50-берене. Фондулук биржа жана баалуу кагаздар рыногундагы сооданы уюштуруу боюнча иш

1. Фондулук биржанын сатыктын катышуучуларынын ортосундагы баалуу кагаздар жана башка инструменттер менен болгон бүтүмдү жасоого түрткү болгон кызмат көрсөтүү боюнча иши баалуу кагаздар рыногунда сооданы уюштуруу боюнча иш деп таанылат.

2. Фондулук биржа өзүнүн ишин Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык акционердик коомдун уюштуруу-укуктук формасында жүзөгө ашырат.

3. Фондулук биржанын катышуучулары болуп Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык брокердик жана (же) дилердик ишти жүзөгө ашырууга укугу бар баалуу кагаздар рыногунун кесипкөй катышуучулары эсептелет. Фондулук биржа сатыктын бештен кем эмес катышуучусуна ээ болушу керек.

4. Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларында жана фондулук биржанын ички документтеринде каралган учурларда финансылык инструменттердин айрым түрлөрү боюнча сатыкка ушул берененин 3-бөлүгүндө көрсөтүлгөндөрдөн тышкары башка адамдарга да жол берилиши мүмкүн. Сатыктын (сатык сессиясынын) бир түрүнө катышкан фондулук биржанын сатыгынын катышуучулары тең укукка ээ. Фондулук биржанын сатыгына катышуу тартиби фондулук биржанын ички документтери менен аныкталат.

5. Фондулук биржа төмөнкүдөй ички документтерди бекитүүгө милдеттүү:

- соода эрежелерин;

- баалуу кагаздар листингинин эрежелерин;

- фондулук биржа тарабынан алынуучу жыйымдарды, мүчөлүк акыларды жана башка төлөмдөрдү төлөөнүн өлчөмүн жана тартибин;

- тооруктун катышуучуларынын бааларды манипуляциялоо боюнча аракетин чектеген эрежелерди;

- фондулук биржанын маалыматын ачуунун тартибин.

Соода эрежелери төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

- соода системасы аркылуу баалуу кагаздар, финансылык инструменттер менен бүтүмдөрдү жасоонун тартибин жана тооруктарды өткөрүүнүн шарттарын;

- тооруктун катышуучуларына карата коюлуучу талаптарды, тоорукка катышууга жол берүүнүн жана тооруктун катышуучуларынын катарынан чыгаруунун тартибин;

- баалуу кагаздарды тоорукка киргизүүнүн тартибин;

- тоорукту токтотуу жана кайра жаңыртуу тартибин;

- фондулук биржада түзүлгөн бүтүмдөрдү аткаруунун тартибин;

- тооруктун катышуучуларынын ортосундагы, ошондой эле тооруктун катышуучулары менен фондулук биржанын ортосундагы талаш-тартыштарды кароо тартибин;

- баалуу кагаздар болуп саналбаган финансылык инструменттерди тооруктарга киргизүүнүн тартибин;

- фондулук биржанын соода системасына жүгүртүүгө жол берилген финансылык инструменттерге баа берүүнүн методикасын.

Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары менен соода эрежелерине жана фондулук биржанын башка ички документтерине карата кошумча талаптар коюлушу мүмкүн. Соода эрежелери, ошондой эле аларга карата толуктоолор жана өзгөртүүлөр баалуу кагаздар рыногун жөнгө салуу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен милдеттүү түрдө макулдашылууга тийиш жана макулдашылуудан кийин күчүнө кирет.

6. Фондулук биржа соода эрежелерин, фондулук биржанын листингине киргизилген баалуу кагаздардын тизмесин, алар менен болгон бүтүмдөр жөнүндө маалыматты (бүтүмдүн катышуучулары жөнүндө маалыматтан тышкары) жана биржалык көрсөткүчтөрдү ар кандай кызыкдар жактарга тааныштыруу үчүн берүүгө милдеттүү.

7. Бир жана ошол эле эмитенттин баалуу кагаздарын сатуу бир нече фондулук биржалардын соода системасында ишке ашырылышы мүмкүн. Мындай баалуу кагаздарды башка фондулук биржада саткандыгынын себеби боюнча фондулук биржада баалуу кагаздарды сатууну чектөөгө жол берилбейт. Эгерде бир эмитенттин баалуу кагаздары бир нече фондулук биржаларда сатылса, анда фондулук биржалар алардын соода системаларында түзүлгөн бүтүмдөр боюнча мындай баалуу кагаздардын баасы жөнүндө бири-бирине билдирүүгө тийиш.

8. Баалуу кагаздардын листингине минималдуу талаптар Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларында белгиленет.

9. Фондулук биржадагы бүтүмдөр Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларына ылайык токтотулушу мүмкүн.

10. Фондулук биржанын кызматкерлери бул фондулук биржанын сатыгынын катышуучулары болуп саналган баалуу кагаздар рыногунун профессионал катышуучуларынын кызматкерлери боло алышпайт. Фондулук биржанын кызматкерлери аткаруучу иш-милдеттер башка адамдарга берилиши мүмкүн эмес.

11. Фондулук биржа төмөндөгү алуулардын өлчөмүн жана тартибин өз алдынча белгилейт:

- фондулук биржа көрсөткөн кызмат көрсөтүүлөр үчүн сатыктын катышуучулары тарабынан киргизилген мүчөлүк акыларды, жыйымдарды жана башка төлөмдөрдү;

- баалуу кагаздардын листинги жана алардын фондулук биржанын котировалдык барагында болушу үчүн жыйымдарды;

- баалуу кагаздарды соодалоонун эрежелеринин талаптарын жана фондулук биржанын башка ички документтерин бузгандык үчүн төлөнүүчү айыптарды.

12. Баалуу кагаздар рыногун жөнгө салуу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Кыргыз Республикасынын баалуу кагаздар рыногун жөнгө салуучу мыйзамдарын фондулук биржада сактоого контролду жүзөгө ашырууга ыйгарым укук берилген, 3төн ашпаган биржалык инспекторду дайындоого милдеттүү.

13. Фондулук биржа баалуу кагаздар рыногунда сооданы уюштуруу боюнча ишти иштин башка түрү менен, клирингдик жана депозитардык ишти кошпогондо, ошондой эле валюталык биржанын, товардык биржанын, виртуалдык активдердин сатык операторунун (криптобиржа) иши менен айкалыштырууга укугу жок.

(КР 2012-жылдын 25-июлундагы № 122, 2018-жылдын 13-апрелиндеги № 38, 2022-жылдын 5-августундагы № 81, 2025-жылдын 26-июнундагы № 126 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)