«Табигый бал жөнүндө» техникалык регламент (Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому менен бекитилген)

КР Өкмөтүнүн 2019-жылдын 13-августундагы № 409 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 5-сентябрындагы № 479 токтому менен бекитилген

"Табигый бал жөнүндө" ТЕХНИКАЛЫК РЕГЛАМЕНТ

1. Бул Техникалык регламент төмөнкүлөрдү белгилейт:

1) Кыргыз Республикасынын аймагында жүгүртүүгө чыгарылган табигый балга (мындан ары - бал), иштетүү үчүн берилген жана түздөн-түз тамак ашка керектөө үчүн арналган анын бардык типтерине, ошондой эле керектөө идишине жана транспорттук идишке куюлган балга коюлуучу коопсуздуктун милдеттүү талаптарын;

2) аарылардан үй шартында алынуучу жана сатуу үчүн арналбаган балды кошпогондо, балды кайра иштетүүнүн, сактоонун, ташуунун, сатуунун, утилдештирүүнүн жана (же) жок кылуунун процесстерине карата талаптарды;

3) балды идентификациялоонун эрежелерин;

4) балды маркалоого карата талаптарды;

5) ушул Техникалык регламент менен белгиленген талаптарга балдын шайкештигин баалоонун эрежелерин жана формаларын.

2. Ушул Техникалык регламентти колдонууда тамак-аш продуктуларына жана азык-түлүк сырьелоруна, анын ичинде технологиялык материалдарга, тамак-аш продуктуларын маркалоого, тамак-аш продуктуларын өндүрүү үчүн таңгак материалдарына жана жабдууларга карата милдеттүү талаптарды белгилеген ушул Техникалык регламентте, Кыргыз Республикасынын башка техникалык регламенттеринде жана башка ченемдик укуктук актыларында белгиленген талаптар эске алынат.

3. Ушул Техникалык регламент жарандардын өмүрүн жана саламаттыгын коргоо максатында жана балды керектөөчүлөрдү жаңылышууга алып келүүчү аракеттердин алдын алуу максатында кабыл алынган.

4. Аарылардан алынуучу, ошондой эле аны жана анын бардык типтерин кайра иштетүү (эритүү, бөлүштүрүп салуу) сактоо, ташуу жана сатуу процесстери менен байланышкан, кайра иштетүүгө берилген жана түздөн-түз тамак ашка керектөө үчүн арналган бал ушул Техникалык регламенттин техникалык жөнгө салуу объектиси болуп саналат. Ушул Техникалык регламенттин талаптары үй шартында аарылардан алынуучу жана сатуу үчүн арналбаган балга карата колдонулбайт.

5. Ушул Техникалык регламентте төмөнкүдөй терминдер жана алардын аныктамалары колдонулат:

тобокелдиктерди талдоо жана кооптуу контролдоо түйүнү - бири-бирине өз ара байланыштуу төмөнкүдөй төрт компоненттен: тобокелдиктердин булагын аныктоо, тобокелдикти баалоо, тобокелдикти башкаруу жана тобокелдиктер тууралуу маалыматтан турган коркунучтуу факторлорду аныктоо жана тобокелдиктерди баалоо үчүн жеткиликтүү маалыматтарды колдонуунун жол-жоболорун өткөрүү менен коопсуздукту контролдоонун системасы; диастаздык сан - өсүмдүктөрдүн нектарын же бал ширесин ажырата турган аарынын ферменттеринин калдыктарынын (инвертазанын, диастазанын, амилазанын) санынын жана нектардын полисахариддеринин ажыроосунун татаалдык даражасын мүнөздөөчү көрсөткүчү; билдирүүчү - шайкештикти тастыктоо үчүн шайкештик тууралуу декларацияны кабыл алган же шайкештик тастыктамасын алуу үчүн кайрылган (бал даярдоочу жана (же) белгиленген тартипте Кыргыз Республикасында катталган чет өлкөлүк даярдоочунун өкүлү) жеке же юридикалык жак; балдын кристаллдашуусу - убакыттын өтүшү менен балдын май сымал илээшчек консистенциясынын катуу кристалл түрүнө чейин коюуланышынын табигый процесси; кооптуу контролдоо түйүнү - коркунуч факторун идентификациялоо жана (же) коркунучту башкаруу үчүн контролдоо жүргүзүүчү орун; бал - бал алып жүрүүчү аарылар чыгаруучу, гүл өсүмдүктөрүнүн нектарларынан же өсүмдүктөрдүн жандуу бөлүктөрүнүн таттуу бөлүп чыгарууларынан же өсүмдүктөрдүн жандуу бөлүктөрүнө мителик кылуучу курт-кумурскалардын таттуу бөлүп чыгаргандарынан жыйналган, аарылар чогулткан, уюктардын уячаларына тизген, алар өндүрүүчү өзгөчө заттар менен аралаштырып кайра өзгөрткөн жана уюктарга бышып-жетилүү үчүн калтырган продукт; гүлдөн жыйналган бал - гүл өсүмдүктөрүнүн нектарынан жыйналган бал катары аныкталат; монофлордуу бал - өсүмдүктүн артыкча бир түрүнүн нектарынан өндүрүлгөн гүлдүн балы; полифлордуу бал - өсүмдүктүн бир нече түрүнүн нектарынан өндүрүлгөн гүлдүн балы; шире балы - бал ширеден (өсүмдүктүн ширеси менен азыктанган курт-кумурскалардан бөлүнүп чыккан таттуу суюктук) жана бал шүүдүрүмдөн (жалбырактарда жана өсүмдүктөрдүн сабактарында болгон таттуу шире) бал аарылар чыгарган бал; аралаш бал - гүл жана бал шире балынын аралашмасы; уюк бал - аарынын момдорунан гана даярдалган, тукумдарынан бош болгон, жаңыдан курулуп бүткөн чапталган уюктарга аарылар сактап койгон бал. Чапталган ячейкалардын аянты уюктун аянтынын 2/3синен кем болбошу керек; аарынын уюктарынан ажыратылбаган бал - керектөө идишине жайгаштырылган жана бал куюлган уюк балынын бөлүгү же бир нече бөлүгү; чайкалган бал - аарысыз ачык уюктардан чайкалганда алынган бал; басылган бал - жылытууну колдонуу менен же ансыз эле басылуудан алынган бал; дренаждалган бал - личинкаларсыз ачылбаган уюктарды чыпкалоо менен алынган бал; кристаллдашкан бал - суюк абалдан кристаллга өткөн бал; сууда эрибеген аралашмалар - сууда эрибеген органикалык эмес жана органикалык, анын ичинде аарылар жана алардын бөлүктөрү, личинкалар, момдун, пергалардын, прополистердин сыныктары жана сууда эрибей турган башка кошундулары; бал челек - белгилүү бир жерде жайгаштырылган, балчылык менен иштөө үчүн аары үйүрлөрү жана керектүү мүлктөрү бар бал челектер; ачыган белгилери - балдын үстүндө же көлөмүндө активдүү көбүктүн пайда болушу, газдын бөлүнүп чыгышы, өзгөчө жытынын жана даамынын болушу; өндүрүш процесси (балды кайра иштетүү) - аары үйүрүнөн балды тандап алуу процессинен баштап транспорттук жана керектөө идиштерине куйганга чейинки балга адам тарабынан таасир этүүнүн бардык стадиясы; өндүрүштүк контролдоо - тамак-аш азыктарын өндүрүү жана жүгүртүү чөйрөсүндө чарбалык ишмердүүлүктүн катышуучусу тарабынан ишке аша турган ушул Техникалык регламенттин талаптарына ылайык продукцияга жана аны өндүрүү процессине контролдоо жүргүзүү; тамак-аш азыктарына байкоо жүргүзүү - тамак-аш продукцияларынын аны иштеп чыгуу (түзүү), өндүрүү (даярдоо), жүгүртүү, утилдештирүү жана (же) жок кылуунун бардык процесстеринде (стадияларында) ага (өндүрүүгө, жылдырууга жана жайгашкан жерине) байкоо жүргүзүү мүмкүнчүлүгү; менеджмент системасынын тастыктамасы - (ИСО 9000 жана ИСО 22000 эл аралык стандарттарынын серияларына шайкеш) тамак-аш азыктарын сапат менеджментинин системасына жана (же) коопсуздук менеджментинин системасына бөлгөн, өздөштүрүлгөн менеджмент системасынын шайкештигинин жана натыйжалуулугунун даражасын ырастаган документ; жарактуулук мөөнөтү - ушул Техникалык регламентте каралган өндүрүүчү белгилеген сактоонун шарттары сакталган учурда, бал негизги көрсөткүчтөрүн сактаган мезгилдин аралыгы; даярдоочу (кайра иштетүүчү) - ушул Техникалык регламенттин талаптарына шайкештиги үчүн жооптуу, өз атынан балды өндүргөн (чогулткан), кайра иштеткен жана (же) саткан жеке же юридикалык жак; даярдоочу (кайра иштетүүчү) тарабынан ыйгарым укук берилген жак белгиленген тартипте катталган, шайкештиги тастыкталган жана Кыргыз Республикасынын аймагында продукцияны жайгаштырган учурда кайра иштетүүчү тарабынан анын атынан ишти жүзөгө ашыруу үчүн аны менен түзүлгөн келишимдин негизинде кайра иштетүүчү аныктаган, ошондой эле ушул Техникалык регламенттин талаптарына продукциянын шайкеш эместиги үчүн жоопкерчилик жүктөлгөн юридикалык же жеке жак.

6. Балды идентификациялоо төмөнкү максаттарда жүргүзүлөт:

1) керектөөчүлөрдүн продукцияны ал жөнүндөгү ишенимдүү маалыматты эске алуу менен тандап алуу укуктарын камсыз кылуу;

2) керектөөчүнү ниети бузук даярдоочудан (сатуучудан) коргоо;

3) балдын, анын ичинде анын аталышынын ушул Техникалык регламенттин талаптарына шайкештигин белгилөө;

4) даярдоочу (сатуучу) билдирген маалыматтарга балдын шайкештигин баалоо.

7. Балды идентификациялоо билдирүүчү тарабынан төмөнкүлөр боюнча ишке ашырылат:

1) түрү;

2) ботаникалык жана географиялык келип чыгышы;

3) экстрагирлештирүү методу менен.

8. Балды идентификациялоо ушул Техникалык регламенттин 5-пунктунда келтирилген мүнөздөмөлөргө ылайык жүргүзүлөт.

9. Билдирилген аталыштагы балды идентификациялоо төмөнкү методдорду колдонуу менен стандартташтыруу боюнча ченемдик документтерге ылайык жүргүзүлөт:

1) продуктулардын партиясын мүнөздөөчү документтерди талдоо;

2) продуктуларды көз менен (органолептикалык) карап чыгуу;

3) керектөө таңгагындагы, этикеткадагы, ярлыктардагы, коштомо-баракчадагы жана (же) коштоочу документтердеги маалыматтарды изилдөө;

4) продуктуларды стандарттарда жана технологиялык документтерде көрсөтүлгөн көрсөткүчтөр боюнча (шаймандар методу менен) изилдөө жана сыноо.

10. Балдын сынамыктарын тандап алуу, сыноонун жана ченөөнүн эрежелери жана методдору, ошондой эле балды өндүрүү, сактоо, ташуу, сатуу, утилдештирүү жана/же жок кылуу боюнча стандарттардын талаптары Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык колдонулат жана ушул Техникалык регламенттин талаптарына каршы келбеши керек.

11. Кыргыз Республикасынын аймагында жүгүртүү үчүн чыгарууга арналган бал аарылардын жугуштуу оорулары жок аймактарда жайгашкан бал чарбаларынан (бал челектерден) алынууга тийиш.

12. Жүгүртүүдөгү балдын курамында тамак аш ингредиенттери (малдан, өсүмдүктөн, микробиологиялык же минералдык жол менен алынуучу заттар же продуктулар, ошондой эле табигый же синтезделген тамак аш кошулмалары болбошу керек жана ушул Техникалык регламенттин 1, 2 жана 3-тиркемелеринде келтирилген коопсуздуктун талаптарына шайкеш келүүгө тийиш.

13. Балда сапатсыздыктын (ачып кеткен, көгөрүп кеткен) белгилери жана бөтөн жыттар болбошу керек.

14. Балда башка аралашмалардын (айнек, металл, жыгачтын бөлүктөрү, аарынын жана анын личинкаларынын, башка курт-кумурскалардын дене бөлүктөрү) жана жуучу, дезинфекциялоочу каражаттардын калдыктарынын болушуна жол берилбейт.

15. Балда уулуу элементтердин (коргошун, кадмий, сымап, мышьяк), радионуклиддердин, ветеринардык дары-дармектердин, пестициддердин жана гендик инженериянын продуктуларынын камтылышына жана микробиологиялык көрсөткүчтөрүнө контрол жүргүзүүнүн тартибин жана мезгилдүүлүгүн даярдоочу өндүрүштүк контролдоонун программасында белгилейт.

16. Бал өндүрүп жаткан жеке жана юридикалык жактар балды кайра иштетүүнүн жана жүгүртүүнүн процесстерин продукция ушул Техникалык регламентте белгиленген талаптарга шайкеш келгендей кылып ишке ашырууга милдеттүү.

17. Балга жана аны кайра иштетүү процессинде төмөнкүлөргө жол берилбейт:

1) балдын кристаллдашуу процессине таасир берүү (тездетүү же басаңдатуу) үчүн химиялык же биохимиялык иштетүүгө, бөлөк компоненттерди колдонууга;

2) балды жасалма жол менен ферментациялоого;

3) балдын касиетин өзгөртүү жана балдын келип чыккан жерин аныктоо максатында чаңча дандарын же балдын кайсы-бир ажырагыс бөлүгүн алып салууга;

4) балды жылытууга же анын негизги курамы алмашкан же анын сапаты начарлаган даражага чейин кайра иштетүүгө жол берилбейт. Балга болгон температуранын максималдуу таасиринин чеги +42 град. Цельсия (24 сааттын ичинде).

18. Балды кайра иштетүү "Тамак-аш азыктарын өндүрүүнүн гигиенасы" техникалык регламенти тууралуу Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын талаптарына ылайык шарттарда жана даярдоочу бекиткен технологиялык документтерге (технологиялык регламенттерге, эрежелерге, технологиялык нускамаларга) ылайык ишке ашырылышы керек.

19. Бал химиялык заттар, иондук нурландыруу жана ультра кызгылт нурлар менен иштетилүүгө дуушар болбошу керек.

20. Жылчыксыз идиштерде жана (же) тиешелүү жабдууларды колдонуу менен жылытып иштетүүдө көрсөтүлгөн идиштерди жана жабдууларды муздатуу үчүн колдонулуучу суу менен сырьенун жана продукциянын булгануусуна бөгөт коюу үчүн шарттар камсыз кылынышы керек.

21. Балды кайра иштетүү жана сактоо процессинде колдонулуучу өндүрүштүк жайлар таза жана оң абалда сакталышы керек.

22. Өндүрүштүк жайларды пландоо, аларды конструкциялоо, жайгаштыруу жана өлчөмү төмөнкүлөрдү камсыз кылууга тийиш:

1) продукциянын булганышына жол бербөө, ал эми балды кайра иштетүү технологиялык процесстеринин агымдуулугу булганган жана таза инвентардын, даяр продукциянын агымынын карама-каршы же туш-туштан агымынын кошулушуна бөгөт коюлушу керек;

2) технологиялык жабдууларды, бул жабдууларды жана өндүрүштүк жайларды жууганда жана (же) дезинфекциялоодо техникалык тейлөөнү жана күнүмдүк оңдоолорду ишке ашыруунун мүмкүндүгүн;

3) өндүрүштүк жайлардагы абада химиялык, биологиялык заттардын жана микроорганизмдердин концентрацияларынын (даражаларынын) жол берилген чегинен ашып кетишинин натыйжасында балдын булганышынын мүмкүндүгүнүн алдын алуу жана минималдаштырууну;

4) өндүрүштүк жайларга жаныбарлардын, анын ичинде кемирүүчүлөр менен курт-кумурскалардын кирип кетүүсүнөн коргоону;

5) технологиялык операциялардын аткарылышы үчүн зарыл болгон мейкиндикти;

6) кирдин топтолуусунан, уулуу материалдар менен контакттардан, өндүрүлүп жаткан продукцияга бөлүкчөлөрдүн түшүп кетүүсүнөн жана өндүрүштүк жайлардын үстүңкү беттеринде конденсаттардын пайда болушунан жана көк басып кетишинен коргоону;

7) балды транспорттук жана колдонуучу идиштерде сактоонун шарттарын.

23. Балды кайра иштетүү жүргүзүлүп жаткан өндүрүштүк жайлардын бөлүгү төмөнкү талаптарга шайкеш келиши керек:

1) полдун үстүңкү бети аларды жууганга оңой жана керек болгон учурда дезинфекциялоо, ошондой эле аларды туура дренаждоо үчүн жеткиликтүү болууга тийиш;

2) дубалдардын бетинде бүлүнгөн жерлери болбошу керек жана суу өткөрбөс, чаң жутпаган, жуула турган жана уусуз материалдардан жасалышы керек;

3) шыптар же, шыптар жок учурда чатырлардын ички беттери жана жер үстүндөгү конструкциялар кирдин топтолушуна, көк басып кетишине, шыптардын же ушундай беттердин жана жер үстүндөгү конструкциялардын бөлүкчөлөрүнүн урап түшүүсүнө бөгөт коюуну камсыз кылышы керек жана нымдын конденсациясын азайтууга көмөк көрсөткөндөй болууга тийиш;

4) терезелердин конструкциялары, фрамугалары кирдин топтолушуна бөгөт коюуну камсыз кылышы керек. Өндүрүштүк жайдын ачылууга тийиш болгон бардык тышкы терезелери курт-кумурскалардан тазалап туруш үчүн оңой алынгыдай коргоочу торчолор менен жабдылышы керек;

5) өндүрүштүк жайлардын каалгаларынын үстүңкү беттери жылмакай жана чаң сорбой турган материалдардан жасалышы керек;

6) технологиялык жабдуулардын иштөөчү үстүңкү бети жылмакай жана чаң сорбой турган материалдардан жасалышы керек.

24. Балды кайра иштетүүнү жүзөгө ашырган ишканада төмөнкүлөр болушу зарыл:

1) канализациянын жалпы системасы менен кошулган канализациянын ички системаларына агызып кетүүчү суусу менен даараткана, анын эшиги түздөн-түз өндүрүш жайына чыкпашы керек;

2) кол жууш үчүн арналган ысык жана муздак суу менен агылган, тиешелүү мүнөздө жайгаштырылып конструкцияланган жуунгучтар, ал кол жууш үчүн каражаттар жана колду аарчуу жана колду кургатуучу жабдуулар менен жабдылышы керек;

3) конструктивдүү мүнөздөмөсү продукциянын мүмкүн болгон булганышын болтурбаган желдеткич системасы, кондиционер системасы, ошондой эле бул системалардын тазалоого же алмаштырууга муктаж болгон бөлүктөрүнө оңой жетүү камсыз кылынышы керек;

4) өндүрүштүк ишти жүзөгө ашыруу үчүн жетиштүү табигый жана (же) жасалма жарыктандыруу;

5) өндүрүштүк жайдан тышкары жайгаштырылган жана жумушчулардын жеке жана жумушчу кийимдерин өзүнчө сактоо үчүн жабдылган чечинүүчү жайлар;

6) өндүрүштүк жайларда жайгаштырылган жана продукциянын булгануу тобокелдигин болтурбоочу конструктивдүү мүнөздөгү канализациялык жабдуулар.

Дренаждык каналдарды толук же жарым-жартылай ачкан учурда алардын конструктивдүү элементтери булганган зонадан калдыктар продукция турган зонада калып калуусунан коргоону камсыз кылууга тийиш.

25. Өндүрүш жайларында бал өндүрүү үчүн колдонулбаган кайсы-бир заттарды жана материалдарды, анын ичинде жуучу жана дезинфекциялоочу каражаттарды сактоого жол берилбейт.

26. Балды кайра иштетүү боюнча ишти жүзөгө ашыруучу жеке жана юридикалык жактар зыяндуу өндүрүштүк факторлордун иштөөчүлөргө тийгизген таасирлери жол берилген концентрациядан жана жол берилген деңгээлден ашпагандай болгон эмгек шарттарын түзүшү керек.

27. Бал менен контактта болуучу технологиялык жабдуулар жана инвентарлар төмөнкүдөй болушу керек:

1) ушул Техникалык регламент жана Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер менен белгиленген талаптарга шайкеш келүүчү продукцияны өндүрүүнү камсыз кылуучу конструктивдүү жана эксплуатациялык мүнөздөмөдө болушу керек;

2) кылдат жууганга жана (же) тазалаганга жана керек болгон учурда дезинфекциялоого дуушар болуп турушу керек, аларды өткөрүүнүн жыштыгы продукцияны булгоо тобокелдигине бөгөт коюу үчүн жетиштүү болушу керек;

3) тамак аш продуктылары менен контактта болууга жарактуу материалдардан жасалышы зарыл;

4) аларды жуунун жана (же) тазалоонун жана керек болгон учурда дезинфекциялоонун мүмкүндүгүн камсыз кылуучу конструктивдүү мүнөздөмөсү болушу керек;

5) аларды санитардык иштетүүнү жана өндүрүштүк жайларды жана башка жумуш зоналарын тазалоону ишке ашырууга мүмкүн болгондой абалда орнотулушу керек.

28. Балдын физикалык параметрлерин өлчөө жана байкоо керек болгон учурда технологиялык жабдуу тийиштүү контролдук-ченөөчү шаймандар менен жабдылышы керек, аларга метрология боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан текшерүү жүргүзүлүшү керек.

29. Балды кайра иштетүүдө колдонулуучу суу "Ичүүчү суунун коопсуздугу жөнүндө" техникалык регламент тууралуу Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын талаптарына шайкеш келиши керек.

30. Өндүрүш калдыктары жана таштандылар топтолуусуна жараша өндүрүштүк жайлардан үзгүлтүксүз тазаланып турууга тийиш.

Катуу калдыктар жана таштандылар маркаланган, оң абалдагы жана калдыктарды жана таштандыларды чогултуу үчүн гана колдонулуучу жабык контейнерлерге салынышы керек.

31. Контейнерлердин конструктивдүү мүнөздөмөлөрү аларды тазалоого жана (же) жууганга жана аларга жандыктардын кирип кетүүсүнөн коргоонун мүмкүндүгүн камсыз кылышы керек.

32. Өндүрүштүк жайлардан калдыктарды чыгаруу жана жок кылуу топтолгонуна жараша ишке ашырылат жана балды, курчап турган чөйрөнү булгоого, адамдын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунучтун пайда болушуна алып келбеши керек.

33. Сатууга арналган бал керектөө жана транспорттук идиштерге куюлушу керек, ага белгиленген ташуунун жана сактоонун шарттары сакталган учурда аны менен иштөөнүн бардык этаптарында анын коопсуздугунун сакталышын камсыз кылышы керек.

34. Балдын идишине, таңгагына жана маркалоого карата жалпы талаптар тамак аш продуктуларын таңгактоонун жана маркалоонун коопсуздугу жаатындагы тиешелүү техникалык регламенттердин талаптарына шайкеш келүүгө тийиш.

35. Балды таңгактоо аны булгоого жол бербеген шарттарда жүргүзүлүшү керек.

36. Идиш, таңгактоочу материалдар жана бекитүүчү каражаттар төмөнкүдөй болушу керек:

1) тамак-аш продуктулары менен контактта пайдаланууга саламаттык сактоо жаатындагы ыйгарым укуктуу орган тарабынан уруксат берилиши;

2) балды ташууда жана сактоодо жылчыксыздыгынын, сакталышынын жана коопсуздугунун камсыз кылынышы;

3) таза, кургак, бөтөн жытсыз жана механикалык таасирлерсиз болушу.

37. Ушул Техникалык регламентке балдын шайкештиги тууралуу маалымат керектөөчүгө маркировка жазуу жана балдын коопсуздугун күбөлөндүрүүчү документти көрсөтүү аркылуу билдирилет.

38. Балды маркалоо "Тамак-аш азыктарын маркалоо жөнүндө" техникалык регламенти" тууралуу Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын жана ушул Техникалык регламенттин талаптарына ылайык түшүрүлүшү керек.

39. Балды маркировкалоодо анын табигый экендигин аныктоочу балдын аталышы кошумча көрсөтүлөт. Эгерде бал негизинен дал ушул булактан өндүрүлгөн болсо жана өзүнүн келип чыкканына ылайык келген органолептикалык, физикалык-химиялык жана морфологиялык мүнөзгө ээ болсо балды өзүнүн өсүү булагынын аталышы боюнча белгилөөгө жол берилет.

40. Балдын аталышы "гүлдөн алынган бал", "шире бал" деген терминдер менен толукталышы мүмкүн. Балдын ар кандай түрлөрүнүн аралашмасында аталышы "шире жана гүлдөн алынган балдын аралашмасы" деген сөздөр менен толукталышы мүмкүн.

41. Балдын аталышы иштетүүнүн методун: "экстрагирленген бал", "пресске алынган бал", "басылган бал", "дренаждалган бал", ошондой эле "чыпкаланган бал" - чаңчанын көп бөлүгүн алып салуу максатында чыпкаланып, өндүрүштүк чыпкалоодон өткөн бал, деп көрсөтүлүшү мүмкүн.

42. Эгерде бал белгиде көрсөтүлгөн райондо гана өндүрүлгөн болсо балды географиялык же топографиялык райондун аталышы боюнча белгилөөгө жол берилет.

43. Керектөөчү үчүн маалымат Кыргыз Республикасынын мамлекеттик жана расмий тилдеринде берилиши керек, балдын сапатын жана коопсуздугун түз жана кыйыр мүнөздөөчү курамы, касиети, тамак-аш катары баалуулугун, келип чыккан жаратылышы, ошондой эле башка маалыматтарга карата жаңылууга алып келүүчү так эмес маалыматтарга жол бербөө максатында мазмуну толук жана ишенимдүү болууга тийиш.

44. Балды маркировкалоодо, эгер таасир этүүлөрдү тастыктаган далилдер жок болсо, адамдын организмине таасир этүүчү ар кандай функционалдык таасирлерди эскертүүгө тыюу салынат.

45. Даярдоочу тарабынан төмөнкү талаптар сакталышы керек:

1) бал кургак, күндүн радиациясынан корголгон, анын тамак-аш катары коопсуздугун жана керектөө касиеттерин сактоону камсыз кылуучу жайларда жана шарттарда сакталышы керек;

2) балды уулуу продуктулар жана ага таандык болбогон жыттарды тарката турган продуктулар менен чогуу сактаганга жол берилбейт.

46. Кампа жайлар таза сакталышы керек, мезгили менен дезинсекцияга жана дератизацияга дуушар кылып туруу керек.

47. Сактоо жана ташуу шарттары сакталган учурда, белгиленген жарактуулук мөөнөтүнүн ичинде, бал даярдоочу балдын коопсуздугу үчүн жоопкерчиликти тартат.

48. Балды сактоонун жана ташуунун даярдоочу белгилеген шарттары жарактуулук мөөнөтүнүн ичинде ушул Техникалык регламент менен белгиленген талаптарга шайкештигин камсыз кылууга тийиш.

49. Балды ташуу транспорт каражаттары менен балды даярдоочу белгиленген ташуунун шарттарына ылайык ишке ашырылат.

50. Балды ташууга арналган транспорттук идиш жана транспорттук каражаттар анын атмосфералык жаан-чачындан, сууктан, күн нурунан жана шамалдан сакталышын камсыз кылууга тийиш.

51. Бир эле учурда бал менен кошо башка жүктү ташуу үчүн транспорт каражаттарын жана (же) контейнерлерди колдонууда алардын бири-бирине тийишүүсүнө жана булгануусуна жол бербеген шарттар менен камсыз кылуу зарыл. Эгерде транспорт каражаттары башка тамак аш продуктыларын же башка жүктөрдү ташуу үчүн колдонулган болсо, балды жүктөөрдөн мурун балды булгануу тобокелдигине бөгөт коюу максатында бул транспорттук каражаттарга кылдат тазалоону жүргүзүү керек.

52. Балды ташуу үчүн колдонулуучу транспорт каражаттары жана (же) контейнерлер же идиштер зарыл болгон температуралык шарттарды кармап туруу үчүн тиешелүү түрдө жабдылышы керек.

53. Балды сактоо үчүн арналган транспорттук каражаттардын жана жайлардын конструктивдүү мүнөздөрү жана эксплуатациялык өзгөчөлүктөрү аларда нымдуу тазалоо, дезинфекциялоо жана дератизациялоону жүргүзүү мүмкүндүгүн камсыз кылууга тийиш.

54. Балды сактоо үчүн арналган транспорт каражаттары жана жайлар механикалык тазалоо, жуу жана керек болгон учурда дезинфекциялоодон үзгүлтүксүз өтүп турушу керек.

55. Жүк жөнөтүүчүлөр өз алдынча транспорт каражаттарынын түрүн жана транспорт каражаттарын жабдуу үчүн колдонулуучу жабдууларды, метеорологиялык шарттарга жараша балды ташууда балды ушул Техникалык регламентте белгиленген анын талаптарына шайкештигин камсыз кылуу максатында бул жабдуулардын иштөө режимин тандап алышат.

56. Сатуучуда балдын сакталышы жана аны сатуу продукцияны даярдоочу тарабынан белгиленген тартипте сакталган учурда ишке ашырылышы керек.

Балды сактоо тийиштүү параметрлерди (нымдуулукту жана температураны) сактоо менен анын коопсуздугун сактоону камсыз кылган шарттарда атайын бөлүнгөн, даярдоочу тарабынан белгиленген талаптарга ылайык жабдылган, жабык, таза, желдетилүүчү жайларда ишке ашырылат.

57. Эгер балды сатууда продукция жөнүндөгү маалыматтын бөлүгү, көрсөтүлгөн продукциянын таңгагына тиркелген кошумча-баракта жайгаштырылса, анда сатуучу мындай маалыматты керектөөчүгө жеткирүүгө милдеттүү.

58. Балдын коопсуздугун, келип чыгуусун тастыктаган коштоочу документтери жок, сапаты начар белгилери бар, ошондой эле ветеринария жана тамак-аш продукциялары жаатында Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптарына касиеттери жана маркировкасы шайкеш келбеген, жарактуулук мөөнөтү белгиленбеген же мөөнөтүнөн өтүп кеткен балды сатууга жол берилбейт.

59. Ушул Техникалык регламенттин талаптарына жооп бербеген жана азык-түлүк максаттарына (кондитердик) же кантты алмаштыруучу катары колдонууга жараксыз бал Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1997-жылдын 9-июлундагы № 407 токтому "Сатууга жараксыз деп табылган продукцияларды (товарларды) жок кылуунун (кайра иштетүүнүн) тартиби жөнүндө" токтомго ылайык жок кылынат.

60. Кыргыз Республикасынын аймагында жүгүртүүдөгү бал жарандардын өмүрүнө жана ден соолугуна зыян келтирбеши керек жана ушул Техникалык регламент менен белгиленген балдын коопсуздугунун талаптарына шайкеш келүүгө тийиш, ошондой эле анын коопсуздугун жана байкоого алынгандыгын тастыктоочу документтер менен коштолуусу керек.

61. Балдын ушул Техникалык регламент менен белгиленген талаптарга шайкештигин баалоо төмөнкүдөй формаларда жүргүзүлөт:

1) балды ветеринардык-санитардык экспертизалоо;

2) өндүрүштүк контролдоо;

3) куюлган балдын шайкештиги жөнүндө декларация кабыл алуу формасында шайкештикти тастыктоо;

4) мамлекеттик көзөмөл.

62. Жүгүртүүгө чыгарылган бал ветеринардык-санитардык экспертизадан өтүүгө тийиш. Айыл чарба рынокторунда жеке адамдар саткан учурда балдын ар бир партиясы ветеринардык-коштоочу документтер менен коштолууга тийиш.

63. Ветеринардык-санитардык экспертизалоо ушул Техникалык регламенттин 4-тиркемесине ылайык ишке ашырылат.

64. Балды кайра иштетүүнү ишке ашыруучу жеке же юридикалык жактар белгиленген тартипте тастыктала турган, тамак-аш продуктуларынын коопсуздугунун менеджмент системасынын же кооптуу тобокелдиктерин жана кооптуу контролдоо түйүнүн талдоонун системасынын негизинде, даярдоочу бекиткен аны ишке киргизүү графигине ылайык, өндүрүштүк-технологиялык процесстин ар бир этабында ушул Техникалык регламенттин талаптарын сактоо үчүн өндүрүштүк контролду уюштурат.

65. Өндүрүштүк контролдоо белгиленген тартипте уюмдун жетекчиси, жеке ишкер же анын ыйгарым укуктуу өкүлү тарабынан бекитилген программага ылайык ишке ашырылат.

66. Өндүрүштүк контролдун программасы өзүнө төмөнкүлөрдү камтышы керек:

1) технологиялык процесстердин контролдонуучу параметрлерин;

2) өндүрүштүк жайларды, кампаларды, технологиялык жабдууларды, түтүк өткөргүчтөрдү, инвентарларды жуунун, санитардык иштетүүнүн, тазалоонун жана дезинфекциялоонун графиги жана режимин;

3) өндүрүштүк процессти уюштурууда жана жүргүзүүдө эреже бузууларды алдын алуу жана табуу боюнча иш-чаралардын тизмесин;

4) продукциянын коопсуздугуна таасир берүүчү эң оор контролдук чекиттердин тизмесин;

5) өндүрүштүн жана персоналдардын гигиенасын камсыз кылуу боюнча иш-чаралардын тизмесин;

6) продукцияны жүгүртүүдөн кайтарып алуунун жол-жоболорун;

7) өндүрүштүк контролдун программасынын аткарылышы үчүн жеке жоопкерчиликти тартуучу кызмат адамдарынын тизмесин.

67. Өндүрүштүк контролдун программасына өзгөртүүлөрдү киргизүү кайра иштетилүүчү продукцияны кайра иштетүүнүн шарттарын өзгөртүү же технологиялык процесстердин же кайра иштетүүнүн шарттарын уюштуруучулук, инженердик же техникалык жактан өзгөрткөн учурларда, уюмдун жетекчиси, жеке ишкер же анын ыйгарым укуктуу адамы тарабынан ишке ашырылат.

68. Өндүрүштүк контролдоо балга сыноо жүргүзүү менен коштолуусу керек. Ушул Техникалык регламенттин талаптарына шайкештиги билдирүүчү тарабынан керектүү деңгээлде идентификацияланган балды сыноо менчигинин түрүнө карабастан аккредиттелген сыноочу лабораторияда (борбордо) өткөрүлөт. Сыноонун жыйынтыгы боюнча аккредиттелген сыноочу лаборатория (борбор) белгиленген формадагы сыноонун протоколун берет.

69. Балдын шайкештигин декларациялоо билдирүүчү тарабынан өздүк далилдөөлөрдүн негизинде жана (же) үчүнчү жактын катышуусу менен алынган далилдердин негизинде шайкештик тууралуу декларацияны кабыл алуу аркылуу ишке ашырылат.

70. Билдирүүчү шайкештик декларациясын төмөнкү схемалардын бири боюнча декларациялоого укуктуу:

1) Д1-схеманы - өздүк далилдөөлөрдүн негизинде балдын шайкештиги тууралуу декларацияны кабыл алган учурда колдонуу сунушталат. Ошол эле учурда декларацияны кабыл алган билдирүүчү өз алдынча ушул Техникалык регламенттин талаптарына балдын шайкештигин тастыктоо максатында далилдик базаны түзөт;

2) Д2-схема - өздүк далилдөөлөрдүн жана үчүнчү тараптын катышуусу менен алынган далилдердин негизинде балдын шайкештиги тууралуу декларацияны кабыл алган учурда колдонуу сунушталат. Ошол эле учурда билдирүүчү өздүк далилдөөлөргө карата кошумча катары техникалык документтердин комплектине аккредиттелген сыноочу лабораторияларда үчүнчү тарап жүргүзгөн декларациялануучу балды сыноонун протоколун кошо киргизет;

3) Д2а - схемасы - Д2-схеманын шарттарында колдонгондой колдонуу сунушталат, бирок кошумча катары билдирүүчү өздүк далилдөөлөргө кошо балды өндүрүүнүн (кайра иштетүүнүн) сапатынын менеджментинин системасына тастыктама берет.

71. Сапаттын менеджментинин системасынын тастыктамасы балдын шайкештигин декларациялоонун ар кандай схемаларына карата далилдөө базасынын курамында колдонулушу мүмкүн.

72. Далилдөө базасы ушул Техникалык регламенттин талаптарынын жана тамак-аш продуктуларынын коопсуздугу чөйрөсүндө башка техникалык регламенттердин талаптарынын аткарылгандыгын тастыктоочу сыноолордун корутундусун камтышы керек. Сыноо менчиктин кайсы түрүнө таандык экендигине карабастан аккредиттелген сыноочу лабораторияларда (борборлордо) жүргүзүлөт.

73. Далилдөө базасы катары төмөнкүлөр колдонулушу мүмкүн:

1) техникалык документтер;

2) жеке сыноолордун жана ченөөлөрдүн натыйжалары;

3) балга, колдонуучу идиштерге жана бекитүүчү буюмдарга шайкештик тастыктамалары же сыноо протоколдору;

4) бал үчүн Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларында каралган жана ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан берилген документтер (ветеринардык күбөлүктөр, өрт коопсуздугу жөнүндө корутундулар ж.б.);

5) ушул Техникалык регламенттин талаптарына декларацияланган балдын шайкештиги жөнүндө билдирүү үчүн негиз болгон башка документтер.

74. Шайкештик жөнүндө декларация балды чыгаруунун (куюу мөөнөтүнүн) пландаштырылган мезгилинен же алардын партиясын сатуунун мөөнөтүнөн улам билдирүүчү тарабынан белгиленген (3 жылдык) мөөнөткө кабыл алынат, ал бүткөнгө чейин даярдоочу аккредиттелген сыноочу лабораторияда жүргүзүлгөн балды сыноонун жыйынтыгы боюнча кабыл алынган шайкештик тууралуу декларациянын мөөнөтүн 3 жылга дагы бир жолу узартууга укуктуу.

75. Шайкештик жөнүндө декларация бир өндүрүүчү тарабынан чыгарылуучу жана ушул Техникалык регламенттин коопсуздук талаптары боюнча декларациялануучу балдын белгилүү түрүнө карата кабыл алынат.

76. Балдын ушул Техникалык регламентинин талаптарына шайкештиги жөнүндө кабыл алынган декларация үч жумушчу күндүн ичинде Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук чөйрөсүндөгү мамлекеттик көзөмөл боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген тартипте катталышы керек.

77. Ушул Техникалык регламентте каралган балдын шайкештигин декларациялоо, билдирүүчү тарабынан балды өндүргөн ишканада тамак аш продуктуларынын коопсуздук менеджментинин системасын киргизүүгө жана ырастоого чейин ишке ашырылат.

78. Сыноо (ченөө) эрежелери жана методдору, анын ичинде ушул Техникалык регламенттин талаптарына балдын шайкештигин баалоо жол-жоболорунда колдонулуучу сынамыктарды тандоо методу Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулуучу улуттук, региондук стандарттардын, уюмдардын стандарттарынын, технологиялык (жана) же башка документтердин талаптарына шайкеш келиши керек.

79. Сыноолорду (ченөөлөрдү) жүргүзүүдө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте метрологиялык аттестациялоодон жана текшерүүдөн өткөн, бекитилген типтеги ченөө каражаттары колдонулушу керек.

80. Шайкештиги ушул Техникалык регламенттин талаптары менен ырасталган бал "Кыргыз Республикасынын техникалык регламенттерине шайкештик белгисинин графикалык сүрөттөлүшүнүн эскизин бекитүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2009-жылдын 7-февралындагы № 88 токтомуна ылайык ушул Техникалык регламентке шайкештик белгиси менен маркаланат.

81. Шайкештик белгисинин сүрөттөлүшү коштоочу документтерге жана (же) транспорттук таңгакка түшүрүлөт.

82. Ушул Техникалык регламенттин талаптарынын сакталышына мамлекеттик көзөмөл Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук чөйрөсүндө мамлекеттик көзөмөл боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан, балды өндүрүү, сактоо, ташуу, сатуу жана утилдештирүү жана (же) жок кылуу стадиясында ишке ашырылат.

83. Мамлекеттик көзөмөлдү жүргүзүү тартиби Кыргыз Республикасынын мыйзамдары тарабынан белгиленет.

84. Шайкештикти баалоо тууралуу Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары алынган документтер, шайкештик белгилери, ташылып келүүчү балды сыноо протоколдору Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык таанылат.

85. Ушул Техникалык регламенттин талаптарынын бузулушуна жол берген даярдоочу, сатуучу болуп саналган жеке жана юридикалык жактар, ошондой эле балдын ушул Техникалык регламенттин талаптарына шайкештигин камсыздоо бөлүгүндө чет өлкөлүк даярдоочу менен келишимдин негизинде анын функциясын аткаруучу адам жана даярдоочунун кызматкерлери Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте жоопкерчиликке тартылат.

86. Ушул Техникалык регламенттин талаптары аткарылбагандыгына байланыштуу жарандардын өмүрүнө жана ден соолугуна, жеке жана юридикалык жактардын мүлкүнө, мамлекеттик жана муниципалдык мүлккө, курчап турган чөйрөгө, жаныбарларга жана өсүмдүктөргө келтирилген зыяндын ордун толтуруу даярдоочу тарабынан (сатуучу, балдын ушул Техникалык регламенттин талаптарына шайкештигин камсыздоо бөлүгүндө келишимдин негизинде чет өлкөлүк даярдоочунун функциясын аткаруучу адам) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ишке ашырылат.

87. Балдын кемчиликтерин жоюу, анын кемчиликтерин жоюу жерине жеткирүү, аны өндүрүүчүлөргө кайтарып берүү, сапатсыз жана ушул Техникалык регламенттин талаптарына шайкеш келбеген балды утилдештирүү даярдоочу, сатуучу тарабынан (балдын ушул Техникалык регламенттин талаптарына шайкештигин камсыздоо бөлүгүндө келишимдин негизинде чет өлкөлүк даярдоочунун функциясын аткаруучу адам) жана анын эсебинен жүргүзүлөт.

88. Ушул Техникалык регламентте белгиленген талаптардын сакталышына мамлекеттик көзөмөл боюнча иш-чараларды өткөрүү боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын көзөмөлдөө жана контролдоо боюнча кызмат адамдары ушул Техникалык регламенттин талаптарын бузгандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген негизде жана тартипте жоопкерчилик тартышат.

89. Ушул Техникалык регламент күчүнө киргенге чейин алынган шайкештикти ырастоочу документтер аларды колдонуу мөөнөтү аяктаганга чейин анык деп саналат.

"Табигый бал жөнүндө" техникалык регламентке 1-тиркеме

Балдын органолептикалык жана физикалык-химиялык КӨРСӨТКҮЧТӨРҮ

Эскертүү: (1) Каштандан, тамекиден жана бал ширеден алынуучу бал үчүн кычкылыраак даамга жол берилет. (2) Гидроксиметилфурфуролдун саны оң сапаттуу реакцияда аныкталат.

"Табигый бал жөнүндө" техникалык регламентке 2-тиркеме

Балдагы оор металлдардын, уулуу заттардын жана пестициддердин чектүү-жол берилген ЧЕНЕМДЕРИ

Балдын курамында радионуклиддердин жол берилген деңгээли

"Табигый бал жөнүндө" техникалык регламентке 3-тиркеме

Ветеринардык дары-дармек препараттарынын чектүү-жол берилген КОНЦЕНТРАЦИЯСЫ

"Табигый бал жөнүндө" техникалык регламентке 4-тиркеме

Балга ветеринардык-санитардык экспертизанын ЭРЕЖЕЛЕРИ

1. Жалпы жоболор

1. Бал "Табигый бал жөнүндө" техникалык регламенттин талаптарына ылайык милдеттүү ветеринардык-санитардык экспертизадан өтүшү керек.

2. Балга ветеринардык-санитардык экспертизаны ветеринардык-санитардык экспертизанын аккредиттелген лабораториясынын адистери жүргүзөт.

2. Ветеринардык-санитардык талаптар

3. Ээсинде бал челектин ветеринардык-санитардык паспорту бар болсо, бал ветеринардык-санитардык экспертизага алынат. Балды райондун чегинен тышкары сатууда - ветеринардык күбөлүк болгондо алынат.

4. Балды даярдоочулар сатуу үчүн балды саламаттык сактоо жаатында ыйгарым укуктуу орган тарабынан уруксат берилген материалдардан жасалган таза идиштерде алып келүүгө тийиш. Кир болгон же жогорудагы талаптарга ылайык келбеген идиштеги бал экспертизадан өтпөйт.

5. Уюк балы экспертизага уюктун аянтынын үчтөн эки бөлүгүнөн кем эмес чапталса кабыл алынат. Уюктар бир түрдүү ак же сары түстө болушу керек.

3. Сынамыктарды тандоо

6. Ветеринардык-санитардык экспертизалоо лабораториясынын жумушчулары анализ үчүн сынамыктарды балдын ээсинин катышуусунда бекитилген методдорго ылайык тандап алышат.

7. Кичине идишке куюлган балды аккредиттелген ветеринардык-санитардык экспертизанын лабораториясында изилдөө үчүн ар бир партиядан 1-таблицада көрсөтүлгөн санда таңгактарды тандап алышат.

1-таблица

Кичине идишке куюлган балдын тандап алына турган таңгакталган бирдиктердин саны, даана менен, кем эмес

8. Ар бир таңгактан 2-таблицада көрсөтүлгөн санда продукциянын бирдигин тандап алышат.

2-таблица

Тандап алына турган продукциянын бирдигинин саны

9. Алкактагы балдын сынамыктарын 5x5 см өлчөмүндөгү уюк алкагынын ар бир бешинчисинен тандап алынат. Алкактардан алып салынган уюк балдын сынамыктарын ошол эле өлчөмдө ар бир таңгактан алынат.

10. Бардык тандап алынган балдын сынамыктарына мөөр коюлат, жарымы аккредиттелген ветеринардык-санитардык экспертизанын лабораториясына жөнөтүлөт, экинчи жарымы изилдөөнүн жыйынтыктары алынганга чейин сакталат (контролдоо катары).

11. Сынамыктарды тандап алуу үчүн идиш санитардык талаптарга жооп бериши, айнек, кабыктуу тыгындар же буралуучу капкактар менен жабылышы керек.

4. Ветеринардык-санитардык экспертизаны жүргүзүү тартиби

12. Балдын коопсуздук талаптарын аныктоо үчүн ветеринардык-санитардык экспертизанын аккредиттелген лабораториясы изилдөөнү төмөнкү көрсөткүчтөр боюнча жүргүзөт:

1) органолептикалык маалыматтар (түсү, жыты, даамы, консистенциясы жана кристаллдашуусу);

2) суунун массалык үлүшү;

3) оксиметилфурфуролдун (ОМФ) болушу;

4) диастаздык (амилаздык) активдүүлүк;

5) гүлдүн чаңчасын аныктоо;

6) жалпы кычкылдуулугу;

7) редукциялоочу канттын массалык үлүшү;

8) сахарозанын өлчөмү (көрсөткүчтөр боюнча);

9) механикалык аралашмалардын болушу (көрсөткүчтөр боюнча);

10) радиоактивдүү заттардын камтылышы.

13. Берилген көрсөткүчтөр боюнча изилдөөлөр тизмесин Кыргыз Республикасынын стандартташтыруу боюнча ыйгарым укуктуу органы бекиткен стандарттарда берилген методдор боюнча жүргүзүлөт.