(Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыгы менен бекитилген «2012-жылга чейин Кыргыз Республикасында чакан жана орто энергетиканы өнүктүрүү)» Программасы

Кыргыз Республикасынын Президентинин

2008-жылдын 14-октябрындагы

№ 365 жарлыгы менен

бекитилген

2012-жылга чейин Кыргыз Республикасында чакан

жана орто энергетиканы өнүктүрүү

ПРОГРАММАСЫ

I. Преамбула

Азыркы мезгилде энергетиканын абалынын дењгээли ар кандай өлкөнүн

ийгиликтүү социалдык-экономикалык өнүгүшүнүн аныктоочу фактору болуп

саналат.

Энергия менен камсыз кылуунун азыркы дүйнөлүк системасы көпчүлүк

бөлүгү боюнча орду толуп турбоочу энергия булактарын (мунай зат, газ,

көмүр, уран) пайдаланууга негизденет. Соњку он жылдыкта дүйнөдө энерги-

яны кыйла үнөмдөө менен айкалышта энергиянын орду толуп туруучу булак-

тарын колдонуу тенденциясы басымдуулук кыла баштады. Бул маселеге көп-

төгөн өлкөлөр Бириккен Улуттар Уюмунун Климатты өзгөртүү жөнүндө Алкак-

тык Конвенциясынын Киото Протоколуна (мындан ары - Киото протоколу) кол

койгондон кийин айрыкча көњүл бурула баштады.

Бул документти 2003-жылдын 15-январындагы № 9 "Бириккен Улуттар

Уюмунун Климатты өзгөртүү жөнүндө Алкактык Конвенциясынын Киото прото-

колун ратификациялоо тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы менен ра-

тификациялаган Кыргызстан энергиянын ордун толтуруучу, ошондой эле ор-

дун толтурбоочу булактарын болжолдойт. Кыргызстандын энергетикасын

өнүктүрүү үчүн зор потенциал болгон тоо сууларынын саны көп болгондугу-

на байланыштуу гидроэнергетика тармагы басымдуулук кылат.

Кыргызстан суу ресурстарынын көлөмү боюнча КМШ өлкөлөрүнүн ичинде

3-орунду ээлейт. Республиканын суулары I км нукка карата потенциалдуу

кубаттуулуктун жалањ жогорку концентрациясына ээ.

Кыргызстандын гидроэнергетикалык потенциалы жылына 140 миллиардга

жакын кВт.саатты түзөт. Бирок азыркы убакта бул потенциалдын 10 пайызга

жакыны гана колдонулат.

Республикада электр энергиясынын 80 пайыздан ашууну Токтогул гид-

роэлектрстанциялар каскадынын гидроэлектрстанцияларында иштелип чыгат.

Калган электр энергиясын иштеп чыгуу жылуулук электр станцияларында иш-

ке ашырылат. Мында иштеп чыгуунун жалпы көлөмүндөгү чакан жана орто

энергетиканын үлүшү анча эмес.

Кыргызстанда энергияны керектөөнүн өсүшү менен электр энергиясынын

тартыштыгы курч сезиле баштады. Электр энергиясын иштеп чыгуу боюнча

колдонуудагы станциялардын мүмкүнчүлүгү бир катар объективдүү себептер-

ден (жабдуулардын эскирип бүтүшү, электр станцияларын техникалык тей-

лөөдөгү оорчулуктар ж.б.у.с) улам төмөндөөдө. Айылдарда жана тоолуу

жерлерде электр энергиясынын тартыштыгы көбүрөөк сезилүүдө.

Ушуга байланыштуу калкка электр энергияны камсыз кылуу боюнча кыр-

даалды турукташтыруу жолдорун издеп табуу зарылчылыгы келип чыгууда.

Энергетикалык потенциалды көбөйтүүнүн бирден бир тез жана натыйжа-

луу ыкмалары болуп чакан жана орто энергетиканы өнүктүрүү, анын ичинде

энергиянын демейдегиден башкача орду толуп туруучу булактары (ЭОТБ)

эсептелет. Бул багыт Кыргызстан үчүн өзгөчө мааниге ээ, бир эле учурда

Кыргыз Республикасынын Киото протоколун ишке ашырууга олуттуу салым бо-

лот.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2008-жылдын 13-февралындагы № 47

"Кыргыз Республикасынын 2008-2010-жылдарга карата улуттук энергетика

программасынын долбоору жана отун-энергетика комплексин өнүктүрүүнүн

2025-жылга чейинки стратегиясы жөнүндө" токтому менен жактырылган Улут-

тук энергетика программасына ылайык Кыргыз Республикасында консервация-

ланган чакан гидроэлектрстанцияларын техникалык жактан кайра жабдуу жа-

на калыбына келтирүү, ошондой эле республиканын ар түрдүү райондорунда

жањы чакан жана орто гидроэлектрстанцияларын жана энергиянын орду толуп

туруучу башка булактарын пайдаланууну болжолдогон электр станцияларын

куруу пландаштырылууда.

Чакан жана орто энергетика Кыргыз Республикасынын энергетикалык

комплексин децентралдаштырууга, тармактагы жагымдуу атаандаштыктын дењ-

гээлин жогорулатууга, келечектеги муундар үчүн экологияны сактоого мүм-

күнчүлүк түзөт.

Чакан генерациялоочу кубаттуулук объекттерин куруу жана калыбына

келтирүү программасы "ири" энергетиканы өнүктүрүүгө инвестицияларды

тартуунун зарылдыгын жокко чыгарбайт.

Кыргыз Республикасынын Президентинин 2008-жылдын 2-майындагы N 155

"Кыргыз Республикасында Чакан жана орто энергетиканы өнүктүрүү боюнча

долбоордун Дирекциясы жөнүндө" Жарлыгы менен бул проблема боюнча жетек-

төөчү орган катары жањы түзүлгөн Кыргыз Республикасында Чакан жана орто

энергетиканы өнүктүрүү боюнча долбоордун Дирекциясы аныкталган, ал

Улуттук энергетикалык программанын алкагында чакан жана орто энергети-

канын объекттерин өнүктүрүүнүн жана Таза Өнүктүрүүнүн Механизмин, Жүзө-

гө ашыруунун Биргелешкен Механизмин Киото протоколунун талаптарын эске

алуу менен ишке киргизүү боюнча иштеп чыгуунун басымдуулук кылган күчү

болуп калууга тийиш.

II. Программанын негизги милдеттери

Программанын негизги милдеттери болуп төмөнкүлөр саналат:

- чакан жана орто энергетика чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын

энергетикалык саясатын ишке ашыруу;

- чакан жана орто энергетикага инвестицияларды тартуу үчүн шарт-

тарды түзүү;

- чакан жана орто энергетиканын орду толуп туруучу булактары чөй-

рөсүндө Киото протоколунун талаптарын эске алуу менен Таза Өнүктүрүүнүн

конкреттүү Механизмин, Жүзөгө ашыруунун Биргелешкен Механизмин киргизүү

боюнча иштеп чыгуу;

- бул Программаны ишке ашырууда кадрдык жактан камсыз кылуу;

- энергетика рыногун монополиядан чыгаруу, атаандаштык чөйрөсүн

түзүү.

III. Чакан жана орто энергетиканы кайрадан калыбына

келтирүү боюнча мамлекеттик кызыкчылыктар

Кыргыз Республикасынын чакан жана орто энергетика чөйрөсүндөгү

мамлекеттик кызыкчылыктарга төмөнкүлөр кирет:

- Кыргыз Республикасынын энергетикалык коопсуздугун камсыз кылуу;

- Кыргыз Республикасынын калкын жеткиликтүү электр энергиясы менен

үзгүлтүксүз камсыз кылуу;

- электр энергиясын экспорттук продукт катары жетиштүү иштеп чыга-

руу;

- электр энергиясын иштеп чыгаруунун жана үнөмдөөнүн заманбап тех-

нологияларын киргизүү;

- экологияны сактоо, анын ичинде Киото протоколун ишке ашыруунун

алкагында Таза Өнүктүрүүнүн Механизмин, Жүзөгө ашыруунун Биргелешкен

Механизмин киргизүүнүн эсебинен сактоо;

- элет жана тоолуу региондорду өнүктүрүү;

- ички жана тышкы миграциянын масштабдарын кыскартуу.

IV. Программаны ишке ашыруунун негизги принциптери

Чакан жана орто энергетика объекттерин реконструкциялоого жана ку-

рууга инвестицияларды кењири тартуу максатында мамлекет өзүнүн бул тар-

мактагы ишин төмөнкүдөй принциптерде жүргүзөт:

- чакан жана орто энергетика объекттерин куруу үчүн жер участок-

торду бөлүү маселесин өз убагында чечүү;

- чакан жана орто энергетика объекттерин долбоорлоо, куруу, эксп-

луатациялоо жана аларда өндүрүлгөн электр энергиясын эркин сатуу про-

цессинде инвесторлорго колдоо көрсөтүү;

- чакан жана орто электрстанциялары өндүргөн электр энергиясын

тоскоолдуксуз транзити , анын ичинде экспортко шарттарды түзүү;

- инвестицияларды Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык сот-

тук-укуктук коргоону кепилдикке алуу.

V. Программаны колдонуу тармагы

Программа чакан жана орто кубаттуулуктагы локалдуу генерациялоочу

комплекстерди түзүү боюнча долбоорлорду ишке ашырууга багытталган.

Программа электр станцияларды куруу, реконструкциялоо жана модернизаци-

ялоо боюнча иш-чараларды аткарууга багытталган Кыргыз Республикасынын

2008-2010-жылдарга карата Улуттук энергетика программасынын бөлүгү бо-

луп эсептелет.

Долбоорлорду ишке ашыруучу объекттер болуп төмөнкүлөр саналат:

- энергия менен камсыз кылууда кыйынчылыктарга учурап жаткан калк-

туу конуштар;

- ыњгайсыз климаттык шарттардагы жана (же) энергетика комплексинин

инфраструктурасынан алыс жайгашкан калктуу конуштар;

- мурдатан бар жана курулуп жаткан өнөр жай ишканалары, кызмат

көрсөтүү, соода, туризм ишканалары жана башкалар;

- энергияны көп керектөөчү ири инвестициялык долбоорлор;

- Киото протоколунун талаптарына ылайык, энергиянын орду толуп ту-

руучу булактарынын ар кыл түрлөрүн киргизүүнүн эсебинен атмосферага зы-

яндуу заттардын чыгарылышын толук же айрым бөлүгүн кыскартууга жетишүү

зарыл болгон уюмдар жана мекемелер.

VI. Чакан жана орто энергетика чөйрөсүндөгү

баа жана тариф саясаты

Чакан жана орто энергетиканы өнүктүрүү чөйрөсүндө мамлекеттин баа,

тарифтик жана инвестициялык саясаты ата мекендик, ошондой эле чет өлкө-

лүк инвесторлор үчүн, анын ичинде алар өндүргөн электр энергиясын өткө-

рүү жана сатуу маселесинде да кызыктыруучу шарттарды түзүүгө багытта-

лат.

VII. Программаны уюштуруучулук-түзүмдүк

жактан камсыз кылуу

Бул Программаны ишке ашырууга жооптуу орган болуп Кыргыз Республи-

касынын Президентинин жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдында

жооптуу Кыргыз Республикасында Чакан жана орто энергетиканы өнүктүрүү

боюнча долбоордун дирекциясы эсептелет. Дирекцияга чакан жана орто

энергетиканы өнүктүрүүнүн негизинде Киото протоколун аткаруунун алка-

гында Таза Өнүктүрүүнүн конкреттүү Механизмин киргизүү боюнча координа-

циялоо функциясы жүктөлөт. Дирекция зарыл учурларда чакан жана орто

электр станцияларды курууга жана реконструкциялоого долбоорлорду ишке

ашыруунун башкы заказчысы боло алат. ООНдун Климаттын өзгөрүшү жөнүндө

Алкактык конвенциясы жана Киото протоколу боюнча милдеттенмелерди атка-

руу боюнча ишти координациялоо функциясы Кыргыз Республикасынын Климат-

тын өзгөрүшүнүн кесепеттери боюнча Улуттук комитетинде калат.

VIII. Каржылоо булактары

1. Жеке инвестициялар.

2. Банктык кредиттер.

3. Жергиликтүү жамааттардын тењ каржылоосу.

Долбоор каржылоонун уруксат берилген, анын ичинде төмөнкүдөй сис-

темалар боюнча бардык башка түрлөрү үчүн ачык:

"Куруу - эксплуатациялоо - өткөрүү" (ВОТ - Operate - Transfer):

жеке инвестор жањы курулушту узак мөөнөттүү концессиялык макулдашуунун

негизинде долбоорлойт, каржылайт, курат жана аны ошол макулдашуу күчүн-

дө мезгилинде эксплуатациялайт. Макулдашуунун күчүнүн мөөнөтү бүткөндөн

кийин, эгер менчик укугу долбоор аяктаганга байланыштуу али өткөрүп бе-

риле элек болсо, мамлекетке өткөрүлөт.

"Куруу - ээлик кылуу - эксплуатациялоо" (ВОО - Build Own -

Operate): жеке инвестор өмүр бою ээлик кылуунун же ижаранын негизинде

курулушту каржылайт, курат, ээлик кылат жана эксплуатациялайт. Мамле-

кеттик чектөөлөр оригиналдуу макулдашууда жана ишкананын ишин туруктуу

жөнгө салуучу орган тарабынан жөнгө салуу аркылуу аныкталат.

"Куруу - ээлик кылуу - эксплуатациялоо - өткөрүү" (ВООТ - Build

Own - Operate - Transfer): жеке инвестор курулушту каржылоого, түзүүгө,

курууга жана эксплуатациялоого белгилүү мезгилге франшиз алат, ал бүт-

көндөн кийин менчик укугу мамлекетке өтөт.

IX. 2012-жылга чейин куруу, калыбына келтирүү

жана/же реконструкциялоо зарыл болгон биринчи

кезектеги объекттерди аныктоо

Чакан жана орто энергетика объекттерин тез ишке киргизүү максатын-

да Дирекция 2012-жылга чейин Чакан жана орто энергетика объекттерин би-

ринчи кезекте куруунун жана реконструкциялоонун ушул Программага тирке-

лүүчү планын ишке ашырууну камсыз кылат.

X. Программанын ишке ашырылышын камсыз

кылуу инфраструктурасын түзүү

Чакан жана орто энергетика объекттери авариясыз иштешин камсыз кы-

луу, аларды долбоорлоо боюнча интеллектуалдык-техникалык базаны кайра-

дан түзүү жана инвестицияларды тартуу максатында Дирекция төмөнкүдөй

укуктарга ээ, алар:

- жер участокторду бөлүү, электр станцияларды долбоорлоо жана ку-

руу, анын ичинде электр энергиясын өндүрүү жана өткөрүү боюнча маселе-

лерди чечүүдө тийиштүү мамлекеттик органдарда инвесторлордун таламын

коргоо;

- курулган электр станциялардын кепилдик мезгилде да (акысыз) жана

кепилдиктен кийинки мезгилде да (акы төлөнүүчү негизде) техникалык тей-

ленишин камсыз кылууга арналган атайын сервистик кызмат уюштуруу, ку-

рулган электрстанцияларды келишимдик негизде техникалык жактан кайра

жабдуу;

- Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен бирдикте чарбалык эсептик

негизде чакан жана орто энергетика объекттерин долбоорлоо боюнча инсти-

тутту түзүү;

- иштеп жаткан орто жана жогорку окуу жайлардын базасында кадрлар-

ды даярдоо жана кайра даярдоо боюнча ишти уюштурууга жана жањы тармак-

тык окуу жайларды жана факультеттерди ачууга өз компетенциясынын чегин-

де катышууга, чакан жана орто энергетика системасына квалификациялуу

адистерди, анын ичинде Программаны ишке ашыруу боюнча иштөө жана окутуу

үчүн чет өлкөлүк адистерди да тартууга.

XI. Аныктамалар

Жүзөгө ашыруунун Биргелешкен Механизми адилеттүүлүктүн негизинде

жана адамзаттын азыркы кездеги жана келечектеги муунунун жалпы, бирок

дифференцияланган жоопкерчилигине жана алардын колунда бар мүмкүнчүлүк-

төрүнө ылайык алардын жыргалчылыгына климаттык системаны коргоо үчүн

эки же бир нече тараптын аракеттеринин жана чараларынын жыйындысы түшү-

нүлөт.

Таза Өнүктүрүүнүн Механизми туруктуу өнүгүүнү камсыз кылууда жана

Конвенциянын түпкү максатына жетүүгө көмөктөшүүдө, ошондой эле таштан-

дыларды чектөө жана кыскартуу боюнча алардын белгиленген сандык милдет-

тенмелерин алар сакташын камсыз кылууда тараптарга жардам берүүдө ту-

рат.

2012-жылга чейин Кыргыз Республикасында

Чакан жана орто энергетиканы өнүктүрүү

программасына тиркеме

2012-жылга чейин чакан жана орто энергетика объекттерин

биринчи кезекте куруунун жана реконструкциялоонун

ПЛАНЫ

1. Жањы чакан жана орто ГЭСтерди куруу

2. Колдо болгон гидротехникалык курулуштардын

негизинде чакан ГЭСтерди куруу

3. Мурда болгон ГЭСтерди калыбына келтирүү