КР Өкмөтүнүн токтому менен бекитилген «Токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык баасын (ченемдик баасын) аныктоо» ТАРТИБИ

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 13-августундагы № 458 токтому менен бекитилген

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунунучастоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык баасын (ченемдик баасын) аныктоо ТАРТИБИ (КР Өкмөтүнүн 2014-жылдын 23-октябрындагы № 611, КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

I. Жалпы жоболор

II. Негизги түшүнүктөр жана терминдер III. Токой жерлерин кадастрдык баалоо IV. Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участокторун убактылуу ээлөөдөгү чыгымдардын өлчөмдөрүнүн эсептери

V. Токой эмес жерлерди кадастрдык баалоо

1-тиркеме. Жыгачты берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо үчүн коэффициенттер 2-тиркеме. Жылынын классы боюнча породаларды бөлүштүрүү 3-тиркеме. Корголуунун ар кандай категорияларындагы Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун жерлерин кадастрдык баалоонун экологиялык курамын эсептөө үчүн коэффициенттер 4-тиркеме. 1 га токойду калыбына келтирүү чыгымдарынын ченемдери 5-тиркеме. Токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарын аныктоо үчүн коэффициенттер 6-тиркеме. Жети-Өгүз токой чарбасынын страталары боюнча бак-дарактарды тигүүнү бөлүштүрүү 7-тиркеме. Арстанбап-Ата токой чарбасынын страталары боюнча бак-дарактарды тигүүнү бөлүштүрүү

I. Жалпы жоболор

1. Бул Токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлеринин нарктык баасын (ченемдик баасын) аныктоо тартиби (мындан ары - Тартип) мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлерин токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланган же максаты боюнча пайдаланылбаган учурларда алынуучу акынын өлчөмүн эсептөө, участокторду алып коюуда, убактылуу ээлөөдө жана менчик ээсинин укуктарын чектөөдө келтирилген токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтуруу үчүн нарктык бааны (ченемдик бааны) аныктоо үчүн арналган.

Мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларынын токой каптаган аянттарынын жерлеринин көп функциялуу ролуна байланыштуу алардын нарктык баасы (ченемдик баасы) токой жайгаштыруу материалдарынын негизинде объекттердин бардык көп түрдүүлүгүнө кадастрдык баалоо жүргүзүү жолу менен аныкталат. Жеке жана юридикалык жактардын ишинин натыйжасында мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлеринде пайда болгон токой чарба зыяндарынын жана жоготууларынын орду толтурулууга тийиш. Токой чарбасынын зыяндарынын жана жоготууларынын орду төмөнкүдөй учурларда толтурулат:

- мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлерин мамлекеттик жана коомдук муктаждыктар үчүн алып коюу;

- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларды кошпогондо, мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлерин которуу (трансформациялоо);

- мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлерин токой чарбасын жүргүзүү менен байланышпаган максаттарда пайдалануу же максаттуу багыты боюнча пайдаланбоо;

- жеке жана юридикалык жактардын ишинин натыйжасында мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлеринин сапаттык жана сандык абалы начарлаганда.

Мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын жерлерин пайдалануу, жерлерди алып коюу, которуу (трансформациялоо), максаты боюнча пайдаланбоо токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын эсептери белгиленген тартипте жүргүзүлгөндөн жана суммаларынын орду толтурулгандан кийин пайдаланууга жол берилет. (КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

2. Кадастрдык баалоонун объекттери болуп белгиленген чек аралары бар мамлекеттик токой фондунун жана өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын токой жана токой эмес жерлеринин, ошондой эле жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын участоктору саналат жана белгилүү бир жайгашкан жери, табигый шарттары, физикалык чен өлчөмдөрү, укуктук жана чарбалык режими менен мүнөздөлөт. Мында өз алдынча баалануучу объекттер болуп төмөнкүлөр саналат:

- токой жерлеринин бак-дарактар, имараттар, курулмалар, жолдор жана башка ушул сыяктуулар жайгашпаган участоктору.

Баалоо түздөн түз жер участогуна, анын токой жери катары өзгөчөлүктөрүнө карай жүргүзүлөт, ал эми баалоо учурунда аталган участокто жайгашкан бардык калган нерселер, анын ичинде токойдун өзү, ошондой эле имараттар, курулмалар жана башкалар кыймылсыз мүлк болуп саналат, бирок алар өзүнчө бааланат жана бул жер участогунун "жакшыруулары" болуп саналат. Баалануучу объекттерге токой жерлери (токой өсүмдүктөрү каптаган жерлер жана токой өсүмдүктөрү каптабаган жерлер, анын ичинде өрттөнгөн, ачык, бак-дарактар сейрек өскөн жерлер, кыйылган, куураган бак-дарактар ээлеген жерлер) жана мамлекеттик токой фондунун жана өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлеринин курамына кирген токой эмес жерлер, ошондой эле жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттары кирет;

- баалоо учурунда бааланып жаткан мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын, ошондой эле жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттарынын участогундагы дарактар;

- жыгач эмес токой ресурстарынын болгон запастары (кошумча пайдалануу ресурстары жана токойду пайдалануунун башка түрлөрүнүн ресурстары).

(КР Өкмөтүнүн 2014-жылдын 23-октябрындагы № 611, КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

3. Баалануучу участоктогу дарактар Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2009-жылдын 10-февралындагы № 97 "Кыргыз Республикасынын токойлорунда дарактарды өсүп турган жеринде баалап өткөрүүнүн, дарак породалардын турган жеринде баалап өткөрүлчү жыгачтарына таксаларды жана Кыргыз Республикасынын токой баскан аянттарын баалоо үчүн нормативдерди бекитүү жөнүндө" токтому менен белгиленген таксалардын колдонулуудагы ставкалары боюнча бааланат.

4. Токойду пайдалануунун жыгач эмес ресурстары Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2015-жылдын 14-сентябрындагы № 631 "Кыргыз Республикасынын өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин пайдалангандыгы үчүн акы төлөөнүн ставкаларын бекитүү жөнүндө жана Кыргыз Республикасынын өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин пайдалангандыгы үчүн акыны алуунун жана пайдалануунун тартиби жөнүндө" токтому менен белгиленген колдонуудагы ставкалар боюнча бааланат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

5. Баалануучу участоктогу имараттарды, курулмаларды, жолдорду жана башка ушул сыяктуу жакшыртууларды баалоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 3-апрелиндеги № 217 "Кыргыз Республикасында баалоо иш-аракеттеринин баардык субъектилери милдеттүү түрдө колдонуучу мүлктү баалоонун стандарттарын бекитүү жөнүндө" токтому менен белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

6. Мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын токой жана токой эмес жерлеринин жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын кадастрдык наркын баалоо алардын функционалдык багытын, токой өсүмдүктөрүнүн өсүү шарттарынын сапатын, өлчөмүн, жайгашкан жерин жана башка мүнөздөмөлөрүн эске алуу менен жүргүзүлөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

II. Негизги түшүнүктөр жана терминдер

Жетилүү жылы - жыгач массасынын орто жана максимум өсүшү бирдей болуп калган жана токойдун эң көп сандагы жана эң жакшы сапаттагы максаттуу ресурсу өстүрүлгөн дарактын же өсүмдүктүн жылы. Жыгач ресурстары - түп тамыры менен жыгачтар, экинчи даражадагы токой ресурстары (дүмүрлөр, кабыгы ж.б.). Мамлекеттик токой фондунун жана өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын токой жана токой эмес жерлеринин, ошондой эле жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттардын кадастрдык наркы - бул убакыттын узак аралыгында баалануучу участоктор үчүн аларды сарамжалдуу пайдаланууда эсептелген капиталдаштырылган ренталык киреше. Капиталдаштыруу - баалануучу объектинин учурдагы наркын аны пайдалануудан келечекте күтүлүүчү кирешенин негизинде аныктоо. Жыгач эмес ресурстар - токойду пайдалануунун кошумча ресурстары (жаңгактар, мөмөлөр, жемиштер, дарылык жана техникалык чийки зат, аңчылык ресурстары ж.б.), ошондой эле токой фондунун участокторун маданий-ден соолукту чыңдоочу, туристтик жана спорттук максаттарда пайдалануу мүмкүнчүлүгү. Потенциалдуу өндүрүмдүүлүк - токой жерлеринин жыгачтык жана жыгачтык эмес ресурстарынын өнүмдүүлүгү. Жер фондунун жерлеринин башка категорияларындагы токой каптаган аянттары - табигый жана жасалма токой отургузуулары ээлеген жерлер. Токой чарба өндүрүшүнүн жоготуулары - экологиялык функциялардан жана иш жүзүндөгү жыгачтын наркынан капиталдаштырылган дүң кирешенин суммасы. Страта - жакын таксалык мүнөзгө ээ болгон токойлордун тобу. Стратага кирген бардык бөлүктөр боюнча 1 гага орточо маалыматтар (запасы, диаметри, бийиктиги, жылы) старатада көрсөтүлгөн. Токойдун тиби - жыгач породаларынын өсүшүнүн жалпы шарттары, бирдей курамы, бирдей токой чарбалык иш-чараларды талап кылган окшош фаунасы менен мүнөздөлгөн токойдун участогу же алардын тобу. Илимий мекемелердин сунушталган жана басылып чыккан иштеринин же корутундуларынын негизинде белгиленет. Товарлаштыруу - сөңгөк жыгачты сорттук таблицалар боюнча ишке жарактуу (ири, орто, майда) жана отун жыгачына бөлүү. Токойлордун экологиялык функциялары - токойлордун айлана-чөйрөнү түзүүчү, суу сактоочу, коргоочу, санитардык-гигиеналык, ден-соолукту чыңдоочу жана адамдын саламаттыгын сактоону камсыз кылуучу жана башка табигый функциялары; ошондой эле токойлордун илимий же тарыхый баалуулукка ээ болгон касиеттери. Токой чарба өндүрүшүнүн зыяндары - бул жыгач жана жыгач эмес ресурстардан капиталдаштырылган дүң кирешенин суммасы. (КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

III. Токой жерлерин кадастрдык баалоо

7. Мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлерин жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттарын баалоо токойлордун көп функционалдуу ролун эске алуу менен жүргүзүлөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

8. Токой жерлеринин бирдей өлчөмдөгү, бирдей сапаттагы, жайгашкан жери жана максаттуу багыты бирдей айрым участокторунун кадастрдык наркынын чоңдугу, баалоо иштерин жүргүзүү учурунда жер участокторунда бак-дарактар бар экендигине же жоктугуна карабастан бирдей болот, анткени алар аягында өзүнчө бааланат. Токой жерлерин баалоо ар кандай башка жерлерге баалоо жүргүзүү сыяктуу эле, бааланган участоктогу өз алдынча баага ээ болгон жакшыртууларды (имараттар, курулмалар жана башкалар) эсепке албастан жүргүзүлөт. Мындай ыкма айрым жер участокторунун баалуулугун алардын табигый касиеттерин, жайгашкан жерин жана пайдалануу ыкмасын эске алуу менен салыштыруу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылат.

9. Мамлекеттик токой фондунун, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлерин жана жер фондунун башка категорияларындагы токой каптаган аянттарын баалоо анын потенциалдуу өндүрүмдүүлүгү боюнча, ушул Тартиптин 3-пунктуна ылайык жыгачтарга белгиленген таксалардын ставкалары боюнча жүргүзүлөт. Потенциалдуу өнүмдүүлүктүн мааниси жергиликтүү, ошондой эле интродуцирленген токой породаларындагы токойлордун же токой өсүмдүктөрүнүн ар кандай түрлөрүнүн өнүмдүүлүгү жөнүндө маалыматтарга жараша кабыл алынат. Жыгач боюнча да, мөмө боюнча да өнүмдүүлүгү жөнүндө маалыматтар жок учурда, токой жайгаштыруу материалдары боюнча акыркы ревизиялык мезгил ичиндеги орточо маалыматтар колдонулат (токой өстүрүү району боюнча жыгач үчүн орточо маанилер).

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

10. Токой жерлеринин кадастрдык наркы (капиталдаштырылган рента) токойду пайдалануунун бардык түрлөрүнөн түшкөн жалпы капиталдаштырылган дүң киреше менен 1 га токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарынын ортосундагы айырма катары аныкталат (1-формула):

Олз = ОE - Злв, мында: (1)

Олз - 1 га токой жерлеринин кадастрдык наркы (капиталдаштырылган рента); ОЕ - токойду пайдалануунун бардык түрлөрүнөн түшкөн 1 га токой жерлеринин капиталдаштырылган дүң кирешесинин суммасы; Злв - токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капитал- даштырылган чыгымдары. СЕ - жыгач, жыгач эмес ресурстардан, ошондой эле экологиялык функциялардан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешелердин суммасын аныктайт (2-формула):

ОE = Одр + Онр + Оэф, мында: (2)

ОЕ - Кыргыз Республикасынын Токой кодексинде белгиленген токойду пайдалануунун бардык түрлөрүнөн түшкөн 1 га токой жерлеринин капиталдаштырылган дүң кирешелеринин суммасы; Одр - жыгач ресурстарынан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше; Онр - жыгач эмес ресурстардын конкреттүү түрүнөн түшкөн капитал- даштырылган дүң киреше; Оэф - токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдашты- рылган дүң киреше.

11. Жыгачтан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше жыгачты түп тамыры менен берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо коэффициентине потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгач запасынын наркын көбөйтүү жолу менен аныкталат (3-формула):

Одр = r x Kдд, мында: (3)

r - потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгачтын запасынын наркы; Кдд - жыгачты түп тамыры менен берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо үчүн коэффициенттер (1-тиркеме).

12. Жыгачты түп тамыры менен берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени (Кдд,) аныктоо үчүн коэффициенттер төмөнкү формула боюнча (4) ар кандай породалардын жетилүү жылына (жылынын 5-классы) жараша эсептелет.

1

Kдд = -----------, мында: (4) T (1 + Е) - 1

Кдд - жыгачты түп тамыры менен берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо үчүн коэффициенттер; Т - токойду кыюудан токой кирешесин алууга мүмкүн болгон кыюучу мезгил же убакыт аралыгы. Мындай учурда кыюучу мезгил же- тилүү жылына теңештирилет жана жылынын классынын орточо маа- ниси кабыл алынат. Мисалы, эгерде карагай үчүн жылынын 5-классы 121-140 жылды түзсө, анда 130 деп кабыл алабыз. (2-тиркеме); Е - капиталдаштыруу коэффициенти - 0,01.

13. Потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгачтын запасынын наркын аныктоодо токойдун же өсүмдүктөрдүн ошол тибинин өнүмдүүлүгү пайдаланылат. Эгерде токой участогу (токой өсүмдүктөрү) же токойдун тиби үчүн орточо же максималдуу запас аныкталса, анда эсептөөлөрдө максималдуу маани колдонулат. Сортторунун жыйындысынын таблицалары боюнча товарлаштыруу (ири, орто жана майда ишке жарактуу деп жана отунга бөлүштүрүү) жүргүзүлөт жана 1-разряддагы тиешелүү таксаларга көбөйтүлөт. Түп тамыры менен берилүүчү токой породаларынын жыгачына таксалар жыл сайын индексацияны эске алуу менен оңдолуп турат.

Бадалдар үчүн породалар жумшак жана катуу жалбырактуу породалардын орточо мааниси боюнча жыгач отундун таксалары колдонулат. Сортторунун жыйындыларынын таблицалары жок болгон учурда, 1 гага өнүмдүүлүктү башкы породанын орточо ишке жарактуу жыгачынын таксасына көбөйтөбүз (5-формула):

r = Зпп x ЛТ, мында:

(5)

r

-

потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгачтын запасынын наркы;

Зпп

-

ишке жарактуу (ири, орто, майда) жана отун жыгачы боюнча 1 гага потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгачтын запасы;

ЛТ

-

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган дарак породалардын жыгачтарынын таксалары.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

14. Жыгач эмес ресурстардан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше төмөнкүдөй формула боюнча аныкталат (9-формула):

Онд = rнд / Е rнд = Пнд х (20Сп)

мында: rнд - токой төлөмдөрүнүн жылдык өлчөмү; Е - капиталдаштыруу коэффициенти - 0,01; Пнд - жыгач эмес ресурстардын өнүмдүүлүгү; 20Сп - Кыргыз Республикасынын өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин пайдалангандыгы үчүн акы төлөөнүн ставкаларынын жыйырма эселенген көрсөткүчү. (КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

15. Токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше (6-формула) которулуучу жана (же) алынуучу токой жерлеринин корголуусунун тиешелүү категориясынын (Кэ) коэффициентине жыгачтан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени көбөйтүү жолу менен эсептелет. Мында жыгачтан (Одр) түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше биринчи разряд үчүн токой таксаларынын ставкасы боюнча эсептелет:

Оэф = Одр х Кэ, мында: (6)

Оэф - токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдашты- рылган дүң киреше; Одр - жыгач ресурстарынан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше; Кэ - корголуунун тиешелүү категориясынын коэффициенти (3-тирке- ме).

16. Токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдары (Злв) бул участок үчүн токойду калыбына келтирүү боюнча кабыл алынган ыкмаларга жараша болот (табигый өстүрүү, токой өсүмдүктөрүн табигый калыбына келтирүүгө көмөк көрсөтүү). Токой өсүмдүктөрүн өстүрүү ыкмасы менен токой калыбына келтирилген учурда, 1 га токойду калыбына келтирүү боюнча кеткен чыгымдар башкы породаны калыбына келтирүүгө кеткен чыгымдардын ченемин токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарын аныктоо үчүн коэффициентке көбөйтүү жолу менен эсептелет (7-формула).

Токойду калыбына келтирүүгө кеткен чыгымдардын ченемдери (токой өсүмдүктөрүн өстүрүүдө) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2007-жылдын 7-августундагы № 313 "Токой жана аңчылык чарбалардын, мамлекеттик коруктардын жана улуттук жаратылыштык парктардын кызматкерлерине эмгек акы төлөөнү тартипке келтирүү жөнүндө" жана 2005-жылдын 7-декабрындагы № 561 "Социалдык чөйрөнүн кызматкерлеринин эмгегине акы төлөө шарттары жөнүндө" токтомдоруна ылайык токой өсүмдүктөрүн өстүрүү иштеринде иштеген кызматкерлерге акы төлөө ставкаларына (же болбосо алардын ордуна Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан кабыл алынган башка чечимдерге ылайык) жана породалар боюнча токой өсүмдүктөрүн өстүрүүгө жумшалган эмгектин орточо өлчөнгөн ченемдерине жараша эсептелет.

Злв = н х Кдз, мында: (7)

Злв - токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капитал- даштырылган чыгымдары; н - башкы породанын 1 га токоюн калыбына келтирүү боюнча чыгым- дардын ченемдери (5-тиркеме); Кдз - токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капитал- даштырылган чыгымдарын аныктоо үчүн коэффициенттер (6-тирке- ме).

17. Токойду калыбына келтирүү боюнча капиталдаштырылган чыгымдарды аныктоо үчүн коэффициенттер (Кдз) төмөнкү формула боюнча ар кандай породалардын жетилүү жылдарына (жылынын 5-классы) жараша эсептелген (8-формула):

1

Кдз = 1 + ------------, мында: (8) T (1 + Е) - 1

Кдз - токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капитал- даштырылган чыгымдарын аныктоо үчүн коэффициенттер; Т - токой кыюудан токой кирешесин алуу мүмкүн болгон кыюучу мезгил же убакыт аралыгы (жетилүү жылына теңештирилген); Е - капиталдаштыруу коэффициенти - 0,01.

18. Өрттөлгөн жана кыйылган жерлер бул токой өсүмдүктөрүнүн өсүү шарттарында токойдун же токой өсүмдүктөрүнүн болгон тибинин потенциалдуу өнүмдүүлүгү боюнча бааланат.

19. Сейрек дарактуу жерлер, бош жерлер, куурап калган бак-дарактар, ошондой эле токой өсүмдүктөрү жыш эмес өскөн жерлер ушул токой өсүү шартында башка породанын минималдуу өнүмдүүлүгү боюнча бааланат. Эгерде породанын минималдуу өнүмдүүлүгү жок болсо, анда токой жайгаштыруунун акыркы ревизиялык мезгилиндеги орточо маани кабыл алынат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

20. Токой питомниктери ээлеген токой жерлеринин кадастрдык наркы тийиштүү сапаттагы айдоо жерлеринин, баалануучу зонанын жайгашкан жеринин кадастрдык наркына баалануучу токой жерлери сугат жерлери же сугат жерлери эмес экендигин эске алуу менен теңештирилет.

21. Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участогунда иш жүзүндө болгон бак-дарактар 1 ганын иш жүзүндөгү таксациялык көрсөткүчтөрү же тийиштүү стратанын 1 га таксалык көрсөткүчтөрү боюнча токой таксаларынын белгиленген ставкалары боюнча өзүнчө бааланат.

IV. Токой фондунун участокторун жана мамлекеттик токой фондуна кирбеген токойлорду убактылуу ээлөөдөгү чыгашалардын өлчөмдөрүнүн эсептери (Глава КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

V. Токой эмес жерлерди кадастрдык баалоо

22. Токой эмес жерлерди баалоодо мамлекеттик токой фондунун жана өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлеринин курамындагы айыл чарба багытындагы жерлердин (айдоо жерлери, чабындылар, жайыттар, бакчалар жана башка жерлер) кадастрдык наркы Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2002-жылдын 4-февралындагы № 47 "Айыл чарба багытындагы жерлердин нарктык баасын (ченемдик баасын) аныктоо тартибин бекитүү жөнүндө" токтомуна ылайык тиешелүү сапаттагы жана жайгашкан жердеги айыл чарба багытындагы жерлер үчүн Кыргыз Республикасынын аймагында кабыл алынган кадастрдык наркка теңештирилет.

Бул участоктор потенциалдуу токой өстүрүү фонду болуп саналгандыгын эске алып, эсептөөлөр токой чарбасы үчүн 0,01 капиталдаштыруу коэффициентин колдонуу менен жүзөгө ашырылат. Жолдор, суу объекттери, саздар, аскалар, майда таштар, таш катмары, токой сыяктуу такыр жерлерди ээлеген жерлер, эгерде мыйзамдарда башка каралбаса, башка жер катары бааланат. Жети-Өгүз токой чарбасынын мисалындагы эксперименттик эсептөөлөр Токой чарбасынын токойлору страталар боюнча топтолгон (6-тиркеме). Токой фондунун баалануучу участогу 7-стратада жайгашкан деп болжолдойлу. Стратанын коду - 6113 (ар кандай өнүгүү стадияларындагы токой, ийне жалбырактуу, дарактардын бутактары - жыш, өзгөчө баалуу породалар жок). 7-страта үчүн 1 ганын наркын эсептейбиз (башкы породасы - карагай, жетилүү жылы - 130 жыл (2-тиркеме). Стратада орточо запас 357,6 куб.м/ганы түзөт, орточо жылы - 86 жыл. Өнүмдүүлүктү токойдун тиби жөнүндө маалыматтар боюнча алабыз. Карагайды узун бутактуу, орточо запасы 400-500 га, ал эми максималдуу запасы - 700 куб.м/га деп эсептейли. Эгерде болгон документтер боюнча бул участок үчүн токойдун тиби аныкталбаса, мындай учурларда токойдун тиби жеринде аныкталат. Максималдуу маанисин потенциалдуу өнүмдүүлүк (Зпп) - 700 куб.м/га катары кабыл алабыз. Мындай учурда - 1 га токой жерлеринин капиталдаштырылган дүң кирешесинин суммасын жыгач ресурстарынан гана (Одр) түшкөн капиталдаштырылган кирешенин жана токойлордун экологиялык функцияларынан (Оэф) түшкөн капиталдаштырылган кирешенин суммасы катары кабыл алабыз. Токойду калыбына келтирүү ыкмасы - токой өсүмдүктөрүн өстүрүү. Жыгач ресурстарынан (Одр) түшкөн капиталдаштырылган кирешени эсептейбиз. r - потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгач запасынын наркын аныктайбыз. Бул үчүн, потенциалдуу өнүмдүүлүктү (Зпп) дарак породалардын жыгачтарынын таксаларына ылайык, карагай үчүн орточо ишке жарактуу жыгачтын 1-разрядынын таксасына көбөйтөбүз: 700 куб.м/га х 679,83 сом/куб.м = 475881 сом/га. Потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгач запасынын наркы жыйынтыгында - 475881 сом/га. Потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгач запасынын наркын жыгачты берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо үчүн коэффициентке көбөйтөбүз (1-тиркеме). 475881 сом/га х 0,38 = 180834,78 сом/га. Жыйынтыгы: жыгач ресурстарынан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше (Одр) - 180834,78 сом/ганы түзөт. Токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени аныктайбыз, ал үчүн жыгач ресурстарынан (Одр) түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени 3-тиркемеге ылайык корголуунун тиешелүү категориясындагы токой фондунун жерлерин кадастрдык баалоонун экологиялык курамын эсептөө үчүн коэффициентке көбөйтөбүз, мындай учурда категория: эрозияга каршы жана коэффициенти тиешелүү түрдө - 13,5 болот: 180834,78 сом/га х 13,5 = 2 441269,53 сом/га. Жыйынтыгы: токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше (Оэф) - 2441269,53 сом/ганы түзөт. 1 га токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарын аныктайбыз. Бул үчүн токойду калыбына келтирүүгө кеткен чыгымдардын ченемдерин (4-тиркеме) токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарын аныктоо үчүн коэффициентке (5-тиркеме) көбөйтөбүз. 11480,94 сом/га х 1,38 = 15843,70 сом/га. Жыйынтыгы: токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдары (Злв) - 15 843,70 сом/ганы түзөт. 1 га токой жерлеринин кадастрдык наркын аныктайбыз (Олз): (180834,78 + 2441269,53 сом/га) - 15843,70 сом/га = 2606260,61 сом/га. Жыйынтыгы: бул стратадагы 1 га токой жерлеринин кадастрдык наркы (Олз) - 2606260,61 сом/ганы түзөт. Жыгачтын иш жүзүндөгү наркы стратадагы иш жүзүндөгү запасты (же орточо запасты) орточо ишке жарактуу жыгачтын таксасына көбөйтүү менен аныкталат: 357,6 куб.м/га х 679,83 сом/куб.м = 243107,21 сом/га. Жыйынтыгы: баалоо учурунда 7-стратада жайгашкан 1 га участоктун наркы: 2606260,61 сом/га + 243107,21 сом/га = 2849367,82 сом/га. Арстанбап-Ата токой чарбасынын мисалындагы эксперименттик эсептөөлөр Баалануучу токой участогунун токоюнун тибин "Жапыс өскөн жаңгак" деп болжолдойлу (стратасы - 11, башкы породасы - грек жаңгагы, орточо жылы - 75 жыл, жетилүү жылы - 110 жыл, орточо запасы - 101 куб.м/га). Жыгачы боюнча анын өнүмдүүлүгү токойдун тибине ылайык 50дөн 300 куб.м/га чейин. Максималдуу маанисин потенциалдуу өнүмдүүлүк (Зпп) - 300 куб.м/га катары кабыл алабыз. Мындай учурда ОЕ - 1 г токой жерлеринин капиталдаштырылган дүң кирешесинин суммасын жыгач ресурстарынан (Одр), жыгач эмес ресурстардан - грек жаңгагынан (Онр) гана түшкөн капиталдаштырылган кирешенин жана токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган кирешесинин суммасы катары кабыл алабыз. Жаңгактын түшүмдүүлүгү 180 кг/га чейин. Эсептөөлөрдө 1-разряддагы орточо ишке жарактуу жыгач үчүн таксаны пайдаланабыз. Токойду калыбына келтирүү ыкмасы - табигый өстүрүү. r - потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгачтын запасынын наркын аныктайбыз. Бул үчүн, потенциалдуу өнүмдүүлүктү (Зпп) дарак породалардын жыгачтарынын таксаларына ылайык, грек жаңгагы үчүн орточо ишке жарактуу жыгачтын 1-разрядынын таксасына көбөйтөбүз: 300 куб.м/га х 3132,76 сом/куб.м = 939 828 сом/га. Жыйынтыгы: потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгачтын запасынын наркы - 939828 сом/ганы түзөт. Потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгачтын запасынын наркын жыгачты берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо үчүн коэффициентке көбөйтөбүз (1-тиркеме). 939828 сом/га х 0,50 = 469914 сом/га. Жыйынтыгы: жыгач ресурстарынан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше (Одр) - 469914 сом/ганы түзөт. Токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени табабыз, ал үчүн жыгач ресурстарынан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени (Одр) 3-тиркемеге ылайык корголуунун тиешелүү категориясындагы токой фондунун жерлерин кадастрдык баалоонун экологиялык курамын эсептөө үчүн коэффициентке көбөйтөбүз, мындай учурда категория: убактылуу корук жана коэффициент тийиштүү түрдө - 15: 469914 сом/га х 15 = 7048710 сом/га. Жыйынтыгы: токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше (Оэф) - 7048710 сом/ганы түзөт. Жаңгактан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени табабыз (Онр). Бул үчүн жаңгактын түшүмдүүлүгүн сатып алуу баасына (баалоо учурунда 50 сом болсо) жана жүз эсеге көбөйтөбүз. 180 кг/га х 100 х 50 сом/кг = 900000 сом/га. Жыйынтыгы: жаңгактан түшкөн капиталдаштырылган дүң киреше - 900000 сом/ганы түзөт. 1 га токой жеринин кадастрдык наркын аныктайбыз (Олз): 469914 сом/га + 7048710 сом/га + 900000 сом/га = 8418624 сом/га. Жыйынтыгы: бул стратадагы 1 га токой жерлеринин Олз кадастрдык наркы - 8418624 сом/ганы түзөт. Жыгачтын иш жүзүндөгү наркы стратадагы орточо же иш жүзүндөгү запасты орточо ишке жарактуу жыгачтын таксасына көбөйтүү жолу аркылуу аныкталат: 101 куб.м/га х 3132,76 сом/куб.м = 316408,76 сом/га. Жыйынтыгы: баалоо учурунда 11-стратадагы 1 га участоктун наркы: 8418624 сом/га + 316408,76 сом/га= 8735032,76 сом/га. Ноокат токой чарбасынын арча токойлорунун мисалындагы эксперименттик эсептөөлөр. Токой фондунун токой тибиндеги баалануучу участогунда - жапыз чөптүү кургак арча токойлору - 7.3 (Кыргыз Республикасынын токойлорунун типологиясы, 2008). 1 га наркын эсептейбиз: негизги порода - арча, жетилүү курагы - 170 жыл. Стратада (стратанын орточо запасы коюлат) орточо запасы 150 м3/га түзөт, орточо жашы 86 жыл. Өнүмдүүлүгүн токойдун же өсүмдүктөрдүн түрү жөнүндө маалыматтар боюнча алабыз. Бул типтеги токойдун өнүмдүүлүгү - 180 м3/га чейин, мында орточо запасы 150 м3/га. Потенциалдуу өнүмдүүлүгүн (Зпп) - 180 м3/га деп кабыл алабыз. Мындай учурда ОΣ - 1 га токой жерлеринин капиталдаштырылган дүң кирешесинин суммасы, жыгач ресурстарынан (Одр) түшкөн капиталдаштырылган кирешенин жана токойлордун экологиялык функцияларынан (Оэф) түшкөн капиталдаштырылган кирешенин суммасы катары кабыл алабыз. Жыгач ресурстарынан (Одр) түшкөн капиталдаштырылган кирешени эсептейбиз. r - потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгач запасынын наркын табабыз. Бул үчүн потенциалдуу өнүмдүүлүктү (Зпп) арча үчүн орточо ишке жарактуу жыгачтын таксасына көбөйтөбүз: 180 м3/га х (1608,3 * 3) сом/м3 = 868482 сом/га. Потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгач запасынын наркы жыйынтыгы - 868482 сом/га. Потенциалдуу өнүмдүүлүк боюнча жыгач запасынын наркын жыгачты берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо үчүн коэффициентке көбөйтөбүз: 868482 сом/га х 0,23 = 199750,86 сом/га. Жыгач ресурстарынан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешенин жыйынтыгы (Одр) - 199750,86 сом/га. Токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени аныктайбыз, ал үчүн жыгач ресурстарынан (Одр) түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешени корголуунун тиешелүү категориясындагы токой фондунун жерлерин кадастрдык баалоонун экологиялык курамын эсептөө үчүн коэффициентке көбөйтөбүз (биздин шарттар өзгөчө баалуу токой массивдери - 15): 199750,86 сом/га х 15 = 2996262,9 сом/га. Токойлордун экологиялык функцияларынан түшкөн капиталдаштырылган дүң кирешенин жыйынтыгы (Оэф) - 998754,3 сом/га түзөт. 1 га токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарын табабыз. Бул үчүн токойду калыбына келтирүүгө кеткен чыгымдардын ченемдерин (тиркемеде) токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарын аныктоо үчүн коэффициентке көбөйтөбүз. 16319,81 сом/га х 1,23 = 20073,37 сом/га. Токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарынын жыйынтыгы (Злв) - 20073,37 сом/га түзөт. 1 га токой жерлеринин кадастрдык наркын аныктайбыз (Олз): (868482 сом/га + 2996262,9 сом/га) - 20073,37 сом/га = 3844671,53 сом/га. Бул стратадагы 1 га токой жерлеринин кадастрдык наркынын жыйынтыгы (Олз) - 3844671,53 сом/га түзөт. Жыгачтын иш жүзүндөгү наркын стратадагы иш жүзүндөгү запасты орточо ишке жарактуу жыгачтын таксасына көбөйтүү менен табабыз: 150 м3/га х (1608,3 * 3) сом/м3 = 723735,0 сом/га. Баалоо учурунда 3-стратада жайгашкан 1 га участоктун наркынын жыйынтыгы 3844671,53 сом/га + 723735,0 сом/га = 4568406,53 сом/га. (КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 13-сентябрындагы № 460 токтомунун редакциясына ылайык)

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык бааланышын (ченемдик баасын) аныктоо тартибине 1-тиркеме

Жыгачты берүүдө алынуучу капиталдаштырылган дүң кирешени аныктоо үчүн КОЭФФИЦИЕНТТЕР

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык бааланышын (ченемдик баасын) аныктоо тартибине 2-тиркеме

Жылынын классы боюнча породаларды бөлүштүрүү

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык бааланышын (ченемдик баасын) аныктоо тартибине 3-тиркеме

Корголуунун ар кандай категорияларындагы Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун жерлерин кадастрдык баалоонун экологиялык курамын эсептөө үчүн КОЭФФИЦИЕНТТЕР

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык бааланышын (ченемдик баасын) аныктоо тартибине 4-тиркеме

1 га токойду калыбына келтирүү чыгымдарынын ЧЕНЕМДЕРИ

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык бааланышын (ченемдик баасын) аныктоо тартибине 5-тиркеме

Токойду калыбына келтирүү боюнча токой чарбасынын капиталдаштырылган чыгымдарын аныктоо үчүн КОЭФФИЦИЕНТТЕР

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык бааланышын (ченемдик баасын) аныктоо тартибине 6-тиркеме

Жети-Өгүз токой чарбасынын страталары боюнча бак-дарактарды тигүүнү бөлүштүрүү

Мамлекеттик токой фондуна кирген жана кирбеген токой участоктору, ошондой эле токой фондунун участоктору токой чарбасын жүргүзүүгө байланышпаган максаттарга пайдаланылган учурларда токой чарба өндүрүшүнүн зыяндарынын жана жоготууларынын ордун толтурууда токой жерлеринин нарктык бааланышын (ченемдик баасын) аныктоо тартибине 7-тиркеме

Арстанбап-Ата токой чарбасынын страталары боюнча бак-дарактарды тигүүнү бөлүштүрүү