Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылы тезтетилген экономикалык өсүштү камсыздоо боюнча конкреттүү иштеринин ПРОГРАММАСЫ (Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому менен бекитилген)

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2000-жылдын 20-февралындагы № 140 токтомуна ылайык

КҮЧҮН ЖОГОТТУ

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2005-жылдын 23-декабрындагы

№ 616 токтому менен

бекитилген

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылы

тезтетилген экономикалык өсүштү камсыздоо

боюнча конкреттүү иштеринин

ПРОГРАММАСЫ

Киришүү

I. Стратегиялык максатка жетүү перспективаларынын жалпы

көрүнүшү

II. Тездетилген экономикалык өсүштүн базалык принциптери

III. 2006-жылы тездетилген экономикалык өсүштү 8 процентке

чейин жеткирүүнүн негизги өбөлгөлөрү жана шарттары

IV. Маанилүү максаттуу багыттар

V. 2006-жылы тездетилген экономикалык өсүштү камсыздоо

үчүн чечилүүгө тийиш болгон негизги милдеттер

төмөнкүлөр

VI. 2006-жылы тездетилген экономикалык өсүштү камсыз кылуу

боюнча саясат чаралары

1. Макроэкономикалык жана акча-кредиттик саясат

2. Мамлекеттик сарптоолорду башкаруу саясаты

3. Тышкы карызды кыскартуу стратегиясы

4. Салык жана бажы саясаты

5. Финансылык секторду өнүктүрүү

6. Реалдуу секторду өнүктүрүү

7. Менчиктештирүү

8. Тышкы экономикалык саясат

9. Социалдык саясат

10. Региондук өнүктүрүү

VII. 2006-жылга бюджеттин долбоорунун негизине алынган

экономикалык өнүктүрүү сценарийине түшүндүрмө

Корутунду

Киришүү

Акыркы он жылда Кыргызстан радикалдуу реформаларды ишке ашырды,

бул беш жыл экономикалык төмөндөөдөн кийин ИДПнын жана кирешелердин

өсүшүнө алып келди.

Ошондой болсо да, бул процессте өлкө олуттуу проблемаларга туш

болду, анын негизгилери өлкөнүн саясий системасынын өтө начарлап кети-

ши, мамлекеттик структуралардагы коррупциянын осүшү жана коомчулук үчүн

маанилүү чечимдерди кабыл алууда чыныгы ачык-айкындыктын жоктугу болду.

Экономикалык фундамент, байкалаарлык бекем боло баштаса да, баары

бир туруксуз жана алсыз. Ушул кезге чейин экономиканын стратегиялык иш-

каналарын менчиктештирүү этабы аяктай элек. Энергосекторду жакшыртуу

саясаты натыйжасыз болуп чыкты. Көпчүлүк ишканалардын тартуучулугунун

төмөндүгү өлкөнүн экономикасына чет өлкөлүк капиталдын келишин ке-

чењдетүүдө. Өнөр жай ишканаларынын үчтөн бири экономиканын эњ эле салык

көп түшүүчү секторунун натыйжалуулугун төмөндөтүү менен токтоп турат.

Соодада жана жеке ишкердикте көмүскө ишмердиктин үлүшү чоњ. Ушунун на-

тыйжасында мамлекеттик бюджеттин киреше бөлүгү жүздөгөн миллион сомдор-

ду жоготууда.

Ошону менен эле катар калктын жашоо-турмуш дењгээли төмөн боюнча

калууда. Кедейлик өзгөчө айыл жерлеринде жана бийик тоолуу райондордо

өтө эле жай темп менен жоюлууда, мында калктын жарымынан көбүндө

бүгүнкү күндө жашоо-тиричиликтин элементардык шарттары да түзүлгөн

эмес.

Дүйнөлүк экономикада атаандаштык улам барган сайын өсүп баратат.

Биздин айланабызда - кыйла өнүккөн экономикалуу өлкөлөр турат. Алардын

ачык-айкын экономикалык артыкчылыктары биздин өлкөнүн экономикасына

белгилүү таасир тийгизүүдө.

Кыргызстандын мьшдан аркы кайра жаралышына тоскоолдуктарды жењүү

үчүн конкреттүү ниеттери жана аракеттери бар так программа зарыл.

Бул Тездетилген экономикалык өсүш программасынын долбоору Кыргыз

Республикасынын Президентинин 2006-жылга Кыргыз Республикасынын

Өкмөтүнүн алдына койгон максаттарына жана милдеттерине ылайык иштелип

чыккан.

Программа кыска мөөнөттүү жана бир, 2006-жылды гана камтыйт, ант-

кени 2010-жылга чейин Кыргызстанды өнүктүрүү стратегиясын иштеп чыгуу

үчүн экономикалык базаны чыњдоо жылы катары ар бир кыргызстандыктын жа-

шоосун жакшыртуу үчүн экономиканы өстүрүүгө жана ушул өсүштүн үзүрүн

пайдаланууга багытталган күч-аракеттерди мобилизациялоо үчүн эсептөөнү

баштоонун жањы чекити катары Кыргызстандын тарыхына кирүүгө тийиш.

Стратегиялык максат: жашоо-турмуштун сапатынын көрсөткүчтөрүн жак-

шыртуу үчүн 2006-жылы экономиканын тездетилген өсүшүн 8 процентке чейин

жеткирүү.

I. Стратегиялык максатка жетүү

перспективаларынын жалпы

көрүнүшү

Кыргыз Республикасын 2006-жылы социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн

негизги индикатору ички дүњ продуктунун (ИДП) реалдуу өсүшүн 8 процент-

ке жеткирүү болуп саналат. Ошондуктан бул документтин долбоорунун чек-

теринде бардык чаралар жана аракеттер ушул максатка жетүүгө багыттал-

ган.

Экономикалык өнүктүрүүнүн айрым багыттары боюнча тењинен азы ишке

киргизилген өздүк ресурстарыбыздын жетиштүү потенциалдын эске алсак бул

милдетти чечүү төмөнкүдөй эки: (1) мыйзамдык камсыздоо жана (2) эконо-

микага зарыл жеке инвестирлөө болсо толук мүмкүн болот.

Жалпысынан алганда бул максатка жеке секторду өнүктүрүүгө кедерги

болгон бардык администрациялык тоскоолдуктарды жоюу аркылуу жетүү бел-

гиленген. Ушундай шарттарда жеке сектор өнүгүп жана калктын кирешелерин

жогорулатуу жана жакырчылыкты кыскартуу үчүн зарыл болгон иш менен кам-

сыздоого мүмкүн болот.

Мамлекет өз ишин нормативдик-мыйзамдык мейкиндикти өркүндөтүүгө

жана кењейтүүгө; жеке инвестирлөө үчүн өлкөнүн жагымдуулугун жогорула-

тууга жана мамлекеттик каражаттарды социалдык муктаждыктарга натыйжалуу

пайдаланууга багытташы керек.

Мамлекеттик башкаруу системасын андан ары реформалоо калкка сапа-

туу кызмат көрсөтүүчү аткаруу бийлигинин компактуу системасын түзүүгө

багытталат жана жарандык коомдун активдүү катышуусу менен башкаруунун

жањы, чыныгы демократиялык моделине өтүүгө мүмкүндүк берет. Өлкөнү со-

циалдык-экономикалык өнүктүрүү үчүн зор мааниси бар стратегиялык жана

концепциялык багыттар боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечимдери

коомчулуктун катышуусунда кабыл алынууга тийиш.

Коррупцияга каршы күрөш мамлекеттик структуралардын жарандык коом-

дун алдындагы жоопкерчилигин болушунча жогорулатуу жана алардын иш-ара-

кетинин ачык-айкындуулугун камсыз кылуу аркылуу жүргүзүлөт.

II. Тездетилген экономикалык өсүштүн

базалык принциптери:

- коомду консолидациялоо;

- экономиканы өнүктүрүүдөгү дурус өзгөрүштөрдү сактоо;

- мыйзамдарды иштеп чыгууда, кабыл алууда жана аткарууда жоопкер-

чиликти жогорулатуу;

- өздүк ресурстарды мобилизациялоо;

- коомдун интеллектуалдык, бийлик жана адеп-ахлактык

мүмкүндүктөрүн бириктирүү.

III. 2006-жылы тездетилген экономикалык өсүштү

8 процентке чейин жеткирүүнүн негизги

өбөлгөлөрү жана шарттары

1) Саясий туруктуулукту камсыздоо.

2) 2006-жылга программанын долбоорунун чектеринде каралган мыйзам-

дарды өркүндөтүү.

Салык салуу чөйрөсүндө чаралардын пакетин кабыл алуу:

- 650 сомго базалык салык салынбачу минимум менен жеке адамдардан

алынуучу киреше салыгынын 10% өлчөмүндөгү бирдиктүү ставкасын киргизүү;

- ишканалардын пайдасына салыктын ставкасын 2006-жылдын 1-январы-

нан тартып, ал эми табигый жана уруксат берилген монополиялар үчүн

2007-жылдын 1-январынан тартып 20дан 10 процентке чейин кыскартуу;

- айыл чарба продукциясынын ири өндүрүшчүлөрү үчүн, ошондой эле

алып келинүүчү технологиялык жабдууларга КНСти жоюу жана ушул сыяктуу

бир катар чаралар;

- Бишкек жана Ош шаарларында эксперимент түрүндө мүлккө салык кир-

гизүү;

- "Кыргыз Республикасынын салыктар жана жыйымдар жөнүндө" Кыргыз

Республикасынын Салык кодексин жеткире иштеп чыгуу.

Акча-кредит чөйрөсүндө:

- "Депозиттерди коргоо жөнүндө" мыйзам долбоорун даярдоо жана Кыр-

гыз Республикасынын Жогорку Кењешине берүү;

- "Акчаны актоого жана терроризмди каржылоого каршы күрөшүү

жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзам долбоорун Кыргыз Республикасынын

Жогорку Кењешинин кароосуна киргизүү (экинчи жолу).

Агрардык секторду өнүктүрүү үчүн:

Кыргыз Республикасынын төмөнкүдөй мыйзам долбоорлорун иштеп чыгуу

жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин бекитүүсүнө киргизүү:

- "Жайыттар жөнүндө";

- "Өсүмдүктөрдүн карантини жана фитосанитардык контроль жөнүндө";

- "Үрөн жөнүндө";

- "Балык чарбасы жөнүндө";

- "Айыл чарба багытындагы жерлерди башкаруу жөнүндө";

- "Кыргыз Республикасынын мал чарбасындагы асыл тукум иши

жөнүндө";

- Кыргыз Республикасынын Жер кодексинин селекция жана асыл тукум

иштер боюнча мамлекеттик программаны толук аткарууну камсыз кылуучу

көлөмдөрдө Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү фондунан (АЖБФ) айдоо

жерлерин жењилдетилген шарттарда ижарага берүү бөлүгүнө өзгөртүүлөрдү

киргизүү.

Ички транспорт тармагын өнүктүрүү үчүн:

- Жол фондун түзүү жана каражаттарын пайдалануу тартибин Кыргыз

Республикасынын Жогорку Кењешинде бекитүү.

Турак жай курулуш чөйрөсүндө:

- Кыргыз Республикасынын Турак жай кодексинин долбоорун жана нор-

мативдик укуктук актыларды иштеп чыгуу;

- "Ипотека жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзам долбоорун иштеп

чыгуу.

Энергетикада:

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши тарабынан төмөнкүлөрдү бе-

китүү:

- "Кыргызэнерго" АКын мамлекеттен ажыратуу жана менчиктештирүү

программасын IV этабын жана электр бөлүштүрүү компанияларын концессияга

өткөрүүнү баштоону;

- Кыргыз Республикасында газ тармагын өзгөртүп кайра түзүү жана

менчиктештирүү программасын жана программанын иш-чараларын жүзөгө ашыра

баштоону.

Менчиктештирүү боюнча:

- "Кыргыз Республикасында мамлекеттик менчикти менчиктештирүү

жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоо-

лорду киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзам долбоорун даяр-

доо жана аны илгерилетүү.

Социалдык сектордо:

- колдонуудагы мыйзамдардын мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдарды

социалдык колдоо бөлүгүн кайра кароо.

Децентралдаштыруу:

- Кыргыз Республикасынын Салык кодексине киргизилген

өзгөртүүлөрдүн негизинде "Кыргыз Республикасында бюджеттик укуктун не-

гизги принциптери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына

өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү.

3) Экономиканын стратегиялык тармактарына (кен казып алуу өнөр жа-

йы, энергетика, айыл чарба продукцияларын кайра иштетүү, инфраструкту-

ра, туризм) жеке инвестицияларды тартуу жана аларды илгерилетүү.

4) Финансы секторунун жана банк системасынын туруктуулугун жогору-

латуу.

5) Салык базасын кењейтүү үчүн көмүскө экономиканы легалдаштыруу.

6) Коррупцияга каршы күрөшүү боюнча конкреттүү демилгелерди ишке

ашыруу.

7) Өндүрүштү жана экспортту диверсификациялоо.

8) Эмгек рыногун жана эмгек мамилелерин либералдаштыруу.

IV. Маанилүү максаттуу багыттар:

- макроэкономикалык туруктуулукту сактоо;

- банк секторунун ролун күчөтүү жана финансы системасынын турукту-

улугун жогорулатуу;

- тышкы карыздын оорчулугун жењилдетүү;

- салык мыйзамдарын реформалоо чөйрөсүндө олуттуу бурулуш;

- бюджеттик чыгымдарды оптималдаштыруу;

- социалдык кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жогорулатууга так багыт

алуу;

- өнөр жайды көтөрүү;

- рынок экономикасынын тийиштүү шарттары менен транспорт инфраст-

руктурасын жана эл аралык маанидеги коммуникациялык магистралдарды

түзүү;

- колдонуудагы телекоммуникациялык тармактарды модернизациялоо жа-

на аларды дүйнөлүк тармакка интеграциялоо;

- калкты иш менен камсыздоону жогорулатуу;

- айрыкча айыл жерлеринде саламаттыкты сактоо жана билим берүү

чөйрөсүнүн абалын жакшыртуу;

- кесиптик жана жогорку билим берүү системасын реформалоо;

- илим жана маданиятты өнүктүрүү;

- аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдү жана жарандарды социалдык коргоо

дењгээлин жогорулатуу;

- Кыргызстандын жањы тышкы саясий образын эл аралык аренада калып-

тандыруу.

V. 2006-жылы тездетилген экономикалык өсүштү

камсыздоо үчүн чечилүүгө тийиш болгон

негизги милдеттер төмөнкүлөр:

Макроэкономикалык саясат жагында:

- инфляцияны төмөнкү дењгээлде кармоо;

- улуттук валютанын туруктуулугун камсыздоо;

- салык салуудагы диспропорцияларды четтетүү;

- экономикалык мүмкүнчүлүктөрдү кењейтүү үчүн ишкер климатты жак-

шыртуу;

- жеке секторду колдоо жана экономикалык өсүштөгү, бюджеттин кире-

шелерин көбөйтүүдөгү анын ролун күчөтүү;

мамлекеттик чыгымдарды башкаруу жагында:

- Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн сарптоо милдеттенмелерин опти-

малдаштыруу;

- программалык негизде бюджеттик уюмдардын мамлекеттик чыгымдарын

каржылоо системасына өтүү;

- жакырчылыкты жоюуга жумшалуучу каражаттарды көбөйтүү;

- өлкөнүн бюджетин децентралдаштыруу;

- бюджеттин ачык-айкындуулугун камсыздоо;

- Париж клубу менен макулдашуулардын чектеринде тышкы карызды

реструктуралаштыруунун эсебинен аны тейлөөнү кыскартуу;

тышкы карызды кыскартуу стратегиясы боюнча:

- Париж клубунун кредиторлорунун 2005-жылдын 11-мартындагы Прото-

колдун шарттарын аткарууну улантуу;

- Париж клубуна мүчө эместер менен эки тараптуу макулдашууларды

түзүү;

- НIРС/G8 демилгелеринин чектеринде иштерди илгерилетүү (финансы

институттарына карызды эсептен чыгаруу боюнча демилге);

салык жана бажы саясаты жагында:

- чарбакер субъекттерден салык түйшүктөрүн акырындык менен азай-

туу;

- ишкердик субъекттерин көмүскө экономикадан чыгаруу жана мыйзам-

дуу бизнести кењейтүү;

- чарбакер субъекттердин иштерине укук коргоо органдардын кийли-

гишпөөсү;

- контрабандага каршы күрөшүү;

- Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин жањы редакциясын кабыл

алуу;

финансы секторун өнүктүрүү жагында:

- банк секторунун ролун күчөтүү;

- финансы системасынын туруктуулугун жана ишенимдүүлүгүн жогорула-

туу;

- реалдуу секторду кредиттөө көлөмдөрүн көбөйтүү;

- коммерциялык банктардын капиталдык базасын чыњдоо;

- коммерциялык банктардын иш-аракетине көзөмөлдү күчөтүү;

- накталай түрдөгү эсептешүүлөрдү кыскартуу жана накталай эмес

түрдөгү бүтүмдөрдү жүргүзүүгө өтүү;

- калктын чакан каржылоо кызматтарына жеткиликтүүлүгүн кењейтүүгө

багытталган 2006-2010-жылдарга чакан каржылоону өнүктүрүүнүн орто

мөөнөттүү стратегиясына ылайык чакан кредиттөө системасын өнүктүрүү;

- кредиттик союздардын андан ары өнүгүшүн кечењдетүүчү негизсиз

чектөөлөрдү жоюу;

өнөр жайды өнүктүрүү жагында:

- стратегиялык тармактарды - энергетиканы, алтын казып алуу, айыл

чарба продукциясын кайра иштетүү, тигүү жана текстиль өндүрүшү, курулуш

материалдар өнөр жайын тездетип өнүктүрүү;

- иштеп жаткан ишканаларды жандандыруу;

- жањы ишканаларды куруу;

- иштебей токтоп турган, бирок ишке жөндөмдүү ишканаларды ишке

киргизүү;

- энергосекторду радикалдуу реформалоо жана жакшыртуу;

- бюджетке ишканалардын өткөн жылдардагы карыздарын реструктура-

лаштыруу;

- көмүскө экономиканын көлөмдөрүн азайтуу;

- продукциянын өздүк наркын азайтуу жана ишканалардын рента-

белдүүлүгүн жогорулатуу үчүн жергиликтүү сырьену болушунча пайдалануу;

агрардык сектордо:

- өлкөнүн калкын тамак-аш азыктары менен, кайра иштетүүчү өнөр жа-

йын - сырье менен туруктуу камсыздоо;

- айыл чарба кооперацияларын түзүү аркылуу сатып өткөрүүнүн турук-

туу рыногуна чыгуу;

- кайра иштетүү көлөмдөрүн 20 процентке жана экспортту - 12 про-

центке көбөйтүү;

- кредиттик ресурстарды көбөйтүү жана аларга жеткиликтүүлүктү

жөнөкөйлөтүү;

курулушта:

- Жерүй жана Талдыбулак Сол жээк алтын кендерин иштетүү боюнча ин-

весторду аныктоону тездетүү;

- Камбарата ГЭС-1, ГЭС-2ге инвестицияларды тартуу жана курулушун

баштоо, башка ГЭСтерди модернизациялоо;

- Ош-Сарыташ-Иркештам автожолдорун реабилитациялоо жана Бишкек-На-

рын-Торугарт транзиттик коридорун куруу;

- турак жай курулушун, анын ичинде ипотекалык кредиттөө системасын

ишке киргизүүнүн эсебинен өнүктүрүү;

кызмат көрсөтүүлөр чөйрөсүндө:

- соода, автомобилдерди, тиричилик буюмдарын оњдоо кызматтарын

тездетип өнүктүрүү жана расмий эмес экономиканын үлүшүн нормативдик

укуктук базаларды талдоону, финансылык контролдоону жана өркүндөтүүнү

жакшыртуунун эсебинен болжол менен эки эсеге кыскартуу;

- чекене ири соода ишканалар тармагын өнүктүрүү жана анын негизин-

де соода жагынан тейлөө жана тармакты сервистин азыркы учурдагы индуст-

риясына өзгөртүп кайра түзүү формаларын өркүндөтүү;

- электрондук сооданы өнүктүрүү;

- уюктук байланышты пайдалануучуларды жана уюктук байланыш компа-

нияларынын санын көбөйтүүнүн эсебинен электр жана почта байланышынын

кызматтарын активдүү өнүктүрүү;

- айылдардагы телефон тармагын модернизациялоо жана республиканын

жергиликтүү телефон тармагынын техникалык абалын жакшыртуу;

- туристтик тейлөө инфраструктураларын түзүүнүн жана туризм объек-

ттерин менчиктештирүү процессинин ачык-айкындуулугун камсыздоонун эсе-

бинен туризмди өнүктүрүү;

- мамлекеттин жана туристтик кызматтардын жеке өндүрүүчүлөрүнүн

кызыкчылыктарын айкалыштыруу аркылуу тармакты башкаруунун оптималдуу

структурасын түзүү;

менчиктештирүү жагында:

- 2004-2006-жылдарда Кыргыз Республикасында мамлекеттик менчикти

менчиктештирүү программасын аткаруу;

- иштеп жаткан ишканаларды активдештирүү жана финансылык абалын

жакшыртуу;

тышкы экономикалык саясат жагында:

- региондук-өлкөлүк багыттоо жана тышкы соодадан өз ара пайда

көрүү;

- натыйжалуу экспорттук саясат жана Дүйнөлүк соода уюмунун (ДСУ)

принциптеринде тышкы сооданы ишке ашыруу;

- экспорттук потенциалдын атаандашууга жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу

үчүн чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу жана натыйжалуу пайдалануу бо-

юнча укуктук шарттарды, механизмдерди өркүндөтүү;

пенсиялык камсыздоо жагында:

- 2006-жылдын 1-январынан тартып пенсиянын базалык бөлүгүн, ал эми

2006-жылдын 1-майынан тартып - пенсиянын камсыздандыруу бөлүгүн орточо

10 процентке жогорулатуу;

- камсыздандыруу взносторун чогултууну башкарууну жакшыртуу;

- камсыздандыруу взносторунун базасын кењейтүү;

- камсыздандыруу взностору боюнча мөөнөтү өткөн карыздарды

өндүрүү;

социалдык коргоо чөйрөсүндө:

- аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдү жана жарандарды даректүү социалдык

коргоону күчөтүү;

- мамлекеттик пособиелерге болгон муктаждыкты аныктоо методология-

сын өркүндөтүү;

- керектөөнүн гарантияланган минималдуу дењгээлинин өлчөмүн 25

процентке жогорулатуу аркылуу аз камсыз болгон үй-бүлөлөр менен жаран-

дарга мамлекеттик пособиелердин орточо өлчөмүн жогорулатуу;

саламаттык сактоо чөйрөсүндө:

- "2006-2010-жылдарга Манас таалими" саламаттык сактоону андан ары

реформалоо стратегиясын кабыл алуу жана ишке ашыруу;

- медициналык жардам көрсөтүүнүн сапатын жакшыртуу жана саламаттык

сактоо уюмдарын медициналык жабдуулар менен камсыздоо;

- медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүн жакшыртуу;

- өтө оор оорулардан өлүмгө дуушар болгондорду жана ооругандарды

азайтуу;

- айыл жерлеринде саламаттык сактоо кадрларын бекемдөө;

билим берүү чөйрөсүндө:

- кен казып алуу, гидроэнергетика, айыл чарба, кайра иштетүү жана

туристтик тармактар үчүн адистерди кењири даярдоого басым жасоо менен

кесиптик жана жогорку билим берүү системасын реформалоо;

- билим берүү секторунда ресурстарды пайдалануунун натыйжалуулугун

жогорулатуу;

- билим берүү секторлорунун кадрларын даярдоо жана кадрларды айыл

жерлерине бекитүү;

- сапаттуу билим берүүгө жеткиликтүүлүктү ишке ашырууга мүмкүндүк

берүүчү азыркы учурдагы телекоммуникациялык системаны түзүү.

VI. 2006-жылы тездетилген экономикалык өсүштү

камсыз кылуу боюнча саясат чаралары

1. Макроэкономикалык жана акча-кредиттик саясат

Макроэкономикалык саясат ИДПнын реалдуу өсүшүнүн 8 процент дењгээ-

линде камсыздоого жана инфляциянын темпин 4,5 проценттен ашпагандай

кармоого багытталат.

Акча-кредиттик жөнгө салуу инфляцияны төмөнкү дењгээлде кармоого

жана бир кылкалуу алмашуу курсунун саясатын сактоого багытталат, мында

алмашуу курсунун кескин түрдөгү өйдө-төмөндүгүн жењилдетүү жана алып

сатарлык операциялардын алдын алуу менен гана банктар аралык валюталык

рынокко интервенцияны ишке ашыруу.

Учурдагы операциялардын эсеби 2005-жылдагы 131,5 млн. АКШ доллары-

нан 2006-жылы экспортко караганда импорттун басымдуулук кылышынан улам

144,8 млн. АКШ долларына чейин төмөндөшү мүмкүн экендиги болжолдонууга.

Бюджеттин тартыштыгы (кассалык) 2005-жылдагы 4,6 проценттен

2006-жылы 3,5 процентке чейин кыскарат. Бул тышкы карыздарды жабууга

жана жеке инвестицияларды стимулдоого мүмкүндүк аркылуу карыздарды кыс-

картууга көмөктөшөт. Инвестициялардын коэффициенти 2006-жылы ИДПга ка-

рата 22,2 процентке чейин өсөт, эњ башкысы бул жеке инвестициялардын

эсебинен мүмкүн болот, ал тездетилген экономикалык өсүшкө жетишүүдө не-

гизги ролду ойноого тийиш.

Мындай өсүш үчүн ички аманаттардын зарыл көлөмү банк системасынын

туруктуулугу жана ишенимдүүлүгү кандайча жогорулагандыгына жараша жеке

банктык аманаттардын өсүшүнүн эсебинен камсыздалат.

2. Мамлекеттик сарптоолорду башкаруу саясаты

Мамлекеттик сарптоолорду башкарууну реформалоо боюнча негизги мил-

деттер төмөнкүлөр болот: а) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чыгымдоо

милдеттенмелерин оптималдаштыруу; б) программалык негизде бюджеттик

уюмдарды мамлекеттик чыгымдарды каржылоо системасына өткөрүү; в) жакыр-

чылыкты жоюуга жумшалган каражаттарды көбөйтүү; г) өлкөнүн бюджетин де-

централдаштыруу; д) бюджеттик ачык-айкындуулукту жогорулатуу; е) креди-

торлордун Париж клубу менен макулдашуулардын алкагында тышкы карызды

реструктуралаштыруунун эсебинен аны тейлөөнү кыскартуу.

Бюджеттин орто мөөнөттүү божомолунун инструментин өркүндөтүү жана

бюджетти программалык негизде түзүү өнүгүүнүн артыкчылыктарын негиздөө

менен келечекте финансы жагындагы ийкемдүү мамлекеттик саясатты калып-

тандырууга мүмкүндүк берет. Бул багытта бюджеттин ресурстары менен ор-

точо мөөнөттүү артыкчылыктарды кыйла негиздүү байланыштыруу жана маа-

нилүүлүгүнө жараша аларды бөлүштүрүү жагындагы иштерди күчөтүү милдети

турат.

Азыркы убакта РЕFАнын берген баасынын жыйынтыктары боюнча (мамле-

кеттик чыгымдар жана финансылык отчеттуулук), ошондой эле РРЕRнын баасы

жана рекомендациялары боюнча (мамлекеттик чыгымдардын программалык об-

зору) 2006-жылга бюджеттик процессти жакшыртуу боюнча иш-аракеттердин

планы иштелүүдө, ал бюджетти пландаштыруу, түзүү жана аткаруу процессин

жакшыртууга багытталган бир катар иш-чараларды камтыйт.

3. Тышкы карызды кыскартуу стратегиясы

Тышкы карызды кыскартуу боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

стратегиясы 2006-жылы кредиторлордун Париж клубунун 2005-жылдын 11-мар-

тындагы Протоколунун шарттарын аткарууну улантууга жапа Париж клубуна

мүчө эместер менен эки тараптуу макулдашууларды түзүүгө, ошондой эле

HIРС/G8дин процедурасы жагынан донорлордун демилгеси боюнча зарыл мате-

риалдарды изилдөөгө жана даярдоого багытталат.

Жањыдан тартылуучу бардык мамлекеттик займдарга карата гранттык

элементтин 45 процент боюнча талабы сакталат.

Кандайдыр бир жењилдик берилбеген мамлекеттик займдарды тартууга

же алар боюнча мамлекеттик гарантияларды берүүгө жол берилбейт. Мындан

тышкары жењилдетилген шарттарда тартылуучу займдардын көлөмүнө чек ко-

юлбайт.

Шарттардын салыштырмалуулугу жөнүндө кредиторлордун Париж клубунун

жоболоруна ылайык Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Париж клубу менен конк-

реттүү консультацияларды өткөрбөстөн менчиктештирүүдөн мүмкүн болуучу

түшкөн каражаттарды пайдалануу менен тышкы карызды мөөнөтүнөн мурда

төлөөдөн карманат.

Акционердик коомдордогу акциялардын мамлекеттик пакетине карыздык

милдеттенмелерди алмашуу боюнча чаралар кредиторлордун Париж клубу ме-

нен консультациялардан кийин гана кабыл алынат.

4. Салык жана бажы саясаты

Эл аралык донор уюмдары менен жетишилген макулдашууларга Кыргыз

Республикасынын Өкмөтү аныктаган берилгендикти эске алуу менен 2006-жы-

лы фискалдык саясат ушул макулдашууларга олуттуу карама-каршылыктарга

барбай тургандай түзүлөт.

Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин жањы редакциясы

төмөнкүлөргө багытталган:

- Кыргыз Республикасында салык реформаларын ишке ашыруу үчүн болу-

шунча ыњгайлуу шарттарды түзүүгө;

- ишкердик субъекттеринин иштерин активдештирүүгө;

- инвестициялардын агымын көбөйтүүгө;

- салыктык башкарууну жакшыртууга;

- акыйкаттуу салык салуу үчүн шарттарды түзүүгө;

- салык мыйзамдарын Кыргыз Республикасынын башка мыйзам актылары

менен жана жалпысынан өнөктөш өлкөлөрдүн салык салуулары менен шайкеш

келтирүүгө.

Кыргыз Республикасынын жањы Салык кодексин кабыл алуу менен

төмөнкүлөр болжолдонот:

- автотранспорт каражаттарына салыкты көбөйтүү;

- ишканалардын пайдасына салыктын ставкаларын 10 процентке чейин

азайтуу;

- 650 сомго базалык салык салынбоочу минимум менен жеке адамдардан

киреше салыганын бирдиктүү ставкасын 10 процент өлчөмүндө аныктоо;

- айыл чарба продукциясын берүүгө КНСти жоюу;

- кириштөө ыкмасы менен өздүк өндүрүш үчүн импорттолуучу негизги

каражаттарга КНС төлөө;

- алкоголдук продукцияга колдонуудагы ставкаларды кайра карап чы-

гуу;

- жер салыгынын ставкаларын көбөйтүү.

Ошону менен бирге салык саясатын андан ары реформалоонун алкагында

2006-жылы кыймылсыз мүлккө салык алуу жөнүндө жоболорду бекитүү; реак-

тивдүү отунга акциздик салык алуу механизмин кайра кароо; милдеттүү па-

тенттөө боюнча ставканы көбөйтүү; "Бишкек" ЭЭЗинен тышкары бардык ЭЭЗ-

дерди жоюу сыяктуу чараларды киргизүү аркылуу салыктарды натыйжалуу чо-

гултууну оптималдаштыруу болжолдонот.

Мындан тышкары Салык кодексинин жањы редакциясынын алкагында бир

катар принциптүү милдеттерди чечүү, барыдан мурда - ак ниеттүү салык

төлөөчүлөр үчүн болушунча ыњгайлуу шарттарды түзүү жана салыкты

төлөөдөн качкандарга талапты катуулатуу болжолдонот.

Акниеттүү салык төлөөчүлөр үчүн бизнести эркин жүгүртүү үчүн не-

гизги өбөлгөлөр төмөнкүлөр болууга тийиш:

- фискалдык органдардын толук кийлигишпөөсү;

- салыктарды өздөрү эсептеп чыгаруусу;

- тышкы аудитти киргизүү.

Бардык ушул милдеттерди чечүү ишкердикке чоњ эркиндиктерди камсыз-

доо жана аларга карата мамлекет жагынан калыс мамилелерди камсыздоо

үчүн фискалдык чөйрөдөгү кырдаалды жакшыртууга мүмкүндүк берет. Натый-

жада бул биздин өлкөдөгү бизнести узак мөөнөттүү өнүктүрүү үчүн чыныгы

кошумча гарантияларды бермекчи.

5. Финансылык секторду өнүктүрүү

Банк системасын андан ары чыњдоо, финансылык рынокторду терењдетүү

Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын иш-аракетиндеги негизги артык-

чылыктардан болуп калат. Коммерциялык банктарда башкаруу практикасын

жакшыртуу жана алардын финансылык туруктуулугуна баа берүү максатында

рыноктук, операциялык жана башка тобокелдиктердин мониторинги үчүн

көзөмөлдөө негиздери күчөтүлөт.

Натыйжалуу банктык көзөмөлдөөнүн жалпы принциптерин жана консоли-

дацияланган көзөмөлдөө принциптерин андан ары ишке киргизүүнүн, банк-

тардын капиталын жогорулатуунун негизинде коммерциялык банктардын иште-

рине көзөмөлдү ишке ашырууга өзгөчө көњүл бурулат, бул жыйынтыгында

банктардын финансылык туруктуулугун бекемдөөгө жана финансылык ортомчу-

луктун дењгээлин жогорулатууга алып келүүгө тийиш.

Депозиттерди коргоо системасын колдонууга киргизүүнү тездетүү бо-

юнча ишкер жүргүзүлөт.

Кредиттер боюнча проценттик ставкаларды андан ары азайтуу кре-

диттөө, соттон тышкаркы тартипте күрөөнү кабыл албоону колдонуу жол-жо-

болорун жөнөкөйлөтүү, банк системасына чет өлкөлүк инвестицияларды тар-

туу жана атаандаштыкты өнүктүрүү боюнча иш-чараларга көмөктөшөт.

Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин жањы редакциясында карал-

ган айрым нормалар реалдуу секторду кредиттөө шарттарын жакшыртууга,

депозиттик базаны, банктардын кредиттик портфелин турукташтырууга жана

көбөйтүүгө, импорттук технологиялык жабдуулар менен лизингдик операция-

ларды кењейтүүгө көмөктөшөт. Жалпысынан банктык ишке карата кабыл алын-

ган нормалар банктык операциялар рыногун өнүктүрүүгө алып келүүгө ти-

йиш.

6. Реалдуу секторду өнүктүрүү

Тездетилген өсүштүн стратегиясы өздүк ресурстардын жана реалдуу

өндүрүштүн негизги секторлорунун салымынын эсебинен экономиканы

өнүктүрүүгө багытталат:

- өнөр жай өндүрүшүнүн стратегиялык тармактарын (энергетика, алтын

казып алуу, айыл чарбасын продукциясын кайра иштетүү, тигүү жана текс-

тиль өндүрүшү, өнөр жай курулуш материалдары);

- айыл чарбасын;

- кызмат көрсөтүүлөрдү кењейтүү жана сапатын жакшыртуу;

- өлкөнүн өзгөчө аз камсыз болгон жарандары үчүн турак жай курууну

активдештирүү.

ИДПнын реалдуу өсүшүнүн максаттуу көрсөткүчү 8 процент дењгээлге

жеткирүү үчүн өнөр жайдагы өндүрүш көлөмүнүн өсүшүн - 5,8 процентке

("Кумтөр" кенин иштетүү боюнча ишканаларды эсепке албаганда - 9 про-

центке), айыл чарбасында - 6 процентке, кызмат көрсөтүүлөр чөйрөсүндө -

9,1 процентке жана курулушта - 20 процентке камсыз кылуу зарыл.

Ошону менен бирге тездетилген экономикалык өсүш үчүн мүмкүн болуу-

чу тобокелдиктер жана коркунучтар бар: айыл чарбасында - жаратылыш-

тык-климаттык фактор, тармактын рентабелдүүлүгүнүн төмөндүгү, товардуу-

луктун, продукциянын айрым түрлөрүн кайра өндүрүүнүн дењгээлинин

төмөндүгү жана сатып өткөрүүнүн туруктуу рынокторунун жоктугу; өнөр

жайда - энергетикалык сектордун жайбаракаттык менен жакшыра башташы;

кызмат көрсөтүүлөр чөйрөсүндө - көмүскө экономика.

6.1. Өнөр жайы

Өнөр жай өндүрүшүн 2006-жылы 5,8 процентке чейин тездетилген

өсүшүн негизинен сырьенун ички булактарына таянуу менен камсыз кылуу

белгиленген.

Кен казып алуу өнөр жайында реалдуу өсүш 9,3 процент дењгээлинде

болжолдонот. Курулуш материалдар өндүрүш үчүн жаратылыш сырьелорун кол-

донуу натыйжалуу болот, бул курулуштун өсүшүнө жана кымбат эмес жерги-

ликтүү курулуш материалдарына жеткиликтүүлүккө түрткү берет.

Көмүр казып алуучу тармактын ишканаларынын ишин активдештирүү мак-

сатында Каракече кенин иштетүүчү ишканалардын иштерин турукташтырууну

камсыздоо; өлкөнүн ичинде көмүр сатуу жана аны экспорттоо маселелерин

чечүүгө көмөктөшүү; көмүр казуучу тармактарды өнүктүрүүгө бюджеттик ка-

ражаттарды өз учурунда бөлүү зарыл.

"Кумтөр" алтын казып алуучу тармакта Кумтөрдөгү өндүрүштүн кыска-

рышын компенсациялоочу таасирдүү чаралар каралат. 2006-жылы "Кумтөр"

кенин иштетүүчү ишканалардын өлкөнүн экономикасына таасири нейтралдуу

болот.

2006-жылы Макмал жер алдындагы руднигин курууну аяктоо, Солтонсары

жана Терексай рудниктеринин туруктуу иштешин камсыздоо жана ушул ишка-

налардын сырьелук базасын кењейтүү боюнча геологиялык чалгындоо иштери-

не инвестицияларды тартуу зарыл.

"Жерүй" жана "Талды-Булак Сол жээк" алтын кендерин иштетүү боюнча

инвесторду аныктоону тездетүү да зарыл.

Өндүрүштү диверсификациялоо боюнча милдеттерди чечүү "Кумтөр" ке-

нинде алтын казуунун кыскарышын гана компенсациялоого мүмкүндүк бербес-

тен, ошондой эле "Кумтөр" кениндеги иштин абалына жалпы эле өнөр жай

секторунун өнүгүшүнүн көз карандылыгын жана экономиканын туруктуу

өсүшүнүн тобокелдиктерин азайтууга да мүмкүндүк берет.

Өнөр жайда "Кумтөр" кенин иштетүүчү ишканаларды эсепке албаганда

реалдуу өсүш иштеп жаткан ишканаларды активдештирүүнүн; жањы ишканалар-

ды куруунун; иштебей токтоп турган, бирок иштеп кетүүгө жөндөмдүү ишка-

наларды колдонууга киргизүүнүн; иштеп кетүүгө жөндөмдүү ишканаларды

балластан тазалоонун эсебинен 9,0 процент дењгээлинде болжолдонот.

Энергетикалык сектордогу реалдуу өсүш 3,5 процент дењгээлинде бол-

жолдонот. Электр энергетикасын андан ары реформалоо "Кыргызэнерго" Акын

менчиктештирүү жана мамлекеттен ажыратуу программасына ылайыктуу

жүргүзүлөт.

Кумтөрдү жана энергетика секторун эсепке албаганда өнөр жай

өндүрүш көлөмдөрүнүн өсүшүн 10,7 процент дењгээлинде камсыздоо болжол-

донот.

Иштебей токтоп турган ишканаларды: Аксуудагы жүгөрүнү кайра иш-

тетүүчү кант комбинатын, Карабалта тоо кен комбинатын, "Кристалл" заво-

дун, Бишкек машина куруу заводун, Кыргыз-кытай кагаз чыгаруу фабрикасын

калыбына келтирүүдөн өнөр жай өндүрүшүнүн өсүшүнүн реалдуу темпине ко-

шулган салым 1,1 проценттик пункт дењгээлинде бааланат.

Өнөр жай өндүрүшүнүн өсүшүнө зор салым суусундуктарды жана тамеки-

ни кошо алганда тамак-аш азыктарын чыгаруу боюнча тармактардын (8%ке),

текстиль жана тигүү өндүрүшүнүн (10%ке); металл эмес башка минералдык

продуктуну чыгаруучу тармактардын (12,9%ке) иштеринен ири ишканалардын

иштерин жандандыруунун жана жањы кубаттуулуктарды ишке киргизүүнүн эсе-

бинен күтүлөт.

2006-жылдын биринчи кварталында Кызылкыя шаарында цемент заводун

куруу маселеси изилденет.

Өткөн жылдар үчүн ишканалардын бюджетке 18 млрд. сом көлөмүндө

топтолгон карыздарын реструктуралаштыруу максатында инвесторлор үчүн

стимулдоочу схемаларды колдонуу менен төмөнкүдөй максаттарды чечүү за-

рыл: а) "Илбирс" АКнын, "Кыргыз камволдук-нооту комбинаты" АКнын, "Фар-

мация" АТАКынын проценттер жана айыптар боюнча карыздарын реструктура-

лаштыруу; б) күрөөдө турган өндүрүштөрдү төлөөгө жөндөмдүү субъекттерге

("Жибек-Жолу" АК, "Байпак" АК, "Буудай" АКыларына) ижарага берүү; в)

карыздарды сатып алуучуга кайра тариздөө менен акциялардын мамлекеттик

пакетин сатуу ("Айдан-Фарма" АК); г) 1:3 катышында ишканаларга инвес-

тирлөө көлөмдөрүнө жараша проценттер, айыптар жана негизги сумма боюнча

эсептен чыгаруу.

Энергосекторду жакшыртуу жана салмакталган тарифтик саясат

ИДПнын структурасында кыйла үлүштү ээлеген (5%) жана бюджетти

түзүүчү болуп саналган (салыктык түшүүлөрдүн 10%и) энергетика секторун-

дагы түзүлгөн оор финансы-экономикалык кырдаал макроэкономикалык турук-

туулукка жана республиканын бюджетинин туруктуулугуна олуттуу терс таа-

сир тийгизет.

Бүгүнкү күндө энергетика компанияларынын чет өлкөлүк займдар жана

бюджеттик ссудалар боюнча кредитордук милдеттенмелери 4,3 млрд. сомду

(алардан негизги үлүштү "Электр станциялары" ААКы - 1,3 млрд. сомду жа-

на "НЭСК" ААКы - 2,5 млрд. сомду) түзөт, анын ичинде мөөнөтү өткөн ка-

рыз 1,5 млрд. ашуун сом; салыктык төлөмдөр боюнча карыз - 625 млн. сом

жана бажы төлөмдөрү боюнча - 103 млн. ашуун сом, дивиденддер боюнча -

408 млн. сом.

Энергетикадагы мындай кырдаалдын негизги себептери төмөнкүлөр бо-

луп саналат:

- жабдуулардын эскиришинен улам техникалык коромжулуктардын кыйла

өсүшү;

- эсепке алуу приборлорунун жоктугу, менеджменттин начардыгы,

энергетика системасында уурдап-тоноолордун жана коррупциянын болушу ме-

нен шартталган коммерциялык жоготуулардын жогорку дењгээли;

- электр энергиясын керектөөчүлөрдүн төлөм дисциплинасынын

төмөндүгү;

- жабдууларды калыбына келтирүүгө жана реконструкциялоого чыгым-

дарды камсыздоо үчүн каржылоонун ишенимдүү булактарынын жоктугу.

Энергетика секторунда түзүлгөн оор финансы-экономикалык кырдаал

энергетика секторун толук масштабдуу реструктуралаштыруу аркылуу, жеке

секторду жана инвестицияларды тартуу менен аны тез арада жакшырышына

багытталган кечиктирилгис чараларды көрүүнү жана милдеттерди чечүүнү

талап кылат, бул түпкү натыйжасында сектордун башкаруу потенциалын жана

эксплуатациялык натыйжалуулугун жогорулатууга, башкача айтканда чыгам-

дарды кыскартууга, баа түзүүнү рационалдаштырууга жана энергия менен

жабдуу кызматтарын көрсөтүү сапаттарын жакшыртууга алып келүүгө тийиш.

Электр энергетика секторундагы финансылык абалды мониторинг

жүргүзүү үчүн экономикалык шайман катарында 2002-жылдан тартып ПРГФ

программасына максаттуу көрсөткүч - электр энергетикасында квазифискал-

дык (КФД) киргизилген, ал жыл сайын ИДПга карата 1 процентке төмөндөөгө

тийиш.

Энергетика секторундагы реформаларды аяктоодо жана республиканын

энергетикалык коопсуздугунун милдеттерин камсыздоодо прогресске жетишүү

үчүн энергетика секторун жакшыртуу жана квазифискалдык тартыштыкты кыс-

картуу жагындагы саясаттын негизги багыттары төмөнкүдөй чараларды ишке

ашыруу да белгиленет:

- электр энергетика ишканаларын башкарууга жеке секторду тартуу

боюнча чаралар;

- төлөмдөрдү эсептөөнү жана чогултууну өркүндөтүүгө багытталган

инвестирлөө планы, эсепке алуунун колдонуудагы приборлору модернизация-

лоонун жана алдын ала төлөө менен же башка азыркы учурдагы модификация-

да иштөөчү электр энергияны эсептөө приборлорун орнотууну камсыздоонун

эсебинен коммерциялык жоготууларды кыскартуу;

- жањы өткөрүү линияларын жана трансформатордук станцияларды ре-

конструкциялоо жана куруу, электр энергиясын керектөө үчүн башкарууну

жакшыртуу;

- энергетика ишканаларына катуу финансылык тартип киргизүү жана

коюлган эсептегичтер менен 100 проценттик төлөмдөрдү чогултууну, анын

ичинде акчалай түрдөгү төлөмдөрдү чогултуу дењгээлин жогорулатууну кам-

сыз кылуу, электр энергиясы жана коммуналдык кызматтар үчүн эсептешүүдө

бартердик операциялар жана өз ара эсептешүүлөр менен төлөөгө тыюу са-

луу;

- энергетикада квазифискалдык тартыштыкты ИДПга карата жылына 1,0

процентке кыскартуу;

- энергетика секторунда финансылык ишке жөндөмдүүлүккө жетишүүгө

мүмкүндүк берүүчү натыйжалуу тарифти иштеп чыгуу.

Тарифтик саясат 2003-2006-жылдарга электр жана жылуулук энергиясы-

на кабыл алынган Орточо тарифтик саясаттын алкагында ишке ашырылат,

анын башкы максаты энергетика секторун өзүн-өзү актоо принциптерин кир-

гизүү, кайчылаш субсидияларды этап-этабы менен четтетүү, инвестициялык

жагымдуу чөйрө түзүү, ошондой эле электр энергетикадагы квазифискалдык

тартыштыктын (КФД) өлчөмүн жыл сайын азайтуу болуп саналат.

Ушуга байланыштуу тарифтердин дењгээлин аныктоо, анын кыйла натый-

жалуу структурасын түзүү, өндүрүш боюнча ар бир этапка реалдуу сарптоо-

лорду изилдөө жүргүзүү, керектөөчүлөрдүн конкреттүү категориялары үчүн

электр энергиясын берүү жана бөлүштүрүү, кайчылаш субсидияларды чет-

тетүү, капиталдык инвестициялардын тарифтер менен жабыла турган реалдуу

программаларын аныктоо жана көрсөтүлгөн программалардын аткарылышын

контролдоо боюнча жањы методологияны иштеп чыгуу менен жогорудагы сая-

сатты жүзөгө ашыруу жагынан иштер алдыда турат.

6.2. Айыл чарбасы

Экономиканын агрардык секторун өнүктүрүү стратегиясы өндүрүш, айыл

чарба продукциясын кайра иштетүү, кызмат көрсөтүү жана дыйкандар менен

фермерлердин кирешелерин көбөйтүү аркылуу айылдык калктын жакыр катмар-

ларын социалдык коргоо чаралары менен бирдикте айылдык калктын жакырды-

гын азайтууга багытталат.

Айыл чарбасын туруктуу өнүктүрүү жана тобокелдердин таасирин азай-

туу үчүн төмөнкүдөй негизги маселелерди чечүү зарыл, алар:

- а) айыл чарбалык корпорацияларды түзүү аркылуу туруктуу сатык

рынокторуна чыгуу;

- б) кайра иштетүүнүн көлөмүн 20 процентке жана экспорттун көлөмүн

12 процентке чейин көбөйтүү;

- в) кредиттик ресурстарды көбөйтүү жана кредиттик ресурстарды

алууну жөнөкөйлөтүү.

2006-жылы айыл чарбасындагы реалдуу өсүш негизинен дыйканчылык

продукциясын өстүрүүнү 9,7 процентке көбөйтүүнүн эсебинен 6,0 процент

дењгээлде болжолдонуп жатат.

Россия Федерациясы, Кытай Эл Республикасы, Беларусь Республикасы

жана башка чет мамлекеттер менен лизингди жолго коюунун эсебинен маши-

на-трактордук паркты жањылоо боюнча иш жүргүзүлөт.

"Кооперация жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын негизинде

айыл чарба продукциясын өндүрүү жана иштетүү боюнча жањы кооперативдер-

ди түзүү боюнча уюштуруучу жана түшүндүрүүчү иш жүргүзүлөт, бул колдо

болгон өндүрүштүк ресурстардын сарамжалдуу пайдаланылышын камсыздайт.

Мал чарбасын, айрыкча канаттуулар чарбасын жогорку сапаттуу кон-

центрацияланган, айрыкча белогу көп тоюттар менен камсыздоо максатында

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Дан буурчактарды өстүрүүнү жана иштетүүнү

өнүктүрүү программасын бекиткен.

Көп жылдык чөптөрдүн айдоолорун көбөйтүүнүн жана орто аралыктагы

жана алыскы жайыттарды сарамжалдуу пайдалануунун эсебинен тоюттук база-

ны жакшыртуу белгиленип жатат. Тоют бирдиктерин камдоонун көлөмү шарт-

туу 1 баш малган 16-18 центнерге жетет.

Селекциялык-асыл тукумдук иштин сапаты орчундуу жогорулатылат. Жо-

горку продуктулуу асыл тукум жаныбарлардын санын жыл сайын 3-5 процент-

ке көбөйтүү белгиленүүдө.

Ветеринардык приваттык кызматтар кењири өнүктүрүлөт, алар ар бир

айыл өкмөтүндө түзүлөт.

Эл аралык уюмдар менен кызматташып топоз чарбасын, аарычылыкты,

балык жана чочко чарбаларын өнүктүрүү боюнча долбоорлор түзүлүп жатат.

Агрардык сектордо 6 инвестициялык долбоор ишке ашырылып жатат.

"Чарба ичиндеги сугат" долбоорунун алкагында 160 мињ га аянттагы

ирригациялык тармак реабилитацияланын жатат.

"Көмөкчү айыл чарбалык кызмат көрсөтүүлөрдү колдоо" долбоору менен

жер жана агрардык реформаны ишке ашырууга, айылда консультациялык,

үрөнчүлүк, маалыматтык жана башка кызматтарды түзүүгө жана чыњдоого,

өсүмдүктөрдү коргоо жана карантиндөө кызматынын потенциалын көбөйтүүгө

көмөк көрсөтүлүп жатат.

"Айыл чарбасын региондук өнүктүрүү" долбоору менен 10,0 мињ дыйкан

жана фермердик чарбада кирешелерин туруктуу көбөйтүү жолу менен Чүй об-

лусундагы айылдык калктын жакырчылык дењгээлин азайтуу, айыл чарба

өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгүн 1,5-2 эсе жогорулатуу, экспорттук продук-

ция өндүрүүнү 20-30 процентке көбөйтүү белгиленүүдө.

2006-жылдан баштап "Суу пайдалануу системасын жакшыртуу" жана

"Айыл чарбасын өнүктүрүүнүн Экинчи региондук долбоору" деген жањы дол-

боорлордун чектеринде Талас, Ысык-Көл, Чүй облустарында суу чарбасын

башкаруу системалары өзгөртүп уюштурулат, ирригациялык иштер

жүргүзүлөт.

6.3. Инвестиция жана курулуш

Экономикалык өсүштү камсыздоонун маанилүү шарттарынын бири ыњгай-

луу инвестициялык климат түзүү болуп эсептелет.

2006-жылы инвестициялык саясат Мамлекеттик инвестициялар програм-

масын (МИП) андан ары оптималдаштырууга жана өлкөнүн экономикасына тике

инвестициялардын келишине көмөктөшүүгө багытталат. 2006-жылы МИПтин

көлөмүн ИДПга карата 3,1 процентке чейин азайтуу пландалып жатат.

2006-жылдан баштап төмөнкүдөй МИПтерди ишке ашыруу каралып жатат,

алар: "Бажылык инвестициялык долбоор", "Билим берүү секторун өнүктүрүү

2", "Түштүктөгү региондук коридор долбоору, 1-фаза", "Каракол шаарынын

ичүүчү суу менен камсыздоо системасын реабилитациялоо", "Шашылыш жар-

дамдын улуттук системасын түзүү", "Бишкек шаарынын локалдык тармагын

жакшыртуу", "Саламаттык сактоодо жана социалдык камсыздоодо тармактык

ыкма", "Бизнести өнүктүрүү үчүн чөйрөнү жакшыртуу", "Суу пайдалануу

системасын жакшыртуу", "Айгүл-Таш-Карабулак 110 кВ электр өткөрүү лини-

ясын куруу".

МИПти тышкы карыздардын эсебинен каржылоо чектелген шартта долбо-

орлордун айрым бөлүгү гранттык негизде каржыланат. 2006-жылы грант ка-

ражаттардын көлөмү 1228,2 млн. сом болот.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен башка мамлекеттердин ортосунда

инвестицияларды колдоо жана коргоо жөнүндө макулдашууларга кол коюу бо-

юнча иш улантылат.

Тике инвестициялар энергетика, алтын казуу, айыл чарба продукция-

сын иштетүү, нефти казуу сыяктуу артыкчылыктуу тармактарда объекттерди,

инфраструктура объекттерин курууга жумшалмакчы.

Транспорт секторундагы артыкчылыктар Ош-Сарыташ-Иркештам жана Биш-

кек-нарын-Торугарт автожолдорун реабилитациялоо болот.

Калктын аз камсыз бөлүгү үчүн турак жай курулушун кењейтүү макса-

тында ипотекалык кредит берүүнү өнүктүрүүнүн эсебинен тез арада конк-

реттүү ыкма каржылоо булактарын аныктоо менен ишке киргизилет. Бул үчүн

"Ипотека жөнүндө" Кыргыз Республикасынын жањы мыйзамын кабыл алуу план-

далууда, анда турак жайды каржылоого коммерциялык банктар аркылуу

көмөктөшүү үчүн күрөөлүк камсыздоонун конкреттүү механизмин түзүү ка-

ралмакчы.

Белгиленген милдеттерди аткаруунун натыйжасында 2006-жылы курулуш-

тагы реалдуу өсүш 20 дењгээлде пландаштырылып жатат.

6.4. Кызмат көрсөтүү чөйрөсү

2006-жылы кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө өсүштүн туруктуу тенденциясы

сакталат, буга ишкердикти жөнгө салуучу нормативдик укуктук базаны ан-

дан аркы өркүндөтүү, ошондой эле жањы, бат өсүп жаткан кызмат

көрсөтүүлөрдүн, анын ичинде телекоммуникациялык кызматтардын жана ту-

ризмдин натыйжасында сектордун кењейиши өбөлгө болот.

Кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө дүњ чыгарыштын реалдуу өсүшү 9,1 про-

цент дењгээлде, негизинен рыноктук кызмат көрсөтүүлөрдүн: сооданын, ав-

томобилдерди оњдоонун, тиричиклик буюмдарынын жана жеке пайдаланылчу

буюдардын (өсүш 15,2%), транспорт жана байланыш кызматтарынын (өсүш

7,5%), мейманканалардын жана ресорандардык кызматтарынын (8,5%)

өсүшүнүн эсебинен болжолдонууда.

Соода жана кызмат көрсөтүү чөйрөсүнүн өнүгүшүнө соодалык чоњ ишка-

налардын тармагы өсүшү, мунун негизинде соодалык тейлөөнүн формалары

өркүндөтүлүшү жана тармактын заманга ылайык сервис индустриясына айла-

нышы олуттуу тасир тийгизүүгө тийиш.

Тездетилген экономикалык өнүгүүгө жетишүү үчүн транспорттук инф-

раструктураны өркүндөтүү белгиленүүдө. Жүктөрдүн негизги көлөмү автомо-

биль транспорту менен ташылат.

"Карго Кыргызстан" долбоорунун чегинде ички авиациялык ташууларды

активдештирүү жана өлкөнүн транзиттик потенциалын өнүктүрүү боюнча иш-

терди жүргүзүү белгиленди. "Кыргызстан аба жолдору" жана "Алтын эйр"

авиакомпанияларын кошуунун негизинде жањы "Кыргызстан" авиакомпаниясы

түзүлөт.

"Кыргыз Республикасын өнүктүрүү үчүн маалыматтык коммуникациялык

технологиялар" стратегиясынын: (а) электрондук өкмөт, (б) электрондук

билим берүү, (в) электрондук экономика приоритеттерин ишке ашыруу боюн-

ча иштер активдештирилет.

Уюктук байланышты пайдалануучулардын жана уюктук байланыш кызматын

көрсөтүүчү компаниялардын саны көбөйүшүнүн, телефон тармагынын модерни-

зацияланышынын эсебинен почталык жана электрдик байланыштардын ургаал-

дуу өнүгүшү уланат.

Кызмат көрсөтүү чөйрөсүнүн өсүшүнө туризм тармагынын өнүгүшү шарт

түзөт, республикада анын потенциалы чоњ.

Туризмди өнүктүрүү тармагындагы мамлекеттик саясат төмөнкүдөй ба-

гыттарда болот: а) чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу үчүн ыњгайлуу

шарттарды түзүү; б) Кыргызстандын улуттук турпродуктусун дүйнөлүк ту-

ристтик рынокторго чыгаруу; мамлекеттин жана туристтик кызмат

көрсөтүүчү жеке өндүрүшчүлөрдүн кызыкчылыктарын айкалыштыруу жолу менен

тармакты башкаруунун оптималдуу структурасын түзүү; ички туризмди

өнүктүрүү.

Натыйжада туризмдин ИДПдагы үлүшү 4,5 процент көрсөтүүдө

күтүлүүдө. Туристтик кызмат көрсөтүүлөрдү экспорттоо 18,0 процентке,

туристтик кызмат көрсөтүүлөрдү импорттоо - 16,0 процентке өсөт.

7. Менчиктештирүү

Структуралык өзгөртүүлөрдүн маанилүү багыттары болуп стратегиялык

ишканаларды менчиктештирүү жана мамлекеттен ажыратуу, энергетика секто-

рун реформалоо эсептелет.

Кыргыз Республикасында 2004-2006-жылдарда мамлекеттик менчикти

менчиктештирүү программасынын чегинде мамлекеттик менчикти, анын ичинде

энергетика жана газ секторлорундагы стратегиялык ишканаларды, телеком-

муникацияларды, транспортту жана байланышты алардын жекече программала-

рына жана өнүктүрүү концепцияларына ылайык Кыргыз Республикасынын Жо-

горку Кењеши бекиткенден кийин мамлекеттен ажыратуу жана менчиктештирүү

улантылат.

8. Тышкы экономикалык саясат

2006-жылы республиканын тышкы соода жүгүртүүсү 8,5 процентке

көбөйөт.

Экспорттун көлөмү айыл чарба продукциясын, курулуш материалдарды,

тери-булгаары сырьену, жүндү, тамеки буюмдарды жана керетөө товарларын

экспорттоо орчундуу көбөйүшүнүн эсебинен 6,4 процентке өсөт. Экспорттун

негизги статьялары баалуу металлдар, электр энергиясы, цемент, айнек

жана кызытма лампалар болот.

Республикада өндүрүлбөөчү же жетишсиз санда өндүрүлгөн сырьелорду,

материалдарды жана товарларды (машина куруу жана электротехникалык про-

дукция, медициналык жана фармацевтикалык продукция, нефти продуктулар,

табигый газ) алуу көбөйүшүнүн эсебинен импорттун келиши 10 процентке

көбөйүшү болжолдонуп жатат. Импорттун структурасында мурдагыдай эле

энергиялык ресурстардын келиши аныктоочу роль ойнойт.

Кыргыз Республикасында тышкы экономикалык иштин өнүгүүсү КМШ, ШОС

жана ЭКО региондук бирикмелеринин алкактарында болот.

Соодалык мамилелерди региондук дењгээлде өнүктүрүүгө чоњ маани бе-

рилип, Борбор Азиялык жалпы рынокту түзүү боюнча иш улантылат.

Экспортко көмөк көрсөтүү максатында ата мекендик товарларды тышкы

рынокко чыгаруу боюнча чаралар көрүлөт, атап айтканда Кыргызстан үчүн

соодалык кызыкчылык жараткан өлкөлөрдө республиканын соодалык

өкүлчүлүктөрүнүн иш майнаптарын жогорулатуу боюнча иш улантылат.

Соодалык-экономикалык байланыштарды андан ары терењдетүү максатын-

да өкмөттөр аралык структуралардын - соодалык-экономикалык кызматташуу

боюнча өкмөттөр аралык комиссиялардын жана жумушчу топтордун потенциа-

лын активдүү пайдалануу белгиленди.

Кыргызстандын ДСУга катышуудагы артыкчылыктарын толук пайдалануу

боюнча иштиктүү чаралар көрүлөт. Ата мекендик товарларды ЕС өлкөлөрүнүн

рынокторуна Преференциялардын генералдык системасына ылайык преференци-

ялык шарттар менен чыгаруу жагында ДСУга мүчө мамлекеттер менен соода-

лык мамилелерди терењдетүү маселесине көп көњүл бурулат.

Экономикалык өсүштү камсыздоо боюнча чаралар либералдуу тышкы соо-

далык жана валюталык режимдерди сактоо шартында ишке ашырылат.

9. Социалдык саясат

Өлкөнү социалдык өнүктүрүүнүн приоритеттеринин ичинде биринчи да-

ражадагалары төмөнкүлөр:

- калктын иш менен камсыздыгын жогорулатуу;

- саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөлөрүнүн, айрыкча айыл

жериндегилердин абалын жакшыртуу.

9.1. Социалдык коргоо

2006-жылы калктын турмуш дењгээлин жогорулатуу максатында

төмөнкүдөй иштер белгиленип жатат, алар:

- а) Айлыгы аз бюджеттик кызматкерлердин эмгек акыларын этап менен

көбөйтүү;

- колдонулуп жаткан Бирдиктүү тарифтик торчонун параметрлерин

өзгөртүү: ЕТСтин башталгыч (нөлдүк) разрядын жоюу; разряддар аралык ко-

эффициенттерди өзгөртүү; тарифтик ставкаларды жана маяналарды белгилөө

үчүн эсептик башталыш болуп 2006-жылдын 1-апрелинен баштап белгиленген

340 сом өлчөмдөгү 1-разряд алынат;

- II жарым жылдыкта - бюджеттик чөйрөнүн кызматкерлеринин эмгек

акыларын 20 процентке көбөйтүү.

Социалдык чөйрөнүн кызматкерлерине эмгек акы төлөө фондунун

өсүшүндөгү айырмадан улам азыркы убакта ар кайсы мекемелер үчүн мыйзам

менен белгиленген Бирдиктүү тарифтик торчонун нөлдүк разрядынын

өлчөмүнүн ортосунда 50 процентке чейин (160 сомдон 240 сомго чейин)

ажырым пайда болду, бул түпкүлүгүндө эмгек акынын өлчөмүнө таасир

этүүдө. Бул иш-чараны ишке ашыруу үчүн бардыгы 600 млн. сом керек бо-

лот.

2006-жылы социалдык чөйрөдөгү кызматкерлердин эмгек акысын 20дан

50 процентке чейин көбөйтүү каралууда.

Тездетилген экономикалык өсүштүн натыйжасында айлык орточо эмгек

акы 12 процентке реалдуу жогорулайт.

- б) Керектөөнүн гарантияланган минимум дењгээлин (КГМД) 140 сом-

дон 175 сомго чейин жогорулатуу.

Калктын аз камсыз жана социалдык жактан аялуу катмарларын социал-

дык коргоо максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2005-жылдын

25-июлундагы № 311 "Керектөөнүн гарантияланган минимум дењгээлинин

өлчөмүн көбөйтүү жөнүндө" токтому менен Керектөөнүн гарантияланган ми-

нимум дењгээли 2006-жылдын 1-январынан тартып 140 сомдон 175 сомго че-

йин көбөйтүлөт. Бул көбөйтүү аз камсыздык боюнча пособиелердин орточо

өлчөмүн 39 процентке жана социалдык пособиелердин өлчөмүн 25 процентке

көбөйтүүгө мүмкүндүк берет. Бул токтомду ишке ашыруу үчүн 2006-жылдын

бюджетинде 1005,4 млн. сом ассигнование каралган, бул 2005-жылдын

дењгээлинен 38 процентке көп. Пособиенин өлчөмүн көбөйтүүгө бардыгы бо-

луп 278,5 млн. сом кошумча каралган.

- в) Мамлекеттик пособиелерди чектөөнүн даректүүлүгүн жогорулатуу.

2006-жылы мамлекеттик пособиелерди төлөөгө ассигнованиелердин

көлөмүндө керектөөнүн гарантияланган минимум дењгээлинин өлчөмүн

көбөйтүү жолу менен мамлекеттик пособиелердин орточо өлчөмүн 140 сомдон

175 сомго чейин (25%) көбөйтүү каралган, буга жараша пособие бе-

рилчүлөрдүн саны 10,2 мињ адамга көбөйөт. Ошону менен бирге эле, посо-

бие чектөөдө даректүүлүк жогорулайт, үй-бүлөнүн кирешеси жөнүндө маа-

лымкаттарды берүүгө контроль күчөтүлөт. Ошондой эле мамлекеттик пособие

алууга муктаждыкты аныктоонун методикасы өркүндөтүлөт.

Мындан тышкары, 2005-жылы жүргүзүлгөн Бирдиктүү ай сайынкы пособие

алуучуларга жылдык сумманы төлөө боюнча эксперименттин жыйынтыктарын

кылдат изилдөө сунушталууда, мунун максаты алуучулардын бул түрүн ак-

тивдүү экономикалык ишке тартуу жана жакырчылыктан чыгарууну көздөйт.

- г) Электр, газ, транспорттук жењилдиктер сыяктуу жењилдиктердин

ордуна акчалай төлөп берүүгө өтүү.

Реформалар саясатынын матрицасына ылайык, жењилдиктерди этап менен

акчага алмаштыруу максатында 2006-жылы электр, газ (берилчү жењилдиктин

10%инен кем эмес), транспорттук жењилдиктер (40%тен кем эмес) сыяктуу

жењилдиктин түрлөрүн акчалай төлөп берүүгө которуу пландалууда.

- д) 2006-жылдын 1-январынан баштап пенсиянын базалык бөлүгүн, ал

эми 2006-жылдын 1-майынан баштап пенсиянын камсыздандыруу бөлүгүн

көбөйтүү.

Пенсиялардын орточо өлчөмүн 10 процентке жогорулаткан шартта Кыр-

гыз Республикасынын Социалдык фондуна бул үчүн кошумча 459 млн. сом ке-

рек болот. Мында мамлекет пенсияларга компенсация жана кошумча төлөө

боюнча милдеттенмелерин аткарышы үчүн, ошондой эле Кыргыз Республикасы-

нын Социалдык фондуна республикалык бюджеттен субвенциялар, трансферт-

тер 1038 млн. сом болот.

9.2. Эмгек рыногу

Кыргызстандын эмгек рыногу барган сайын башка өлкөлөр үчүн кызык-

чылык жаратууда.

2006-жылы эмгектенген калктын миграциясы боюнча саясатты ишке ашы-

руу жагындагы иш улантылат. Өз ара баруу-келүүнү либералдаштыруу боюнча

атап айтканда Россия Федерациясы менен айрым макулдашууларга жетишилди.

Россиянын айрым региондорунда кыргызстандын эмгек мигранттарын легал-

даштырууну жөнөкөйлөтүү боюнча иш жүргүзүлүп жатат. "Евразия" фонду эм-

гек мигранттарды укуктук колдоону камсыздоого арналган долбоорлор үчүн

160,0 мињ АКШ долларын бөлүп жатат.

Эмгектик тышкы миграция проблемасын чечүү Кыргыз Республикасынын

Миграция жана жумуштуулук боюнча мамлекеттик комитетинин ишинин артык-

чылыктуу багыттарынын бири.

Кыргызстан жумушчу күчтү экспорттоого өлкө болуп баратат. Дүйнөлүк

банктын эсептөөлөрү боюнча, мигранттардын өлкөсүнүн экономикасына кош-

кон салымдары алардын улуттук кирешесинин чейрегине чейин жетет.

Эмгектик миграция өлкөнүн ичиндеги жумушсуздук боюнча кырдаалды

жењилдетүүгө мүмкүндүк берет.

Калктын иш менен камсыздыгын жогорулатуу үчүн иш менен камсыздоо-

нун пассивдүү саясатын ишке ашыруу боюнча иш-жумушсуздук боюнча пособи-

елерди төлөө, ошондой эле иш менен камсыздыктын активдүү саясаты боюнча

иш-чаралар: жумушсуздарды кесиптик окутуу жана кайра окутуу; акы

төлөнүүчү коомдук иштерге жиберүү; жумушсуз жарандарга чакан кредит

берүү жолу менен ишкердикти баштоого көмөктөшүү; республиканын бардык

региондорунда бизнес-инкубаторлорду түзүү улантылып жатат.

Бул максаттарга бардыгы (аймактык мекемелердин администрациялык

чыгымдары менен кошо) 2006-жылы 116,5 млн. сом керек болот.

9.3. Саламаттык сактоо

Саламаттык сактоо тармагында Саламаттык сактоонун "2006-2010-жыл-

дарга карата "Манас таалими" улуттук программасын бекитүү жана ишке

ашыруу белгиленип жатат.

Медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүн жакшыртуу үчүн төмөнкүлөр

каралууда, алар:

- пенсионерди стационарда дарылоодо кошо төлөөнү минимум дењгээлге

чейин азайтуу;

- 5 жашка чейинки балдарды стационарда жана амбулаториялык жардам

көрсөтүү дењгээлинде кошо төлөөдөн бошотуу;

- кош бойлуу аялдарды, төрөөчүлөрдү жана төрөгөндөрдү стационарда

дарылоода кошо төлөөдөн бошотуу;

- кош бойлуу аялдарды амбулаториялык дењгээлде медициналык

тейлөөнүн бардык түрлөрү менен камсыздоо.

Айрыкча орчундуу ооруларга чалдыгууну жана андан өлүмгө учуроону

азайтуу боюнча чаралар көрүлөт.

9.4. Билим берүү жана маданият

Илимди жана маданиятты өнүктүрүүгө тийиштүү көњүл бурулат. Кесип-

тик жана жогорку билим берүү системасын реформалоо белгиленди, мында

кен иштетүү, гидроэнергетика, айыл чарба, кайра иштетүү жана туризм

тармактары үчүн адистерди даярдоого өзгөчө көњүл бурулат.

"Айылдагы билим берүү" жана "Билим берүү секторун өнүктүрүү, 2"

долбоорлорун ишке ашыруунун алкагында айылдык мектептерди окуулук мате-

риалдар менен камсыздоо, анын ичинде жањы муундагы окуу китептерди иш-

теп чыгуу; ошондой эле айылдык мектептердин кадр маселесин чечүү белги-

ленди.

Кыргыз Республикасынын бийик тоолуу жана алыскы райондорунда жаша-

ган 1-4-класстын окуучуларынын ден соолугун сактоо жана окутуунун сапа-

тын жогорулатуу үчүн 2006-жылдын 1-январынан баштап ысык тамак менен

камсыздоо каралууда.

Билим берүү системасында бюджеттик каражаттарды майнаптуу сарптоо

жана коррупцияга каршы күрөшүү максатында 2006-жылдан баштап экспери-

мент катары сынамык райондордо жалпы билим берүүчү мектептерди адам са-

нына жараша каржылоону киргизүү белгиленип жатат.

Педагогдордун эмгек акысын жогорулатуу, ар кыл көтөрмөлөө, квали-

фикацияларын жогорулатуу жолдору менен педагогдук кесиптин аброюн

көтөрүүгө күч-аракет жумшалат.

10. Региондук өнүктүрүү

"Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана жергиликтүү мамлекеттик ад-

министрация жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамынын 61-статьясына

ылайык аймактарды социалдык-экономикалык өнүктүрүү программаларын түзүү

жана алар бекитилгенден кийин аткарылышын уюштуруу жергиликтүү мамле-

кеттик администрациянын компетенциясына кирет.

Ушуга байланыштуу Кыргыз Республикасынын Экономика жана финансы

министрлиги региондор республиканын экономикасынын өнүгүшүнө кошуп жат-

кан 8 процентке чейинки конкреттүү салымдарын эске алуу менен регион-

дорду социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн максаттык көрсөткүчтөрүн иш-

теп чыккан (№ 1 тиркеме).

Программаны ишке ашыруу стадиясында жалпы эле Программанын аткары-

лышын мониторингдөөнүн жана баалоонун алкагында бардык аймактардын

өнүгүшүн байкоого алуу белгиленди.

Экономикалык өнүктүрүүнүн максаттык көрсөткүчтөрү ар бир аймактын

өнүгүүсүнүн бирдей эместигин жана өзгөчөлүгүн эске алып түзүлдү.

2006-жылы региондордун өлкөнүн ИДП өндүрүүсүнө кошуучу салымдары

төмөнкүдөй белгиленип жатат:

Баткен облусу - 4,1 процент дењгээлде; Жалал-Абад - 12,1; Ысык-Көл

- 14,1; Нарын - 4,2; Ош - 10,4; Талас - 4,9; Чүй облусу - 18,7; Бишкек

шаары - 28,5, Ош шаары - 3 процент.

Республиканын өнөр жай өндүрүшүнө орчундуу салым Бишкек шаарынан

(өсүш 12,9%), Чүй облусунан (4,1%) жана Жалал-Абад облусунан (4%)

күтүлүп жатат.

1-таблица

2006-жылы региондорду социалдык-экономикалык

өнүктүрүүнүн негизги максаттык

көрсөткүчтөрү

Агрардык сектордо Чүй облусунун айыл чарба продукциясынын үлүштүк

салмагы 28,6 процентти (өсүш темпи 106,0 %), Ош облусунуку - 18,5 про-

центти (104,7 %) жана Жалал-Абад облусунуку - 15,6 процентти (105,0 %)

түзөт.

Аймактык дењгээлдеги экономикалык өнүктүрүү программаларын каржы-

лоонун негизги булактары төмөнкүдөй болот:

- жергиликтүү бюджеттер;

- республикалык бюджеттен трансферттер (категориялык жана тењеш-

тирүүчү гранттар);

- Мамлекеттик инвестициялар программасынын ресурстары (N 3 тирке-

ме).

2006-жылы республикалык бюджеттин долбоорунда 2148,1 млн. сом ка-

тегориялык грант каралган.

Региондордун өнүгүшүн тењдештирүү максатында республикалык бюджет-

тен Баткен, Жалал-Абад, Нарын, Ош жана Талас облустары үчүн 242,6 млн.

сом тењештирүүчү грант бөлүнөт.

2-таблица

Кыргыз Республикасынын 2006-жылга республикалык

бюджетинин долбоорунун чегиндеги категориялык

жана тењештирүүчү гранттар

(млн. сом)

VII. 2006-жылга бюджеттин долбоорунун

негизине алынган экономикалык өнүктүрүү

сценарийине түшүндүрмө

Бул сценарий 5 процент дењгээлдеги туруктуу экономикалык өсүшкө

багытталган. 2006-жылы бюджеттик параметрлердин туруктуулугун жана ба-

ланстуулугун камсыздоо үчүн аны иштеп чыгууда пруденциалдык ыкма колдо-

нулган. Башкача айтканда, бул сценарий өлкөнүн экономикасындагы мүмкүн

болуучу тобокелдердин, анын ичинде: жаратылыштык-климаттык фактордун

таасирин көњүлгө алуу менен экономиканын ИДПны түзүүчү бардык секторло-

рунда өздүрүштүн бир калыптагы өсүшүн эске алып даярдалган, алар:

- нефтиге, алтынга, пахтага жана тамекиге дүйнөлүк баалардын ту-

руксуздугу;

- "Кумтөр" кенинде алтын өндүрүүнүн азайышы;

- энергетика секторун оњдоонун жай жүрүп жатканы (КФД);

- инвестициялык ресурстардын чектелүүлүгү;

- экспорттун диверсификациясы төмөндүгү;

- 2006-жыл салык саясатынын чараларын ишке ашыруунун болжолдонгон

натыйжасынын убактылуу лагды эсепке алгандагы мүмкүн болгон кечигүү то-

бокели.

Корутунду

Программага тиркелген Конкреттүү иштердин планы толук көлөмдө,

анын ичинде нормативдик-мыйзамдык камсыздоо жана пландаштырылган бардык

булактар боюнча каржылоо, мунун ичинде чет өлкөлүк тике инвестициялар-

дын эсебинен да (иш-чаралардын жалпы санынын 20%ине жакын) аткарылса,

анда Кыргыз Республикасынын Президенти 2006-жылы ИДПнын өсүшүн 8 про-

центке чейин жеткирүү боюнча койгон максат реалдуу аткарылышы мүмкүн.

Анда 2006-жылдын бюджетине тийиштүү өзгөртүүлөрдү киргизүү кийинки

кадам болмокчу.