141-берене. Мамлекеттик алымды төлөө боюнча жеңилдиктер

1. Мамлекеттик алымды алуудан төмөнкүлөр бошотулат:

1) доогерлер - эмгек акыны төлөө тартибинде эмгек акыны жана башка суммаларды өндүрүп алуу жөнүндө доолор боюнча жана эмгектик укуктук мамилелерден келип чыгуучу башка талаптар боюнча;

2) доогерлер - автордук укуктан, ойлоп чыгууга, пайдалуу моделге, өнөр жай үлгүсүнө болгон укуктардан, ошондой эле интеллектуалдык менчикке болгон башка укуктардан келип чыгуучу доолор боюнча;

3) доогерлер - алименттерди өндүрүп алуу доолору боюнча;

4) доогерлер - майып болуу же ден соолугуна башка жаракат алуу менен келтирилген зыяндын ордун толтуруу жөнүндө, ошондой эле багуучунун өлүмүнө байланыштуу доолор боюнча;

5) Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду жана анын органдары - жабырлануучуга же анын үй-бүлө мүчөлөрүнө төлөнгөн жөлөкпулдар менен пенсиялардын суммасын зыян келтирүүчүдөн өндүрүп алуу жөнүндө регресстик доолор боюнча; туура эмес төлөнгөн жөлөкпулдар менен пенсияларды өндүрүп алуу жөнүндө доолор боюнча; жарандардан милдеттүү төлөмдөрдү өндүрүп алуу жөнүндө доолор боюнча; милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун камсыздандыруу төлөмдөрү боюнча карыздарды өндүрүп алуу жөнүндө доолор боюнча; өндүрүп алынган суммалары пенсиялар менен жөлөкпулдарды финансылоого жумшала турган мүлктүк мүнөздөгү доолор боюнча;

6) доогерлер - кылмыш аркылуу келтирилген материалдык зыяндын ордун толтуруу жөнүндө доолор боюнча;

7) тараптар - никени бузуу жөнүндөгү иштер боюнча апелляциялык, кассациялык даттануулардан;

8) тараптар - мыйзамсыз соттоо, жазык жоопкерчилигине мыйзамсыз тартуу, бөгөт коюу чарасы катарында камакка алууну мыйзамсыз колдонуу же болбосо бузуулар үчүн мыйзамсыз жаза берүү аркылуу жаранга келтирилген зыяндын ордун толтуртууга байланыштуу талаш-тартыштар жана регресстик доолор боюнча;

9) жеке жана юридикалык жактар - жазык иштерин жана алименттерди өндүрүп алуу жөнүндө иштерди кароого байланыштуу аларга документтерди берүү үчүн;

10) жарандар - мамлекеттик жөлөкпулдарды жана пенсияларды алуу үчүн зарыл документтердин көчүрмөлөрүн берүү же алардын тууралыгын күбөлөндүрүү үчүн, ошондой эле камкордукка алуу жана бала асырап алуу иштери боюнча;

11) мыйзамда каралган учурларда башка жактардын укуктарын жана мыйзам менен корголуучу кызыкчылыктарын коргоо үчүн сотко арыз менен кайрылган мамлекеттик жана коомдук органдар, жеке жана юридикалык жактар;

12) жарандар - кылмыш жасоодон келтирилген материалдык зыянды өндүрүүнүн тууралыгы талашка түшкөн жазык иштери боюнча апелляциялык даттануулардан;

13) ички иштер органдары - доогерлер - алименттерди жана башка төлөмдөрдү төлөөдөн качкан адамдарды издөө боюнча чыгымдарды өндүрүп алуу жөнүндө иштер боюнча, ошондой эле жол кыймылынын коопсуздугун камсыз кылуу чөйрөсүндөгү мыйзамдарды бузгандыгы үчүн өндүрүп алууга байланыштуу иштер боюнча;

14) финансы органдары - өзгөчө өндүрүштөгү иштер боюнча арыздарды сотко берүү үчүн;

15) жеке жана юридикалык жактар - төмөнкүлөрдү сотко берүү үчүн:

а) иштерди кыскартуу же аларды кароосуз калтыруу жөнүндө сот актыларын жокко чыгаруу, сот актысын аткарууну кийинкиге калтыруу же мөөнөтүн чачыратып бөлүү, сот актысын аткаруу ыкмасын жана тартибин өзгөртүү, даттанууларды камсыздоо тууралуу же камсыз кылуунун бир түрүн башкасына алмаштыруу жөнүндө арыздарды;

б) жаңыдан ачылган кырдаалдар боюнча сот актыларын кайра кароо жөнүндө арыздарды;

в) сот тарабынан салынган айыптарды алып салуу же азайтуу жөнүндө арыздарды;

г) өтүп кеткен мөөнөттөрдү калыбына келтирүү жөнүндө арыздарды;

д) айыптарды алып салуудан же азайтуудан баш тартуу жөнүндө сот актыларына жеке даттанууларды, сот актыларына башка жеке даттанууларды;

е) бузуулар үчүн жоопкерчилик тууралуу иштер боюнча буга ыйгарым укуктуу органдар тарабынан чыгарылган актыларга даттанууларды;

16) прокурор - жеке жана юридикалык жактардын кызыкчылыктарында, ошондой эле коомдук жана мамлекеттик таламдарды коргоо үчүн берилген доолор боюнча;

17) бардык инстанцияларда доогер жана жоопкер катары чыгуучу салык, бажы жана башка финансы органдары;

18) ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдардын коммерциялык эмес жана коомдук уюмдары, алардын мекемелери, окуу-өндүрүштүк ишканалары жана бирикмелери, I, II жана III топтогу ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдар, ошондой эле ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген балдардын ата-энелери жана камкорчулары - сотко коюлуучу бардык доолор боюнча;

181) карызды өндүрүү боюнча доолордо турак жай менчик ээлеринин шериктиктери;

19) жаратылышты коргоо органдары - айлана-чөйрөнү булгоо жана жаратылыш ресурстарын сарамжалсыз пайдалануу, аңчылыктын, балыкчылыктын жана балык запастарын коргоонун эрежелерин бузуу менен мамлекетке келтирилген зыяндын ордун толтурууга каражаттарды мамлекеттин кирешесине өндүрүп алуу жөнүндө доолор боюнча;

20) доогер - мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - мамлекеттик мүлктү мамлекеттен ажыратуу жана менчиктештирүү маселелери, акциялардын мамлекеттик пакетине кошуп эсептелген кредиттер жана дивиденддер боюнча карыздарды өндүрүп алуу менен байланышкан доолор боюнча;

21) доогерлер - стандартташтыруу, метрология жана сертификаттоо боюнча эрежелерди бузгандыгы үчүн өз мөөнөтүндө айып төлөбөгөндүгүнө байланыштуу доолор боюнча;

22) доогерлер - керектөөчүлөрдүн укуктарын коргоого байланышкан доолор боюнча;

23) администратор (жоюучу) - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, банкроттук процесси же жоюу жол-жобосу жүргүзүлүп жаткан жактын кызыкчылыктарында бардык иштер боюнча доогер жана жоопкер катары;

24) банкроттук жөнүндө иштер боюнча мамлекеттик орган жана анын аймактык органдары - карызкорду банкрот деп табуу жөнүндө арыздар боюнча;

25) илим жана интеллектуалдык менчик жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - функцияларды жана ыйгарым укуктарды аткаруу менен түздөн-түз байланышкан доолор боюнча;

26) монополияга каршы саясат боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - бюджетке айыптык жана экономикалык санкцияларды өндүрүп алуу жөнүндө доолор боюнча жана монополияга каршы саясат боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын актысын аткарууга мажбурлоо жөнүндө доолор боюнча;

27) баалуу кагаздар рыногу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - анын компетенциясына кирген маселелерге байланыштуу, анын ичинде, баалуу кагаздар менен болгон бүтүмдөрдү жараксыз деп табуу жана чыгарылган баалуу кагаздарды жараксыз деп табуу жөнүндө доолор боюнча;

28) доогер катары чыгуучу мамлекеттик органдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары - кызматтык милдеттерин жүзөгө ашырууда зыян келтирген жактарга карата регресстик доолор боюнча;

29) мамлекеттик материалдык резервдер боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - Кыргыз Республикасынын тиешелүү мыйзамдары менен аныкталган функцияларды жана ыйгарым укуктарды аткаруу менен түздөн-түз байланышкан доолор боюнча;

30) санитардык көзөмөл боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - доогер - санитардык мыйзамдардын бузулушуна байланыштуу доолор боюнча;

31) Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети - бардык иштер боюнча доогер жана жоопкер катарында;

32) аудитордук ишти контролдоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - айыптык санкцияларды бюджетке өндүрүп алуу жөнүндө доолор боюнча жана аудитордук ишти контролдоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын актысын аткарууга мажбурлоо жөнүндө доолор боюнча;

33) ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук чөйрөсүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - функцияларды жана ыйгарым укуктарды аткаруу менен түздөн-түз байланышкан доолор боюнча;

34) Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы - бардык иштер боюнча доогер жана жоопкер катары;

35) болжолдоо жана бюджетти аткаруу боюнча мамлекеттик ыйгарым укуктуу орган жана анын бардык инстанцияларда доочу жана жоопкерлер катары чыгуучу ведомстволук бөлүмдөрү;

351) архив иши, калкты жана автотранспорттук каражаттарды жана алардын чиркегичтерин, атайын технологиялык машиналарды, айдоочулук курамды, жарандык абалдын актыларын, кыймылсыз мүлккө укуктарды каттоо жаатында мамлекеттик саясатты ишке ашыруу боюнча функцияларды камсыз кылуучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жана анын функцияларын жана ыйгарым укуктарын аткарууга түздөн-түз байланыштуу доолор боюнча бардык инстанцияларда доочу жана жоопкерлер катары чыгуучу ведомстволук бөлүмдөрү жана ишканалары;

36) жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары - жергиликтүү жамааттын кызыкчылыгындагы доолор, анын ичинде: муниципалдык менчикти коргоо жөнүндө; муниципалдык менчиктеги объектилерди бошотуу тууралуу; муниципалдык мүлктү пайдалануудагы тоскоолдуктарды четтетүү жөнүндө; мүлктү ээси жок деп таануу тууралуу; ижара төлөмдөрүн өндүрүп алуу жөнүндө; жарандык-укуктук келишимдерди аткарбагандыгына байланыштуу жергиликтүү бюджеттен төлөнгөн акча каражаттарын, анын ичинде алар боюнча пайыздарды жана туумдарды өндүрүп алуу тууралуу; мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жергиликтүү жамааттын муниципалдык менчикке укуктарынын бузулушуна алып келген аракеттерин, аракетсиздигин жана чечимдерин мыйзамсыз деп таануу жөнүндө;

37) ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар - функцияларды жана ыйгарым укуктарды аткаруу менен түздөн-түз байланышкан доолор боюнча.

11. Эгерде ишке катышып жаткан жактар, мамлекеттик алымды төлөө үчүн жетиштүү каражаттары жок экендигин сотко далилдеп беришсе, алар аны төлөөдөн толук бошотулат. Мамлекеттик алымды толук төлөөгө дарамети жетпеген жактар аны жарым-жартылай төлөйт.

Толук жана жарым-жартылай бошотулуучу жактардын категориясы Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

2. Нотариалдык аракеттерди аткаруучу органдарда төмөнкүлөр мамлекеттик алым төлөөдөн бошотулат:

1) жарандар - мамлекеттик жөлөкпулдарды алуу үчүн зарыл болгон документтердин көчүрмөлөрүнүн (дубликаттарынын) тууралыгын күбөлөндүрүү үчүн, ошондой эле камкордукка алуу жана бала асырап алуу иштери боюнча, пенсияларды жана жөлөкпулдарды алууга ишеним каттарды күбөлөндүрүү үчүн;

2) жарандар - алардын мурас каттарын жана мүлктү мамлекеттин пайдасына белекке берүү келишимдерин күбөлөндүрүү үчүн;

3) салык жана финансы органдары - аларга мамлекеттин мураска укугу жөнүндө күбөлүктөрдү же алардын дубликаттарын, ошондой эле күбөлүктөрдү жана алардын дубликаттарын алуу үчүн зарыл болгон бардык документтерди берүү үчүн;

4) ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдардын коммерциялык эмес жана коомдук уюмдары, алардын мекемелери, окуу-өндүрүштүк ишканалары жана бирикмелери - бардык нотариалдык аракеттер боюнча;

5) юридикалык жактар жана жарандар - аларга төмөнкүлөрдү мурастоого укугу жөнүндө күбөлүктөрдү берүү үчүн:

а) мамлекеттик же коомдук милдеттерди аткарууга же болбосо адам өмүрүн сактоо, мамлекеттик менчикти же укук тартибин коргоо боюнча Кыргыз Республикасынын жаранынын парзын аткарууга байланыштуу мамлекетти коргоо учурунда курман болгон адамдардын мүлкүн;

б) эгерде мурастоочу адам менен бирге жашаса, мурастоочу адам каза болгон күнгө карата каттоодо турса жана ошол үйдө (квартирада) ал өлгөндөн кийин да жашоосун улантып жатса, турак үйдү (квартираны) же турак жай-курулуш кооперативиндеги үлүштү;

в) банктардагы салымдарды, жеке мүлктүк камсыздандыруу келишими боюнча камсыздандыруу суммаларын, мамлекеттик зайымдардын облигацияларын, эмгек акынын суммасын, автордук укуктарды, автордук гонорардын суммасын жана ачылыштар, ойлоп табуулар жана өнөр жайлык үлгүлөр үчүн сыйлыктарды;

6) Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жана анын мекемелери - бардык нотариалдык аракеттер боюнча;

7) энелер - аларды көп балалуу болгондугу үчүн ордендер жана медалдар менен сыйлоо жөнүндө иштер боюнча документтердин көчүрмөлөрүнүн (дубликаттарынын) тууралыгын күбөлөндүрүү үчүн;

8) Кыргыз Республикасынын аскер бөлүктөрү, мекемелери, ишканалары жана уюмдары - зыяндын ордун толтуруу үчүн карыздарды өндүрүп алуу жөнүндө аткаруу жазууларын жүргүзгөндүгү үчүн;

9) мектеп-интернаттар - мектеп-интернаттарда балдарды кармоо үчүн ата-энелерден карыздарды өндүрүп алуу жөнүндө аткаруу жазууларын жүргүзгөндүгү үчүн;

10) финансы органдары - социалдык өнүктүрүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын баштапкы кесиптик билим берүү системасынын кесиптик окуу жайларында, лицейлеринде балдарды окутуу жана багуу үчүн карыздарды ата-энелерден өндүрүп алуу жөнүндө аткаруу жазууларын жүргүзгөндүгү үчүн;

11) иштеген (кызматтагы) жери боюнча кырсыктын кесепетинен өлүмгө кабылган учурлары ишканалардын, уюмдардын жана мекемелердин каражаттарынын эсебинен камсыздандырылган жумушчулар менен кызматчылардын мураскорлору - камсыздандыруу сыйакысын мурастоо укугун ырастаган күбөлүктөрдү берүү үчүн;

12) жин оорусунан же кем акылдыктан жапа чеккен, аларга Кыргыз Республикасынын камкордукка алууну белгилөө, ишке ашыруу жана токтотуу боюнча мамилелерди жөнгө салуучу мыйзамдарында белгиленген тартипте камкордук көрүү уюштурулган жарандар - алардын мүлктү мурастоосу жөнүндө күбөлүк алуу үчүн;

13) ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдар жана Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучулары жана алардын аялдары, ошондой эле Мекенди коргоодо же аскердик кызматтын башка милдеттерин аткарууда алган жаракаттын, контузиянын же майыптыктын же болбосо фронтто болгондугуна байланыштуу оорунун кесепетинен майып болушкан аскер кызматчыларынын арасындагы башка ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдар - бардык нотариалдык аракеттер боюнча;

14) Чернобыль АЭСиндеги авариянын кесепеттерин жоюуга катышкан адамдар - жеңилдиктерди берүү үчүн керектүү документтердин көчүрмөлөрүнүн (дубликаттарынын) тууралыгын күбөлөндүрүү үчүн;

15) жарандар - аларга жүргүнчүлөрдү милдеттүү камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу суммаларын жана аларга таандык мүлктү милдеттүү камсыздандыруу боюнча камсыздандыруучу ордун толтурууларды мурастоо укугу жөнүндө күбөлүктөрдү берүү үчүн;

16) баккан адамынан ажырагандыгы боюнча пенсия менен камсыздалуучу адамдардын чөйрөсүнө кирген реабилитацияланган жарандар, алардын үй-бүлө мүчөлөрү жана мыйзам боюнча биринчи кезекке кирген мураскорлору - реабилитациялоого жана зыяндын ордун толтурууга байланыштуу алар үчүн жасалуучу бардык аракеттер үчүн;

17) автордук укуктар боюнча уюмдар - автордук укуктар боюнча төлөнүүгө тийиш сыйлыктарды өндүрүү жөнүндө аткаруу жазууларын жүргүзгөндүгү үчүн;

18) үй-бүлөнүн киши башына орточо кирешеси кедейлик чегинен төмөн болгон аз камсыз болгон жарандар - бардык нотариалдык аракеттер боюнча;

19) жарандар - жашы жете элек балдарга алимент өндүрүп алуу жөнүндө аталыкты аныктоо, аталыкты (энеликти) талашуу же үчүнчү жактарды тартуу зарылдыгы менен байланышпаган талаптар боюнча;

20) жарандар - кызматкерге эсептелген, бирок төлөнбөгөн эмгек акыны өндүрүп алуу жөнүндө талаптар боюнча.

3. Кыргыз Республикасынан башка мамлекеттерге чыгуу жөнүндө иштер боюнча мамлекеттик алым төлөөдөн төмөнкүлөр бошотулат:

1) жарандар - аларга дипломатиялык жана кызматтык паспортторду берүү үчүн;

2) чет өлкөлүк туристтер - алардын документтерин каттоо үчүн;

3) жарандык жана жазык иштери боюнча тараптар, күбөлөр, жабырлануучулар жана эксперттер катары жарандык, үй-бүлөлүк жана жазык иштери боюнча укуктук жардам көрсөтүү жөнүндө келишимдерге ылайык чет өлкөлүк сотторго чакырылуучу жарандар - аларга чет өлкөлөргө чыгуу укугуна уруксаттарды жана документтерди берүү үчүн;

4) окууга же өндүрүштүк практикадан өтүү үчүн кетип жаткан окуучулар жана студенттер - аларга жарандын жалпы жарандык паспортун берүү үчүн.

4. Жашаган жана барган жери боюнча жарандарды каттоо үчүн мамлекеттик алым төлөөдөн төмөнкүлөр бошотулат:

1) социалдык стационардык мекемелерде жашаган улгайган жарандар жана ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдар;

2) мектеп-интернаттардын жана баштапкы кесиптик билим берүү мекемелеринин толугу менен мамлекеттик камсыздоодо турган жана жатаканаларда жашаган окуучулары.

5. Жарандык абал актыларын каттоону жүзөгө ашыруучу органдарда мамлекеттик алым төлөөдөн төмөнкүлөр бошотулат:

1) билим берүү уюмдары, жашы жете электердин иштери боюнча комиссиялар - жетим балдарды жана ата-энелерден кароосуз калган балдарды бардык балдар жатак мекемелерине жиберүү үчүн туулгандыгы тууралуу күбөлүктөрдүн дубликаттарын берүү үчүн;

2) жарандар - туулганын, каза болгондугун, баланы асырап алууну жана аталыгын аныктоону каттоо үчүн, аларга, жарандык абал актыларын каттоодо кетирилген каталыктарга байланыштуу, аталыгын аныктоо, асырап алуу учурларында туулгандыгы жөнүндө актылардын жазууларын өзгөрткөндө, толуктаганда жана оңдогондо күбөлүктөрдү берүү үчүн;

3) жарандар - белгиленген тартипте дайынсыз жоголгондугун же жин оорусунан же кем акылдыгынан улам жөндөмсүз деп табылган адамдар менен же болбосо кылмыш жасагандыгы үчүн 3 жылдан кем эмес мөөнөткө эркинен ажыратылган адамдар менен никени бузуу жөнүндө сот чечиминин негизинде күбөлүктөрдү берүү үчүн;

4) жарандар - реабилитацияланган туугандарынын каза болгондугу тууралуу аларга дубликаттарды берүү же мурда берилген күбөлүктөрдү алмаштыруу үчүн;

5) жарандар - жарандык абал актыларын каттоо үчүн;

6) жарандар - тынчтык мезгилде аскердик кызматты өтөө убагында курман болгон аскер кызматчыларынын жана аскер адистеринин каза болгондугу тууралуу күбөлүктөрдү берүү үчүн, жазууларды өзгөртүүгө, толуктоого жана оңдоого байланыштуу, ошондой эле күбөлүктөрдүн дубликаттарын берүү үчүн.

6. Кыргыз Республикасынын жаранынын паспортун жана жалпы жарандык паспортун алууда мамлекеттик алым төлөөдөн төмөнкүлөр бошотулат:

1) биринчи жолу паспорт алган жарандар;

2) жашаган жери боюнча каттоодо турган жана жумушсуздук боюнча жөлөкпул алган жумушсуз жарандар;

3) Кыргыз Республикасына туруктуу жашоочу жерине кайтып келген этникалык кыргыздар.

7. Жарандык талаш-тартыштар боюнча доо арыздарын сотко берүүдөн алынуучу мамлекеттик алымдын өлчөмү чектик өлчөмдөн ашпоого тийиш.

Алынуучу мамлекеттик алымдын чектик өлчөмү Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат. (КР 2021-жылдын 23-мартындагы № 41, 2021-жылдын 22-майындагы № 67, 2022-жылдын 18-январындагы № 5, 2023-жылдын 15-августундагы № 182, 2025-жылдын 4-июнундагы № 111, 2025-жылдын 20-октябрындагы № 224 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык) Көңүл бургула! Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 4-июнундагы № 111 Мыйзамы менен ушул Кодекстин 141-беренесине киргизилген өзгөртүүлөр 2026-жылдын 1-январынын тартып күчүнө кирет.