Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 16 мартындагы №172 «Кыргызгаз» ачык акционердик коомун кайра уюштуруу жана уюштурулуп жаткан газ бөлүштүрүүчү компанияларды акцияларынын мамлекеттик пакеттерин менчиктештирүү программасынын долбоору жөнүндө» токтому

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2008-жылдын 15-мартындагы № 86 токтомуна ылайык

КҮЧҮН ЖОГОТТУ

Бишкек шаары, Өкмөт Үйү

2006-жылдын 16-марты N 172

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ

"Кыргызгаз" ачык акционердик коомун кайра уюштуруу

жана уюштурулуп жаткан газ бөлүштүрүүчү компаниялардын

акцияларынын мамлекеттик пакеттерин менчиктештирүү

программасынын долбоору жөнүндө

"Энергетика жөнүндө", "Кыргыз Республикасында мамлекеттик менчикти

менчиктештирүү жөнүндө", "Акционердик коомдор жөнүндө" Кыргыз Республи-

касынын мыйзамдарына ылайык жана Кыргыз Республикасынын газ тармагынын

объектилерин натыйжалуу өнүктүрүүнү камсыз кылуу максатында Кыргыз Рес-

публикасынын Өкмөтү токтом кылат:

1. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин депутаттарынын эс-

кертүүлөрү менен сунуштарын эске алып иштелип чыккан, "Кыргызгаз" ачык

акционердик коомун кайра уюштуруу жана уюштурулуп жаткан газ

бөлүштүрүүчү компаниялардын акцияларынын мамлекеттик пакеттерин менчик-

тештирүүнүн программасы жактырылсын.

2. "Кыргызгаз" ачык акционердик коомун кайра уюштуруу жана уюшту-

рулуп жаткан газ бөлүштүрүүчү компаниялардын акцияларынын мамлекеттик

пакеттерин менчиктештирүү программасынын долбоору Кыргыз Республикасы-

нын Жогорку Кењешинин бекитүүсүнө жиберилсин.

3. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мам-

лекеттик комитетинин төрагасы көрсөтүлгөн Программаны Кыргыз Республи-

касынын Жогорку Кењеши караган учурда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

расмий өкүлү болуп дайындалсын.

4. Кыргыз Республикасында газ тармагын кайра уюштуруу жана менчик-

тештирүү программасы жана "Кыргызгаз" акционердик коомунун иштөөсүнүн

финансылык модели жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2002-жылдын

22-ноябрдагы N 797 токтомуна ылайык, Кыргыз Республикасынын Жогорку

Кењешинин кароосуна жиберилген, Кыргыз Республикасында газ тармагын

кайра уюштуруу жана менчиктештирүү программасы жана "Кыргызгаз" акцио-

нердик коомунун иштөөсүнүн финансылык модели Кыргыз Республикасынын Жо-

горку Кењешинен кайта сурап алынсын.

5. "Кыргыз Республикасында газ тармагын кайра уюштуруу жана мен-

чиктештирүү программасы жана "Кыргызгаз" акционердик коомунун

иштөөсүнүн финансылык модели жөнүндө" Кыргыз Республикасынын 2002-жыл-

дын 22-ноябрдагы N 797 токтому күчүн жоготту деп табылсын.

Премьер-министр Ф.Кулов

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2006-жылдын 16-мартындагы N 172

токтому менен жактырылган

"Кыргызгаз" ачык акционердик коомун кайра

уюштуруу жана уюштурулуп жаткан газ

бөлүштүрүүчү компаниялардын акцияларынын

мамлекеттик пакеттерин менчиктештирүү

ПРОГРАММАСЫ

1. Киришүү

Бул "Кыргызгаз" ачык акционердик коомун кайра уюштуруу жана уюшту-

рулуп жаткан газ бөлүштүрүүчү компаниялардын акцияларынын мамлекеттик

пакеттерин менчиктештирүү программасы (мындан ары - Программа) натыйжа-

луу менчик ээлерин жана жеке менчик инвестицияларды тартуу жолу менен

Кыргыз Республикасынын газ менен камсыз кылуучу объектилерин андан ары

натыйжалуу өнүктүрүү үчүн шарт жана негиз түзөт.

Кыргызстандын газ түтүк тармагынын жалпы узундугу 2923,8 км, анын

ичинен 708,7 км магистралдык газ түтүктөрү, 590,8 км орточо басымдагы

газ түтүктөрү, 1624,3 км төмөнкү басымдагы газ түтүктөрү.

Республиканы газ менен камсыз кылуунун учурдагы абалы канааттанды-

раарлыксыз абалда, себеби газ түтүктөрү эскирген кечиктирилгис ремонт-

тоо-калыбына келтирүү иштерин талап кылат. Айрым участоктордо газ

түтүктөрү дээрлик авариялык абалда. Газды алып келүү боюнча табигый мо-

нополист жана оператор - "Кыргызгаз" ачык акционердик коому (мындан ары

- Кыргызгаз ААКы) газды ташуу жана бөлүштүрүү боюнча операцияларда

көптөгөн чыгымдарга дуушар болууда. "Кыргызгаз" ААКы капиталдык ремонт-

тоону жана капиталдык курулуштарды, качан гана жабдуулар менен газ

түтүктөрү иштеп чыгып, өтө зарыл болгон убакта гана жүргүзүүдө.

Техникалык жана коммерциялык жактан чоњ жоготуулар, сатылган газга

жыйналган төлөмдүн аздыгы акча каражаттарынын тартыштыгына жана ремонт-

тоо-калыбына келтирүү иштери жана модернизациялоо жүргүзүү үчүн "Кыр-

гызгаз" ААКынын финансылык мүмкүнчүлүктөрүнүн чектелүүсүнө алып

келүүдө.

"Кыргызгаз" ААКнын Кыргыз Республикасын газ менен камсыз кылуу

иш-аракеттеринин натыйжалуулугун жогорулатуу, коромжулукту азайтуу, де-

битордук карыздарды кыскартуу жана төлөмдөрдү жыйноону көбөйтүү боюнча

чаралары керектүү иш чараларды жүргүзүүгө зарыл финансылык салымдардын

жоктугуна байланыштуу оњ натыйжаларды бербей жатат.

Финансылык мүмкүнчүлүктүн чектелүүсүн эске алуу менен бул чөйрөнү

өнүктүрүүнүн негизги багыттарынын бири бул жеке менчик сектордон тике

инвестицияларды тартуудан көрүнүп турат.

Мында тике инвестицияларды тартуунун негизинде газ компанияларынын

ишмердигинин натыйжалуулугун жогорулатуу маселеси коюлат.

"Кыргызгаз" ААКынын акциялары учурда төмөндөгүдөй бөлүштүрүлгөн:

- жөнөкөй акциялардын 9,91%и адистештирилген купондук аукциондо

сатылды;

- жөнөкөй акциялардын 8%и Кыргыз Республикасынын Социалдык фондуна

берилди;

- жөнөкөй акциялардын 82,09%и мамлекеттин менчигинде турат.

2001-2005-жылдар үчүн "Кыргызгаз" ААКынын финансы-чарбалык иш-ара-

кеттери жөнүндө маалымат бул Программанын N 1 тиркемесинде берилген.

2. Программанын милдеттери жана максаттары

"Кыргызгаз" ААКын кайра уюштуруунун жана уюштурулуп жаткан газ

бөлүштүрүүчү компаниялардын акцияларынын мамлекеттик пакеттерин менчик-

тештирүүнүн негизги максаттары төмөнкүлөр:

- газ менен камсыз кылуу объектилеринин натыйжалуу иштөөсүн жого-

рулатуу;

- табигый жактан эскирген газ менен камсыз кылуу системасын калы-

бына келтирүү;

- газ түтүктөрүнүн жањы участокторун жана башка объектилердин ку-

рулушун камсыз кылуу;

- төлөм системасында жана сунуш кылынган кызматтар үчүн эсеп-кы-

саптын келишимдик дисциплинасын, рыноктук мамилелерди түзүү жана жого-

рулатуу;

- ички рыноктун керектөөчүлөрүн балансталган жана үзгүлтүксүз газ

менен жабдуу.

Белгиленген максаттарга жетүү төмөндөгү милдеттерди чечүү аркылуу

мүмкүн болот:

- газ тармагына натыйжалуу менчик ээлерин, тике инвестицияларды

жана инновациялык технологияларды тартуу;

- жеке менчик ээлеринин укуктарын жана жоопкерчиликтерин алардын

чарбалык иш-аракеттеринин чегинде так чектөө;

- финансылык жактан камсыз болгон, учурдагы өз чыгымдарын жабууга

жана өндүрүшкө капиталдык салым салууга жөндөмдүү өз алдынча ишканалар-

ды түзүү.

3. Газ чарбасынын объектилерин кайра уюштуруу

жана менчиктештирүү планы

Негизги менчик ээси мамлекет болгон газ чарбасында, белгиленген

максаттарга жетүү үчүн монополистти кайрадан өзгөртүп уюштуруу

төмөндөгүдөй схема боюнча жүргүзүлөт.

"Кыргызтрансгаз" ААКы - Кыргыз Республикасынын аймагындагы газ та-

шуучу компания;

"Түндүкгаз" ААКы - республиканын түндүгүндөгү газ бөлүштүрүүчү

компания;

"Түштүкгаз" ААКы - республиканын түштүгүндөгү газ бөлүштүрүүчү

компания.

Программаны Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши бекиткенден ки-

йин жана "Кыргызгаз" ААКын кайрадан уюштуруу башталганга чейин Кыргыз

Республикасынын Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик комитети

кызыгдар болгон тараптар менен акционердик коомдорду түзүү боюнча зарыл

материлдарды даярдоону камсыз кылат.

Кыргыз Республикасынын Монополияга каршы саясат жана атаандаштыкты

өнүктүрүү боюнча улуттук агенттиги бөлүштүрүүчү компаниялар газ агымы-

нын "Кыргызтрансгаз" ААК тармактары аркылуу өтүүсүнө тиешелүү түрдө көз

салып туруу үчүн ташуу тармагына тиешелүү "жетүү эрежесин" иштеп чыгат

жана киргизет.

Уюштурулуп жаткан акционердик коомдордун ортосунда мүлктү

бөлүштүрүү ишке ашырылып, газ бөлүштүрүүчү станцияларга (мындан ары -

ГБС) жоопкерчиликти бөлүштүрүүнүн чеги белгиленет.

Тариф боюнча төмөнкүлөрдү камтыган натыйжалуу саясатты иштеп чыгуу

жана жүргүзүү зарыл:

- газдын иш жүзүндөгү өздүк наркын, аны ташуудагы наркты, жалпы

жоготууларды (нормативге ылайык), пайдалануу чыгымынын жана капиталдык

чыгымдын өлчөмүн, рентабелдүүлүктү чагылдырган орто мөөнөттүү тариф са-

ясатын;

- бардык компаниялар орто мөөнөтү планда арзандатууларга жана

жењилдиктерге кеткен чыгымдарды жабуу үчүн баа жењилдиктерин акырындык

менен кыскартуу үчүн программаны.

"Кыргызгаз" ААКынын акционерлеринин акцияларын аны кайра уюштуруу-

нун натыйжасында пайда болгон өз алдынча акционердик коомдордун акция-

ларына конвертациялоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Баалуу

кагаздар рыногу боюнча мамлекеттик комиссиянын 2001-жылдын 6-ноябрында

N 91 токтому менен бекитилген (Кыргыз Республикасынын Юстиция минист-

рлигинде 2001-жылдын 6-декабрында каттоодон өткөн, каттоо номери

199-01) Акционердик коомдорду кайра өзгөртүп уюштурууда акцияларды кон-

вертациялоо жөнүндө жобого ылайык жүргүзүлөт.

Республикага жаратылыш газын үзгүлтүксүз жеткирүүнү камсыз кылуу

максатында "Кыргызгаз" ААКын кайра уюштуруунун баштапкы этабында, "Кыр-

гызтрансгаз" ААКы жаратылыш газын жеткирүү жана ташуу боюнча келишим-

дерди түзүүгө жооптуу болот. Мында газды сатуу боюнча бөлүштүрүүчү ком-

паниялар өз муктаждыктарын камсыз кылуу үчүн газ берүүчүлөр менен түз

эле келишим түзсө болот.

3.1. "Кыргызтрансгаз" ААКы

Магистралдык газ түтүктөрүнүн Түндүк башкармалыгы (МГТБ), Магист-

ралдык газ түтүктөрүнүн Түштүк башкармалыгы (МГТБ), Кыргыз ишке кир-

гизүү-ондоо участогу (КИОУ), Автотранспорт ишканасынын (АТИ) базаларын-

да "Кыргызтрансгаз" ачык акционердик коому түзүлөт. "Кыргызтрансгаз"

ААКынын менчигине магистралдык газ түтүктөрү, жогорку басымдагы газ

түтүктөрү жана орто басымдагы айрым линиялар кирет.

"Кыргызтрансгаз" ААКынын негизги иш-милдеттери:

- Кыргыз Республикасы үчүн жаратылыш газын жеткирүү боюнча кели-

шимдерди түзүү;

- ички рынокто жаратылыш газын өнөр жай ишканаларына, газ

бөлүштүрүүчү компанияларга сатуу;

- бөлүштүрүү компаниялар үчүн жаратылыш газын газ бөлүштүрүүчү

станциялардын (ГБС) жана айрым өнөр жай керектөөчүлөрүнүн менчикти

бөлүштүрүү чек арасына чейин жеткирүү;

- жаратылыш газын магистралдык газ түтүгү боюнча ташуу кызматы;

- газ түтүк магистралдарын жана жабдууларын пайдалануу жана

тейлөө.

"Кыргызтрансгаз" ААКынын акцияларынын мамлекеттик пакеттери мен-

чиктештирүүгө жатпайт. Газды ташуу системасына инвестицияларды тартуу

максатында Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык белгиленген тар-

типте биргелешкен ишкана түзүү, "Кыргызтрансгаз" ААКынын активдеринин

бөлүгүн ижарага, концессияга, же акциялардын мамлекеттик пакетин потен-

циалдуу стратегиялык инвесторго ишенимдүү башкарууга берүүгө болот.

3.2 "Түндүкгаз" ААКы жана "Түштүкгаз" ААКы

"Кыргызгаз" акционердик коомунун газ чарба башкармалыктарынын ба-

засында төмөндөгүдөй газ бөлүштүрүүчү компаниялар түзүлөт.

1. "Түндүкгаз" ААКы - Чүй жана Бишкек газ чарба башкармалыктарынын

базасында;

2. "Түштүкгаз" ААКы - Ош, Жалалабат, Баткен газ чарба башкармалык-

тарынын базасында.

Газ бөлүштүрүүчү компаниялардын менчигине төмөнкү басымдагы газ

түтүктөрү жана жогорку жана орто басымдагы газ түтүктөрүнүн айрым лини-

ялары өтөт, анын натыйжасында алардын андан ары натыйжалуу иштеши кам-

сыз кылынат.

Газ бөлүштүрүүчү компанияларга өткөрүп берилүүгө тийиш болгон жо-

горку жана орто басымдагы газ түтүктөрүнүн участкалары жана линиялары

тиешелүү комиссия тарабынан бөлүштүрүү баланстарын түзүү боюнча аныкта-

лат.

"Түндүкгаз" ААКынын негизги иш-милдеттери:

- газды тикеден-тике "Кыргызтрансгаз" ААКынан же жаратылыш газын

тышкы жеткирүүчүлөрдөн сатып алууну ишке ашыруу;

- жаратылыш газын акыркы керектөөчүлөргө сатуу;

- жаратылыш газын ташуу боюнча кызмат көрсөтүү.

"Түштүкгаз" ААКынын негизги иш-милдеттери:

- газды тикеден-тике "Кыргызтрансгаз" ААКынан же жаратылыш газын

тышкы жеткирүүчүлөрдөн сатып алууну ишке ашыруу;

- жаратылыш газын акыркы керектөөчүлөргө сатуу;

- жаратылыш газын ички жеткирүүчүгө ("Кыргызнефтегаз" ААКы), жара-

тылыш газын керектөөчүлөргө, ошондой эле "Урсатьев-Фергана" газ

түтүгүнүн тармагына ташуу боюнча кызмат көрсөтүү.

Бөлүштүрүү компанияларынын акцияларынын мамлекеттик пакеттери ан-

дан ары менчиктештирилүүгө жатат же ишенимдүү башкарууга берилет.

Мүлк Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте по-

тенциалдуу инвесторго концессияга берилиши мүмкүн.

3.3. Суюлтулган газ, автомобилдик газ жыйноочу компрессордук

станция жана "Газ-Жалын" соода үйү

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши Программаны бекиткенден ки-

йин "Кыргызгаз" ААКынын акционерлеринин жалпы чогулушунун чечиминин не-

гизинде Суюлтулган газ башкармалыгынын, автомобилдик газ жыйноочу комп-

рессордук станциянын (АГЖКС) жана "Газ-Жалын" соода үйүнүн бөлүмдөрү

менен активдери белгиленген тартипте "Кыргызгаз" ААКы тарабынан коммер-

циялык конкурс өткөрүү жолу менен жеке менчик секторуна, алардын

иш-аракеттеринин профилин сактоо жана өнүктүрүүнү инвестициялоо шарты

менен сатылат. Сатылбай калган активдери аларды арналышы боюнча пайда-

лануу же андан ары сатуу укугу менен газ транспортоочу компания "Кыр-

гызтрансгаз" ААКсына өткөрүп берилет.

3.4. Башка объектилер

Социалдык инфраструктура объектилери белгиленген тартипте сатылат

же жергиликтүү башкаруу органдарына жана башка кызыгдар болгон тарап-

тарга өткөрүп берилет.

Газ менен камсыз кылуу объектилерин

өз-ара аракеттеринин

СХЕМАСЫ

Сатуу Ташуу

| |

| v

------------------------------

|Түштүк боюнча ичики жеткирүү|

| ("Кыргызнефтегаз" ААК) |

------------------------------

"Кыргызгаз" ААКын кайра уюштуруунун натыйжасында газ чарбасынын

объектилеринин иштөөсүнүн финансылык модели бул Программанын N 2 тирке-

месинде берилет.

4. Жыйынтыктар

Программанын иш-чараларын ишке ашыруунун натыйжасында Кыргыз Рес-

публикасынын газ тармагынын финансылык абалы турукташат жана "Кыргыз-

газ" ААКынын базасында түзүлгөн өз алдынча акционердик коомдор жараты-

лыш газын сатып алуудан, ташуудан жана сатуудан туруктуу пайда алат.

Уюштурулуп жаткан акционердик коомдордун операциялык иш-аракетте-

рин моделдештирүү аларды андан ары өз алдынча натыйжалуу иштөөсүнүн

мүмкүнчүлүгүнүн потенциалын ачып берди жана көрсөттү.

Финансылык жактан камсыз болгон акционердик коомдор өздөрүнүн

учурдагы чыгымдарын жабууга жөндөмдүү болуп жана өндүрүшкө капиталдык

салымдарды кошот, бул учурда газ түтүктөрүнүн техникалык абалы жакшы-

рат. Бул ички рыноктун керектөөчүлөрүн балансташкан жана үзгүлтүксүз

газ менен камсыз кылууга көмөктөшөт.

"Кыргызгаз" ААКын кайра

уюштуруу жана уюштурулуп

жаткан газ бөлүштүрүүчү

компаниялардын акцияларынын

мамлекеттик пакеттерин

менчиктештирүү программасына

N 1 тиркеме

"Кыргызгаз" ачык акционердик коомунун

ишмердигине талдоо жүргүзүү

Компания жөнүндө жалпы маалыматтар

"Кыргызгаз" ААКынын тарыхы

"Кыргызгаз" ААКы" Кыргыз Республикасынын Президентинин 1998-жылдын

23-сентябрындагы "Кыргыз Республикасында газ менен камсыздоо системасын

башкарууну өркүндөтүү жөнүндө" жана 1998-жылдын 22-октябрындагы "Кыргыз

Республикасында корпоративдик башкаруунун туруктуу системасын түзүү

жөнүндө" указдарына өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү тууралуу"

Кыргыз Республикасынын Президентинин 1999-жылдын 6-февралындагы N 29

Жарлыгына ылайык "Кыргызгазмунайзат" МАКынын акционерлеринин жалпы чо-

гулушунун чечими менен "Кыргызгазмунайзат" МАКынын мүлк комплексинин

бөлүгүнүн базасында түзүлгөн.

"Кыргызгаз" ААКынын юрндикалык статусу

"Кыргызгаз" ААКы юридикалык жак катары Кыргыз Республикасынын мый-

замдарына ылайык мамлекеттик каттоодон өткөн учурдан тартып юридикалык

жак болуп эсептелет.

"Кыргызгаз" ААКы өзүнүн ишмердигин пайда табуу максатында ишке

ашырган жана акцияларды чыгаруу жана жайгаштыруу жолу менен каражат

тарткан ачык акционердик коом.

"Кыргызгаз" ААКынын акцияларын бөлүштүрүү

"Кыргызгаз" ААКынын акциялары азыркы учурда төмөндөгүдөй

бөлүштүрүлгөн:

- 9,91% жөнөкөй акциялар адистештирилген купондук аукциондо сатыл-

ган;

- "Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун финансылык туруктуу-

лугун камсыз кылуу боюнча кошумча чаралар жөнүндө" Кыргыз Республикасы-

нын Президентинин 1998-жылдын 12-декабрындагы N 337 Жарлыгына ылайык 8%

жөнөкөй акциялар Кыргыз Республикасынын Социалдык фондуна берилген;

- 82,09% жөнөкөй акциялар мамлекеттин менчигинде турат, анын ичин-

де 5%ке чейин жөнөкөй акцияларды "Кыргыазгаз" ААКынын эмгек жамаатына

кайтарымсыз өткөрүп берүү болжолдонууда.

Коомдун уставдык капиталы

"Кыргызгаз" ААКынын уставдык капиталы "Кыргызгаз" ААКыны кайра

каттоо учурунда 206708,0 мињ сомду түздү жана номиналдык наркы 67,04

сом болгон 3083580 жөнөкөй акцияларга бөлүндү.

2004-жылдын 8-апрелиндеги акционерлердин жалпы чогулушунун чечими

боюнча "Кыргызгаз" ААКынын жүгүртүлүүчү акцияларынын саны Кыргыз Рес-

публикасынын Өкмөтүнүн 2000-жылдын 7-февралындагы "Кыргыз Республикасы-

нын аймагында жайгашкан жана Өзбекстан Республикасынын чарбакер субъек-

тилери пайдаланган газ-техникалык курулмалар жөнүндө N 66 токтому боюн-

ча "Кыргызгаз" ААКынын балансына газ-техникалык курулмаларды кабыл алу-

уга байланыштуу негизги каражаттардын баасын көтөрүүнүн эсебинен 41747

даана жөнөкөй акцияларга жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2002-жылдын 23-сентябрдагы N 647 "Республиканын калкына газ эсептегич-

терди акысыз орнотуу боюнча "Кыргызгаз" ААКынын чыгымдарын компенсация-

лоо механизми жөнүндө" токтомуна ылайык 1471943 даана жөнөкөй акциялар-

га көбөйөт.

Монополияга каршы жана тарифтик жөнгө салуу,

мамлекеттик жөнгө салуучу органдар менен

өз ара аракеттешүү

Кыргыз Республикасынын "Энергетика жөнүндө" Мыйзамына ылайык "Кыр-

гызгаз" ААКы республиканын керектөечүлөрүн жаратылыш жана суюлтулган

газ менен камсыздоо боюнча табигый монополист болуу менен Кыргыз Рес-

публикасынын мыйзамдарына ылайык өз ишмердигин ишке ашырат.

"Кыргызгаз" ААКынын иш милдеттери

"Кыргызгаз" ААКынын негизги иш милдеттери болуп жаратылыш, жана

суюлтулган газды транспорттоо, бөлүштүрүү жана керектөөчүлөрдү камсыз-

доо эсептелет.

Негизги иш милдеттеринен тышкары "Кыргызгаз" ААКы төмөндөгүлөрдү

ишке ашырат:

- газ зсептегичтерин монтаждоо;

- соода-коммерциялык жана ортомчулук ишмердиги;

- автомобилдерге газ толтуруу ишин уюштурат;

- газ түтүктөрүн жана башка газ техникасынын курулмаларын куруу

жана монтаждоо, газ менен камсыздоо системаларын долбоорлоо жана башка

жумуштар.

"Кыргызгаз" ААКы тарабынан төмөндөгүлөр иштетилет:

- 708,7 км магистралдык газ түтүктөрү;

- 590,8 км орточо басымдагы газ түтүктөрү;

- 1624,3 км төмөнкү басымдагы газ түтүктөрү;

- 203 газ бөлүштүрүүчү пункт (ГБП);

- 717 шкафттык газ бөлүштүрүүчү пункт (ШГБП).

"Кыргызгаз" ААКынын башкаруу аппараты төмөндөгү кызматтардан ту-

рат:

- өндүрүштүк-техникалык бөлүм;

- газ менен камсыздоо жана режимдер бөлүмү;

- долбоорлоо жана курулуш бөлүмү;

- эмгек коопсуздугунун техникасы, метрология жана техникалык

көзөмөл бөлүмү;

- юридикалык бөлүм;

- борбордук бухгалтерия;

- финансы бөлүмү;

- баа түзүү жана экономикалык анализ бөлүмү;

- байланыш жана компьютер бөлүмү;

- газды керектөөнү көзөмөлдөө бөлүмү;

- тышкы экономикалык байланыштар бөлүмү.

"Кыргызгаз" ААКыяын уюштуруу түзүмү

Түзүмдүк бөлүмчөлөрдүн функционалдык милдеттери

"Кыргызгаз" ААКынын борбордук

аппаратынын уюштуруу

ТҮЗҮМҮ

Борбордук аппарат менен филиалдык түзүмдөрдүн

ортосундагы мамилелердин системасы

"Кыргызгаз" ААК азыркы учурда өз иш милдеттерин: Бишкек ГЧБ, Чүй

ГЧБ, Ош ГЧБ, Жалалабат ГЧБ, Баткен ГЧБ газ чарбасынын региондук

бөлүмчөлөрү, жаратылыш газын транспорттоо боюнча Түндүк МГБ, Түштүк МГБ

аркылуу ишке ашырат.

"Кыргызгаз" ААКы газ чарба башкармалыктарына аткарууга тийиш бол-

гон пландык көрсөткүчтөрдү бекитүү жолу менен таасир этет. Структуралык

бөлүмчөлөрдүн ишмердигин регламентөөчү негизги документ болуп "Кыргыз-

газ" ААКынын фиансылык планы эсептелет.

Азыркы учурда жаратылыш газын берүүгө келишимдер "Кыргызгаз" ААКы-

нын борбордук аппараты аркылуу түзүлөт. Жаратылыш газын берүүчүлөр ме-

нен зсептешүү "Кыргызгаз" ААКынын аппараты тарабынан ишке ашырылат.

Газ чарба башкармалыктары жаратылыш газын берүүчүлөр менен эсеп-

тешүүгө түздөн-түз катышпайт. Бул жагдай газ чарба башкармалыктарынын

жетекчилеринин газ берүүчүлөр менен эсептешүүнү камсыз кылуу жана

көзөмөлдөө жаатындагы жоопкерчилигинин төмөнкү дењгээлин жана анын на-

тыйжасында жаратылыш газын керектөөчүлөрдүн үстүнөн, дебитордук карыз-

дын жалпы абалына начар көзөмөлдү, ошондой эле пландуу чыгымдардан на-

гыз чыгымдардын жогору болушун шарттайт.

Дебиторлор менен негизги ишти "Кыргызгаз" ААКынын борбордук аппа-

ратынын кызматкерлери жүргүзөт. Бул иштин натыйжалуулугу карызкорлордун

бир кыйла географиялык жактан алыс тургандыгына байланыштуу азаят.

2005-жылы Кыргыз Республикасында жаратылыш газын

керектөөчүлөрдүн түзүмү

Дебитордук карыздын көрсөткүчтөрү

"Кыргызгаз" ААКынын газ чарба башкармалыктарынын

алдында керектөөчүлөрдүн 2000-2004-жылдар үчүн

дебитордук карызы

Төмөндө көрсөтүлгөн графиктен көрүнүп тургандай, 2004-жылы деби-

тордук карыздын өсүшү 2000-жылга салыштырмалуу 106,1 млн. сомго, же

25,4% азайган. Бул көрсөткүч компаниянын ишмердигинде оњ учур болуп са-

налат. Бирок, дебитордук карыздын пайда болушунун себеби анализдөөдө

жана контролдоодо туруктуулуктун жоктугун белгилей кетүү керек, муну

2000-жылдан 2004-жылга чейинки мезгил үчүн көрсөткүчтөрдөн байкаса бо-

лот. Бул дебитордук карыздын өсүүсү/азайышынын графигинде ачык көрүнүп

турат (график кийинки баракта берилген).

График. 2000-2005-жылдардагы дебитордук карыздын анализи

Менчиктештирүүнүн натыйжасында бөлүштүрүү компанияларында

төмөндөгүлөрдүн эсебинен дебитордук карыздын орточо эсеп менен 10%ке

жалпы азайышы болжолдонот.

- претензиялык иштин жакшырышы;

- финансылык эсептин натыйжалуулугу;

- эсепти коюу системасынын жакшырышы.

График. 2000-2005-жылдардагы дебитордук карыздардын өсүү/азаюсу

Чыгымдардын түзүмү

График. Жаратылыш газынын келип түшүүсү (млн.куб.м.)

"Кыргызгаз" ААКынын бүткүл системасы боюнча жоготуулар өтө чоњ жа-

на Батыш Европа газ компанияларында болгон жоготуулардан көп. "Кыргыз-

газ" ААКынын 2000-жылдагы жоготуулары 15,5%, 2001-жыл үчүн10,0%,

2002-жыл үчүн - 11,3%, 2003-жыл үчүн - 14,1%, 2004-жыл үчүн - 14,6%,

2005-жылдын 9 айы үчүн - 13,8%. Салыштыруу үчүн: Батыш Европадагы газ

компанияларынын жоготуулары - 2%. "Кыргызгаз" ААКынын бөлүштүрүүчү сис-

темаларында айрым учурларда 40%ке чейин жоготуулар аныкталган.

Жоготуулардын пайда болушунун негизги себептери болуп төмөндөгүлөр

саналат:

- калк арасында газ керектөөчүлөрдүн газ эсептегичтери менек толук

эмес камсыз болушу. Калктын 80 гана пайызында (01.01.05-ж.) газ эсепте-

гичтери орнотулган, калктын калган бөлүгү белгиленген нормалар боюнча

төлөшөт.

- жаратылыш газы келип түшкөндө жана аны керектөөчүлөргө

бөлүштүргөндө газды эсепке алуунун азыркы жана өтө так каражаттарынын

жоктугунан аны эсепке алуу жана көзөмөлдөө канааттандыраарлык эмес.

Бөлүштүрүүчү станцияларда 30 жылдан ашык иштеген, эски конструкциядагы

эсепке алуу приборлору орнотулган. Көпчүлүк (90%тен ашык) газ

бөлүштүрүүчү станцияларда (ГБС) жана шкафтык газ бөлүштүрүүчү пункттар-

да (ШГБП) газды эсепке алуу приборлору жок.

- газ нормалары Борбордук Азиянын башка өлкөлөрүнүн нормаларына

салыштырмалуу төмөндөтүлгөн жана чыгымдарды жаппайт. Мезгил өткөн сайын

газ эсептегичтери орнотулгандыгына карабастан жоготуулар көбөйүп жатат,

себеби газ тармактары эскирген жана бузулуулар бар. Бир нече жолу

өткөрүлгөн эксперименттин жыйынтыктары азыркы нормалар керектөөнүн на-

гыз дењгээлинен бир топ төмөн экендигин көрсөттү.

- нагыз жашагандардын саны катталгандардан санына дал келбестиги.

Газ компаниясы катталган керектөөчүлөрдүн саны үчүн гана төлөөгө эсеп

жазып бергендигине карабастан кеп учурда көп кабаттуу үйлөрдө бир кыйла

көп керектөөчүлөр жашайт. Мисалы, Бишкек шаарында каттоонун маалыматы

боюнча расмий 295,4 мињ керектөөчү катталган, иш жүзүндө андан бир кый-

ла көп керектелет.

- электрхимиялык коргоосуз жана капиталдык ремонтсуз иштеген газ

жабдуулары аркылуу жаратылыш газынын чыгып кетиши. Газ түтүктөрүн оњдоо

авариялык учурларда гана жүргүзүлөт. Айрым газ түтүктөрү жана жабдуулар

30-35 жылдан көп иштетилип келе жатат, ал эми айрым жабдуулар 100% эс-

кирген.

- өлчөөчү түйүндөрдө тиричиликте колдонулган газ эсептегичтеринин

жана эсепке алуучу приборлордун кемчиликтери. Адистердин ою боюнча биз-

дин газ түтүктөрүнө кирден, механикалык кошулмалардан тазаланбастан жа-

на конденсат кошулган газ келип түшөт, ошондой эле нымдуулуктун жогору

проценти бар. Бул кырдаал газды эсепке алуунун жекече каражаттарына

(эсептегичтер) тескери таасир тийгизет. Көпчүлүк керектөөчүлөрдүн газ

эсептегичтери жумушчу түйүндөрдүн кирдегендигине байланыштуу газды аз

чыгымдаганда газдын чыгымын эсепке албайт.

- керектөөчүлөр тарабынан жаратылыш газын ар түрдүү жол менен уур-

доосу, анын ичинде газ эсептегичинин ишине тышкы жактан кийлигишүү.

Продукциянын өздүк наркы болсо, көбүрөк салмактуу жана бат өсүүчү

статьяларды тандап алуу керек, андан кийин аларды өндүрүш үчүн зыяны

жок кыскартуунун мүмкүнчүлүгүн жана зарылчылыгын анализдеп чыгуу керек.

Терењ анализ жасоо үчүн туруктуу жана өзгөрүп туруучу чыгымдарды бөлүп

алуу максатка ылайыктуу, бул бардык чыгымдарды жабууну, б.а. "чыгымсыз-

дыктын чекитин" камсыз кылуучу сатуунун минималдык көлөмүн эсептеп чы-

гууга мүмкүнчүлүк берет. Андан тышкары берилген чек коюуларда (сатууда,

финансылык жана өндүрүштүк ресурстарда) максималдык пайда алуу үчүн

өндүрүштүк программаны баалоого жана оњдоого мүмкүнчүлүк түзүлөт.

Чыгымдарды башкарууда барынан мурун материалдык чыгымдарга көњүл

буруу максатка ылайык, себеби аларды азайтуу кыйла каражатта үнөмдөөгө

мүмкүнчүлүк берет.

График. Жаратылыш газынын жоготуулары, млн.куб.м.

Кредитордук карыздардын көрсөткүчтөрү

"Кыргызгаз" ААКы үчүн жаратылыш газын негизги берүүчүлөр болуп

"Узтрансгаз" АКы жана "КазТрансГаз" АКы саналат. "Кыргызгаз" ААКынын

2004-жылдагы жалпы карызы 2000-жылга салыштырмалуу 126410,1 мињ сомго

же 13,59%ке өстү. Кредитордук карыздын өсүшү күндөлүк ликвиддүүлүк, аб-

солюттук ликвиддүүлүк, төлөөгө жөндөмдүүлүк, маневрдүүлүк (компаниянын

өз каражаттарынын кайсы бөлүгү мобилдик формада турат) сыяктуу финансы-

лык көрсөткүчтөргө терс таасир тийгизет.

График. 2000-2005-ж. кредмтордук карыздардын анализи

Кредитордук карыздын өсүү/азаюу графиги 2002 жана 2003-жылдарда

газ берүүчүлөрдүн алдында карыздын тез өсүшүн байкоого мүмкүндүк берет.

Алсак, 2002-жылы өсүү пайызы 20,38% түздү, ал эми 2003-жылы 2002-жылга

салыштырмалуу карыз 64,31%ке өстү. 2004-жылы 2003-жылга салыштырмалуу

кредитордук карыздын азайышы оњ факт болуп саналат.

График. 200-2005-жылдар үчүн кредитордук карыздардын өсүү/азаюу %

менен

Дебитордук жана кредитордук карыздардын анализи

Кредитордук карыздын өсүшү газды пайдалануучулардан акча каражат-

тарын аз чогултуу менен түшүндүрүлөт. Бирок, компания 100% дебитордук

карызды чогултууга жетишкенин эске алсак дагы, кырдаал көп деле

өзгөрмөк эмес. Алсак, 2004-жылы газ берүүчүлөрдүн алдындагы милдеттен-

мелер 1203,81 мињ сомду түздү, ошол эле учурда дебитордук карыздын жал-

пы суммасы 321,2 мињ сомду түздү. Кредитордук жана дебитордук карыздын

ортосундагы айырма 882,61 мињ сомду же 73,3% түздү. Бул айырма терс

көрсөткүч болуп саналат.

График. 2004-2006 жылдар үчүн жаратылыш газы боюнча дабитордук

жана кредитордук карыздардын анализи

"Кыргызгаз" ААКынын рентабелдүүгүнүн анализи

Рентабелдүүлүктүн көрсөткүчү ишкананыи ишинин натыйжалуулугун, иш-

мердүүлүгүнүн түрдүү багыттарынын (өндүрүштүк, коммерциялык, инвестици-

ялык) кирешелүүлүгүн мүнөздөйт. Ал ишкананы башкаруунун сапатын жана

натыйжалуулугун баалоо; ишкананын инвестициядан жетишээрлик киреше алу-

уга мүмкүнчүлүгүн баалоо; кирешенин чоњдугун болжолдоо үчүн колдонулат.

Рентабелдүүлүк инфляциядан жогору болушу керек, ошондо тармактын иш-

мердүүлүгү экономикаык жактан пайдалуу.

Рентабелдүүлүктү эсептөө үчүн практикада көбүрөөк колдонулуучу эки

коэффициент, ошондой эле компаниянын ишмердүүлүгүнүн 2000-2004-жылдар

үчүн маалыматтары пайдаланылат:

- уставдык капиталдын рентабелдүүлүгүнүн коэффициенти;

- дүњ кирешенин рентабелдүүлүгүнүн коэффициенти.

График. 2000-2005-жж. үчүн уставдык капиталдын рентабелдүүлүгүнүн

анализи

Рентабелдүүлүк (мињ сом)

Дүњ кирешенин рентабелдүүлүгүнүн структурасы өзүнүн өсүшү боюнча

уставдык капиталдын рентабелдүүлгүнүн коэффициентинин көрсөткүчтөрү ме-

нен окшош. Стабилдүү экономика үчүн рентабелдүүлүктүн дењгээлинин 5-15%

көрсөткүчү нормалдуу деп эсептелет. Ошентип, кризистүү абал компаниянын

ишмердагинин эњ алгачкы жылдарында байкалат. Эњ оор болуп 2000-жыл

эсептелет, анда бул коэффициент үчүн көрсөткүч 5-10% нормалдуу экенди-

гин эске алганда дүњ кирешенин рентабелдүүлүгүнүн коэффициенти -2,29%ти

түзөт. 2004-жылга коэффициент тез өстү жана 2004-жылы өзүнүн эњ жогорку

дењгээлине жетти жана 3,74% түздү, бирок дагы эле нормативдик маанисине

ылайык келбейт. Рентабелдүүлүктүн жетишсиздиги минимум 1,26% түзөт.

График. Дүњ кирешенин рентабелдүүлүгүнүн коэффиценти

"Кыргызгаз" ААКынын финансылык абалы

"Кыргызгаз" ААКынын негизги көрсөткүчтөрү

Газ секторунун финансылык жана

экономикалык абалынын аналнзн

Газ секторунун финансылык жана экономикалык абалынын анализи "Кыр-

гызгаз" ААКы азыркы учурда туруктуу эмес финансылык абалда экендигин

көрсөттү.

"Кыргызгаз" ААКы газды уурдоо жана төлөбөө үчүн, ошондой эле газды

берүүдө жана бөлүштүрүүдө жоготуулар үчүн кыйла зыян тартып жатат. Фи-

нансылык кыйынчылыктар бюджеттик газ керектөөчүлөр кайтарым каржылоо

жолу менен эсептешкен фактору менен дагы татаалдашып жатат.

Финансылык-экономикадык ишмердиктин анализи "Кыргызгаз" ААКынын

2000-2004-жылдар үчүн маалыматтары боюнча даярдалды жана төмөндөгүдөй

жыйынтыктарга келүүгө мүмкүнчүлүк берет:

1. Республикага келген жаратылыш газы:

2000-ж. - 747,5 млн. куб.м;

2001-ж. - 726,2 млн. кубм.м;

2002-ж. - 812,3 млн. куб.м;

2003-ж. - 716,3 млн. куб.м;

2004-ж. - 788,4 млн. куб.м;

2005-ж. 9 айы - 525,3 млн. куб.м;

Ушул учурда жаратылыш газынын жоготуулары төмөндөгүлөрдү түздү:

2000-ж. - 116,0 млн. куб.м (келген газдын 15,5%)

2001-ж. - 72,6 млн. куб.м (келген газдын 10%)

2002-ж. - 92,0 млн. куб.м (келген газдын 11,3%)

2003-ж. - 101,0 млн. куб.м (келген газдын 14%)

2004-ж. - 114,7 млн. куб.м (келген газдын 14,6%)

2005-ж. 9 айы - 72,6 млн. куб.м (келген газдын 13,8%)

"Кыргызгаз" ААКьшын жоготууларды азайтууга багытталган иш-чаралары

жетишсиз. Аларды мындан ары азайтуу үчүн "Кыргызгаз" ААКы газды эсепке

алуучу прибордарду орнотуу менен жаратылыш газын эсепке алууну жөнгө

салуусу6 эсепти берүүнүн системасын жакшыртуусу зарыл, бул үчүн кыйла

капиталдык салымдар керек.

2. "Кыргызгаз" ААКы керектөөчүлөргө саткан жаратылыш газы:

2000-ж. - 233,6 млн. куб.м - 731,1 млн. сомго;

2001-ж. - 216,8 млн. куб.м - 752,1 млн. сомго;

2002-ж. - 244,4 млн. куб.м - 765,9 млн. сомго;

2003-ж. - 268,4 млн. куб.м - 832,5 млн. сомго;

2004-ж. - 300,7 млн. куб.м - 938,7 млн. сомго;

2005-ж. 9 айы - 232,1 млн. куб.м - 734,8 млн. сомго;

3. Сатылган жаратылыш газы үчүн төлөөлөрдү чогултуу төмөнкүлөрдү

түздү:

2000-ж. - 613,3 млн. сом же сатылган газдын 83,8%;

2001-ж. - 767,6 млн. сом же сатылган газдын 102%;

2002-ж. - 755,9 млн. сом же сатылган газдын 97,8%;

2003-ж. - 860,4 млн. сом же сатылган газдын 103,4%;

2004-ж. - 923,1 млн. сом же сатылган газдын 98,3%;

2005-ж. 9 айы - 771,3 млн. сом же сатылган газдын 105,0%;

Каражатты чогултуунун өсүшү акыркы жылдары "Кыргызгаз" ААКы акча

каражаттарын чогултуу боюнча өз ишмердигин бир топ активдештиргендигин

көрсөтүп турат (өткөн мезгилдердин дебитордук карыздары чогултулган).

Эсепти коюу жана төлөөлөрдү чогултуу системасы мындан аркы өркүндөтүүнү

талап кылат.

4. Жалпы дебитордук карыз:

1.01.2001-жылга - 1084,9 млн. сом;

1.01.2002-жылга - 975,4 млн. сом;

1.01.2003-жылга - 766,8 млн. сом;

1.01.2004-жылга - 980,6 млн. сом;

1.01.2005-жылга - 743,5 млн. сом;

1.10.2005-жылга - 1298,3 млн. сом.

5. Кредитордук карыз:

1.01.2001-жылга - 929,9 млн.сом;

1.01.2002-жылга - 582,9 млн. сом;

1.01.2003-жылга - 701,8 млн. сом;

1.01.2004-жылга - 1153,2 млн. сом;

1.01.2005-жылга - 1056,3 млн. сом;

1.10.2005-жылга - 1154,8 млн. сом.

6. "Кыргызгаз" ААКынын финансылык-чарбалык ишмердигинин жыйынтыгы:

2000-жылы келтирилген зыян - 18,3 млн. сом;

2001-жылы алынган пайда - 14,4 млн. сом;

2002-жылы алынган пайда - 21,9 млн. сом;

2003-жылы алынган пайда - 10,4 млн. сом;

2004-жылы алынган пайда - 35,1 млн. сом;

2005-ж. 9 айында алынган пайда - 96,0 млн. сом.

Ошону менен бирге акыркы жылдары алынган киреше газды сатуу боюнча

ишмердикке тиешеси жоктугун жана негизинен курстук айырма, башка сатуу-

лар (негизги эмес) КНСтин ордун толтуруу жана газды транспорттоо сыяк-

туу негизги эмес жана пландаштырылбаган кирешенин эсебинен алынгандыган

белгилеп кетүү зарыл.

Жаратылыш жана суюлтулган газды сатуу боюнча ишмердиктин фактылык

жыйынтыгы төмөндөгүдөй:

(+ пайда, - зыян) мињ сом

Маалыматтардын анализи төмөндөгүдөй жыйынтыктарга келүүгө

мүмкүндүк берет:

"Кыргызгаз" ААКы төмөндөгүдөй иш-чараларды аткарууга тийиш:

- жоготууларга жол бербөө;

- өндүрүш чыгымдарын көзөмөлдөөнү жакшыртуу;

- негизсиз чыгымдарга жол бербөө;

- акционердик коомдун финансылык-чарбалык ишмердигин мындан ары

жакшыртуу боюнча стратегия жана бизнес план иштеп чыгуу;

- акционердик коомдо башкаруу эсебин жөнгө салуу.

Каражаттардын жетишсиздиги газ системаларына капиталдык салымдар-

дын төмөн дењгээлине алып келет жана каражаттардын ар бир техникалык

жактан тейлөө авариялык режимде аткарылат. Газтехникалык активдердин

инфраструктурасынын көп бөлүгүнүн азыркы абалы канааттандыраарлык эмес

деп эсептелет.

Экономикалык коэффициенттерди эсептөө

Компаниянын финансылык абалын аныктоо үчүн экономикалык коэффици-

енттер пайдаланылат. Эсептешүү мезгили болуп 2004-жыл эсептелет:

1. күндөлүк ликвиддүүлүктүн коэффициенти;

2. абсолюттук ликвиддүүлүктүн коэффициенти;

3. төлөөгө жөндөмдүүлүктүн коэффициенти;

4. өз каражаттары менен камсыз болуу коэффициенти.

Күндөлүк ликвиддүүлүктүн коэффициенти

Күндөлүк күндөлүк активдер 825586,4

ликвиддүүлүкгүн = --------------------- = -------- = 0,78

коэффициенти азыркы милдеттенмелер 105633,1

Күндөлүк ликвиддүүлүктүн коэффициенти чарба ишмердигин жүргүзүү

жана ишкананын мөөнөттүү милдеттенмелерин өз убагында жабуу үчүн ишка-

нанын жүгүртүүдөгү каражаттар менен жалпы камсыз болгондугун мүнөздөйт.

Эгер күндөлүк ликвиддүүлүктүн коэффициенти нормадан төмөн болсо, бул

ишкананын пайда болгон бардык кыска мөөнөттүү милдеттенмелерин жабууга

жөндөмсүз экендигин билдирет. Нормалдуу маани болуп 1,5 эсептелет.

"Кыргызгаз" ААКынын күндөлүк ликвиддүүлүгүнүн коэффициенти факты

боюнча 0,78ди түзөт, бул нормативдик көрсөткүчтөн кыйла төмөн, демек,

компания кыска мөөнөттүү милдеттенмелерин жаба албайт.

Абсолюттук ликвиддүүлүктүн коэффициенти

Абсолюттук акча каражаттары 27465,9

ликвиддүүлүктүн = --------------------- = --------- = 0,026

коэффициенти азыркы милдеттенмелер 1056331,1

Абсолюттук ликвиддүүлүктүн коэффициенти балансты түзүү датасына

карата азыркы карыздын кайсы бөлүгүн жабууга болорун көрсөтөт. Оптимал-

дык маани 1,0 ден жогору.

Абсолюттук ликвиддүүлүктүн коэффициенти факты боюнча 0,026ны

түзөт, бул нормативдик көрсөткүчтөн кыйла төмөн, демек, "Кыргызгаз" АА-

Кы кыска мөөнөттүү милдеттенмелерин жаба албайт.

Төлөөгө жөндөмдүүлүктүн коэффициенти

акча каражаттары

Төлөөгө дебитордук карыз 27787,1

жөндөмдүүлүктүн = --------------------- = --------- = 0,03

коэффициенти азыркы милдеттенмелер 1056331,1

Төлөөгө жөндөмдүүлүктүн коэффициенти жүктөлгөн продукцияга же

көрсөтүлгөн кызматка төлөө боюнча карыздарды чагылдырат, дебитордук ка-

рыздын негизги суммасын пайда кылат. Дебитордук карыздын өсүшү капитал-

дын жүгүртүүдөн алынышын мүнөздөйт, аны толуктоого ишкана заемдык кара-

жаттарды алып келет, бул төлөөгө жөндөмсүздүктүн негизги себеби болуп

саналат. Эгер коэффициент нормадан төмөн болсо бул күнүмдүк финансылык

милдеттенмелерин жабууга ишкананын каражаттары жетишсиз экендигин бил-

дирет. Нормалдуу маани болуп 0,5 эсептелет.

Төлөөгө жөндөмдүүлүктүн коэффициенти 0,03тү түзөт, бул күнүмдүк

финансылык милдеттенмелерин жабууга компаниянын каражаттары жетишсиз

экендигин билдирет.

Өз каражаттары менен камсыз болуу коэффициенти

Өз каражаттары Өз капитал-үлүш активдери 77570,9

менен камсыз = ------------------------- = -------- = 0,09

болуу Азыркы активдер 825586,4

коэффициенти

Өз каражаттары менен камсыз болуу коэффициенти финансылык турукту-

улук үчүн "Кыргызгаз" ААКынын жүгүртүүдөгү өз каражаттарынын бар экен-

дигин мүнөздөйт. Эгер "Кыргызгаз" ААКында материалдык-өндүрүштүк запас-

тары жүгүртүүдөгү өз каражаттарынан аз болсо, ишкана запастарды өз ка-

ражаттары менен жаап жаткандыгын жана тышкы кредиторлордон көз каранды

эмес экендигин мүнөздөйт, бул абсолюттук финансылык туруктуу ишканалар-

дын категориясына кирерин билдирет. Нормалдык маани 0,1 ден аз.

Өз каражаттары менен камсыз болуу коэффициенти факты боюнча 0,09ду

түзөт, бул ишкана запастарды толуктоо үчүн кошумча булактарды алып

келүүгө аргасыз экендигин билдирет, бул нормалдуу эмес. Мындай ишкана

финансылык жактан туруктуу эместердин катарына кирет.

Жыйынтыктар

Ошентип, "Кыргызгаз" ААКынын жалпы финансылык абалы азыркы базар

шарттарын канаатандыра албайт:

- материалдык-өндүрүштүк запастардын чоњдугу запастарды түзүү бу-

лагынын өлчөмүнөн жогору - компания запас менен камсыз болууда кыйынчы-

лыктарды башынан өткөрүп жатат;

- компаниянын күндөлүк активдери кыска мөөнөттүү карызды жаба ал-

байт;

- компаниянын кыска мөөнөттүү карызды өзүнүн бат ишке ашуучу ак-

тивдери менен жабууга мүмкүнчүлүгү жок;

- дебитордук карыздын пайда болуу себептерин анализдөө жана

көзөмөлдөөдө стабилдүүлүк жок;

- жаратылыш газы келгенде жана аны керектөөчүлөргө бөлүштүргөндө

эсепке алуу жана көзөмөл канааттандыраарлык эмес.

"Кыргызгаз" ААКын кайра уюштуруу

жана уюштурулуп жаткан газ бөлүштүрүүчү

компаниялардын акцияларынын мамлекеттик

пакеттерин менчиктештирүү программасына

N 2 тиркеме

"Кыргызгаз" ААКын кайра уюштуруунун

натыйжасында газ тармагынын иштөөсүнүн

ФИНАНСЫЛЫК МОДЕЛИ

Баштапкы жол берүүлөр

Кыргыз Республикасында газ тармагынын келечектеги иш-аракеттерин

моделдештирүүдө капиталдык жана операциялык чыгымдарга карата да, ошон-

дой эле тарифтер менен түшүүлөргө карата да жол берүүлөрдүн айрым бир

көлөмдөрү кабыл алынган. Атап айтканда, керектөө көлөмдөрүнө, каралып

жаткан объектилердин ар биринин жеке бизнеспландарына негизделген газ

чарбаларын бириктирүүнүн эсебинен операциялык чыгымдар менен үнөмдөөнүн

эсептерине карата жол берүүлөр кабыл алынды.

Модель улуттук валюта менен дагы жана АКШ доллары менен дагы эсеп-

телген, ошондой инфляциянын орточо дењгээли дагы көњүлгө алынды. Кара-

лып жаткан мезгил 3 жылды камтыйт жана инвестордун инвестициялык мил-

деттемесинин мөөнөтү менен байланышкан. Талап кылынган капиталдык салым

инвестордун өзүнүн жеке каражаттынан каржыланат деп болжолдонууда. Кыр-

гыз Республикасынын газ тармагынын жањы субъектилеринин иш-аракеттерин

финансы-экономикалык жактан моделдештирүүдө кабыл алынган бир катар жол

берүүлөр төмөндө келтирилди.

Рынокко карата болжол

- Республиканын түндүгүндө жаратылыш газын пайдалануунун өсүшү

төиөндөгүлөрдү түзөт:

- калк боюнча - жыл сайын 5%;

- өнөр жай ишканалары боюнча - жыл сайын 10%;

- бюджеттик уюмдар боюнча - жыл сайын 5%;

- "Интергласс" ЖЧКсы үчүн транспорттоодо - жыл сайын 5%;

- Бишкек ЖЭБ үчүн транспорттоодо - жыл сайын 2%.

- Республиканын түштүгүндө жаратылыш газын ппйдалануунун өсүшү па-

йыздык жана акчалай туюнтканда төмөндөгүлөр түзөт:

- калк боюнча - жыл сайын 10%;

- өнөр жай ишканалары боюнча - жыл сайын 10%;

- бюджеттик уюмдар боюнча - жыл сайын 10%;

- Ош шаары үчүн жаратылыш газын ташуунун көлөмүнүн өсүшү жыл сайын

1 млн. м.куб түзөт.

Мындан сырткары, Казакстан Республикасынын керектеөчүлөрү үчүн

өлкөнүн түндүгү боюнча жаратылыш газын ташуунун көлөмү 2006-жылы 1,2

млрд. м.куб түзүп жана жыл сайын 5%ке өсөт, ал зми Өзбекстан Республи-

касынын керектөөчүүлөрү үчүн түштүк боюнча ташуунун көлөмү 2006-жылы

5,5 млрд м.куб түзүп, жыл сайын 100 млн м.кубга өсөт деп күтүлүүдө.

Операциялык чыгымдар

Газ чарбаларын бириктирүү боюнча иш-чаралар операциялык чыгымдарды

өзгөртүү боюнча төмөндөгүдөй жыйынтыктарды берет деп болжолдонот:

- "Түндүкгаз" ААК үчүн:

- пайдалануучу чыгымдар 10%ке азаят;

- администрациялык чыгымдар 10%ке азаят;

- коммуналдык кызматтарга кеткен чыгымдардын суммасы өзгөрүүсүз

калат;

- штатты кыскартуунун жана эмгек акынын ставкасын пропорционалдуу

жогорулатуунчн эсебинен эмгекке акы төлөө фондунун өлчөмү өзгөрүүсүз

калат;

- амортизация боюнча чыгымдардын суммасы өзгөрүүсүз калат;

- салыктар боюнча чыгымдардын (автомобиль жолдору, жаратылыш кыр-

сыктарын алдын алуу жана жоюу фондусу (ФПЛЧС), жер салыгы ж.б. жерги-

ликтүү салыктар) суммасы өзгөрүүсүз калат.

- "Түштүкгаз" ААК үчүн:

- пайдалануучу чыгымдар 10%ке азаят;

- администрациялык чыгымдар 10%ке азаят;

- коммуналдык кызматтарга кеткен чыгымдардын суммасы өзгөрүүсүз

калат;

- штатты кыскартуунун жана эмгек акынын ченемин пропорционалдуу

жогорулатуунун эсебинен эмгекке акы төлөө фондунун өлчөмү өзгөрүүсүз

калат;

- амортизация боюнча чыгымдардын суммасы өзгөрүүсүз калат;

- салыктар боюнча чыгымдардын (автомобиль жолдору, жаратылыш кыр-

сыктарын алдын алуу жана жоюу фондусу (ФПЛЧС), жер салыгы ж.б. жерги-

ликтүү салыктар) суммасы өзгөрүүсүз калат;

- башка чыгымдардын өлчөмдөрү дагы өзгөрүүсүз калат.

Бардык ишканалар үчүн газды өз керектөөлөрүнө пайдалануу мурдагы

дењгээлде калат;

Операциялык чыгымдар номиналдык туюнтулушунда бул эсеп-кысаптарда

көрсөтүлгөн инфляциянын дењгээлине ылайык өсөт.

Нормативдик жана нормативден жогору жоготуулар

Нормативдик жоготуулар боюнча ченемдер мурдагы дењгээлде калат деп

болжолдонууда. Нормативден жогору болгон жоготуулар, эсеп-кысапты авто-

матташтыруу жана финансылык башкарууга негизделген, ишканаларды башка-

руунун принциптүү жањы системасын киргизүүнүн натыйжасында, ошондой

эле, негизги каражаттарды модернизациялоого капитал салуунун эсебинен

жана газ бөлүштүрүүчү ишканалардын ичинде тартипти күчөтүүнүн эсебинен

азаят.

Жалпысынан алганда, жоготуунун жалпы көлөмүнүн төмөндөгүдөй

өзгөрүүсүнө жол берилет:

- "Түндүкгаз" ААК үчүн:

- нормативдик жоготуулар мурдагы дењгээлинде калат;

- нормативден жогорку жоготуулар жыл сайын 5%ке азаят.

- "Түштүкгаз" ААК үчүн:

- нормативдик жоготуулар мурдагы дењгээлинде калат;

- нормативден жогорку жоготуулар жыл сайын орточо 20%ке азаят.

Капиталдык чыгымдарга карата жол берүүлөр

Капиталдык салымдар боюнча инвестициялык милдеттемелерге байланыш-

кан чыгымдар 3 жыл бою ишке ашырылат деп болжолдонот. Төмөнкү таблицада

бул мезгилдердин ичиндеги өздөштүрүлүгөн капиталдык салымдардын суммасы

келтирилди.

N 1 таблица

Газ тармагынын субъектилерине карата ар жылкы

капиталдык салымдар

Капиталдык салым чыгымдардын төмөндөгүдөй статьялары менен ишке

ашырылат:

1. ремонт-эксплуатациялык муктаждыктарга жана авариялык запаска

материалдарды алуу;

2. газ түтүктөрүн, газ техникалык жабдууларын, техникаларды, меха-

низмдерди техникалык жактан изилдөө, ремонтоо жана реконструкциялоо;

3. көп ишеничтүү эмес газ түтүктөрүн, газтехникалык жабдууларын

алмаштыруу боюнча капиталдык жана учурдагы чыгымдар;

4. өлчөөчү түйүндөрдү жана газ бөлүштүрүүчү станцияларды заманбап

газ эсебин алуучу приборлор менен жабдуу;

5. контролдоп-өлчөөчү приборлорду сатып алуу жана мамлекеттик тек-

шерүүдөн өткөрүү;

6. эмгекти коргоо жана техникалык коопсуздук боюнча иш-чараларды

каржылоо;

7. приборлорду сатып алып жана газ бөлүштүрүүчү пунктка, шкафтык

пунктка жана калкка орнотуп берүү.

Капиталдык салымдардын эсеп-кысабы тиркемелерде келтирилген (N 3,

N 4, N 5-таблицалар).

Жаратылыш газын сатуунун баасы жана тарифи

Негизги эсеп-кысап үчүн сатып алуунун жањы баасы мињ м.кубга 55

доллар болгон 2006-жылга эсептелген тариф пайдаланылды. Тарифтердин

калькуляциясынын моделинин негизги параметрлери төмөнкүлөр болуп эсеп-

телет:

"Кыргызтрансгаз" ААК үчүн:

- ташууда нормативдик коромжунун ченеми 1,5%түзөт;

"Түндүкгаз" ААК үчүи:

- жаратылыш газын сатып алуунун наркы мињ м.кубга 55 долларды

түзөт.

- Казакстан Республикасынын аймагы боюнча ташуунун ченеми сатып

алуу наркынын 14,8%ин түзөт.

- Кыргыз Республикасы боюнча ташуу боюнча чыгымдар мињ м.кубга 1

доллар.

- нормативдик коромжулардын ченеми төмөндөгүлөрдү түзөт:

- калкка сатууда 10%;

- өнөр жай ишканаларына жана бюджеттик уюмдарга сатууда 8,68%;

- "Интергласс" ЖЧК жана Бишкек ЖЭБ үчүн тике келишимдер боюнча та-

шууда 4%;

"Түштүкгаз" ААК үчүн:

- жаратылыш газын сатып алуунун наркы мињ м.кубга 55 долларды

түзөт;

- Кыргыз Республикасы боюнча ташуу боюнча чыгымдар мињ м.кубга 1

доллар;

- нормативдик коромжулардын ченеми төмөндөгүлөрдү түзөт:

- калкка сатууда 10%;

- өнөр жай ишканаларына жана бюджеттик уюмдарга сатууда 8,68%;

- Майлуусуу электр лампа заводу жана Ош ЖЭБ үчүн тике келишимдер

боюнча ташууда 4%.

Сатуу баасынын эсеп-кысабы тиркемелерде келтирилген (N 1 жана 2

таблицалар).

Алмаштыруу курсу жана инфляция

Негизги макроэкономикалык параметрлердин болжолдуу чоњдуктары Кыр-

гыз Республикасынын Экономика жана финансы министрлигинин макроэкономи-

калык болжолунан алынган. Атап айтканда, төмөндөгүдөй көрсөткүчтөр пай-

даланылган:

- сомдун АКШ долларына карата алмаштыруу курсунун ченеми катары 1

АКШ доллары 42 сомго барабар болгон стабилдүү чоњдук кабыл алынган;

- инфляциянын ар жылкы дењгээли бардык моделдештирүү мезгилине 4%

түзөт.

Финансы-экономикалык талдоо

Кыргыз Республикасынын газ тармагынын кайрадан уюштурулган систе-

масынын финансы-экономикалык иш-аракеттерин моделдештирүү аны түзүүнүн

максатка ылайыктуулугун аныктоого мүмкүндүк берип, ал таза пайданын

эсеп-кысабынын чоњдугунун түрүнө, жањы системанын ар бир субъекттери

үчүн акча каражаттарынын рентабелдүүлүгүнө жана таза агымына негиздел-

ген.

Газ бөлүштүрүүчү системаларды моделдештирүүнүн негизги максаты бир

катар төмөндөгүдөй негиз салуучу эсеп-кысаптардын шарттарынын негизинде

"Кыргызгаз" ААКын кайрадан өзгөртүп уюштуруунун максатка ылайыктуулугу

болуп эсептелет:

- жаратылыш газына бааны көтөрүү;

- капиталдык салымдар боюнча милдеттүү сарптоолор;

- капиталдык салымдар боюнча сарптоолор инвестордун жеке каражат-

тарынын эсебинен ишке ашырылат.

Ишканалардын иш-аракеттерин моделдештирүүдө негиз кылып сурамдын

пландаштырылган көлөмү жана тиешелүү түрдө колдонуудагы системанын

субъекттеринин ар биринин керектөөсү кабыл алынган. Газ ташуучу жана

газ бөлүштүрүүчү компаниялары үчүн операциялык чыгымдардын түзүмүнүн

өзгөрүү болжолу 2006-жыл - моделдештирүү иш-аракеттери башталган мезгил

үчүн колдонулат. Андан ары чыгымдардын номиналдык чоњдугу белгиленген

4% орточо инфляциянын дењгээлине ылайык так көбөйгөн.

Андан ары моделдештирүүчү системанын ар бир субъектиси боюнча

эсеп-кысаптардын жыйынтыгы келтирилген.

"Кыргызтрансгаз" ААК

"Кыргызтрансгаз" ААК иш-аракеттерин моделдештирүү кирешелердин

төмөндөгү статьяларын агрегаттоонун негизинде жүргүзүлгөн:

- мињ.м.кубга доллар деп көтөрүлгөн баанын негизинде топтолгон,

"Түндүкгаз" ААК жана "Түштүкгаз" ААК бөлүштүрүү компанияларынын жараты-

лыш газын сатуудан түшкөн кирешеси;

- мињ м. кубга/1 доллар барабар болгон тике келишимдер боюнча ке-

ректөөчүлөр үчүн жаратылыш газын ташуудан түшкөн киреше.

- Кыргыз Республикасынын аймагы боюнча Өзбекстан Республикасы жана

Казакстан Республикасы үчүн жаратылыш газын ташуудан түшкөн киреше.

N 2 таблица

"Кыргызтрансгаз" ААКынын сатуудан жана ташуудан

түшкөн кирешелердин түзүмү

"Кыргызтрансгаз" ААКынын кирешелеринин чоњ бөлүгүн, коњшулаш рес-

публикалардын керектөөчүлөрү үчүн Кыргыз Республикасынын аймагы аркылуу

ташуунун эсебинен түшкөн 137,8 млн. сом түзөөрүн, ал эми калган башка

кирешелр 33,2 млн. сомду түзөөрүн белгилеп кетүү керек.

N 3 таблица

"Кыргызтрансгаз" ААКнын сатуудан жана ташуудан

чыгымдарынын түзүмү

Моделдик эсеп-кысаптарды жүргүзүүнүн натыйжасынында газ ташуучу

компаниялардын кирешелер менен чыгашаларынын өз ара катышы операциялык

иш-аракеттерден накта оњ айырмасынын түзүлүш пайдасына кошулат. "Кыр-

гызгаз" ААКнын магистралдык газ түтүктөрүнүн башкармалыктарын жана баш-

ка бөлүмдөрүн бириктирүүдөн эмгек акысынын суммасына карата болжолдон-

гон үнөмдөө күтүлбөйт, себеби, штаттын кыскаруусу эмгек акысынын чене-

минин көбөйүүсү менен компенсацияланат. Мындан сырткары, администрдция-

лык жана эксплуатациялык чыгымдардын 10% өлчөмүнчө азайуусунун

күтүлүүсү жетишээрлик чоњ кирешелердин фонунда, капиталдык салымдарга

болгон керектөөлөр үчүн жетишээрлик каражаттарды генерациялоого

мүмкүндүк берет.

N 4 таблица

"Кыргызтрансгаз" ААК үчүн акча кара-каражаттарынын

агымдарын моделдештирүүнүн жыйынтыктары

"Түндүкгаз" ААК

Бишкек ГЧБ менен Чүй ГЧБнын сатуу пландарын бириктирүүдө сатуунун

көлөмү жана сатуудан түшкөн кирешелер 2006-жылы тиешелүү түрдө 335,4

млн.куб.м. жана 1,214 млрд сомду түзөт. Сатуудан түшкөн кирешелердин

жыл сайын өсүүсү 8,1%ти түзөт. Түз келишимдер боюнча жаратылыш газын

ташуунун көлөмү 2006-жылы 270,3 млн.куб.м түзөт, ал эми ташуудан түшкөн

кирешелер 97,1 млн. сомго жетет. Тике келишимдер боюнча жаратылыш газын

ташуудан түшкөн кирешелердин ар жылкы өсүүсү 2,8%ти түзөт.

N 5 таблица

"Түндүк газ" ААКнын сатуудан жана

ташуудан түшкөн кирешелеринин

ТҮЗҮМҮ

Кайрадан өзгөртүп уюштургандан кийин моделдештирүүнүн натыйжасында

чыгымдардын түзүмү мындайча калыптанат, "Түндүкгаз" ААКнын накта пайда-

сы 2006-жылы 100,0 млн. сомду түзөт. Мында жалпы сатуунун рента-

белдүүлүгү 2006-жылы 7,6%, 2007-жылы 8,4%, 2008-жылы 9,1% болот. чыгым-

дар 6 таблицада келтирилди.

N 6 таблица

"Түндүк Газ" ААКнын сатуудан

жана ташуудан чыгымдарынын

ТҮЗҮМҮ

Моделдештирүүнүн натыйжасында бөлүштүрүү компанияларынын кирешеле-

ри менен чыгашаларынын өз ара катышы жакшырат, ал эми айырмасы модел-

дештирүүнүн бардык мезгилинде оњ таза пайданы түзөт. Болжолдонгондой,

"Кыргызгаз" ААКнын газ чарба башкармаларын бириктирүүдөн эмгек акынын

суммасына карата үнөмдөлүш күтүлбөйт.

Мындан тышкары, бир катар ишканаларды керектөө зонасынан тике ке-

лишимдер боюнча бөлүштүрүү компанияларынын жалпы керектөөчүлөрүнүн жал-

пы санына которуунун эсебинен жаратылыш газын сатуунун көлөмүн бир кый-

ла көбөйтүүнүн фонунда администрациялык жана эксплуатациялык чыгымдар-

дын нормативден жогорку жоготууларын 5%тин чегинде күтүлгөн кыскартуу-

су, капиталдык салымдарга болгон керектөөнү жабуу үчүн жетиштүү кара-

жаттарды генерациялоого мүмкүндүк берет.

Сатуунун эсебинен каражаттардын агымын моделдештирүү сатуудан

түшкөн каражаттарды жыйноонун коэффициенттеринин жардамы менен

жүргүзүлдү. Акча каражаттарынын агымдарын моделдештирүүнүн натыйжасы

боюнча акча каражаттарынын накта-агымы чыгарылды. Акча каражаттарынын

моделдештирүүдө кошуп эсептөө методу боюнча нагыз сарптоолордун чыгымы

боюнча акча каражаттарынын агымдарынын бирдейлиги мурдагыдай эле бол-

жолдонот. Ошондой эле, капиталдык чыгымдар боюнча каражаттардын агымы,

инвестициялык милдеттемелер боюнча акча каражаттарын тартуу мезгилинде

жүрөт деп болжолдонот. Ошентип, акча каражаттарынын кеткен бардык сум-

масын, акча каражаттар келген бардык суммадан алып салуу менен, инвес-

торлор алган сумманын баасын алабыз. N 7 таблицада акча каражаттарынын

агымынын эсеп-кысабынын жыйынтыктары келтирилди.

N 7 таблица

"Түндүкгаз" ААКнын акча каражаттарынын

агымдарын моделдештирүүнүн

ЖЫЙЫНТЫКТАРЫ

Жогоруда келтирилген эсеп-кысаптардын натыйжаларын талдоо менен

төмөндөгү жыйынтыктарды жасоого болот:

- "Түндүкгаз" ААК операциялык иш-аракеттерден жетишээрлик пайда

өндүрүүгө жана инвестор алган каражаттардын оњ наркын түзүү менен аны

башка операциялык эмес чыгымдардын ортосунда бөлүштүрүүгө жөндөмдүү;

- "Түндүкгаз" ААК газ пайдалануунун азыркы абалында Кыргыз Респуб-

ликасынын түндүгүндө жалпы сатуунун орто рыноктук рентабелдүүлүгүн ге-

нерациялоого жөндөмдүү жана өз милдеттемелери боюнча мөөнөтүндө жооп

бере турган келечектүү ишкана болуп саналат.

"Түштүкгаз" ААК

"Түштүкгаз" ААКнын иш-аракеттерин моделдештирүү бир ишканада

иш-аракеттердин эки түрүн бириктирүү тууралуу жол берүүлөрдүн негизинде

ишке ашырылды:

- жаратылыш газын акыркы керектөөчүгө сатуу;

- жаратылыш газын тике келишимдер менен ташуу.

Ошондой эле, газ тармагынын жањы субъектисин түзүү менен өлкөнүн

түштүгүндө тике келишимдер менен ташуу Ош шаарынын ЖЭБ жана Майлуусуу

электр лампа заводу (МСЭЛЗ) үчүн гана жүргүзүлөт, ал үчүн жеткирүүнү

"Кыргызнефтегаз" ААКын тоо-кен казып алуу ишкансы ишке ашырат.

Ар бир ГЧБ сатууларынын пландарын суммалоо жолу менен алынган,

бирдиктүү ишкананын сатуусунун планы, нарктык туюнтмасында "Түндүкгаз"

ААК боюнча сатуу планынан төмөн. Алынган сатуунун планы 2006-жылы

"Түштүкгаз" ААКнын жаратылыш газын сатуудан жана бардык ташууларын кош-

кондо жалпы түшкөн акчасы 192,5 млн. сомду көрсөттү, 2007-жылы 210,6

млн. сом, ал эми 2008-жылы 230,3 млн. сомго жетет.

N 8 таблица

Бириккен "Түштүкгаз" ААКнын кирешелеринин

ТҮЗҮМҮ

Моделдештирүүнүн натыйжасында кайра өзгөртүп уюштургандан кийин

чыгымдардын түзүмү төмөндөгүдөй болду, "Түштүкгаз" ААК газ бөлүштүрүүчү

компаниянын чыгымы 2006-жылы 22,4 млн. сомду түзөт жана 20О7-жылы 6,9

млн. сомго кыскарат, 2008-жылы болсо 7.7 млн. сом накта пайда алып өзүн

өзү актаганга жетет.

N 9 таблица

Бириккен "Түштүкгаз" ААКнын чыгымдарынын

ТҮЗҮМҮ

Акча каражаттарынын агымдарынын көрсөткүчтөрү бизнестин

өтүмдүүлүгүнүн жөндөмдүүлүгүн жана өз милдеттемелери боюнча жоопкерчи-

лигин күбөлөндүрөт.

N 10 таблица

"Түштүкгаз" ААКнын акча каражаттарынын

агымдарын моделдештирүүнүн

ЖЫЙЫНТЫКТАРЫ

Тобокелдиктер

Каралып жаткан кырдаалда төмөндөгүдөй тобокелдиктерди бөлүүгө бо-

лот:

- энергия кубатын алып жүрүүчүлөргө баанын күтүүсүздөн өсүп кетиши

же болбосо берүүчүлөр тарабынан баанын кайрадан каралышы;

- тарифтерди көбөйтүүгө карата саясий эрктүүлүктүн жок болушу жана

такай төлөм төлөбөгөндөрдү өчүрүүгө ишканаларга уруксат берүү;

- ташууга кеткен капиталдык чыгымдар жана газ эсептегичтерин орно-

тууга чыгымдар нормативден жогору чыгымдарды азайтууну камсыз кылуу

үчүн жетишээрлик эмес болушу.

Корутундулар

Бөлүштүрүү компаниялары менен бирдиктүү газ ташуучу компаниялардын

операциялык жана инвестициялык иш-аракеттерин моделдештирүүнүн натыйжа-

сында Кыргыз Республикасынын газ секторунун өзүн актоочулук режимде

иштөөчү көмүскөдөгү жөндөмдүүлүк потенциалы ачылды. Негизинде иштеп

жаткан "Кыргызгаз" ААК газ монополиясын кайрадан өзгөртүп уюштуруу

жөнүндө жол берүүлөр болгон моделдештирүү кырдаалдар боюнча эсеп-кысап-

тардын жыйынтыктарын талдап көрүп жана газ секторуна инвестицияларды

тартуу менен төмөндөгүдөй жыйынтыктарды чыгарууга болот:

- "Түндүгаз" ААКнын бөлүштүрүү компаниясы жана "Кыргызтрансгаз"

ААК операциялык иш-аракеттерден жетишээрлик пайда алууга жана аны башка

операциялык эмес чыгымдардын ортосунда бөлүштүрүүгө жана инвестор алган

каражаттардын оњ наркын түзүүгө жөндөмдүү;

- "Түштүкгаз" ААКнын бөлүштүрүү компаниясы өзүн өзү актоого

2008-жылы чыгууга жөндөмдүү жана андан ары пайдалануусунда моделдешти-

рилген негизги өндүрүш каражаттары болуусу менен биринчи кезекте,

өлкөнүн түштүгүндө газ секторун сактайт жана ага ылайык, келечекте анын

өнүгүүсүнө негиз түзөт;

- Түндүкгаз" ААК, "Түштүкгаз" ААК газ бөлүштүрүүчү компаниялары,

"Кыргызтрансгаз" ААК газ ташуучу компаниясы азыркы учурдагы газ пайда-

лануу түзүмүндө жалпы сатуунун орточо рыноктук рентабелдүүлүгүн генера-

циялоого жана өз милдеттемелери боюнча мөөнөтүндө жооп берүүгө

жөндөмдүү келечектүү ишканалардан болот.

Төмөндөгү сүрөттөрдө 2006-жылга чейин жана 2006-жылдан кийин

бөлүштүрүү компанияларынын дүњ кирешелери менен чыгашаларын салыштыруу-

чу графиктер берилди.

1-сүрөт. Бишкек ГЧБ жана Чүй ГЧБнын 2005-жылга чейнки жана

2006-жылдан баштап "Түндүкгаз" ААКнын дүн кирешелери ме-

нен чыгашаларынын суммасынын (млн. сом) графиги

2-сүрөт. 2005-жылга чейин Ош ГЧБ, Жалалабат ГЧБ, Баткен ГЧБ жана

2006-жылдан "Түштүкгаз" ААКнын дүњ кирешелери менен чыга-

шаларынын суммасынын (млн. сом) графиги

Тиркеме

N 1 таблица

Кыргыз Республикасынын түндүгү үчүн

мињ куб.м/55 долларга сатып алуу баасында

2006-жылга тарифтердин эсеп-кысабы

N 2 таблица

Кыргыз Республикасынын түштүгү үчүн мињ куб.м/55 долларга

сатып алуу баасында 2006-жылга тарифтин эсеп-кысабы

N 3 таблица

"Түндүкгаз" ААКында капиталдык салымдарды

жыл сайын каржылоонун

ПЛАНЫ

N 4 таблица

"Түштүгаз" ААКында капиталдык салымдарды

жыл сайын каржылоонун

ПЛАНЫ

N 5 таблица

"Кыргызтрансгаз" ААКында капиталдык

салымдарды жыл сайын каржылоонун

ПЛАНЫ