14-берене. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор

1. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор өз өндүрүшүндө турган талаш-тартыштарда тараптардын укуктарын, эркиндиктерин жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоону камсыз кылат, ошондой эле ушул Мыйзамдын, "Тамчы" АФИАнын актыларынын жана тиешелүү талаш-тартыштарды чечүүдө колдонулууга тийиш болгон башка ченемдик укуктук актылардын сакталышын камсыз кылат.

2. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор "Тамчы" АФИАнын алкагында өзүнчө жана көз карандысыз орган катары катталууга тийиш. Талаш-тартыштар боюнча чечимдерди кабыл алууну, административдик башкарууну жана операциялык ишти кошуп алганда, Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор өз ишин көз карандысыз жүзөгө ашырат. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор Кыргыз Республикасынын сот тутумуна кирбейт. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор өзүнүн жыйымдарын жана тарифтерин өз алдынча белгилейт.

3. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор өзүнө эки түзүмдү камтыйт:

1) Талаш-тартыштарды чечүү боюнча комитет (мындан ары - Комитет);

2) талаш-тартыштарды альтернативдүү чечүү борборун кошуп алганда, арбитраждык борбор.

4. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбордун төрагасы Кеңеш тарабынан дайындалат жана бул Борбордун жетекчиси болуп саналат. Төрага ыйгарым укуктарынын мөөнөтүн чексиз узартуу укугу менен беш жылга дайындалат.

5. Төрага Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбордун операциялык ишине жетекчилик кылат жана анын чегинен тышкары кандайдыр бир тышкы таасирге карабастан бардык аспекттерде иштейт. Төрага Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борборго караштуу арбитраждык борбордун жана талаш-тартыштарды альтернативдүү чечүү борборунун жетекчиси да болуп саналат.

6. Комитеттин курамына Кеңеш тарабынан дайындалган төрага жана судьялар кирет. Комитеттин мүчөлөрү (арбитрлер) чет өлкөлүк жарандар болушу мүмкүн, алардын саны алты адамдан кем болбоого тийиш. Алар ыйгарым укуктарынын мөөнөтүн чексиз узартуу укугу менен беш жылга дайындалат.

7. Комитет эки инстанциядан: биринчи инстанциядагы комитеттен жана апелляциялык комитеттен турат. Апелляциялык комитеттин чечимдери акыркы болуп саналат жана Кыргыз Республикасынын сотторунда кайра каралууга, көзөмөлгө алынууга же даттанылууга тийиш эмес. Комитеттин чечимдери бардык жеке жана юридикалык жактар тарабынан аткарууга милдеттүү болуп саналат.

8. Кылмыш-жаза жана административдик иштерди кошпогондо, Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор бүтүмдөрдөн, келишимдерден, макулдашуулардан же башка юридикалык мааниге ээ болгон жагдайлардан келип чыгуучу жарандык жана коммерциялык талаш-тартыштарды кароого жана чечүүгө карата өзгөчө юрисдикцияга ээ. Мындай талаш-тартыштарга төмөнкүлөр кирет:

1) "Тамчы" АФИАда катталган юридикалык жана жеке жактардын, "Тамчы" АФИАнын органдарынын жана алардын кызматкерлеринин ортосундагы талаш-тартыштар;

2) "Тамчы" АФИАда жүзөгө ашырылуучу жана ушул Мыйзам же "Тамчы" АФИАнын актылары менен жөнгө салынуучу ишке тийиштүү талаш-тартыштар;

3) бардык тараптар талаш-тартыш пайда болгонго чейин да, андан кийин да юрисдикцияны Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борборго өткөрүп берүү жөнүндө макулдашкан шартта ("opt-in" опциясы) тараптардын макулдашуусу боюнча Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбордун кароосуна берилген талаш-тартыштар, анын ичинде "Тамчы" АФИАда жүргүзүлүп жаткан иш менен байланышпаган талаш-тартыштар.

Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбордун компетенциясына Тамчы" АФИАнын аймагында, бирок Кыргыз Республикасынын аймагында эмес, чет өлкөлүк арбитраждык чечимдерди чет өлкөлүк арбитраждык чечим Тамчы" АФИАнын юридикалык жана жеке жактарына жана Тамчы" АФИАнын аймагында жайгашкан, ал менен байланышкан активдерге тиешелүү болгон даражада таануу жана аткарууга киргизүү маселелери кирет.

9. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор тиешелүү талаш-тартыш Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбордо каралган учурларда ушул Мыйзамды жана "Тамчы" АФИАнын актыларын чечмелөөгө өзгөчө юрисдикцияга ээ болот.

10. Талаш-тартыштарды чечүүдө Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор ушул Мыйзамды, "Тамчы" АФИАнын актыларын жана башка каалаган колдонулуучу укуктук актыларды жетекчиликке алууга милдеттүү, ошондой эле Комитеттин акыркы чечимдерин жана башка юрисдикциялардагы соттордун акыркы чечимдерин эске алууга укуктуу.

11. Комитеттин чечимдери Комитет тарабынан берилген аткаруу барактарынын негизинде "Тамчы" АФИАда жана Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында мажбурлап аткарылууга тийиш. Мындай аткаруу барактары акыркы болуп саналат, даттанылууга тийиш эмес жана Кыргыз Республикасынын кандайдыр бир соту же органы тарабынан кайра каралышы же токтотуп турулушу мүмкүн эмес. Аткаруунун формасы, тили жана тартиби "Тамчы" АФИАнын актысы менен аныкталат.

12. "Тамчы" АФИАга Кыргыз Республикасынын сотторунун соттук чечимдерин аткаруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылат.

13. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор "Тамчы" АФИАда жайгашкан жайларда жайгаштырылат жана өз ишин жүзөгө ашырат, бирок Кыргыз Республикасынын Бишкек шаарында жайгашкан жайларда жайгаштырылышы жана өз ишин жүзөгө ашырышы да мүмкүн.

131. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбор, анын төрагасы, Комитеттин мүчөлөрү (арбитрлер), медиаторлор жана персонал функцияларын аткаруудагы же болжолдонгон аткаруудагы же болбосо кандай болбосун ыйгарым укуктарын жүзөгө ашыруудагы же болжолдонгон жүзөгө ашыруудагы кандай болбосун аракеттери (аракетсиздиги) үчүн ушул Мыйзамга, ошондой эле ушул Мыйзамдан келип чыгуучу актыларга ылайык жоопкерчиликке тартылышы мүмкүн эмес.

14. Талаш-тартыштарды чечүү боюнча эл аралык борбордун иши, анын ичинде анын түзүлүшү, башкаруусу, юрисдикциясы, ыйгарым укуктары, курамы, колдонулуучу укугу, ошондой эле иштөө тартиби жана жол-жоболору ушул Мыйзам жана "Тамчы" АФИАнын Кеңеш тарабынан бекитилүүчү "Талаштарды чечүүнүн эл аралык борбору жөнүндө" актысы менен жөнгө салынат. Аталган акт Англия менен Уэльстин принциптерине жана укуктарына, ошондой эле талаш-тартыштарды чечүү боюнча алдыңкы эл аралык коммерциялык соттордун жана борборлордун стандарттарына негизделет.

(Кыргыз Республикасынын 2026-жылдын 22-июлундагы № 119 Мыйзамынын редакциясына ылайык)