунайзатынын резервуарларын тазалоо учурундагы технологиялык жоготуулардын ченемдери

2-таблица

II топко кирген мунайзатынын резервуарларын тазалоо учурундагы технологиялык жоготуулардын ченемдери

3-таблица

III топко кирген мунайзатынын резервуарларын тазалоо учурундагы технологиялык жоготуулардын ченемдери

(3) Бөлчөктүн алымында МЗны кайтарылгыс жоготуунун чоңдугу, бөлүмүндө - ИМАга (кг) которулуучу МЗны жоготуулардын чоңдугу көрсөтүлгөн.

4-таблица

Мунайзатты топторго бөлүштүрүү (КР Өкмөтүнүн 2012-жылдын 14-майындагы№ 284 токтомунун редакциясына ылайык)

(1) Биринчи топко илээшкичтиги ченемдик документтерде белгиленбеген МЗ киргизилген. Экинчи топко +20 t-да илээшкичтиги 75 сСт ашпаган МЗ кирет. Үчүнчү топко +20 t-да илээшкичтиги 75 сСт ашкан МЗ кирет. Бул топторго жогоруда саналган шарттарга жооп берген башка МЗ да кирет.