Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Ички кызматынын уставы (Кыргыз Республикасынын мыйзамы менен кабыл алынган)

Кыргыз Республикасынын 1998-жылдын 7-августундагы № 117 Мыйзамы менен кабыл алынган

Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн ички кызматынын УСТАВЫ

АСКЕРДИК АНТ

Мен, (аты-жөнү), Кыргызстандын элине ишенимдүү кызмат кылууга салтанаттуу түрдө ант беремин. Кыргыз Республикасынын Конституциясын жана мыйзамдарын ыйык сактоого, аскердик уставдардын талаптарын, командирлер менен зардалдардын буйруктарын аткарууга ант беремин. Кыргызстандын эркиндигин жана көз карандысыздыгын коргоо үчүн өз күчүмдү, эгерде керек болсо өмүрүмдү да аябоого ант беремин. АСКЕР БӨЛҮГҮНҮН КҮЖҮРМӨН ТУУСУ

1. Аскер бөлүгүнүн Күжүрмөн Туусу аскер бөлүгүнүн аскердик багытынын өзгөчөлүгүн, тарыхын жана сиңирген эмгегин айырмалап, ошондой эле анын Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнө таандык экендигин көрсөтүп турган өзгөчө ардак белги.

Аскер бөлүгүнүн Күжүрмөн Туусу аскердик ар-намыстын, каармандыктын жана даңктын символу болуп эсептелип, ар бир аскер кызматчысына баатырдык каада-салттар жана Ата Мекенди коргоонун ыйык парзы тууралу эскертип турат. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык) Эскертүү: Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык, өзгөртүүлөр расмий тилде киргизилген.

2. Күжүрмөн Туу аскердик бөлүктөргө алар түзүлгөн учурда Кыргыз Республикасынын Президентинин атынан Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн курамына кирген мамлекеттик органдардын, Кыргыз Республикасынын башка аскердик түзүмдөрүнүн жана мыйзам менен аскер кызматы каралган мамлекеттик органдарынын өкүлдөрү тарабынан тапшырылат.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

3. Күжүрмөн Туу аскер бөлүгүнүн аталышынын жана номерлеринин өзгөргөндүгүнө карабастан аскер бөлүгүндө ар дайым сакталат. Аскер бөлүгүнүн аталышынын жана номерлеринин өзгөрүшү Күжүрмөн Тууну тапшыруу учурунда берилүүчү Кыргыз Республикасынын Президентинин Грамотасына жазылат.

4. Күжүрмөн Туу ар дайым өзүнүн аскер бөлүгү менен бирге болот, ал эми согуш талаасында - аскер бөлүгү согуш аракеттерин жүргүзгөн жерде болот.

5. Аскер бөлүгүнүн бүткүл өздүк курамы согушта Күжүрмөн Тууну кайраттуулук жана эрдик менен коргоого жана анын душмандардын колуна түшүшүнө жол бербөөгө милдеттүү.

Күжүрмөн Туу жоголгондо аскер бөлүгүнүн командири жана мындай маскарачылык үчүн тикелей күнөлүү болгон аскер кызматчылары соттолууга, ал эми аскердик бөлүк жоюлууга тийиш.

6. Аскер бөлүгү жоюлганда Күжүрмөн Туу, Кыргыз Республикасынын Президентинин Грамотасы жана реликвия катары аскер бөлүгүндө сактоодо турган табериктер "Кыргыз Республикасынын улуттук архив фонду жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык архивге тапшырылат.

(Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР

1. Аскер кызматкерлеринин аскер бөлүктөрүндөгү күндөлүк жашоосу жана иши ички кызматтын талаптарына ылайык жүзөгө ашырылат.

Ички кызмат аскердик бөлүктүн ар дайым күжүрмөн даярдыкта болушун, өздүк курамдын окуусун, алардын күндөлүк иштеги башка милдеттерди уюшкандык менен аткарышын жана аскер кызматчыларынын саламаттыгын камсыз кылуучу ички ырааттуулукту жана аскердик тартипти кармап туруу үчүн арналган. Ал Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын кыйшаюсуз сактоо менен ушул Уставдын жоболоруна ылайык уюштурулат.

2. Ички кызмат аскер кызматчыларынын каалоосуна карабастан алардан уюмдашкан аракеттерди талап кылат.

Ички кызматтын талаптарын аткаруу аскер кызматчыларынын жоопкерчилик сезимин, өз алдынчалыгын, тыкандыгын жана ак ниеттүүлүгүн өнүктүрөт. Өз ара түшүнүшүү, жакшы мамиле жана бири-бирине жардам берүүгө даяр болуу аскердик жолдошчулуктун бекемделишине жана аскер жамааттарынын ширелишине көмөк көрсөтүп, күндөлүк иштин милдеттерин аткарууга гана мүмкүнчүлүк бербестен, согуштук жагдайда оор сыноолорго чыдоого да мүмкүнчүлүк берет.

3. Ар бир аскер кызматчысы ички кызматтын талаптарын билүүгө жана ак ниеттүүлүк менен аткарууга милдеттүү.

Аскер кызматын өтөөнүн башталышында аскер кызматчысы өзгөчө көңүл бурууга муктаж. Командирлер (зардалдар) тараптан катуу контролдук жана алардын жеке үлгүсү аскер кызматчысына ички кызматтын эрежелерин тезирээк түшүнүүгө жардам берет.

4. Аскер бөлүгүндөгү ички кызматка жетекчилик аскер кызматчысынын командири, ал эми кичи бөлүктүн карамагында кичи бөлүктүн командири тарабынан жүзөгө ашырылат. Бир имаратта командирлеринин жалпы тикелей зардалы болбогон бир нече кичи бөлүк жайгашканда, аскер бөлүгүнүн командиринин буйругу менен ички кызматка жетекчилик кылуу ушул кичи бөлүктөрдүн биринин командирине жүктөлөт. Аскер бөлүгүндөгү ички кызматты тикелей уюштурууну штабдын зардалы, ротанын карамагында - ротанын зардалы ишке ашырат.

Өздөрүнө баш ийген аскерлердин ички кызматынын абалы үчүн жоопкерчилик бардык тикелей зардалдарга жүктөлөт. Алар баш ийген аскер бөлүктөрүнө жана кичи бөлүктөргө ички кызматтын талаптарынын аткарылышын уюштурууга жана камсыз кылууга жардам көрсөтүүгө жана анын абалын үзбөй текшерип турууга милдеттүү. БИРИНЧИ БӨЛҮК. КУРАЛДУУ КҮЧТӨРДҮН АСКЕР КЫЗМАТЧЫЛАРЫ ЖАНА АЛАРДЫН ӨЗ АРА МАМИЛЕЛЕРИ

Жалпы жоболор

5. Кыргыз Республикасынын граждандары Мекенин коргоого укуктуу жана милдеттүү.

Аскердик кызмат - мамлекеттик кызматтын өзгөчө түрү. Аскер кызматынын өзгөчө мүнөзүнө негизденүү менен анын Кыргыз Республикасынын граждандарынын мамлекеттик кызматынын башка түрлөрүнөн жана башка иштеринен артыкчылыгы аныкталат. Аскер кызматчыларына төмөнкүлөр кирет:

- контракт боюнча аскер кызматын өтөгөн офицерлер, прапорщиктер, старшиналар, сержанттар жана солдаттар;

- кесиптик билим берүүнүн аскердик билим берүү мекемелеринин курсанттары;

- мөөнөттүү аскер кызматын өтөгөн старшиналар, сержанттар жана солдаттар (мындан ары - мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчылары).

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

6. Аскер кызматчылары аскердик кызматтын шарттары менен жана колдонуудагы мыйзамдарды эске алуу менен аныкталуучу чектөөлөр менен катар Кыргыз Республикасынын граждандары үчүн белгиленген укуктардан жана эркиндиктерден пайдаланат. Аларга конституциялык, башка жалпы граждандык милдеттер, ошондой эле жалпы, кызматтык жана атайын милдеттер жүктөлөт.

7. Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларына ылайык аскер кызматчыларынын укуктарынын, милдеттеринин жана жоопкерчиликтеринин мазмуну жана көлөмү алардын аскердик кызмат милдеттерин (кызматтык милдеттерди) аткарып жүргөндүгүнө же жүрбөгөндүгүнө жараша болот.

Аскер кызматчылары тарабынан аскер кызматынын милдеттерин аткаруу деп төмөнкүлөр түшүнүлөт:

- согуш аракеттерине катышуу;

- жалпы, кызматтык жана атайын милдеттерди аткаруу;

- машыгууларга катышуу;

- аскердик жыйындардан өтүү, жыйындар өтүүчү жерге баруу жана келүү;

- эгерде бул кызматтык зарылчылык менен байланышкан болсо, кызматтык убактысынын белгиленген иш тартибинин ичинде же башка убакытта аскердик бөлүктүн аймагында болуу;

- кызматтык иш сапарда болуу, иш сапары белгиленген жерге баруу жана келүү;

- кызматта болуу, кызматка баруу жана келүү;

- дарыланууда болуу, дарылануучу жерге баруу жана келүү;

- өргүүнү өткөрүүчү жерге баруу жана келүү;

- туткунда, барымтага кармалган же камалган абалда болуу;

- аскер кызматчы дайынсыз жоголду деп таанууга же мыйзамда белгиленген тартипте каза болду деп жарыялаганга чейин дайынсыз жоголуу;

- инсандын өмүрүн, ден соолугун, ар-намысын жана кадыр-баркын коргоо;

- адамдын өмүрүн, ден соолугун жана ар-намысын коргоо, укук тартибин сактоо жана коомдук коопсуздукту камсыз кылуу боюнча укук коргоо органдарына жардам көрсөтүү;

- сот тарабынан коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыгында жасалган деп таанылган, аскер кызматчысынын башка аракеттерди жасаганы;

- өзгөчө кырдаалдар жана аскердик абалдагы шарттарда, ошондой эле куралдуу чыр-чатактар шарттарында тапшырмаларды аткаруу;

- тынчтыкты жана коопсуздукту колдоо боюнча тынчтыкты сактоо операцияларына катышуу;

- жаратылыш жана техногендик мүнөздөгү өзгөчө кырдаалдардын алдын алуу жана кесепеттерин жоюуга катышуу жана аймактык коргоону уюштуруу боюнча тапшырмаларды аткаруу.

- терроризмге каршы операцияларга катышуу.

Өзүлөрүн өз эрки менен алкоголдук, баңгизаттык же токсикалык мас абалга келтирген; жазык мыйзамдарында каралган коомдук коркунучтуу жосундарды жасаган; эгерде көрсөтүлгөн аракеттер оорулуу абалдан же өзүн-өзү өлтүрүүгө жеткирүүдөн улам келип чыкпаса, өзүн-өзү өлтүргөн же өзүн-өзү өлтүрүүгө кол салган; аскер бөлүгү жайгашкан жерден тышкары эс алууда, убактылуу бошотууда жүргөндө, ошондой эле туткунда, барымтага алуу же камакка алуу абалында болгон учурлардан, сот тарабынан коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыгы үчүн жасалган деп таанылган башка аракеттерден тышкары, кызмат өтөгөн аскер бөлүгүнүн аймагынан же аскер бөлүгүнүн чегинен тышкары өзү билип жүргөн аскер кызматчылары аскердик кызматынын милдеттерин аткарды деп эсептелбейт. Зарыл учурда аскер кызматчысы командирдин (зардалдын) буйругу боюнча аскер кызматынын милдеттерин аткарууга кайсы гана убакта болбосун киришүүгө милдеттүү. Аскер кызматчылары аскер кызматынын милдеттерин аткарууда мамлекеттик бийликтин өкүлдөрү болуп эсептелет жана мамлекеттин коргоосунда болушат. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык) Аскер кызматчыларынын укуктары

8. Аскер кызматчыларынын укуктары жана аларды аскердик кызматтын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен ишке ашыруунун тартиби Кыргыз Республикасынын мыйзамдары тарабынан аныкталат.

Эч ким аскер кызматчыларынын Кыргыз Республикасынын Конституциясында жана мыйзамдарында кепилдикке алынган укуктарын чектей албайт.

9. Аскер кызматчыларынын өз укуктарын пайдаланышы коомдун, мамлекеттин укуктарына жана мыйзамдуу таламдарына, аскер кызматына, башка аскер кызматчыларынын жана бөлөк граждандардын укуктарына зыян келтирбөөгө тийиш.

10. Мамлекет аскер кызматчыларын социалдык жана укуктук жактан коргоону кепилдикке алат, аларга жетиштүү жана татыктуу жашоо деңгээлин түзүү, кызматтык жана турмуш-тиричилик шарттарын жакшыртуу боюнча чараларды жүзөгө ашырат.

Аскер кызматчыларынын укуктарын камсыз кылуу жана коргоо мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, сотторго, укук коргоо органдарына, аскердик башкаруу органдарына жана командирлерге (зардалдарга) жүктөлөт. Аскердик антты бергенге чейин аскер кызматчысы күжүрмөн тапшырмаларды (күжүрмөн аракеттерге катышууга, күжүрмөн кезметчиликти, күжүрмөн кызматты, кароол кызматын өтөөгө) жана өзгөчө абалдын режимин киргизүүдө тапшырмаларды аткарууга тартылбайт; аскер кызматчыларына курал-жарак жана аскердик техника бекитилип берилбейт, аскер кызматчыга тартиптик аскер бөлүгүндө камоо түрүндөгү жаза колдонулбайт. Аскер кызматчыларынын укуктарын жана мыйзамдуу таламдарын ишке ашыруу боюнча милдеттерин аткарбоодо күнөөлүү болгон командирлер (зардалдар) бул үчүн мыйзамдарда белгиленген жоопкерчиликке тартылат. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

11. Аскер кызматчылары аскер кызматынын милдеттерин аткарууда атайын каражаттарды, куралды, аскердик жана атайын техниканы сактоого, алып жүрүүгө, колдонууга жана пайдаланууга, ошондой эле кара күчтү жана кызматтык жаныбарларды колдонууга укуктуу.

Аскер кызматчыларынын атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, куралды, аскердик жана атайын техниканы сактоосунун эрежелери, колдонуусунун шарттары жана тартиби ушул Устав, Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Гарнизондук жана кароол кызматтарынын уставы, ошондой эле Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдары менен аныкталат. Атайын каражаттарды, куралдарды, аскердик жана атайын техниканы алып жүрүүдө жана колдонууда аскер кызматчылары алардын сакталышын камсыз кылууга жана бөтөн адамдарга жеткиликтүү болушуна жол бербөөгө милдеттүү. Караңыз: Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2019-жылдын 29-мартындагы № 145 "Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн жана башка аскердик түзүлүштөрүнүн аскер кызматчылары колдонуучу атайын каражаттардын тизмесин жана аларды сактоо тартибин бекитүү жөнүндө" токтому Аскер кызматчылары Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларына ылайык кара күчтү, атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, куралды, аскердик жана атайын техниканы жеке өзү же бөлүктүн курамында колдоно алат, ал эми командирлер (зардалдар) зарыл коргонуу абалында өмүрдү, ден соолукту жана менчикти коргоо үчүн же өтө зарыл болгон төмөнкүдөй учурларда баш ийгендерге аларды колдонууга буйрук бере алат:

- эгерде аларды башка ыкмалар жана каражаттар менен коргоого мүмкүн болбосо, кайтарылуудагы мамлекеттик жана аскердик объекттерге, ошондой эле аскердик бөлүктөр жана бөлүкчөлөр, аскердик бөлүктөрдүн имараттары жана курулмалары жайгашкан жерлерге, аскердик эшелондорго, машиналардын колонналарына, жалгыз транспорттук каражаттарга жана кароолдорго куралдуу же топтук кол салуулардын майтаруу үчүн;

- эгерде аларды башка ыкмалар жана каражаттар менен коргоого мүмкүн болбосо, куралды жана аскердик техникаларды күч менен ээлеп алууга болгон аракетке бөгөт коюу үчүн;

- эгерде аларды башка ыкмалар жана каражаттар менен коргоого мүмкүн болбосо, аскер кызматчыларынын жана жарандык адамдардын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч туудурган кол салуудан аларды коргоо үчүн;

- эгерде башка ыкмалар жана каражаттар менен каршылыкты басууга, адамды кармоого же андан куралды алууга мүмкүн болбосо, укукка каршы аракеттерди жасаган жана куралдуу каршылык көрсөткөн адамды, ошондой эле куралды тапшырып берүү жөнүндө мыйзамдуу талапты аткаруудан баш тарткан куралдуу адамды кармоо үчүн;

- террористтик кооптуулуктун ар түрдүү деңгээлдери жарыяланганда милдеттерди аткарууну камсыздоо үчүн.

Командир (зардал), мындан тышкары, күжүрмөн шарттарда кол алдындагы адам ага ачык баш ийбеген учурда, баш ийбеген адамдын аракети мамлекетке чыккынчылык кылууга же күжүрмөн тапшырмаларды аткарууну үзгүлтүккө учуратууга багытталганда тартипти жана иретти калыбына келтирүү үчүн, ошондой эле өзгөчө абал шарттарында тапшырмаларды аткарууда жеке өзү курал колдонууга же курал колдонууга буйрук берүүгө укуктуу. Атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, куралды, аскердик жана атайын техниканы колдонуунун зарылдыгы аткарылуучу кызматтык-жоокердик милдеттердин мүнөзүнө жараша тийиштүү командирлер (зардалдар) тарабынан аныкталат. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

12. Курал-жарак колдонуу ага каршы курал колдонулган адамга бул жөнүндө ачык айтып эскертүү менен коштолушу керек, төмөнкү учурлардан тышкары: курал-жарак колдонууну кечиктирүү аскер кызматчысынын же башка жарандардын өмүрү үчүн түздөн-түз коркунуч түзгөн учурда же башка оор кесепеттерди алып келиши мүмкүн болгондо; курал-жаракты согуш жана атайын техникаларын, транспорттук каражаттарды, учуучу аппараттарды, деңиз же дарыя кемелерин колдонуу менен кол салуунун мизин кайтарууда; кайтаруудан курал-жарак менен же транспорттук каражаттарда качканда, көрүү чектелген шарттарда качканда, ошондой эле транспорт каражаттарында бара жаткан учурда камактан качканда эскертүүсүз колдонулат.

Аскер кызматчылары курал-жаракты айгай белгисин берүү же жардамга чакыруу үчүн, ошондой эле адамдардын өмүрүнө же ден соолугуна коркунуч келтирген жаныбарларга каршы колдонууга укуктуу. Курал-жаракты колдонууда жана пайдаланууда аскер кызматчысы айланадагы жарандардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн чараларды көрүүгө, ал эми зарыл болгон учурда жабыр тарткандарга биринчи жардам көрсөтүүгө милдеттүү. Эгерде башка ыкмалар жана каражаттар менен мындай кол салуунун же каршылык көрсөтүүнүн мизин кайтаруу мүмкүн болбосо, бул адамдар тарабынан аскер кызматчыларынын же башка жарандардын өмүрүнө коркунуч туудурган куралдуу же топтук кол салуудан башка учурлардан тышкары, аялдарга, ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарга, эгерде алардын жашы белгилүү болсо, жашы жетелектерге карата курал-жарак колдонууга тыюу салынат. Курал-жарак колдонуунун жана пайдалануунун ар бир учуру жөнүндө аскер кызматчысы командирге (зардалга) билдирип турат. (Алтынчы абзац Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамына ылайык күчун жоготту) (Жетинчи абзац Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамына ылайык күчун жоготту) (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172, 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

121. Кара күчтү, атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, аскердик жана атайын техниканы колдонуудан жана пайдалануудан мурда кара күч, атайын каражаттар, кызматтык жаныбарлар, аскердик жана атайын техника колдонула турган адамга (адамдардын тобуна) так эскертме берилүүгө тийиш, буга төмөнкүдөй учурлар кирбейт:

- аларды колдонууну кечеңдетүү аскер кызматчысынын же башка жарандардын өмүрүнө тикелей коркунуч түзгөндө же башка оор кесепеттерди алып келиши мүмкүн болгондо;

- кризистик кырдаалдар келип чыкканда жарандардын өмүрүнө жана ден соолугуна же мамлекеттин коопсуздугуна кол салуучу массалык тартипсиздикке, укук бузуучулардын топтошкон аракеттерине бөгөт коюу үчүн, аскер кызматчыларына, жарандык адамдарга, ошондой эле стратегиялык объекттерге каршы террористтик актыларды болтурбоо үчүн колдонгондо;

- куралды, жоокердик жана атайын техниканы, транспорттук каражаттарды, учуучу аппараттарды колдонуу менен кол салууну майтаруу үчүн колдонгондо;

- барымтадагыларды, басып алынган кайтарылуучу объекттерди, курулуштарды жана атайын (аскердик) жүктөрдү бошотуу үчүн колдонгондо;

- аскер бөлүгүнүн аймагына бөтөн адамдар кирип келгенде, террористтик кооптуулуктун деңгээлдери же аскердик абал жарыяланганда; аскер бөлүктөрүнүн жана кайтарылуучу объекттердин үстүнөн жана жанынан жапыс учуучу таанылбаган учуучу аппараттар учуп өткөндө;

- кармалган адамдар (кылмыш жасагандык боюнча шектелип жана айыпталып кармалгандар жана соттолгондор) кайтаруудан качканда.

Кара күчтү, атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, аскердик жана атайын техниканы колдонгондо жана пайдаланганда аскер кызматчысы төмөнкүлөргө милдеттүү:

- ден соолукка болушунча аз зыян тийгизүүгө умтулууга, сабырдуулукту көрсөтүүгө;

- айланадагы жарандардын коопсуздугун камсыздоо үчүн чараларды көрүүгө, ал эми зарыл учурда, жабыр тарткандарга алгачкы жардамды көрсөтүүгө;

- кармалган адамдын кыймылын чектөөчү каражаттарды (кол кишендерди ж.б.) колдонгондо, анын абалын мезгил-мезгили менен (кеминде эки саатта бир жолу) текшерүүгө.

Кара күчтү, атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, аскердик жана атайын техниканы колдонууда жана пайдаланууда төмөнкүлөргө тыюу салынат:

- башка ыкмалар жана каражаттар менен кол салууну же каршылык көрсөтүүнү майтарууга мүмкүн болбогон учурларда, төмөндө көрсөтүлгөн адамдар тарабынан аскер кызматчыларынын же башка жарандардын өмүрүнө коркунуч туудурган куралдуу же топтошуп кол салуу же террористтик акты жасоо учурларын кошпогондо, аялдарга, ден соолук мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдарга, жаш курагы айкын же белгилүү болгон жашы жете электерге карата колдонууга, эгерде колдонуунун натыйжасында адамдар кокустан жабыр тартышы мүмкүн болсо, адамдар орчундуу топтолгондо колдонууга;

- бузук, жараксыз жана мөөнөтү өткөн атайын каражаттарды колдонууга;

- атайын каражаттарды жашоо үчүн маанилүү органдарга (баш, моюн, жүрөк, жыныстык органдарга) карата колдонууга;

- атайын каражаттарды колдонууда коопсуздук чараларын бузууга;

- мээлеп ок атууга жана атайын газ каражаттарын колдонуу мезгилинде ал тараган зонада бул затты кайра колдонууга;

- жүргүнчүлөрү бар жалпы пайдалануудагы автотранспортту, чет мамлекеттердин дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнө жана консулдук мекемелерине таандык транспортту мажбурлап токтотуу, ошондой эле жолдордун көрүнүүсү чектелген участокторунда, темир жол өтмөктөрүндө, көпүрөлөрдө, эстакадаларда жана туннелдерде мажбурлап токтотуу үчүн атайын каражаттарды колдонууга.

Кара күч, атайын каражаттар, кызматтык жаныбарлар, аскердик жана атайын техника адамдарга карата колдонулган же пайдаланылган ар бир учур жөнүндө аскер кызматчысы командирге (зардалга) билдирет. Аскер кызматчылары тарабынан кара күч, атайын каражаттар, кызматтык жаныбарлар, курал, аскердик жана атайын техника колдонулганда жана пайдаланылганда үчүнчү жактардын ден соолугуна залал келген же аларга материалдык зыян келген учурда, командир (зардал) кызматтык териштирүү дайындайт жана бул жөнүндө Кыргыз Республикасынын Аскердик прокуратура органдарына маалымдайт. Аскер кызматчысынын кара күчтү, атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, куралдарды, аскердик жана атайын техниканы колдонушунун жана пайдаланышынын укук ченемдүүлүгү Кыргыз Республикасынын Аскердик прокуратура органдарынын чечими менен аныкталат. Эгерде кара күчтү, атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, аскердик жана атайын техниканы колдонуу жана пайдалануу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте жүзөгө ашырылса, аскер кызматчысы кара күчтү, атайын каражаттарды, кызматтык жаныбарларды, аскердик жана атайын техниканы колдонууда жана пайдаланууда үчүнчү жактарга келтирилген зыян үчүн жоопкерчилик тартпайт. Үчүнчү жактарга мындай зыяндын ордун толтуруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылат. Аскер кызматчылары колдонуучу атайын каражаттардын тизмеги Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет. Атайын каражаттарды сактоонун тартиби ченемдик укуктук актылар менен бекитилет. Атайын каражаттарды, куралды, аскердик жана атайын техниканы уурдоонун, жоготуунун, бузуунун же иштен чыгаруунун бардык учурлары жөнүндө аскер кызматчылары өзүнүн тикелей зардалына билдирүүгө милдеттүү. Аскер бөлүгүнүн командири (зардалы) кызматтык иликтөө дайындайт, ички иштер органдарына, улуттук коопсуздук маселелерин тескеген ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык органдарына жана аскердик прокуратура органдарына куралды, атайын каражаттарды, аскердик жана атайын техниканы уурдоонун же жоготуунун жагдайлары жөнүндө алардын моделин, калибрин, сериясын, номерин, ар бир бирдиктин чыгарылган жылын көрсөтүү менен билдирет жана уурдалган же жоголгон куралды, атайын каражаттарды, аскердик жана атайын техниканы издөө боюнча чараларды көрөт. Уурдалган же жоголгон курал, атайын каражаттар, аскердик жана атайын техника аскер бөлүгүнө кайтарылган учурда, аскер бөлүгүнүн командири 3 сутканын ичинде курал, атайын каражаттар, аскердик жана атайын техника уурдалганы же жоготулганы жөнүндө мурда билдирилген мамлекеттик органдарга маалымдоого милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82, 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык) Аскер кызматчыларынын жалпы милдеттери

13. Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн аскер кызматчылары кызматтык ишинде мыйзамдардын, аскердик уставдардын талаптарын жетекчиликке алат жана башка саясий максаттарды көздөгөн коомдук, башка уюмдардын жана бирикмелердин иши менен байланышта болбоого тийиш.

Аскер кызматчысы милдеттүү:

- Аскердик антка бек болууга, өз элине кынтыксыз кызмат кылууга, Кыргыз Республикасынын каармандык менен, билгичтик менен, өзүнүн канын жана өмүрүн аябастан коргоого, аскердик парзын аткарууга, аскер кызматынын кыйынчылыктарын туруктуулук менен жеңип чыгууга;

- Кыргыз Республикасынын Конституциясын жана мыйзамдарын ыйык сактоого, аскердик усатавдардын талаптарын аткарууга;

- аскердик кесиптик билимдерге туруктуулук менен ээ болууга, өзүнүн көндүмдөрүн жана аскердик чеберчилигин өркүндөтүүгө;

- өзүнө ишенип берилген куралды, куралдарды жана аскердик техниканы билүүгө жана аларды ар дайым даярдыкта кармоого, алардын сакталышын жана туура пайдаланышын камсыз кылууга, аскердик мүлктү жана башка материалдык каражаттарды сактоого;

- ак ниет, тартиптүү, эр жүрөк болууга аскердик парзды аткарууда жүйөлүү демилге көрсөтүүгө;

- командирлерге (зардалдарга) кынтыксыз баш ийүүгө жана аларды согушта коргоого, аскердик бөлүктүн Күжүрмөн туусун сактоого;

- аскердик жолдошчулукту урматтоого, өзүнүн өмүрүн аябастан кызматташтарын коркунучтан куткарууга, аларга сөз менен да, иш менен да жардам берүүгө, ар бир аскер кызматчысынын ар намысын жана кадыр-баркын урматтоого, өзүнө жана башка аскер кызматчыларына карата оройлукка жана мазактоолорго жол бербөөгө, аларды жагымсыз жоруктардан токтотууга;

- аскердик сылыктыктын жүрүш-туруштун жана аскердик саламдашуунун эрежелерин сактоого, ар дайым үлгү кийим менен жүрүүгө, таза жана тыкан кийинүүгө;

- кыраакы болууга, аскердик жана мамлекеттик сырды бекем сактоого.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172, 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

14. Аскер кызматчысы Кыргыз Республикасынын коргоочусу деген жогорку наамды татыктуу алып жүрүүгө, Куралдуу Күчтөрдүн ар-намысын жана күжүрмөн даңкын, өзүнүн аскердик бөлүгүнүн жана өзүнүн аскердик наамынын ар-намысын урматтоого тийиш.

15. Аскер кызматчысы патриоттукту көрсөтүүгө, элдердин интернационалдык достугун урматтоого, улуттар менен элдердин ортосундагы боордоштукту чыңдоого көмөк көрсөтүүгө милдеттүү.

Аскер кызматчыларын окутууда жана тарбиялоодо алардын улуттук сезимдерине, үрп-адаттарына жана каада-салттарына урматтоо көрсөтүлүүгө тийиш. Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүндө мамлекеттик жана расмий тилдери колдонулат. Мамлекеттик тилди же расмий тилди начар билген аскер кызматчыларына окуу куралдары берилет, тилди үйрөнүү үчүн убакыт бөлүнөт жана шарттар түзүлөт. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

16. Аскер кызматчылары бири-бирин урматтоого, тартипти жана ырааттуулукту кармоодо командирлерге (зардалдарга) көмөк көрсөтүүгө милдеттүү.

Аскер кызматчысы өзүнүн милдеттерин аткарууга таасир кылган бардык нерселер жана өзүнө айтылган пикирлер жөнүндө өзүнүн тикелей зардалына билдирип турууга милдеттүү. Аскердик уставдарда аныкталган аскер кызматчыларынын ортосундагы өз ара мамилелердин эрежелери бузулган учурда, ал тартипке келтирүүгө карата токтоосуз чараларды көрүүгө жана ошондой эле өзүнүн тикелей зардалына билдирүүгө тийиш.

17. Аскер кызматчысы аскер кызматынын коопсуздугунун талаптарын, оорулардын, жаракат алуулардын жана мертинүүлөрдүн алдын-алуу чараларын сактоого, күн сайын дене боюн чыңдоого жана машыгууга, зыяндуу адаттардан (тамеки тартуудан жана ичимдик ичүүдөн) өзүн токтотууга тийиш.

18. Аскер кызматчысы кызматтык жана жеке маселелер боюнча өзүнүн тикелей зардалына кайрылуусу, ал эми зарыл учурда жана анын уруксаты менен - улук зардалга кайрылуусу керек.

(Экинчи абзац Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту) Сунуш киргизүүдө, арыз жана даттануу берүүдө аскер кызматчысы Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Тартип уставынын жоболорун жетекчиликке алат.

19. Аскер кызматчысы эл аралык гуманитардык укуктун ченемдерин, жарадарлар, оорулуулар, медициналык персонал, диний адамдар, согуштук аракеттер болгон райондордогу жарандык калк, ошондой эле согуш туткундары менен сүйлөшүүнүн эрежелерин билүүгө жана сактоого милдеттүү.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

20. Аскер кызматчысы согуш аракеттеринин жүрүшүндө, ал гана эмес, өзүнүн аскердик бөлүгүнөн (кичи бөлүгүнөн) ажырап калганда да жана толук курчоодо калганда да туткунга түшүүдөн качуу менен душманга чечкиндүү каршылык көрсөтүүгө милдеттүү. Ал өзүнүн аскердик парзын акырына чейин аткарууга милдеттүү.

Эгерде аскер кызматчысы өз аскерлеринен ажырап жана каршылык көрсөтүүнүн бардык каражаттарын жана ыкмаларын пайдаланып бүтсө же оор жаракат же контузия алуунун кесепетинен жардамсыз абалда калган учурда душман тарабынан туткунга алынса, ал өзүн жана өз жолдошторун туткундан бошотуу жана өз аскерлерине кайтып келүү үчүн ар кандай мүмкүнчүлүктү издөөгө жана пайдаланууга тийиш. Душман тарабынан туткунга алынган аскер кызматчысы сурак мезгилинде өзүнүн аты-жөнүн, аскердик наамын, туулган жылын жана өздүк номерин гана билдирүүгө укуктуу. Ал жоокердин кадыр-баркын кармоого, аскердик жана мамлекеттик сырды ыйык сактоого, туруктуулук жана каармандык көрсөтүүгө, туткунда болгон башка аскер кызматчыларына жардам көрсөтүүгө, аларды душманга көмөк көрсөтүүдөн кармап турууга, душмандын Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнө зыян келтирүү үчүн аскер кызматчысын пайдаланууга болгон аракетин четке кагууга милдеттүү. Туткунга алынган аскер кызматчыларынын, ошондой эле бейтарап өлкөлөрдө камакка алынган аскер кызматчыларынын аскер кызматчысы деген статусу сакталат. Аскердик командование жана ыйгарым укуктуу башка мамлекеттик органдар эл аралык укуктун ченемдерине ылайык аталган аскер кызматчыларынын укуктарын коргоо боюнча жана аларды Мекенине кайтарууга карата чараларды көрүүгө милдеттүү. Аскер кызматчыларынын кызматтык жана атайын милдеттери

21. Ар бир аскер кызматчысынын кызматтык милдеттери болот, алар ээлеген кызматына ылайык ага тапшырылган функцияларды жана милдеттерди иш жүзүндө аткаруунун көлөмүн жана чектерин аныктайт. Кызматтык милдеттер кызматтык таламдарда гана пайдаланылат.

Бул милдеттер аскердик уставдар, ошондой эле тиешелүү жетектемелер, насааттар, жоболор, нускамалар тикелей зардалдардын же ушул Уставдын талаптарына ылайык келген кат жүзүндөгү буйруктары тарабынан аныкталат.

22. Аскер кызматчылары жоокердик кезметте (жоокердик кызматта), суткалык жана гарнизондук нөөмөттө турганда, ошондой эле табигый жана техногендик мүнөздөгү чукул кырдаалдардын кесепеттерин жоюу жана алдын алуу үчүн тартылганда, башка чукул кырдаалдарда атайын милдеттерди аткарат. Бул милдеттер жана аларды аткаруу тартиби ченемдик укуктук актыларда, Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн жалпы аскердик уставдарында, ошондой эле алардын негизинде иштелип чыгуучу буйруктарда, директиваларда жана тескемелерде белгиленет.

Атайын милдеттерди аткаруу үчүн аскер кызматчылары кошумча укуктарга ээ болушу мүмкүн, алар ченемдик укуктук актылар жана Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн жалпы аскердик уставдары тарабынан аныкталат. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172, 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

Аскер кызматчыларынын жоопкерчилиги

23. Аскердик наамына жана кызматына карабастан бардык аскер кызматчылары мыйзам алдында бирдей жана өзүнүн укуктук абалынын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн белгиленген жоопкерчилик тартышат.

24. Аскер кызматчылары аскердик тартипти моралдын ченемдерин жана аскердик ар-намысты бузууга байланыштуу тартиптик жоруктары үчүн Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Тартип уставында белгиленген негиздерде жана ыраатта тартип жоопкерчилигин тартышат.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

25. Аскер кызматчылары жасаган укук бузуулары үчүн Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндө мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

26. Аскер кызматчылары жарандык мыйзамдарда каралган милдеттенмелерди аткарбагандыгы же талапка ылайык аткарбагандыгы үчүн, мамлекетке, юридикалык жактарга, жарандарга зыян келтиргендиги үчүн жана мыйзамдарда каралган башка учурларда жарандык-укуктук жоопкерчилик тартышат.

27. Аскер кызматчылары аскердик кызматтын милдеттерин аткарууда мамлекетке келтирген материалдык зыян үчүн Аскер кызматчыларынын материалдык жоопкерчилиги жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык материалдык жоопкерчилик тартышат.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

28. Аскер кызматчылары жасаган кылмышы үчүн Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

29. Жасалган укук бузуулар үчүн аскер кызматчылары, жоопкерчиликтин бир түрүнө тартылышат.

Укук бузуу жасагандыгына байланыштуу тартип жазасына тартылган аскер кызматчылары ушундай укук бузуу үчүн кылмыш-жаза жоопкерчилигинен бошотулбайт. Материалдык зыян келтирүүгө байланыштуу укук бузуу жасалган учурда, аскер кызматчылары жоопкерчиликтин башка түрлөрүнө тартылгандыгына же коомдук таасир көрсөтүү чарасы көрүлгөндүгүнө карабастан зыяндын ордун толтурушат. Аскер кызматчысына коомдук таасир көрсөтүү чаралары алардын аскердик тартипти же коомдук тартипти бузууга байланыштуу тартиптик жоруктары үчүн колдонулушу мүмкүн. Жоопкерчиликке тартууда аскер кызматчыларынын ар-намысына жана кадыр-баркына шек келтирүүгө жол берилбейт. (Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Аскер кызматчыларынын ортосундагы өз ара мамилелер Жеке башкаруу. Командирлер (зардалдар) жана баш ийгендер. Улук жана кичик наамдагылар

30. Жеке башкаруу Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүн куруунун, ага жетекчилик кылуунун жана аскер кызматчыларынын ортосундагы өз ара мамилелердин, принциптеринин бири болуп эсептелет. Ал баш ийгендерге карата командирдин (зардалдын) толук тескөөчү бийликке ээ болгондугу жана ага мамлекеттин алдында аскердик бөлүктүн, кичи бөлүктүн жана ар бир аскер кызматчысынын турмушунун жана ишинин бардык тараптары үчүн жеке жоопкерчилик жүктөлгөндүгүн билдирет.

Жеке башкаруу жагдайларга ар тараптан баа берүүгө негизденип командирдин (зардалдын) жеке өзү тарабынан чечим кабыл алууну, мыйзамдардын жана аскердик уставдардын талаптарына толук ылайык келе турган тиешелүү буйруктарды берүүнү жана алардын аткарылышын камсыз кылууну билдирет. Буйрукту талкуулоого жол берилбейт, ал эми буйрукка баш ийбөө же аны башкача аткарбоо аскердик кылмыш болуп эсептелет.

31. Өздөрүнүн кызматтык абалы жана аскердик наамы боюнча бир аскер кызматчылары экинчилерине карата зардал же баш ийүүчү болушу мүмкүн.

Зардал баш ийгендерге буйруктарды берүүгө жана алардын аткарылышын камсыз кылууну талап кылууга укуктуу. Зардал баш ийген аскер кызматчысы үчүн сылык жана сабырдуулук жагынан үлгү болууга жана кербезденүүгө, ошондой эле ыксыз асылууга жол бербөөгө тийиш. Баш ийген аскер кызматчысынын адамдык кадыр-баркын кемсинткен аракеттери үчүн зардал жоопкерчилик тартат. Баш ийген аскер кызматчысы зардалдын буйруктарын кыңк этпестен аткарууга милдеттүү. Эгерде өзүнө карата туура эмес иш жасалды деп эсептесе, ал буйрукту аткаргандан кийин даттануу бере алат. Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн жарандык кызматкерлери катары иштеген адамдар ээлеген штаттык кызматына байланыштуу өзүнө баш ийгендер үчүн зардал болуп эсептелет.

32. Аскер кызматчылары кызматы боюнча убактылуу болсо да баш ийген зардалдар тикелей зардалдар, болуп эсептелет.

Баш ийген аскер кызматчысына жакын турган тикелей зардал түздөн-түз зардал деп аталат.

33. Өздөрүнүн аскердик наамы боюнча аскердик кызматта турган:

- улук жана кенже офицерлер, прапорщиктер, сержанттар, старшиналар, солдаттар үчүн - генералдар;

- кенже офицерлер, прапорщиктер, сержанттар, старшиналар, солдаттар үчүн - полковниктер;

- прапорщиктер, сержанттар, старшиналар, солдаттар үчүн - полковник, майор аскердик наамындагы улук офицерлер;

- сержанттар, старшиналар, солдаттар үчүн - кенже офицерлер;

- сержанттар, старшиналар, солдаттар үчүн - алар менен аскердик бир бөлүктө болгон прапорщиктер;

- солдаттар үчүн - алар менен аскердик бир бөлүктө болгон сержанттар зардалдар болуп эсептелет.

34. Өздөрүнүн кызматтык абалы жана аскердик наамы боюнча (32 жана 33-пункттары) башка аскер кызматчыларына карата алардын зардалдары же баш ийгендер болуп эсептелбеген аскер кызматчылары улук же кенже аскер кызматчылары болушу мүмкүн.

Улуктук аскер кызматчыларынын аскердик наамдары боюнча аныкталат. Аскер наамы боюнча улук болгондор кенже наамдагы аскер кызматчылары аскердик тартипти, коомдук тартипти, жүрүш-туруш эрежелерин, аскердик атайын кийимди кийип жүрүү эрежелерин жана аскердик саламдашуу эрежелерин аткарбаган учурда алардан бул тартип бузууларды четтетүүнү талап кылууга тийиш. Наамы боюнча кенже болгон аскер кызматчылары аскердик наамы улуктардын бул талаптарын кыңк этпей аткарууга милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

35. Бири-бирине баш ийбеген аскер кызматчылары милдеттерди чогуу аткарганда, алардын кызматтык өз ара мамилелери командир (зардал) тарабынан аныкталбаганда, алардын кызматы боюнча улугу, ал эми кызматтары бирдей болгондо аскердик наамы боюнча улугу зардал болуп эсептелет.

Буйрук (буйрук берүү), аны берүүнүн жана аткаруунун ырааты. Аскер кызматчыларынын демилгеси

36. Буйрук - командирдин (зардалдын) баш ийгендерге кайрылган жана белгилүү аракеттерди милдеттүү түрдө аткарууну, кандайдыр-бир иш-аракетти, абалды белгилеген тигил же бул эрежелерди сактоону талап кылган тескөөсү.

Буйрук кат жүзүндө, оозеки же байланыштын техникалык каражаттары боюнча бир аскер кызматчысына же алардын тобуна берилиши мүмкүн. Кат жүзүндөгү буйрук аскердик бөлүктөрдүн командирлери (мекемелердин зардалдары) тарабынан жеке башкаруу укуктарында чыгарылуучу аскердик башкаруунун кызматтык негизги тескөөчү документи болуп эсептелет. Оозеки буйруктар бардык командирлер (зардалдар) тарабынан берилет. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

37. Буйрук берүү - командир (зардал) тарабынан баш ийгендерге жеке маселелер боюнча милдеттерди жеткирүүнүн түрү. Буйрук берүү кат жүзүндө же оозеки жүргүзүлөт. Кат жүзүндө буйрук берүү аскер бөлүгүнүн командиринин атынан штабдын начальниги же гарнизондун зардалынын атынан гарнизондун коменданты тарабынан берилүүчү тескөөчү кызматтык документ болуп эсептелет.

Буйрук (буйрук берүү) мыйзамдардын жана аскердик уставдардын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

38. Командир (зардал) буйрук береер алдында жагдайга ар тараптан баа берүүгө жана анын аткарылышын камсыз кылуу боюнча чараларды карап көрүүгө милдеттүү. Ал берилген буйрук жана анын натыйжалары, буйруктун мыйзамдарга ылайык келиши, ошондой эле бийлигинен кыянаттык менен пайдалангандыгы жана бийлигин же кызматтык ыйгарым укуктарын берилген буйрукта аша чапкандыгы жана анын аткарылышы үчүн чаралар көрбөгөндүгү үчүн жоопкерчилик тартат. Буйрук так жол-жоболоштурулууга, кош түшүнүккө жол бербөөгө жана баш ийген аскер кызматчысынын шектенүүсүн пайда кылбоого тийиш.

39. Буйруктар баш ийүүнүн ырааты боюнча берилет. Өтө зарыл болгондо улук зардал баш ийген аскер кызматчысына анын түздөн-түз зардалын аттап өтүү менен буйрук бере алат. Мындай учур тууралу ал баш ийген аскер кызматчысынын түздөн-түз зардалына билдирет же баш ийген аскер кызматчысына өзүнүн түздөн-түз зардалына бул тууралу билдирүүнү буйрук кылат.

40. Командирдин (зардалдын) буйругу кынтыксыз, так жана мөөнөтүндө аткарылууга тийиш. Аскер кызматчысы буйрук алары менен "Жарайт" - деп жооп берет жана андан кийин аны аткарат.

Өзү берген буйруктун туура түшүнүлгөндүгүнө ынануу зарыл болгондо командир (зардал) аны кыскача кайталоону талап кыла алат, ал эми буйрук алган аскер кызматчысы командирге (зардалга) аны кайталап коюу өтүнүчү менен кайрыла алат. Алынган буйруктун аткарылгандыгы жөнүндө аскер кызматчысы буйрук берген зардалга жана өзүнүн түздөн-түз зардалына билдирүүгө милдеттүү. Аскер кызматчысына аскер кызматына тиешеси болбогон же мыйзамды бузууга багытталган буйруктар жана тескемелер берилиши, милдеттер коюулушу мүмкүн эмес.

41. Эгерде буйрукту аткарып жаткан аскер кызматчысы кызматтык абалы боюнча улук болгон башка зардалдан биринчи буйрукту аткарууга тоскоол болуучу жаңы буйрукту алса, ал бул тууралу экинчи буйрук берген зардалга билдирет жана ал тарабынан ырасталганда кийинки буйрукту аткарат.

Жаңы буйрук берген зардал алгачкы буйрук берген зардалга бул тууралу билдирет.

42. Аскер кызматчысы өзүнө коюлган милдетти ийгиликтүү аткаруу максатында аң сезимдүү демилге көрсөтүүгө милдеттүү. Ал алынган буйрук кескин өзгөргөн жагдайга ылайык келбегенде, ал эми жаңы буйрукту өз убагында мүмкүнчүлүк бербеген шарттар болгондо айрыкча зарыл.

Аскердик учурашуу

43. Аскердик учурашуу аскер кызматчыларынын жолдоштук биримдигинин көрүнүшү, өз ара урматтоонун күбөсү жана жалпы маданиятты билдирүү болуп эсептелет.

Бардык аскер кызматчылары жолугушканда (жанынан өткөндө) Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Катар уставында белгиленген эрежелерди бекем сактоо менен бири-бири менен учурашууга милдеттүү. Баш ийгендер жана аскердик наамы төмөн болгондор биринчи болуп учурашат, ал эми алардын абалы бирдей болгондо ким өзүн кыйла сылык жана тарбиялуу деп эсептесе, ошол аскер кызматчысы биринчи учурашат.

44. Аскер кызматчылары мындан тышкары:

- Ата Мекендин эркиндиги жана көз карандысыздыгы үчүн согуштарда курман болгон жоокерлердин боордоштук көрүстөндөрүнө;

- аскердик бөлүктөрдүн Күжүрмөн Тууларына;

- аскердик бөлүктөр тарабынан коштолгон көмүү процесси менен учурашат.

45. Аскердик бөлүктөр жана анын кичи бөлүмдөрү катарда бара жаткан кезде команда боюнча:

- Кыргыз Республикасынын Президенти;

- Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн курамына кирген мамлекеттик органдардын, Кыргыз Республикасынын башка аскердик түзүлүштөрүнүн жана мамлекеттик органдарынын жетекчилерине жана анын орун басарлары;

- бардык тикелей зардалдар, ошондой эле аскердик бөлүктөрдү (кичи бөлүктөрдү) инспекциялоо (текшерүү) жүргүзүүгө жетекчилик үчүн дайындалган адамдар менен учурашат.

Катарда турган жерде жогоруда аталган адамдарга салам айтуу үчүн улук зардал "Түз тур", ОҢГО карап түздөнгүлө (СОЛГО карап, ОРТОГО карап түздөнгүлө)" деген команда берет, аларды тосуп чыгат жана баяндама жасайт. Мисалы: "Жолдош генерал-майор, 110-мотоаткычтар бригадасы (батальону) жалпы бригадалык (батальондук) кечки текшерүүгө тизилди. Бригаданын (батальондун) командири полковник Асанов". Аскердик бөлүк Күжүрмөн туу менен кошо тизилгенде (парадда, тизип кароодо, Аскердик ант берүү убагында жана башка учурларда) баяндамада аскердик бөлүккө ыйгарылган ардак наамдар жана ордендерди санап өтүү менен аскердик бөлүктүн толук аталышы көрсөтүлөт. Катарда бара жатып саламдашуу учурунда зардал команда гана берет. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82, 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

46. Аскердик бөлүктөр жана алардын кичи бөлүктөрү команда боюнча:

- Ата мекендин эркиндиги жана көз карандысыздыгы үчүн согуштарда курман болгон жоокерлердин боордоштук көрүстөндөрү менен;

- аскердик бөлүктөрдүн Күжүрмөн тууларына;

- аскердик кичи бөлүктөр тарабынан коштолгон көмүү процессиялары менен;

- бири-бири менен жолугушканда учурашат.

47. Бир жерде катарда турган аскерлердин Кыргыз Республикасынын Президенти жана Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн курамына кирген мамлекеттик органдардын, Кыргыз Республикасынын башка аскердик түзүлүштөрүнүн жана мамлекеттик органдарынын жетекчилери менен учурашуусу оркестрдин "Тосуу маршын" жана Мамлекеттик гимнди аткаруу менен коштолот.

Аскердик бөлүк өз бөлүгүнүн командиринен тартып андан жогорку зардалдар, ошондой эле инспекция (текшерүү) жүргүзүүгө жетекчилик кылуу үчүн дайындалган адамдар менен учурашууда оркестр "Тосуу маршын" гана аткарат.

48. Сабактардын убагында, ошондой эле сабактардан бош мезгилде катардан тышкары жүргөн аскер кызматкерлери аскердик бөлүктөрдүн (кичи бөлүктөрдүн) зардалдары менен "Түз тур" же "Тур. Түз тур" деген команда боюнча учурашышат.

Штабдарда жана мекемелерде тикелей зардалдар жана инспекция (текшерүү) жүргүзүүгө жетекчилик кылуу учун дайындалган адамдарга гана команда боюнча салам берилет. Катардан тышкары сабактарда, ошондой эле жалаң гана офицерлер катышкан кеңешмелерде командирлердин (зардалдардын) аскердик саламдашуусу үчүн "Жолдош офицерлер" деген команда берилет. "Түз тур", "Тур. Түз тур" же "Жолдош офицерлер" деген команданы ал жерде болгон командирлердин (зардалдардын) чоңураагы же келген командирди (зардалды) биринчи көргөн аскер кызматчысы берет. Ушул команда боюнча ал жерде болгондордун баардыгы туруп, келген командир (зардал) тарапка бурулушат жана тизмектик абалга келишет, ал эми баш кийими бар офицерлер, пропорщиктер мындан тышкары колун баш кийимине такашат. Ошол жерде болгон командирлердин (зардалдардын) чоңураагы келген адамга жакындап келип ага баяндама жасайт. Келген командир (зардал) баяндаманы угуп, "Эркин тур" же "Жолдош офицерлер" деген команда берет, ал эми баяндама берген офицер бул команданы кайталайт, андан кийин ал жерде болгондордун баардыгы "эркин туруу" абалына келишет. Баш кийими бар офицерлер, прапорщиктер колун түшүрөт жана андан ары келген командирдин (зардалдын) көрсөтмөсү боюнча аракеттенет. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

49. "Түз тур" же "Тур. Түз тур" деген команда берүү жана командирге (зардалга) баяндама жасоо аскердик бөлүккө ал алгач келгенде же ошол күнү жүзөгө ашырылат.

Улук командир (зардал) ал жерде болгондо кенже аскер кызматчысынын аскердик учурашуусу үчүн команда берилбейт жана баяндама жасалбайт. Класста сабак өтүүдө "Түз тур" же "Тур. Түз тур" же "Жолдош офицерлер" деген команда ар бир сабактын алдында же ал бүткөндөн кийин берилет. "Түз тур", "Тур. Түз тур" же "Жолдош офицерлер" деген команда ал жерде башка аскер кызматчылары болгон учурда командирге (зардалга) баяндама жасаардын алдында берилет, эгерде аскер кызматчылары жок болсо командирге (зардалга) баяндама гана берилет. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

50. Мамлекеттик гимн аткарылып жатканда катарда турган аскер кызматчылары командасыз эле катардагы абалга өтүшөт, ал эми взводдон тартып андан жогорку кичи бөлүктөрдүн командирлери колун баш кийимине такашат.

Катардан тышкары турган аскер кызматчылары гимн ойнолуп жатканда катардагы абалга келишет, ал эми баш кийими болсо ага колун такашат.

51. Аскердик бөлүктөргө жана кичи бөлүктөргө аскердик учурашуу үчүн команда төмөндөгү учурларда берилбейт:

- аскердик бөлүк же анын кичи бөлүгү айгай боюнча көтөрүлгөндө, марш учурунда, ошондой эле тактикалык сабактарда жана машыгууларда;

- башкаруу пункттарында, байланыш түйүндөрүндө жана күжүрмөн күзөт (аскердик кызмат) өтөп жаткан жерлерде;

- ок атуу (кое берүү) учурунда ок атуучу жерде жана ок атуучу (старттык) жайда;

- аэродромдордо учуу мезгилинде;

- курулуш, чарбалык жумуштарды же окутуу максатындагы жумуштарды аткаруу мезгилинде, ошондой эле устаканаларда, парктарда, ангарларда, лабораторияларда сабак өтүү жана иштөө мезгилинде;

- спорттук мелдештердин жана оюндардын жүрүшүндө;

- тамак ичүү учурунда жана "Токтот" сигналы берилгенден "Тургула" кабары берилгенге чейин;

- оорулулар жаткан имарат жайларда, душтарда, мончолордо, дааратканаларда, жуунуучу бөлмөлөрдө.

Жогоруда саналып өткөн учурларда зардал же улук аскер кызматкери келген зардалга баяндама гана жасайт. Мисалы: "Жолдош майор", 2-мотоаткычтар ротасы үйрөтмө атуулардын экинчи сабагын аткарып жатат. Ротанын командири капитан Сатаров". Көмүү процессиясына катышкан аскердик кичи бөлүктөр аскердик учурашуу болбойт. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

52. Аскердик бөлүктө өткөрүлгөн салтанаттуу чогулуштарда, конференцияларда, ошондой эле спектаклдерде, концерттерде жана кинодо аскердик учурашуу үчүн команда берилбейт жана командирге (зардалга) баяндама жасалбайт.

Өздүк курамдардын жалпы чогулуштарында аскердик саламдашуу үчүн "Түз тур" же "Тур. Түз тур" деген команда берилет жана командирге (зардалга) баяндама жасалат. Мисалы: "Жолдош полковник. Батальондун өздүк курамы жалпы чогулушка келди. Батальондун штабынын зардалы майор Бектуров". (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

53. Зардал же улук аскер кызматчысы айрым аскер кызматчысына кайрылганда, алардын ооруларынан башкалары катардагы абалга өтүшөт жана өзүнүн кызматын, аскердик наамын жана аты-жөнүн айтышат. Кол алышканда улук аскер кызматчысы колун биринчи берет. Эгерде улук аскер кызматчысынын мээлейи жок болсо, кенже аскер кызматчысы кол алышуунун алдында оң колунун мээлейин чечет. Баш кийими жок аскер кызматчылары кол алышканда башын бир аз ийкешет.

54. Зардалдын же улук аскер кызматчысынын ("Саламатсыздарбы, жолдоштор") саламына катарда турган же катардан тышкары турган аскер кызматчылары: "Саламаттыгыңызды тилейбиз" деп жооп беришет; эгерде зардал же улук аскер кызматчысы ("Кош болуңуздар, жолдоштор") деп коштошсо, аскер кызматчылары: "Кош болуңуз" деп жооп беришет. Жооп берүүдө "жолдош" деген сөз жана аскерлердин жана кызматтын түрүн атабастан анын аскердик наамы кошулуп айтылат.

Мисалы: жооп берүүдө: сержанттарга, старшиналарга, прапорщиктер менен лейтенанттарга - "Саламаттыгыңызды тилейбиз, жолдош кенже сержант", "Саламаттыгыңызды тилейбиз, жолдош прапорщик", "Кош болуңуз, жолдош лейтенант" жана ушул сыяктуу сөздөр айтылат.

55. Эгерде командир (зардал) кызматтык тартипте аскер кызматчысын куттуктаса же ага алкыш айтса, аскер кызматчысы командирге (зардалга): "Ата мекенге кызмат кыламын" деп жооп берет.

Эгерде командир (зардал) аскердик бөлүктү (кичи бөлүктү) куттуктаса ал үч жолу "Ура" деген сөздү созуп айтуу менен жооп берет, ал эми командир (зардал) алкыш айтса, аскердик бөлүк (кичи бөлүк) Ата мекенге кызмат кылабыз" деп жооп берет.

Инспекция (текшерүү) жүргүзүү үчүн келген командирлерге (зардалдарга) жана адамдарга өзүн тааныштыруунун тартиби

56. Аскердик бөлүккө келген улук командир (зардал) менен бөлүктүн командири гана учурашат. Башка адамдар аларга улук командир (зардал) тикелей кайрылганда гана өзүнүн аскердик кызматын, аскердик наамын жана аты-жөнүн атоо менен учурашат.

57. Аскер кызматчылары өздөрүнүн түздөн-түз зардалдары менен:

- аскердик кызматка дайындалганда;

- аскердик кызматын өткөрүп жатканда;

- аскердик наам ыйгарылып жатканда;

- орден же медаль менен сыйланганда;

- иш сапарына, дарыланууга же өргүүгө кетип жатканда жана кайтып келгенде учурашат.

Өзүнүн түздөн-түз зардалы менен учурашуу учурунда аскер кызматчылары өзүнүн аскердик кызматын, аскердик наамын, аты-жөнүн жана кайрылып жаткан себебин айтат. Мисалы: "Жолдош майор. 1-мотоаткычтар ротасынын командири капитан Назаров. Мага капитан деген аскердик наам ыйгарылгандыгына байланыштуу сизге кайрылып жатамын".

58. Бригада (батальонго) жаңыдан дайындалган офицерлер менен прапорщиктер бригаданын (батальондун) командирине жана андан кийин анын орун басарларына, ал эми ротага дайындоо алгандан кийин батальондун командирине, ротанын командирине жана алардын орун басарларына кайрылышат.

Полктун (бригаданын) командири жаңыдан келген офицерлерди бригаданын (батальондун) офицердик курамына офицерлердин жакынкы кеңешмесинде же бригада (батальон) тизмекте турганда тааныштырат. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

59. Аскердик бөлүктү инспекциялоо (текшерүү) учурунда анын командири келген, инспекциялоо (текшерүү) жүргүзүүгө жетекчилик кылган адамга, эгерде ал аскердик наамы боюнча бөлүктүн командири менен бирдей наамда же наамы боюнча андан жогору болсо учурашат; эгерде инспекциялоочу (текшерүүчү) наамы боюнча аскердик бөлүктүн командиринен төмөн болсо, анда ал аскердик бөлүктүн командири менен учурашат.

Инспекциялоонун (текшерүүнүн) алдында аскердик бөлүктүн командири инспекциялоочуга (текшерүүчүгө) инспекцияланып (текшерилип) жаткан кичи бөлүктөрдүн командирлерин тааныштырат.

60. Инспекциялоочу (текшерүүчү) кичи бөлүктөргө барганда бул кичи бөлүктөрдүн командирлери аны күтүп алышат жана ага баяндама беришет.

Эгерде инспекциялоочу (текшерүүчү) кичи бөлүккө аскердик бөлүктүн командири менен келсе, анда кичи бөлүктүн командири инспекциялоочу (текшерүүчү) аскердик бөлүктүн командири менен бирдей наамда же наамы боюнча андан жогору болгондо ага баяндама жасайт. Инспекциялоо (текшерүү) учурунда улук командир (зардал) келсе, анда ага докладды аскер бөлүгүнүн (бөлүктөрүнүн) командири жасайт, ал эми инспекциялоочу (текшерүүчү) өзүн тааныштырат.

61. Кыргыз Республикасынын Президенти, Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн курамына кирген мамлекеттик органдардын, Кыргыз Республикасынын башка аскердик түзүлүштөрүнүн жана мамлекеттик органдарынын жетекчилери жана анын орун басарлары, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү аскердик бөлүккө келгенде аскердик бөлүктүн командири аларды тосуп алат, баяндама жасайт жана аскердик бөлүктүн карамагына келген бул адамдарды коштоп жүрөт.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

62. Аскердик бөлүккө (кичи бөлүккө) аскер кызматчылары улук командирлердин (зардалдардын) айрым кызматтык тапшырмаларын аткаруу үчүн келгенде аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) командири аскердик наамы жогору болгон аскер кызматчысына гана өзүн тааныштырат. Калган учурларда келген адамдар аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) командирине өздөрүн тааныштырат жана өздөрүнүн келишинин максаты жөнүндө баяндама жасашат.

63. Инспекциялоочу (текшерүүчү) же улук командирлердин (зардалдардын) айрым кызматтык тапшырмаларын аткаруучу аскер кызматчыларынын бардык көрсөтмөлөрү аскердик бөлүккө маалымдалат. Аталган адамдар аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) командирине инспекциялоонун (текшерүүнүн) натыйжалары же өздөрүнө жүктөлгөн кызматтык тапшырманын аткарылышы жөнүндө билдирүүгө милдеттүү.

Аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) аскер кызматчыларынын сунуш-талаптарын угууда инспекциялоочулар (текшерүүчүлөр) 8-тиркеменин талаптарын жетекчиликке алат.

Аскердик сылыктык жана аскер кызматчыларынын жүрүш-турушу жөнүндө

64. Аскер кызматчылары ар дайым жогорку маданияттын, жөнөкөйлүктүн жана сабырдуулуктун үлгүсү катары кызмат кылууга, аскердик ар-намысты ыйык сактоого, өзүнүн кадыр-баркын коргоого жана башкалардын кадыр-баркын урматтоого милдеттүү. Алар жүрүш-турушу менен жалаң гана өздөрү жөнүндө эмес, жалпы эле Куралдуу Күчтөрдүн ар-намысы жөнүндө пикир жаратаарын эсте тутууга тийиш.

Аскер кызматчыларынын ортосундагы өз ара мамилелер бири-бирин урматтоонун негизинде түзүлөт. Кызматтык маселелер боюнча алар бири-бирине "сиз-биз" деп кайрылууга тийиш. Жеке кайрылуу учурунда аскердик наам аскерлердин же кызматтын түрүн көрсөтпөстөн айтылат. Зардалдар жана улук аскер кызмтачылары өздөрүнө баш ийген кенже аскер кызматчыларына кызмат боюнча кайрылууда алардын аскердик наамы жана аты-жөнү боюнча же наамынан мурун "жолдош" деген сөздү кошуу менен айтышат. Мисалы: "Катардагы Алымов", "Катардагы жолдош", "Сержант Көлбаев", "Жолдош сержант" жана башка ушул сыяктуу. Сержанттык, прапорщиктер курамдагы, аскердик наамдары жок аскердик кесиптик билим берүү мекемелеринин курсанттары, ошондой эле үйрөнчүк аскердик бөлүктөрдүн (бөлүкчөлөрдүн) курсанттарына кайрылууда: "Курсант Ишимов", "жолдош курсант" деп кайрылуу керек. Баш ийген жана кенже аскер кызматчылары кызматы боюнча зардалдарга жана улук аскер кызматчыларына кайрылууда алардын аскер наамына "Жолдош" деген сөздү кошуу менен кайрылышат. Мисалы: "Жолдош гвардиянын полковниги". Кызматтан тышкаркы мезгилде жана тизмектен тышкары жерде аскер кызматчылары бири-бирине аскердик наамы боюнча гана эмес, ошондой эле аты-жөнү боюнча кайрыла алышат. Күндөлүк турмушта офицерлерге "офицердик сөзүм" деген ырастоочу туюнтманы колдонууга уруксат берилет жана бири-бири менен коштошууда "Кош болуңуз" деген сөздүн ордуна "урматтаймын" деп айтышат. Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн жарандык өздүк курамындагы адамдарга кайрылууда аскер кызматчылары алардын аскердик кызматына "жолдош" деген сөздү кошуп айтышат. Аскердик наамдарды бурмалоо, уят сөздөрдү, лакап аттарды жана тергеме аттарды колдонуу, оройлук жана текебер мамиле аскер кызматчыларынын аскердик ар-намысынын жана кадыр-баркынын түшүнүгүнө ылайык келбейт.

65. Катардан тышкаркы жерде буйрук берүүдө же буйрук алууда аскер кызматчылары катардагы абалга келүүгө, ал эми баш кийимчен болгон учурда колун баш кийимине алып келүүгө жана кайра түшүрүүгө милдеттүү.

Баяндама жасоодо же баяндама алууда аскер кызматчысы колун баш кийиминен баяндама бүткөндөн кийин ылдый түшүрөт. Эгерде баяндаманын алдында "Түз тур" деген команда берилсе, анда баяндама жасоочу зардалдын "Эркин тур" деген командасы боюнча ал команданы кайталайт жана колун баш кийминен түшүрөт. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

66. Командирдин (зардалдын) же улук аскер кызматчысынын көзүнчө башка аскер кызматчысына кайрылууда, андан буга уруксат суроо зарыл.

Мисалы: "Жолдош полковник. Капитан Акматовго кайрылууга уруксат этиңиз".

67. Коомдук жерлерде жана коомдук транспортто бош орундар болбогондо, аскер кызматчысы өзүнүн ордун зардалга (улук аскер кызматчыга) бошотуп берүүгө милдеттүү.

Эгерде жолугушканда зардалдын (улук аскер кызматчысынын) жанынан эркин өтүп кетүүгө болбосо, анда баш ийген (кенже) аскер кызматчысы жол бошотууга жана аны менен учурашып аны өткөрүүгө, зардалдан (улук аскер кызматчысынан) озуп кетүү зарыл болгондо, баш ийген (кенже) аскер кызматчысы бул тууралу уруксат суроого тийиш. Аскер кызматчылары жарандык калкка карата сылыктыкты сактоого, кары адамдарга, аялдарга жана балдарга өзгөчө көңүл бурууга, жарандардын ар-намысын жана кадыр-баркын коргоого көмөк көрсөтүүгө, ошондой эле кырсыктардын, өрттөрдүн, табигый жана техногендик мүнөздөгү өзгөчө кырдаалдардын учурунда аларга жардам көрсөтүүгө тийиш. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

68. Аскер кызматчыларына колун кийиминин чөнтөгүнө салууга, зардалдын (улук аскер кызматчысынын) уруксатысыз анын көзүнчө отурууга же тамеки тартууга, ошондой эле көчөдө бара жатканда жана бул максаттар үчүн бөлүнбөгөн жерлерде тамеки тартууга тыюу салынат.

69. Турмуштун сергек мүнөзү аскер кызматчыларынын жүрүш-турушунун күндөлүк ченеми болуп калууга тийиш. Кызматта жана коомдук жерлерде алкоголдук, баңгизаттык же токсикалык мас абалында жүрүү аскер кызматчысынын ар-намысын жана кадыр-баркын маскаралаган одоно тартип бузуу болуп эсептелет.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

70. Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн аскер кызматчылары үчүн кийимдин зарыл болгон түрлөрү белгиленет. Аскердик кийимдин түрү жана ажыратуу белгилери Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан бекитилет. Бардык аскер кызматчылары, ошондой эле запаста же отставкада жүргөн жарандар, аскер кызматынан аскердик кийимдин түрүн кийип жүрүү укугу менен бошотулгандар аскердик кийимдин түрүн кийип жүрүүгө укуктуу. Аскердик кийимдин түрү Кыргыз Республикасынын Президенти бекиткен эрежелерге так ылайыкталып кийилет.

Аскердик бөлүктүн чегинен тышкары жеринде эс алып жүргөндө, убактылуу бошотууда же өргүүдө аскер кызматчыларына аскердик кийимдин түрүн кийбөөгө уруксат берилет. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172, 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

71. Аскердик сылыктыктын, жүрүш-туруштун жана аскердик учурашуунун эрежелери запаста же отставкада жүргөн жарандар аскердик кийимдин түрүн кийген учурда алар үчүн да милдеттүү болуп саналат. Алар аскердик кийимдин түрүн кийип жүрүүнүн белгиленген эрежелерин бекем сактоого тийиш.

Бригаданын командирлеринин (зардалдарынын) жана негизги кызмат адамдарынын милдеттери, командирлердин (зардалдардын) жалпы милдеттери

72. Командир жеке зардал болуп саналат, тынчтык жана согуш мезгилде: өзүнө ишенилип берилген аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы үчүн; аскердик бөлүк (кичи бөлүк) тарабынан күжүрмөн милдеттердин ийгиликтүү аткарылышы үчүн; күжүрмөн даярдык, тарбиялоо, аскердик тартип, өздүк курамдын моралдык-психологиялык абалы үчүн; ички тартип үчүн; курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын абалы жана сакталышы үчүн; техникалык, материалдык, медициналык, социалдык-укуктук жана турмуш-тиричилик жактан камсыз кылуу, келишимдик-дооматтык жумуш үчүн үчүн жооп берет.

Командир мамлекеттин коргоо жагындагы саясатын бекем жана ырааттуу түрдө турмушка ашырууга, аскердик бөлүктү (кичи бөлүктү) жеке кесиптик даярдоонун жана аны башкаруунун ыкмаларын такай өнүктүрүүгө, кадрлар менен иштиктүү жумуш жүргүзүүгө милдеттүү. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

73. Командир (зардал) өзүнө ишенип берилген аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгын кармап турууга милдеттүү:

- күжүрмөн мобилизациялык даярдыкты кармап туруу жана өркүндөтүү боюнча иш-чараларды пландаштырууга жана алардын аткарылышына жетишүүгө, планга зарыл өзгөртүүлөрдү жана тактоолорду өз убагында киргизүүгө;

- курал-жарак, аскердик техника жана башка материалдык каражаттар менен толук камсыз кылууга жетишүүгө, аларды туура пайдаланууну уюштурууга;

- талаа шартында окутуунун сапатын жогорулатууга, кичи бөлүктөрдү күжүрмөн даярдыктын ар кандай даражаларына келтирүү боюнча сабактарды жана машыгууларды өткөрүүгө, өздүк курамдын өздөрүнүн милдеттерин билишине жана аткарышына жетишүүгө;

- ишенип берилген аскер бөлүгүнүн (кичи бөлүктүн) чыныгы абалын ар тараптан билүүгө, анын тизмедеги жана накта курамы жөнүндө, ошондой эле курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын болушу жана абалы жөнүндө так маалыматтарды такай билүүгө;

- аскердик жана мамлекеттик сырды сактоону камсыз кылуу боюнча чараларды көрүүгө.

74. Командир (зардал) баш ийгендердин күжүрмөн даярдыгына түздөн-түз жетекчилик кылууга милдеттүү:

- күжүрмөн даярдыкты уюштуруу боюнча милдеттерди пландаштырууга жана өз убагында коюуга;

- баш ийген командирлердин кесиптик билимдерин, усулдук чеберчилигин жана педагогикалык маданиятын такай өркүндөтүүгө;

- күжүрмөн окутууга өздүк курамды толук катыштырууга жетишүү менен машыгууларды жана сабактарды жеке өзү өткөрүүгө; машыккан адистерди даярдоону уюштурууга жана текшерүүгө;

- баш ийгендерге күжүрмөн даярдыктын жүрүшүндө контролдукту жүзөгө ашырууга жана зарыл жардам көрсөтүүгө, күжүрмөн окутууга атаандаштыкты, баш ийгендерди окутуу жана тарбиялоонун натыйжалуулугун жогорулатууга көмөк көрсөтүүчү бардык жаңы, алдыңкы нерселерди жайылтууга, чыныгы согуштук аракеттерге жакындатылган окутуунун шарттарын түзүү боюнча иш-чараларды өткөрүүгө, окуу-материалдык базаны өркүндөтүүгө.

Командир (зардал) күжүрмөн даярдыктын жүрүшүндө баш ийген аскер кызматчыларын укуктук жактан окутууну жана эл аралык гуманитардык укуктун ченемдерин үйрөнүүнү уюштурууга милдеттүү. Аскер бөлүгү (бөлүкчөсү) тарабынан күжүрмөн тапшырмаларды аткаруунун жүрүшүндө командир (зардал) күжүрмөн уставдардын талаптарын жетекчиликке алуу менен эл аралык гуманитардык укуктун ченемдеринин сакталышы боюнча чараларды көрүшү, ал эми алардын бузулушуна күнөөлүүлөрдү тартиптик жоопкерчиликке тартууга тийиш. Мындай учурда баш ийген адамдардын аракеттеринен (аракетсиздигинен) кылмыш жана (же) укук бузуу курамынын белгилери аныкталган учурда аскер бөлүгүнүн командири Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларына ылайык кызматтык иликтөө дайындайт жана аскер прокуратурасынын органдарына билдирет. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172, 2021-жылдын 15-январындагы № 6, 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

75. Командир (зардал) мамлекетте жана Куралдуу Күчтөрдө чечилип жаткан милдеттердин негизинде баш ийгендерди такай тарбиялоого милдеттүү:

- аларда Ата мекенди коргоого карата моралдык жана психологиялык даярдыкты, Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнө таандык экендиги үчүн сыймыктанууну жана жоопкерчиликти калыптандырууга жана кармап турууга, аскер кызматчыларында аскердик парзды аткарууга зарыл болгон сапаттарды, Аскердик анттын ыйыктыгын жана бузулбай тургандыгын түшүнө билүүнү, каармандыкты, чыдамкайлыкты, тапкычтыкты, кыраакылыкты, аскердик жолдошчулук жана өз ара жардам сезимин өнүктүрүүгө, бул максаттарда өзүнүн тарбиясынын жеке үлгүсүндө, кызматка катаал мамиле кылуунун, ошондой эле аскердик салттардын мисалдарын пайдаланууга (1, 2, 5-9-тиркемелер);

- улуттар аралык карым-катнаштардын маданиятын өркүндөтүүгө аскердик жамаатты баш коштурууга, ар кандай улуттардагы жоокерлердин ортосундагы достукту чыңдоо жөнүндө камкордук көрүүгө, алардын улуттук сезимдерин, салт-санаасын жана үрп-адаттарын эске алууга жана урматтоого;

- баш ийгендерге сезимтал жана көңүл буруп мамиле кылууга, өз ара мамилелерде текеберчиликке жана оройлукка жол бербөөгө, алардын жеке кадыр-баркын урматтоо менен жогорку талап коюучулукту жана принциптүүлүктү айкалыштырууга, аскер кызматчыларынын, аскер кызматынан бошотулган кызматкерлердин жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн турмуш-тиричилик маселелерин чечүүгө жана аларды укуктук, социалдык жагынан камсыз кылууга карата чараларды көрүүгө, чыгармачылыктын техникалык жана башка түрлөрүн өнүктүрүү, маданий өнүгүшү жана эс алышы, саламаттыгын жана дене түзүлүшүн чыңдоо үчүн шарттарды түзүүгө, зарыл учурда алар үчүн улук зардалдардын алдында өтүнүч берүүгө.

76. Командир (зардал) Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Тартип уставынын жоболорун жетекчиликке алып, өздүк курамдын аскердик бекем тартибин жана жогорку моралдык-психологиялык абалын кармап турууга милдеттүү.

Алгачкы текшерүү жүргүзүүдө аскердик бөлүктүн командири Кыргыз Республикасынын жазык жана жазык процессуалдык кодексин жетекчиликке алат.

77. Командир (зардал) өздүк курамдын курал-жарак жана аскердик техника менен иштөөдө, марш жасоодо, машыгууларды өткөрүүдө, күжүрмөн атууларда (кое берүүлөрдө), учууларда, атайын сабактарда же жумуштарда, кароол жана ички (күзөт) кызматын аткарууда өлүмүн жана мертинишин болтурбай коюу боюнча чараларды көрүүгө, коопсуздуктун зарыл талаптарын белгилөөгө, коопсуздуктун бул маалыматтарын баш ийгендерге жеткирүүгө жана алардын бекем аткарылышын талап кылууга милдеттүү.

Сабактардын, жумуштардын же кызматтык иштин башка иш-чараларынын башталышынын алдында командир бул үчүн коопсуздук шарттары түзүлгөндүгүнө жана камсыз болгондугуна, баш ийгендер өздөрүнө жеткирилген коопсуздук талаптарын өздөштүргөндүгүнө жана аларды аткарууда жетиштүү болгон иш жүзүндөгү көндүмдөргө ээ экендигине жеке өзү ынанууга милдеттүү. Өздүк курамдын өлүмүн жана мертинишин болтурбай коюу боюнча командир (зардал) тарабынан кабыл алынган чаралар күжүрмөн милдеттин аткарылышын үзгүлтүккө учуратууга алып келбөөгө тийиш.

78. Командир (зардал) өзүнө баш ийген бөлүктөгү (кичи бөлүктөгү) бекем ички тартипти камсыз кылууга милдеттүү:

- штабдын жана өзүнө баш ийген командирлердин (зардалдардын) ишин бардык аскер кызматчылары тарабынан аскердик уставдардын талаптарынын терең үйрөнүлүшүн жана аткарылышын уюштурууга багыттоого;

- кичи бөлүктөрдү аскердик шаарчада жана аскер кызматчыларын турак жай бөлмөлөрүндө туура жайгаштырууну уюштурууга;

- аскердик бөлүктүн күндөлүк ишинде убакытты максатка ылайыктуу бөлүштүрүүнү карап чыгууга;

- өздүк курамды суткалык наряддын кызматын өтөөгө карата ар тараптан даярдоону жүргүзүүгө; ички кызматтын өтөлүшүнө контролдукту уюштурууга, кароолдорду текшерүүгө жеке өзү катышууга, ошондой эле суткалык наряд кызматынын абалын жакшыртуу боюнча сунуштарды иштеп чыгууга;

- аскер кызматчыларынын бир жерге барып келишинин, аскердик бөлүктүн аймагынан убактылуу бошотулушунун жана өткөрүү режиминин тартибин белгилөөгө жана анын сакталышын талап кылууга;

- парктагы, полигондогу жана кичи бөлүктөр убактылуу жайгашкан башка жерлердеги ички тартипти уюштурууга жана кармап турууга.

79. Командир (зардал) курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка материалдык каражаттарды оң абалда жана сакталган абалда кармап турууга, техникалык, материалдык, медициналык, каржылык, социалдык-укуктук жана турмуш-тиричилик жагынан камсыз кылууну уюштурууга жана төмөнкүлөргө милдеттүү:

- аскердик бөлүккө (кичи бөлүккө) келип түшкөн курал-жаракты жана аскердик техниканы кабыл алууну жана катарга киргизүүнү уюштурууга, өздүк курамдын аларды кабыл алууга жана пайдаланууга даярдыгын жеке текшерүүгө;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдаланууну пландаштырууга;

- курал-жарактын жана аскердик техниканын техникалык абалына жана пайдаланылышына контролдукту уюштурууга жана жүзөгө ашырууга, кырсыктардын жана кыйроолордун алдын алуу боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы эсепке алууну жана сактоону уюштурууга; материалдык каражаттарды алууну, сактоону жана эсепке алууну, аларды ташып келүүнү жана өзүнө баш ийгендерге берүүнү өз убагында талап кылууга жана уюштурууга, аскердик мүлктү жоготууга, жетишсиз кылууга, бузууга жана уурдоого бөгөт коюуга, күнөөлүү адамдарды жоопкерчиликке тартууга;

- өздүк курамга бөлүнүп берилген акчалай жана башка каражаттардын түрлөрүн аларга толук жеткирүүнү камсыз кылууга, материалдык жана акчалай каражаттарды үнөмдүү жана максатка ылайык чыгымдоого, штаттык жана каржылык тартипти сактоого;

- аскер кызматчыларынын саламаттыгын сактоо жана чыңдоо, өздүк курамды медициналык жактан камсыз кылууну өркүндөтүү боюнча чараларды көрүүгө; психикалык өнүгүшү жагынан мандеми бар аскер кызматчыларын психиатриялык күбөлөндүрүүгө жөнөтүүгө, ал эми зарыл учурда врач психиатрдын корутундусу боюнча дарылоого жиберүүгө;

- өзүнө баш ийгендердин соода, турмуш-тиричилик жагынан тейленишин жакшыртуу жөнүндө такай кам көрүүгө, мында социалдык адилеттүүлүктүн жана маалымдуулуктун принциптерин сактоого;

- аскердик чарбаны уюштурууга жана ага жеке, штаб, өзүнүн орун басарлары, аскерлердин түрлөрүнүн жана кызматтарынын зардалдары аркылуу жетекчилик кылууга;

- аскердик бөлүк (кичи бөлүк) иш жүргүзгөн чөлкөмдө айлана-чөйрөнү коргоо, бекитилип берилген жер участокторун максаттуу жана сарамжал пайдалануу боюнча чараларды көрүүгө.

80. Командир (зардал) жеке өзүнүн кесиптик даярдыгын жана аскердик бөлүктү (кичи бөлүктү) башкаруунун ыкмаларын өркүндөтүүгө:

- өзүнүн аскердик, педагогикалык жана укуктук билимдерин жогорулатууга, курал-жаракты, аскердик техниканы, аларды согушта колдонуунун (пайдалануунун), оңдоонун жана эвакуациялоонун тартибин билүүгө;

- өзүнүн кызматтык ишине тийиштүү Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларын, эл аралык гуманитардык укуктун ченемдерин билүүгө жана аларга ылайык иштөөгө, ошондой эле баш ийгендерден аларды сактоону талап кылууга;

- өзүндө жана өзүнө баш ийгендерде ишкердикти, алдыга коюлган милдеттерди чечүүгө карата илимий мамилени, өзүнүн ишинин натыйжаларына сын мамилени калыптандырууга, жумушта өзүнө баш ийгендердин сунуштарын эске алууга;

- өзүнө баш ийгендердин ортосунда жумуштарды жана милдеттерди билгичтик менен бөлүштүрүүгө, буйруктардын аткарылышына контролдукту жүзөгө ашырууга; максатка умтулгандыкты, жеке жоопкерчиликти, алдын ала көрө билүү жана байкоочулук сезимин калыптандырууга, өздүк курам менен үзгүлтүксүз байланышты кармап турууга;

- өзүнө берилген укуктардын чектеринде өз алдынча, мамлекеттик бийликтин жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, коомдук бирикмелер, ишканалардын жамааттары, согуштун жана Куралдуу Күчтөрдүн ардагерлери менен тыгыз байланышта, аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) салттарын колдоо жана көбөйтүү менен аракеттенүүгө милдеттүү. Бул максатта чогулуштар, аскердик оюн-зооктор, спорттук майрамдар жана башка иш-чаралар өткөрүлөт, аларга эмгекчилер, коомчулуктун өкүлдөрү жана аскер кызматчыларынын үй-бүлө мүчөлөрү чакырылат;

- жеке башкарууну ар тараптан бекемдөөгө, офицердик чогулушка таянууга алар менен бирге өздүк курамдын күч аракетин алдыга коюлган милдеттерди активдүү жана чыгармачылык менен аткарууга багыттоого;

- өздүк курамдын жана өзүнө баш ийген кичи бөлүктөрдүн арасында мелдешти уюштурууга, аскер кызматчыларын аскердик бөлүк (кичи бөлүм) тарабынан чечилүүчү милдеттерди ийгиликтүү аткарууга уюштурууга;

- өзүнө баш ийгендер менен аскердик даярдыктын жыйынтыктарын, аскердик тартиптин абалын, ички ыраатты күтүүнүн абалын системалуу түрдө чыгарып турууга жана аларды жакшыртуу боюнча чараларды аныктоого; аскер кызматчыларынын жашоосунун жана турмуш-тиричилигинин ушул жана башка маселелерин аскер кызматчыларынын жалпы чогулуштарында үзбөй кароого, аларда иштелип чыккан сунуштарды тиешелүү милдеттерди аскердик бөлүктө (кичи бөлүмдө) чечүүдө эске алууга милдеттүү.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

81. Командир (зардал) кадрлар менен билгичтик менен иш алып барууга:

- ар бири менен жеке маектешүү аркылуу өздүк курамды ар тараптан иликтөөгө, өзүнө баш ийгендердин ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аларды тарбиялоо боюнча күн сайын иш алып барууга;

- бул ишке өзүнүн орун басарларын, аскерлердин жана кызматтардын түрлөрүнүн зардалдарын тартуу менен, Офицердик чогулуштун пикирин жана такай иштеген аттестациялык комиссиянын тыянактарын эске алуу менен, офицерлерди, прапорщиктерди тандап алууну, жайгаштырууну жана аттестациялоону жүзөгө ашырууга;

- аскердик кесиптик билим берүүчү мекемелерге өтүү үчүн кандидаттарды тандап алууга жетекчилик кылууга;

- аскер кызматчыларынын алдыда болуучу орун которууларынын маалымдуулугун камсыз кылууга, тажрыйбалуу жана жаш кадрларды айкалыштыруу менен жетекчиликтин кийинкиге өтүшү үчүн кадрдык резервдерди жана шарттарды түзүүгө;

- өзүнө баш ийгендер менен жекече маектерди өткөрүүгө;

- өзүнө баш ийгендерди эрдиги жана көрсөткөн туура демилгеси, жакшы дымагы жана кызматтагы артыкчылыгы үчүн мактоого жана тартипсиздерден катуу талап кылууга милдеттүү.

Мындан тышкары аскердик бөлүктүн командири айына кеминде эки жолу күн тартибинде белгиленген мезгилде аскер кызматчыларын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн жеке маселелер боюнча кабыл алууга, ал эми кичи бөлүктүн командири өзүнө баш ийгендерди күжүрмөн кезметтен, суткалык наряддагы милдеттерди аткаруудан жана сабактардан бош болгон мезгилде кабыл алууга тийиш.

82. Командир (зардал) илимий, ойлоп табуучулук жана рационализатордук жумушка жетекчилик кылууга:

- Милдеттерди аныктоого, илимий, ойлоп табуучулук жана рационализатордук жумуштун пландарын уюштурууга жана аткарылышына контролдук жүргүзүүгө, алардын материалдык-техникалык жагынан аткарылышын камсыз кылууга;

- аскер кызматчыларынын чыгармачылыгын аскер бөлүгүнүн (кичи бөлүктүн) алдында турган милдеттерди аткарууда келип чыккан проблемаларды чечүүгө багыттоодо;

- илимий, ойлоп табуучулук жана рационализатордук жумушка жеке өзү катышууга, алдыңкы тажрыйбаны иликтөөгө, жалпылоого жана жайылтууга, конференцияларды, кеңешмелерди, кароолорду жана көргөзмөлөрдү өткөрүүнү уюштурууга жана алардын ишине катышууга;

- мыкты чыгармачыл натыйжаларга жетишкен аскер кызматчыларын сыйлоого милдеттүү.

83. Командир (зардал) жарандык персоналдын эмгектик ишине байланыштуу маселелерди чечүүдө эмгек мыйзамдарын, мыйзам менен аскердик кызмат белгиленген, Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн курамына кирген мамлекеттик органдардын, Кыргыз Республикасынын башка аскердик түзүмдөрүнүн жана мыйзам менен аскер кызматы каралган мамлекеттик органдарынын жетекчилерине тийиштүү бөлүгүндөгү ченемдик укуктук актылардын негизинде чыккан буйруктарды жетекчиликке алууга милдеттүү.

Ал жарандык өздүк курамдын иш эмгегин туура уюштуруу, эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн өсүшү үчүн шарттарды түзүү, эмгектик жана өндүрүштүк тартипти камсыз кылуу, эмгекти коргоо эрежелерин сактоо, эмгек жана турмуш-тиричилик шарттарын жакшыртуу үчүн жооп берет. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

84. Убактылуу бир жакка кеткенде командир (зардал) өзүнүн милдеттерин аткаруу үчүн өзүнүн орун басарын калтырат. Өзүнүн штаттык орун басары жок болгондо жана орун басары командир (зардал) тарабынан көрсөтүлбөгөндө, командованиени кызматы боюнча улук аскер кызматчысы, ал эми кызматтар бирдей болгондо аскердик наамы боюнча улук аскер кызматчысы өз колуна алат. Командованиени колуна алган аскер кызматчысы бул тууралу улук командирге (зардалга) баяндайт.

85. Аскердик бөлүктүн жаңыдан дайындалган командири командованиеге улук командирдин (зардалдын) буюртмасынын же буйругунун негизинде өтөт. Командованиеге өткөндүгү жөнүндө аскердик бөлүктүн командири буйрукта жарыялайт жана улук командирге (зардалга) баяндайт.

Аскердик бөлүктүн жаңыдан дайындалган командири аскердик бөлүктүн (кичи бөлүктүн) өздүк курамына улук командир (зардал) тарабынан тааныштырылат.

86. Ротанын командиринен тартып андан жогорку аскердик бөлүктөрдүн, кичи бөлүктөрдүн жаңыдан шайланган командирлери кызматты кабыл алууда аскердик бөлүктүн, кичи бөлүктүн аскер кызматчыларынын арыздарын жана даттанууларын аныктоо жана аларды кийин чечүү максатында аларга суроо менен кайрылат (8-тиркеме).

87. Бригаданын (батальондун) жана өзүнчө батальондун командирлеринин иштерди жана кызматты кабыл алышынын жана өткөрүшүнүн мөөнөтү 10 күндөн ашпаган, бригаданын (батальондун) командиринин курал-жарак жана оорук боюнча орун басарларыныкы - 20 күндөн ашпаган, батальондун командириники жана ротанын командириники - 5 күндөн ашпаган, кызматтардын зардалдарыныкы - 15 күндөн ашпаган мезгилге белгиленет. Башка кызмат адамдарынын иштерди кабыл алышынын жана өткөрүшүнүн мөөнөтү улук командир (зардал) тарабынан, 30 күндөн көп эмес мөөнөткө аныкталат.

Улук командир (зардал) тарабынан тиешелүү актынын бекитилиши иштерди жана кызматтарды кабыл алуунун жана өткөрүүнүн аякталышы деп эсептелет. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

88. Аскердик бөлүктүн командири иштерди жана кызматтарды кабыл алууну жана өткөрүүнү улук командирдин (зардалдын) өкүлүнүн катышуусу менен жеке жүргүзөт.

Мындан тышкары, иштерди жана кызматтарды кабыл алуу жана өткөрүү үчүн улук командирдин (зардалдын) буйругу менен комиссия дайындалат, ал аскердик бөлүктүн жалпы абалын, курал-жарактын, аскердик техниканын, ок-дарылардын болушун жана алардын эсепке алынышын, ошондой эле аскердик бөлүктүн аскердик жана каршылык чарбасын өзүнчө текшерет жана акт түзөт. Иштерди жана кызматтарды кабыл алуу жана өткөрүү жөнүндө актыда: аскердик бөлүктүн тизмедеги жана болгон курамы; согуштук жана мобилизациялык даярдыктын, аскердик даярдыктын, окуу-материалдык базанын абалы; өздүк курамдын моралдык-психологиялык абалы жана аскердик тартиптин абалы көрсөтүлөт. Курал жаракты, аскердик техниканы жана ок-дарыларды кабыл алуу жана өткөрүү жөнүндөгү актыда: документтер боюнча алардын болгон саны, иш жүзүндө болгону; курал-жарактын, аскердик техниканын жана ок-дарылардын сапаттык жана техникалык абалы; аларды күтүүнүн жана сактоонун шарттары көрсөтүлөт. Аскердик жана каржылык чарбаны кабыл алуу жана өткөрүү жөнүндөгү актыда: квартиралык, турмуш-тиричилик шарттары, күйүүчү майлардын, азык-түлүктүн, буюмдук, техникалык мүлктүн жана башка материалдык каражаттардын күндөлүк керектөөгө кетүүчү каражаттары да, ошондой эле кол тийгис запастын каражаттарынын да, ошондой эле акчалай каражаттардын болушу, абалы, чыгымдалышынын мыйзамдуулугу, эсепке алынышы жана сакталышынын тартиби көрсөтүлөт. Актыга кабыл алган жана өткөргөн командирлер, ошондой эле комиссиянын мүчөлөрү кол коет жана улук командирге (зардалга) бекитүүгө берилет.

89. Кичи бөлүктүн командири аскердик бөлүк боюнча буйруктун негизинде иштерди жана кызматтарды кабыл алууну (өткөрүүнү) жеке өзү жүргүзөт.

Иштерди жана кызматтарды кабыл алуу (өткөрүү) жөнүндө кичи бөлүктүн командири аскердик бөлүктүн командирине кат жүзүндө команда боюнча баяндайт. Кызматты кабыл алуучу баяндама менен чогуу кичи бөлүктү кабыл алуу жөнүндө актыны көрсөтөт, анда: кичи бөлүктүн тизмедеги жана болгон курамы; күжүрмөн даярдыктын, аскердик даярдыктын абалы; өздүк курамдын моралдык-психологиялык абалы жана аскердик тартиптин абалы; курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын болушу жана абалы; аскер кызматчыларынын турак жай жана турмуш-тиричилик шарттарынын абалы көрсөтүлөт. Акт кызматты кабыл алуучу жана өткөрүүчү тарабынан түзүлөт жана кол коюулат.

Кызмат адамдарынын, солдаттардын милдеттери бригаданын командири

90. Бригаданын командири Куралдуу Күчтөрдүн негизги тактикалык жана административдик-чарбалык бирдигинин командири болуу менен, тынчтык жана согуш мезгилинде: бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы үчүн; бригада тарабынан күжүрмөн милдеттердин ийгиликтүү аткарылышы үчүн; өздүк курамдын аскердик даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы жана аскердик кызматтын коопсуздугу үчүн; ички ырааттуулук үчүн; курал-жарактын, аскердик техниканын жана бригаданын башка материалдык каражаттарынын абалы жана сакталышы үчүн, бригаданын техникалык, материалдык, медициналык, каржылык, социалдык-укуктук жана турмуш-тиричилик жагынан камсыз болушу үчүн жооп берет. Бригаданын командири бригаданын бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

91. Бригаданын командири төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын өздүк курамынын күжүрмөн даярдыгына жана тарбияланышына жетекчилик кылууга, бригаданы билгичтик менен башкарууга;

- батальондор менен машыгууларды өткөрүүгө, бригаданын штабынын даярдыгын жүргүзүүгө, батальондордун командирлери, батальондордун курамына кирбеген роталардын командирлери, алардын орун басарлары жана бригаданын аскерлеринин жана кызматтарынын түрлөрүнүн зардалдары менен сабактарды өткөрүүгө, ошондой эле бригаданын кичи бөлүктөрү менен сабактарды өткөрүүгө;

- бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгын, күжүрмөн даярдыгын иштеп чыгууга жана анын пландарын аткарууга жетекчилик кылууга;

- бригаданын өздүк курамын, курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка техникалык каражаттарды ядролук, химиялык жана биологиялык курал-жарактан жергиликтүү жана жарандык коргонууну эске алуу менен коргоо боюнча иш-чараларды уюштурууга жана жүзөгө ашырууга;

- кичи бөлүктүн ар бир офицеринин, прапорщигинин жана старшинасынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча офицерлер менен такай иш жүргүзүүгө; Офицердик чогулуштун ишин офицерлердин жамаатын баш коштурууга уюштурууга жана багыттоого, анын сунуштарын жана пикирлерин карап чыгууга жана алар боюнча чечимдерди кабыл алууга;

- аскердик жамааттарда маалымдуулукту, социалдык адилеттүүлүктү, аскер кызматчыларынын ортосундагы өз ара ишенимди бекемдөөгө, кичи бөлүктөрдө кемчиликтерге, кайдыгерликке жана пассивдүүлүккө карата келишпес мамиле түзүү жагдайын түзүүгө;

- жаңыдан келген толуктоону кичи бөлүмдөр боюнча бөлүштүрүүгө жетекчилик кылууга жана аны 1-тиркемеде көрсөтүлгөн тартипте Аскердик антка тартууга;

- кадрларды тандап алууга жана жайгаштырууга, жарандардын ишине жана аскердик кызматка кабыл алууга жетекчилик кылууга, аскердик кесиптик билим берүүчү мекемелерге өтүү үчүн кандидаттарды аныктоого, мында Офицердик чогулуштун жана такай иштеген аттестациялык комиссиянын тыянактарын, сунуштарын жана пикирлерин эске алууга;

- аскер кызматчыларынын өргүүлөрүнүн графигин бекитүүгө;

- күн тартибин жана кызматтык мезгилдин регламентин белгилөөгө, ички тартипти сактоону талап кылууга, аткарылган милдеттерди жана сабактардын тизмесине ылайык өздүк курамдын кийиминин түрүн аныктоого;

- бөлүкчөлөрдү жайгашкан жерди, аны кайтарууну жана аларды коргоону, кароол жана ички кызматтарды контролдоону уюштурууга, алардын өтөлүшүн текшерүүгө;

- укук бузуулардын жана окуялардын алдын-алуу боюнча чараларды көрүүгө, ал эми алар жасалган учурда улук командирге (зардалга) баяндоого, аскер прокуроруна билдирүүгө, кызматтык иликтөө дайындоого; адамдардын өлүмүнө байланышкан же башка оор кесепеттерге алып келген кыйроолорду жана башка окуяларды, ошондой эле аскердик уставдарда аныкталган аскер кызматчыларынын ортосундагы өз ара мамилелердин эрежелери бузулган учурларды иликтөөгө жеке өзү катышууга;

- терроризмге каршы аракеттенүү боюнча иш-чараларды бригадада уюштурууга, бул максаттар үчүн бөлүнгөн күчтөрдү жана каражаттарды түздөн-түз жетектөөнү ишке ашырууга;

- аскердик даярдыктын, аскердик тартиптин жана ички ырааттуулуктун абалына талдоо жүргүзүүгө, айына кеминде бир жолу жыйынтыктарды чыгарууга жана аларды жакшыртуу боюнча чараларды көрүүгө;

- белгиленген корлорду кармап туруу, курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка материалдык каражаттарды сактоо, оң абалда күтүү боюнча чараларды көрүүгө, мезгил-мезгили менен алардын бар экендигин, абалын жана күжүрмөн даярдыгын текшерип турууга; жылына кеминде эки жолу курал-жаракты жана аскердик техниканы карап чыгууну өткөрүүгө, кароонун натыйжаларын бригада боюнча буйрукта жарыялоого;

- Кыргыз Республикасынын Президентин, Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн курамына кирген мамлекеттик органдардын, Кыргыз Республикасынын башка аскердик түзүлүштөрүнүн жана мамлекеттик органдарынын жетекчилерин жана анын орун басарларын, бригаданын командиринен улук болгон тикелей зардалдарды жана ущул Уставдын 59-пунктунда аныкталган тартипте инспекциялоо (текшерүү) жүргүзүүгө жетекчилик кылуу үчүн дайындалган адамдарды тосуп алууга, баяндама жасоого жана бригаданын аймагында коштоп жүрүүгө;

- курал-жарак аскердик техника жана ок-дары менен иш жүргүзүүдө, сабактарды, ок атууларды, машыгууларды жана жумуштарды жүргүзүүдө коопсуздуктун талаптарынын аткарылышына контролдукту жүзөгө ашырышына;

- аскер кызматчыларынын турмуш-тиричилигин жакшыртуу, алардын саламаттыгын сактоо жана чыңдоо боюнча чараларды көрүүгө, жумасына бөлүнгөн продуктылардын кандай бөлүнүшүн карап чыгууга жана бекитүүгө, тамак-аштын сапатына жана толук берилишине күн сайын контролдук жасоого, жума сайын жасалган тамак-аштын сапатын жеке өзү текшерүүгө;

- материалдык жана акчалай каражаттардын мыйзамдуу жана үнөмдүү чыгымдалышын камсыз кылуу менен, бригаданын каржылык жана чарбалык ишине жетекчилик кылууга;

- казармалык-турак жай фондусунун, башка имараттардын жана курулуштардын, бригаданын аймагынын күтүлүшүнө жана туура пайдаланылышына, ошондой эле бригаданын өрттөн сакталышынын абалына көз салууга;

- бригада жайгашкан чөлкөмдө машыгууларды, күжүрмөн даярдыктын жана күндөлүк иштин башка иш-чараларын өткөрүүдө айлана-чөйрөнү коргоо жана жаратылыш ресурстарын сарамжал пайдалануу боюнча чараларды көрүүгө;

- кызмат адамдарын, ички текшерүү комиссияларын жана коомчулуктун өкүлдөрүн тартуу менен кызматтар боюнча аскердик мүлктүн, ошондой эле акчалай суммалыктар менен баалуулуктардын болушун пландуу жана капысынан текшерүүнү жеке өзү жүргүзүүгө; мамлекетке келтирилген материалдык зыян табылганда кызматтык иликтөө дайындоого жана ченемдик укуктук актыларда белгиленген компетенциясына ылайык күнөөлүү адамдарды жоопкерчиликке тартуу жөнүндө чечим кабыл алууга.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172, 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

92. Бригаданын командири окутуунун ар бир мезгили башталаардын алдында өзүнө регламенттөөгө укук берилген ушул Уставдын жана Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн гарнизондук жана кароол кызматтарынын Уставынын ошол жоболорун аткаруунун тартибин аныктаган кат жүзүндө буйрук берет (11-тиркеме).

Мындан тышкары бригаданын командири тизмектик бөлүк боюнча кат жүзүндөгү буйруктарды, ал эми зарылдыгына жараша күжүрмөн даярдык жана башка маселелер боюнча буйруктарды берет. Буйруктарга полктун командири жана штабдын зардалы кол коет.

Бригаданын командиринин орун басары

93. Бригаданын командиринин орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: күжүрмөн даярдык үчүн; аскердик тартипти жана ички ырааттуулукту кармап туруу үчүн, окуу-материалдык базаны түзүү, аны такай өркүндөтүү жана оң абалда күтүү үчүн; бригада машыккан адистерди даярдоо үчүн; спорттук, ойлоп табуучулук жана рационализатордук иш үчүн жооп берет. Ал бригаданын командирине баш ийип, анын биринчи орун басары жана бригаданын бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. Бригаданын командири жок болгондо ал анын милдеттерин аткарат.

Бригаданын командиринин орун басарынын кызматы штатта каралбаган аскердик бөлүктөрдө анын милдетин бригаданын штабынын зардалы аткарат.

94. Бригаданын командиринин орун басары күжүрмөн даярдыкты түздөн-түз уюштуруучу болуп эсептелет. Ал төмөндөгүлөргө милдетүү:

- күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыктын, бригаданын күжүрмөн даярдыгынын пландарын иштеп чыгууга жана аткарууга катышууга;

- офицерлер жана прапорщиктер менен сабактарды, ошондой эле кичи бөлүктөрү менен машыгууларды жана сабактарды өткөрүүгө;

- бригада дене тарбиясы жагынан даярдоого, спорттук иштерге жана спорт комплексин өнүктүрүүгө жетекчилик кылууга;

- бригада машыккан адистерди даярдоо боюнча иш-чараларды уюштурууга жана жеке өзү өткөрүүгө;

- бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү күжүрмөн даярдыкты уюштурууну жана анын абалын текшерүүгө, кичи бөлүктөрдүн командирлерине белгилүү болгон кемчиликтерди четтетүүдө, сабактарды уюштурууга жана өткөрүүгө жардам көрсөтүүгө;

- күжүрмөн окутууга, алдыңкы тажрыйбаны иликтөө, жалпылоо жана жайылтуу боюнча ишке жетекчилик кылууга;

- кичи бөлүктүн ар бир офицеринин, прапорщигинин жана старшинасынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча офицерлер менен такай иш жүргүзүүгө;

- аскердик кызматка кабыл алуу үчүн кандидаттарды, ошондой эле аскердик кесиптик билим берүү мекемелерине өтүү үчүн кандидаттарды тандап алууну жүзөгө ашырууга;

- окуу-материалдык базанын объектилерин жабдуу жана өркүндөтүү боюнча ишке жетекчилик кылууга, бригаданын кичи бөлүктөрүн материалдык каражаттар, күжүрмөн даярдык үчүн арналган окуу жана көрсөтмө куралдар менен өз убагында камсыз кылууга, алардын эсепке алынышына жана күтүлүшүнө көз салууга;

- сабактарды, ок атууларды жана машыгууларды жүргүзүүдө коопсуздуктун талаптарынын, Айлана чөйрөнү коргоонун нормаларынын жана эрежелеринин аткарылышын текшерүүгө;

- илимий методикалык иштерге, ошондой эле бригада ойлоп табуучулук жана рационализатордук боюнча комиссияга жетекчилик кылууга;

- жумасына кеминде бир жолу суткалык наряддын даярдыгын жана анын кызмат өтөшүн, ошондой эле бригада анын кичи бөлүктөрүндөгү ички тартиптин сакталышын текшерүүгө.

Бригаданын штабынын зардалы

95. Бригаданын штабынын зардалы тынчтык жана согуш мезгилинде: бригаданын кичи бөлүктөрүн башкарууну уюштуруу жана аны кармап туруу үчүн; бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы жана бригада тарабынан күжүрмөн милдеттердин ийгиликтүү аткарылышы үчүн; күжүрмөн даярдыкты пландаштыруу үчүн; бригаданы башкарууну камсыз кылуучу штабды жана кичи бөлүктөрдүн даярдыгы үчүн; бригада кароол жана ички кызматты уюштуруу үчүн; штабдын өздүк курамынын жана өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдүн тарбияланышы, аскердик тартибин жана моралдык-психологиялык абалы, алардын курал-жарак жана аскердик техника менен камсыз болушу үчүн; бригаданын өздүк курамын, курал-жарагын, аскердик техникасын жана ок-дарыларын эсепке алуунун абалы үчүн жооп берет. Бригаданын штабынын зардалы бригаданын командирине баш иет, анын биринчи орун басары жана бригаданын бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

Бригаданын командиринин чечимдерин турмушка ашырууда штабдын зардалы бригаданын командирине баш ийгендерге анын атынан буйрук берүүгө укуктуу. Берилген бардык алда канча маанилүү буйруктар жөнүндө штабдын зардалы бригаданын командирине баяндама жасайт.

96. Бригаданын штабынын зардалы төмөнкүлөргө милдеттүү:

- штабдын жумушун уюштурууга жана ага күн сайын жетекчилик кылууга, аскерлердин жана кызматтардын түрлөрүнүн зардалдарынын ишин макулдашууга;

- бригаданын кичи бөлүктөрүнүн чыныгы абалын жана күч-кудуретин такай билүүгө, ошондой эле аларга коюлган милдеттерди аткаруунун жүрүшүн контролдоого;

- бригада штабынын офицерлери менен сабак өткөрүүгө, батальондордун штабдарын жана бригаданы башкарууну камсыз кылуучу. кичи бөлүктөрдү даярдоого жетекчилик кылууга;

- бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгынын планын жана ядролук, химиялык жана биологиялык куралдардан коргонуу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана турмушка ашырууга, бригадада мобилизациялык ишине жетекчилик кылууга;

- бригаданын күжүрмөн даярдыгынын планын, бригаданын командирине түздөн-түз баш ийген кызмат адамдары жана штабдын офицерлери тарабынан кичи бөлүктөрдүн жана кызматтардын абалын текшерүү планын, бригаданын аскер кызматчыларынын өргүү графигин иштеп чыгууга, алардын аткарылышын контролдоого;

- ар бир офицердин жана прапорщиктин, ошондой эле штабдын жана өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдүн бардык сержанттарынын ишмердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча офицерлер менен такай иш жүргүзүүгө;

- бригадага келген толуктоолорду кичи бөлүктөр боюнча бөлүштүрүүгө;

- бригадада байланышты уюштурууга, байланыш каражаттарынын абалын жана күжүрмөн даярдыгын текшерүүгө, жашыруун башкаруу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана алардын аткарылышына контролдукту жүзөгө ашырууга, башкарууну автоматташтыруунун каражаттарын киргизүүгө;

- бригаданын командиринин жана улук командирлердин (зардалдардын) бардык буйруктарынын кичи бөлүктөргө жана кызматтарга чейин өз убагында жана туура жеткирилишин уюштурууга, ошондой эле алардын аткарылышын текшерүүгө; маанилүү буйруктарды жеке өзү берүүгө жана алардын аткарылышын текшерүүгө;

- бригаданын Күжүрмөн Туусунун жана ордендеринин, ошондой эле ардактуу тууларынын, белгилеринин, желекчелеринин жана алардын документтеринин туура сакталышын жана күтүлүшүн уюштурууга;

- бригадада кароол жана ички кызматтардын даярдыгын жана өтөлүшүн уюштурууга жана жумасына кеминде бир жолу текшерүүгө;

- нарядга турардын алдында бригада боюнча кезметчини, анын жардамчысын, текшерип өткөрүү пункту боюнча кезметчини жана бригаданын штабы боюнча кезметчини, ошондой эле иш сапарына кетип жаткан кичи бөлүктөрдүн командирлерин (командалардын зардалдарын) инструкциядан өткөрүүгө жана бул кичи бөлүктөрдүн (командалардын) бардык зарыл нерселер менен камсыз болушун текшерүүгө;

- бригадада адамдардын жана курал-жарактардын болушун, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын болушун жана алардын абалын такай билүүгө, ошондой эле аларды эсепке алууну күн сайын жетектөөгө;

- күжүрмөн даярдыктын эсебин алууга;

- бригаданын тарыхый формулярын жүргүзүүгө;

- курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын бар экендигин жана анын абалын, ошондой эле өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдөгү аларды сактоо тартибин уюштурууга жана жылына кеминде эки жолу текшерүүгө, сабактарда жана жумуштарда коопсуздуктун талаптарын сактоо боюнча аскер кызматчылары менен өткөн сабактардын сапатын контролдоого;

- жогору турган штабга зарыл болгон баяндамаларды өз убагында берүүгө;

- мамлекеттик сырларды коргоо жана маалыматтык. коопсуздукту камсыздоо боюнча ишти жеке өзү башкарууга, чечилүүчү тапшырмаларды жана жагдайдын шарттарын эске алуу менен, жашыруун маалыматтар чыгышы мүмкүн болгон каналдарды жабуу боюнча чараларды көрүүгө;

- террористтик коркунуч деңгээлдерине ылайык бригаданын өздүк курамынын аракеттери боюнча документтерди иштеп чыгууга жана алардын аткарылышын контролдоого.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын командиринин өздүк курам менен иш жүргүзүү боюнча орун басары

97. Бригаданын командиринин өздүк курамы менен иш жүргүзүү боюнча орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: өздүк курамды тарбиялоо, аскердик тартип, моралдык-психологиялык абал жана коомдук-мамлекеттик даярдык үчүн; аскер кызматчыларын, алардын үй-бүлө мүчөлөрүн жана жарандык өздүк курамды социалдык-укуктук коргоо боюнча жумуштардын таасирдүүлүгү үчүн; бригаданы социалдык-укуктук, маалымат, психологиялык жана маданий эс алуу жагынан камсыз кылуу үчүн жооп берет. Ал бригаданын командирине баш иет жана бригаданын бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

98. Бригаданын командиринин өздүк курам менен иш жүргүзүү боюнча орун басары төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгынын, күжүрмөн даярдыгынын пландарын иштеп чыгууга жана аткарылышын камсыз кылууга катышууга;

- ар бир аскер кызматчысынын улуттук жана психологиялык өзгөчөлүктөрүн, билим деңгээлин, динге мамилесин эске алуу менен өздүк курамды тарбиялоону уюштурууга жана өткөрүүгө; аскер кызматчыларында Ата мекенге, аскердик парзга жана Аскердик антка берилгендикти, аскердик жана моралдык-психологиялык жогорку сапаттарды калыптандырууга;

- аскердик тартипти жана укук тартибин чыңдоо, өздүк курамдын ичиндеги укук бузуулардын алдын-алуу, аскердик жамааттарды баш коштуруу; аскер кызматынын коопсуздук шарттарын камсыз кылуу боюнча айкын иш-чараларды өткөрүүнү жүзөгө ашыруу;

- бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү ар бир офицердин, прапорщиктин жана старшинанын ишкердик, моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө;

- аскердик кадрларды иликтөө, алардын аскердик-кесиптик квалификациясын жогорулатуу боюнча ишке катышууга;

- аскер кызматчыларынын маанайын, коомдук пикирин жана психологиялык абалын иликтөөгө, бригаданын өздүк курамынын жалпы моралдык психологиялык мүнөздөмөсүн түзүүгө, аскер жамааттарында адеп-ахлактык жагымдуу жагдайды кармап туруу боюнча чараларды ишке ашырууга;

- аскер кызматчыларына, алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө, жарандык өздүк курамга карата социалдык адилеттүүлүктү камсыз кылуу боюнча иш жүргүзүүгө, алардын муктаждыктарын жана сунуш талаптарын билүүгө, негизделген даттанууларды жана арыздарды өз убагында чечүүгө, ошондой эле бузулган укуктарды калыбына келтирүүгө карата чараларды көрүүгө;

- аскер кызматчыларына жана жарандык персоналга дүйнөдөгү жана турмуштагы окуялар, армиянын окуу-күжүрмөн иши жөнүндө маалымат берүүгө, өздүк курамга мамлекеттин ички жана тышкы саясатын, аскердик-саясий кырдаалды жана андан келип чыгуучу милдеттерди түшүндүрүүгө; өздүк курамдын коомдук-мамлекеттик даярдыгын уюштурууга; тарбия ишин жүргүзүүгө бөлүктөрдүн командирлерин окутууга;

- окуу процессин, күжүрмөн кезметчиликти (күжүрмөн кызматты) кароол жана ички кызматты моралдык-психологиялык жагынан камсыз кылууну уюштурууга;

- бригада иш жүргүзгөн Офицердик чогулуштун, аялдар кеңешинин, кесиптик бирлик уюмунун, кеңештердин жана комиссиялардын өз ара аракетин уюштурууга жана аларга иш жүзүндө жардам көрсөтүүгө;

- мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, жарандардын коомдук бирикмелери менен социалдык проблемаларды чечүү, өздүк курамды тарбиялоо, жаштарды аскердик кесипке багыттоону уюштуруу жана аскердик кызматты пропагандалоо максатында байланышты кармап туруу;

- аскер кызматчыларынын рухий жана маданий өнүгүшү үчүн шарттарды түзүүгө, өздүк курамдын эс алуусун уюштурууга;

- тарбиялоо ишинин процессинде техникалык каражаттарды жана маданий-эс алууга тиешелүү мүлктөрдү туура пайдалануу, мезгилдүү басылмалардын жана почта жөнөтүүлөрүнүн өз убагында жеткирилишин жана өздүк курамга тапшырылышын контролдоого;

- бригадада укук бузууларды, окуяларды жана тартиптик жоруктарды эсепке алууга;

- өздүк курамдын аскердик тартипти жана моралдык-психологиялык абал жөнүндө бригаданын командирине өз убагында баяндама жасоого.

(Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82, 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

Бригаданын командиринин курал-жарак боюнча (инженердик-авиациялык кызмат) орун басары-техникалык бөлүктүн зардалы

99. Бригаданын командиринин курал-жарак (инженердик-авиациялык кызмат) - боюнча орун басары - техникалык бөлүктүн зардалы тынчтык жана согуш мезгилинде: бригаданы техникалык жагынан камсыз кылуу үчүн; курал-жарактын жана аскердик техниканын өзүнө баш ийген кызматтар боюнча техникалык абалы, туура пайдаланылышы, оңдолушу жана эвакуацияланышы жана алар менен кичи бөлүктөрдүн (авиациядан башка) камсыз кылынышы үчүн; кампалардагы курал-жарактардын жана ок-дарылардын сакталышы үчүн, ошондой эле техникалык позициялардын атайын курулуштарынын, өзүнө баш ийген кампалардын, парктардын (самолеттор, вертолеттор токтоочу жерлердин) абалы жана аларда ички кызматты уюштуруунун абалы үчүн; бригаданын өздүк курамынын техникалык даярдыгы үчүн; өзүнө тикелей баш ийген кичи бөлүктөрдүн жана кызматтардын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы үчүн; алардагы өздүк курамдын күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы үчүн жооп берет. Ал бригаданын командирине баш иет жана бригаданын бүткүл курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

100. Бригаданын командиринин курал-жарак (инженердик-авиациялык кызмат) орун басары - техникалык бөлүктүн зардалы төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыктын, күжүрмөн даярдыктын пландарын иштеп чыгууга катышууга жана алардын өз адистиги боюнча аткарылышын уюштурууга;

- өзүнө баш ийген кичи бөлүктөрдүн жана кызматтардын күжүрмөн даярдыгына жана ишине жетекчилик кылууга;

- өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдөгү жана кызматтардагы ар бир офицердин, прапорщиктин жана сержанттын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча алар менен такай иш жүргүзүүгө;

- бригаданын өздүк курамын техникалык жагынан даярдоого жетекчилик кылууга, бригаданын офицерлери жана прапорщиктери менен айдоо, курал-жаракты, аскердик техниканы жана ок-дарыларды иликтөө, техникалык жагынан камсыз кылууну уюштуруу жана жүзөгө ашыруу боюнча сабактарды, ошондой эле техникалык адистиктер боюнча машыккан адистерди даярдоо боюнча иш-чараларды өткөрүүгө;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдаланууну, оңдоону жана эвакуациялоону алардын ар дайым оң болушун камсыз кылуу менен уюштурууга;

- өздүк курамдын курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдалануунун, оңдоонун жана эвакуациялоонун эрежелерин билишин системалуу текшерүүгө;

- кичи бөлүктөрдөгү күйүүчү, майлоочу материалдарды жана атайын суюктуктарды туура колдонууга жана үнөмдүү чыгымдоого көз салууга;

- жылына кеминде эки жолу курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын абалын текшерип турууга жана жылына эки жолу ок атуучу куралды текшерүүнү уюштурууга, мында күндөлүк колдонулуучу ок атуучу курал номери боюнча текшерилет; текшерүүлөрдүн натыйжаларын актыларда жана буйруктарда чагылдырууга;

- техникалык позицияларда, парктарда өзүнө баш ийген кампаларда атайын курулуштарды жабдуу, аларды жаратылышты коргоочу жабдуулар, коргоо техникалык каражаттар менен жабдуу, өрткө карата иш-чараларды аткаруу боюнча жумуштарга жетекчилик кылууга;

- парктарда ички кызматты өтөөнү уюштурууга жана контролдоого; парк боюнча кезметчини нарядга турардын алдында инструкциядан өткөрүүгө;

- запастык тетиктерди, паркка керектүү жабдууларды жана башка аскердик-техникалык мүлктү өз убагында талап кылууга, аларды алууну, сактоону, бригаданын кичи бөлүктөрүнө берүүнү жана туура пайдаланууну уюштурууга;

- курал-жарак жана аскердик техника менен болгон окуялардын алдын алуу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана жүргүзүүгө, алардын себептерине талдоо жүргүзүүгө; курал-жаракты жана аскердик техниканы даярдоодо жана пайдаланууда коопсуздуктун талаптарын камсыз кылуу боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө;

- бригаданын курал-жарагын жана аскердик техникасынын түзүлүшүн жана аларды пайдалануунун эрежелерин, алардын болушун жана техникалык абалын билүүгө; белгиленген эсепке алууну жана отчеттуулукту жүргүзүүнү уюштурууга жана контролдоого;

- ок-дарылардын жана мото ресурстардын чыгымдалышынын лимитин пайдалануунун натыйжалары жөнүндө бригаданын командирине ай сайын баяндама жасап турууга;

- танкодромду жана автодромду жабдуу жана өркүндөтүү боюнча, окуу-машыгуу каражаттарын оңдоо жана тейлөө боюнча, ошондой эле окуу-материалдык базаны, техникалык даярдыкты өркүндөтүү жана сактоо боюнча жумуштарга жетекчилик кылууга.

Командирдин курал-жарак боюнча орун басары штатта каралбаган аскердик бөлүктө анын милдеттерин автомобиль кызматынын зардалы же аскер бөлүгүнүн техникалык кызматынын биринин зардалы аткарат. Ал аскердик бөлүктүн командирине баш иет жана өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдүн жана кызматтардын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

Бригаданын командиринин оорук боюнча орун басары

101. Бригаданын командиринин оорук боюнча орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: бригаданын кичи бөлүктөрүнө баш ийген кызматтар боюнча материалдык жана техникалык жагынан камсыз кылуу үчүн; материалдык каражаттардын бардык түрлөрүн жана сууну ташып келүү үчүн; өзүнө баш ийген кампалардын абалы үчүн; бригаданын өздүк курамын соода, турмуш-тиричилик жагынан камсыз кылуу үчүн; казармалык-турак жай фондусун күтүү үчүн; өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүмдөр менен кызматтардын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы үчүн, аларды курал-жарак жана аскердик техника менен жабдуу үчүн, алардагы өздүк курамдын күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы үчүн; бригада өрттөн сактоонун абалы үчүн; айлана-чөйрөнү коргоо эрежелеринин сакталышы үчүн жооп берет. Ал бригаданын командирине баш иет жана бригаданын бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

102. Бригаданын командиринин оорук боюнча орун басары төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгынын, күжүрмөн даярдыгынын пландарын иштеп чыгууга катышууга жана алардын аткарылышын өзүнүн кесиби боюнча уюштурууга;

- өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдүн жана кызматтардын ар бир офицеринин, прапорщигинин жана сержантынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыгын өркүндөтүү боюнча алар менен такай иш жүргүзүүгө;

- бригаданын офицерлери, прапорщиктери менен - ооруктук камсыздоону уюштуруу жана аскердик чарбаны жүргүзүү боюнча, ал эми бөлүктөрдүн старшиналары менен - роталык чарбаны жүргүзүү боюнча сабактарды өткөрүүгө;

- бригаданын кичи бөлүктөрүн өзүнө баш ийген кызматтар боюнча өз убагында камсыз кылууну жана өздүк курамды сапаттуу тамак-аш менен камсыз кылууну уюштурууга, материалдык каражаттардын белгиленген ченемдеринин ар бир аскер кызматчысына жеткирилишине текшерүүгө;

- жылына кеминде эки жолу бригаданын кампаларындагы жана кичи бөлүктөрүндөгү материалдык каражаттардын болушун жана абалын текшерүү актысын жазуу менен жыл сайын текшерип чыгууга, бүткүл мүлктү жана кызматтар боюнча техниканы инвентаризациялоо өткөрүүгө;

- күйүүчү, майлоочу материалдардын жана атайын суюктуктардын сапатына, туура колдонулушуна жана үнөмдүү чыгымдалышына жана алар менен иш жүргүзүүдө коопсуздуктун талаптарынын аткарылышына контролдукту жүзөгө ашырышына, ошондой эле бригаданын командирине аларды чыгымдоонун лимиттеринин пайдаланылышынын натыйжаларын ай сайын баяндап турууга;

- өзүнө баш ийген кичи бөлүктөрдөгү жана кызматтардагы аскердик техниканын болушун жана абалын билүүгө, анын туура пайдаланылышын, өз убагында тейленилишин, оңдонулушун жана эвакуацияланылышын камсыз кылууга;

- ашкана боюнча кезметчини нарядга турардын алдында инструкциядан өткөрүүгө;

- бригаданын кичи бөлүктөрүнө материалдык каражаттардын бардык түрлөрүн алып келүүнү, суу менен камсыз кылууну, ошондой эле жүктөп-түшүрүү жумуштарын механизациялаштырууну уюштурууга; ташып келүүчү автомобиль транспортунун ишин пландаштырууга жана анын туура жана натыйжалуу пайдаланылышына контролдукту жүзөгө ашырышууга;

- темир жол (аба жана суу) транспорту менен жеткирилген материалдык каражаттардын өз убагында түшүрүлүшүн жана ташылып кетишин уюштурууга;

- бригаданын ооругунун окуу-материалдык базасын, баш ийген кампалардын жабдылышы жана өркүндөтүлүшү жана аларды кайтаруунун техникалык каражаттары менен жабдылышы боюнча жумуштарга жетекчилик кылууга;

- бардык турак жай жана турак жай эмес имараттардын, суу түтүктөрүнүн, канализациялардын тармактарынын жана курулуштарынын, казармалык шаймандардын жана эмеректин туура пайдаланылышын жана өз убагында оңдолушун, казармалык турак жай фондусун кышка карата өз убагында даярдоону, бригаданы жайгаштырууга бөлүнгөн аймакты, ал жерге келүүчү автомобиль жолдорун, ошондой эле бригаданын өрттөн сакталышын тартиби менен күтүүгө (16-тиркеме); бригаданын объектилерин өрт кабарлагычынын каражаттары менен жабдууга; айлана-чөйрөнү коргоо жана жаратылыш ресурстарын сарамжал пайдалануу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана алардын аткарылышын текшерүүгө;

- бригаданын көмөкчү чарбасына жетекчилик кылууга;

- бригаданын өздүк курамынын сырткы турпаты жөнүндө такай камкордук көрүүгө, кийим-кечекти өз убагында берүүнү, аны ылайыктап берүүнү жана оңдоону уюштурууга;

- бригаданын кичи бөлүктөрүн мончо, кир жуу жагынан тейлөөнү уюштурууга;

- экономикалык иш боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана аларды өткөрүүнү уюштурууга;

- оңдоо-курулуш жумуштарын аткарууга жана баш ийген кызматтар боюнча техниканы пайдаланууда коопсуздукту камсыз кылууга;

- белгиленген эсептүүлүктү жана отчеттуулукту уюштурууга жана анын жүргүзүлүшүнө контролдук жүргүзүүгө;

- материалдык каражаттардын запастарын түзүүгө жана сактоого контролду жүргүзүүгө.

(Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын артиллериясынын зардалы

103. Бригаданын артиллериясынын зардалы тынчтык жана согуш мезгилинде:

- бригаданын бүткүл артиллериялык кичи бөлүктөрүнүн күжүрмөн колдонулушу үчүн; бригаданын өздүк курамын өз адистигинде даярдоо үчүн; артиллериялык кичи бөлүктөрдүн күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы, аскердик тартиби жана алардын өздүк курамынын моралдык-психологиялык абалы үчүн; бригаданын артиллериялык кичи бөлүктөрүн курал-жарак жана аскердик техника менен толуктоо, аларды туура пайдалануу жана өзүнө тикелей баш ийген кичи бөлүктөрдө оңдоо, ошондой эле өз адистиги боюнча окуу-материалдык базанын абалы үчүн жооп берет. Ал бригаданын командирине баш иет жана бригаданын артиллериялык кичи бөлүктөрүнүн өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

104. Бригаданын артиллериясынын зардалы төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгынын, күжүрмөн даярдыгынын пландарын иштеп чыгууга катышууга жана алардын өз адистиги боюнча аткарылышын уюштурууга;

- бригада артиллериялык кичи бөлүктөрдүн күжүрмөн даярдыгына, ошондой эле батальондук артиллериялык кичи бөлүктөрдүн өз адистиги боюнча даярдалышына жетекчилик кылууга;

- бригаданын офицерлерин жана прапорщиктерин артиллерияны согушта колдонуу боюнча даярдоого, ошондой эле бригаданын артиллериялык кичи бөлүктөрү менен өз адистиги боюнча машыгууларды жана сабактарды өткөрүүгө;

- бригаданын артиллериялык кичи бөлүктөрүнүн замбиректеринин (топтун, бөлүмдүн) командиринин, анын ичинде ар бир офицеринин, прапорщигинин жана сержантынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо боюнча алар менен такай жекече иш алып барууга;

- окуу-материалдык базанын жабдууларына өз адистиги боюна жетекчилик кылууга;

- бригаданын артиллериялык кичи бөлүктөрүндө курал-жарактарды жана ок-дарыларды сактоодо жана тейлөөдө өрт коопсуздугунун талаптарынын аткарылышы үчүн контролдуктун жүзөгө ашырылышына;

- жылына кеминде эки жолу бригаданын артиллериялык кичи бөлүктөрүндө курал-жарактын, ок-дарылардын техникалык абалын, толуктугун жана эсепке алынышын жана алардын сакталышынын тартибин текшерип турууга;

- өзүнө баш ийгендерге ок атуу, машыгуу жүргүзүүдө, техника менен сабактарды жана жумуштарды өткөрүүдө коопсуздуктун талаптарын жеткирүүгө жана алардын аткарылышына жетишүүгө.

Бригаданын абадан кол салуудан коргонуу боюнча зардалы - дивизиондун командири

105. Бригаданын абадан кол салуудан коргонуу боюнча зардалы - дивизиондун командири тынчтык жана согуш мезгилинде: бригаданын абадан кол салуудан коргонуучу бардык каражаттарынын согушта колдонулушу үчүн; абадан кол салуудан коргоо боюнча кичи бөлүктөрдүн курал-жарак жана аскердик техника менен толукталышы үчүн; бригаданын өздүк курамын даярдоо жана окуу материалдык базасынын өз адистиги боюнча абалы үчүн жооп берет. Ал бригаданын командирине баш ийген жана бригаданын абадан кол салуудан коргонуу боюнча кичи бөлүктөрүнүн жеке курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

106. Бригаданын абадан кол салуудан коргонуу боюнча зардалы - дивизиондун командири төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгынын, күжүрмөн даярдыгынын пландарын иштеп чыгууга катышууга жана алардын өз адистиги боюнча аткарылышын уюштурууга;

- бригаданын кичи бөлүктөрүнүн өз адистиги боюнча даярдалышына жетекчилик кылууга;

- бригаданын офицерлери менен прапорщиктеринин абадан кол салуудан коргонуу боюнча даярдыкты жүргүзүүгө;

- окуу-материалдык базанын жабдууларына өз адистиги боюнча жетекчилик кылууга.

Өзүнө баш ийген дивизионго карата алганда ал өзүнүн милдеттерин ушул Уставдын 126 жана 127-пункттарына ылайык аткарат. (Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын кызмат зардалы

107. Бригаданын кызмат зардалы (107-109-пункттардын жоболорун бригаданын кызматтарынын бардык зардалдары, бригаданын чалгындоо зардалы, байланыш зардалы жана дене тарбиясы жана спорт боюнча зардалы жетекчиликке алат) тынчтык жана согуш мезгилинде: бригаданын күжүрмөн (техникалык, ооруктук) камсыз болушунун тиешелүү түрү үчүн; бригаданын кичи бөлүктөрүнүн өз адистиги боюнча даярдалышы үчүн; бригаданын курал-жарак, аскердик техника жана өз кызматы боюнча башка материалдык каражаттар менен камсыз кылынышы, алардын туура пайдаланылышы жана тартип менен жана оң абалда күтүлүшү үчүн; өзүнө баш ийген кичи бөлүктөрдүн жана кызматтардын күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы жана абалы үчүн алардын өздүк курамынын күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик дисциплинасы жана моралдык-психологиялык абалы үчүн, баш ийген кичи бөлүктөрдүн кызмат объектилеринде айлана-чөйрөнү коргоо эрежелеринин сакталышы, алардын өрттөн сактоо жана санитардык абалы үчүн; окуу-материалдык базасынын өз адистиги боюнча абалы үчүн жооп берет.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

108. Бригаданын кызмат зардалы төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыктын, күжүрмөн даярдыктын пландарын иштеп чыгууга катышууга жана алардын өз адистиги боюнча аткарылышын уюштурууга;

- өзүнө баш ийген кичи бөлүктөрдөгү жана кызматтардагы кызматтардын ишине жана күжүрмөн даярдыкка жетекчилик кылууга, аларда ички тартипти кармап турууга;

- өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдөгү жана кызматтардагы ар бир офицердин, прапорщиктин жана сержанттын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо боюнча алар менен жеке иш алып барууга;

- бригаданын офицерлери, прапорщиктери жана кичи бөлүктөрү менен өз адистиги боюнча сабактарды өткөрүүгө, тиешелүү адистерди даярдоо боюнча иш-чараларды жүзөгө ашырууга;

- курал-жарактын, аскердик техниканын жана өз кызматы боюнча башка материалдык каражаттардын болушун, абалын, ошондой эле түзүлүшүн жана пайдалануунун (колдонуунун) эрежелерин билүүгө; курал-жаракты жана аскердик техниканы жабдууларды жана өзүнө баш ийген кичине бөлүмдөр менен кызматтардын мүлкүн метрологиялык жагынан камсыз кылуу боюнча иш-чараларды өз убагында жүргүзүүгө; өзүнө баш ийген кампанын, курал-жарактын жана кичи бөлүктүн токтоочу жайда турган техникасын жабдуу жана ишенимдүү коргоону уюштуруу боюнча чараларды көрүүгө;

- бригаданын кичи бөлүктөрүндө жана кампаларында өз кызматы боюнча курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка каражаттардын оң абалда болушуна көз салууга, алардын туура пайдаланылышын (колдонулушун) уюштурууга жана мында коопсуздуктун талаптарынын аткарылышын камсыз кылууга;

- күйүүчү жана майлоочу материалдардын курал-жарактын жана кызматтардын аскердик техникасынын үнөмдүү чыгымдалышы жана туура колдонулушу үчүн контролдукту жүзөгө ашырууга;

- белгиленген эсептүүлүктү жана отчеттуулукту жүргүзүүгө, бригаданын кичи бөлүктөрү жана кампалары менен ай сайын эсептик маалыматтарды текшерүүнү өткөрүүгө; курал-жаракка, аскердик техникага жана өз кызматы боюнча башка материалдык каражаттарга өз убагында өтүнмөлөрдү берүүгө, аларды алууну, сактоону кичи бөлүккө берүүнү жана кол тийгис корду өз убагында жаңылап (жаңыртып) турууга;

- бригада курал-жаракты жана аскердик техниканы (мүлктү) өзүнүн кызматы боюнча оңдоону уюштурууга, аны өткөрүүнүн сапатына жана мөөнөттөрүнө текшерүүгө, өз күчү менен оңдолушу мүмкүн болбогон курал-жаракты жана аскердик техниканы (мүлктү) оңдоого берүүнү өз убагында жүргүзүүгө;

- бригадага келип түшкөн жана бригада жөнөтүлгөн курал-жаракты жана аскердик техниканы өз кызматы боюнча карап чыгууга;

- курал-жарак, аскердик техника жана башка материалдык каражаттар менен болгон окуялардын алдын алуу боюнча өз кызматы боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө, мындай окуялардын себептерин аныктоого жана аларды четтетүү боюнча иш-чаралары жүргүзүүгө; өзүнө баш ийген кичи бөлүмдө жана кызматта өрт коопсуздугунун талаптарынын аткарылышына контролдук жүргүзүүгө, аларда айлана-чөйрөнү коргоо боюнча иш-чараларга жетекчилик кылууга;

- рационализатордук жана ойлоп табуучулук ишине катышууга, аны баш ийген кичи бөлүмдө жана кызматта уюштурууга;

- бригаданын командири тарабынан бекилген графикке ылайык, күжүрмөн кезметчиликтин жана суткалык наряд кызматтын жүрүшүн текшерүүгө;

- өзүнүн адистиги боюнча окуу-материалдык базанын жабдууларына жетекчилик кылууга.

109. Бригаданын кызмат зардалы өзүнүн адистиги боюнча:

- кичи бөлүктөрдүн командирлерине өздүк курамды күжүрмөн даярдоо жана курал-жаракты, аскердик техника менен башка материалдык каражаттарды пайдалануу (колдонуу) жана тейлөө боюнча көрсөтмөлөрдү жана сунуштарды берүүгө;

- курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын болушун жана абалын капысынан текшерүүнү жүргүзүүгө;

- окуяларга же катардан чыгууга алып келиши мүмкүн болгон кемчиликтер табылганда, ошондой эле коопсуздуктун талаптары аткарылбаганда курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдаланууну токтотууга укуктуу.

Табылган бардык кемчиликтер жана аларды четтетүү үчүн көрүлгөн чаралар жөнүндө кызмат зардалы өзүнүн түздөн-түз зардалына токтоосуз баяндама жасоого милдеттүү.

Бригаданын инженердик кызматынын зардалы

110. Бригаданын инженердик кызматынын зардалы бригаданын командирине баш иет жана бригаданын инженердик-сапердук кичи бөлүмүнүн өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданы душмандын ядролук, химиялык жана биологиялык куралынан коргоо боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга катышууга;

- жылына кеминде эки жолу бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү жана кампаларындагы инженердик курал-жарак каражаттарынын болушун жана техникалык абалын текшерүүнү жүргүзүүгө; жыл сайын аларды санактан өткөрүүнү жүргүзүүгө милдеттүү.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданы радиациялык, химиялык жана биологиялык жагынан коргоо кызматынын зардалы

111. Бригаданы радиациялык, химиялык жана биологиялык жагынан коргоо кызматынын зардалы бригаданын командирине баш иет жана бригаданы радиациялык, химиялык жана биологиялык жагынан коргоо боюнча кичи бөлүктүн өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча иретинде ал бригада радиациялык коопсуздук боюнча иш-чараларды аткарууга жооп берет жана:

- радиациялык, химиялык, биологиялык чалгындоо жана байкоо жүргүзүү үчүн арналган химиялык нускоочуларды жана кичи бөлүктөрдү (бөлүкчөлөрдү, экипаждарды, расчетторду) даярдоону уюштурууга;

- бригаданы ядролук, химиялык жана биологиялык куралдан коргоо боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга катышууга, өз кызматы боюнча алардын аткарылышын уюштурууга, радиациялык коопсуздукту камсыз кылуу боюнча иш-чараларды өткөрүүгө, бригада дислокацияланган жана согуштук аракеттерди жүргүзгөн чөлкөмдөгү жердин үстүнкү катмарындагы метеорологиялык жагдайды билүүгө;

- жылына кеминде эки жолу бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү жана кампалардагы курал-жарактардын жана радиациялык, химиялык жана биологиялык жагынан коргоо каржаттарынын болушун жана техникалык абалын текшерүүнү жүргүзүүгө милдеттүү.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын медициналык кызматынын зардалы

112. Бригаданын медициналык кызматынын зардалы бригаданын командирине баш иет жана бригаданын медициналык кызматынын зардалынын тикелей курамы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданы ядролук, химиялык жана биологиялык куралдан коргоо боюнча иш-чараларды, ошондой эле бригада дислокацияланган чөлкөмдө жайгашкан өтө коркунучтуу объектилерде кыйроо болгон учурлардагы иш-чараларды иштеп чыгууга катышууга;

- дарылоо-алдын алуу жана медициналык кызматка жүктөлгөн жугуштуу оорулууларга каршы иш-чараларды өткөрүүгө; өздүк курамдын окуу-күжүрмөн ишинин коопсуздугун камсыз кылуучу шарттардын абалын иликтөөгө жана аны жайгаштыруунун, тамактандыруунун, суу менен камсыз кылуунун, мончо, кир жуу боюнча тейлөөнүн белгиленген санитардык ченемдеринин аткарылышына көз салууга;

- өздүк курамды медициналык текшерүүдөн өткөрүүнү уюштурууга, амбулаториялык кабыл алууларга катышууга, бригаданын медициналык пунктунда болгон жана дарылоо мекемелерине жөнөтүлүп жаткан оорулууларды карап чыгууга; бригаданын медициналык пунктуна жаткырылган оорулуулардын абалын билүүгө жана алардын дарыланышына контролдук жүргүзүүгө; башка дарылоо мекемелерине жаткырылган оорулуулардын абалын билүүгө, мезгил-мезгили менен аларга барып турууга;

- күжүрмөн даярдык боюнча сабактарда, ошондой эле спорттук иш-чараларды өткөрүүдө бригаданын өздүк курамын медициналык жагынан камсыз кылууну уюштурууга;

- бригаданын өздүк курамынын дене тарбиялык курамына медициналык контролдукту жүзөгө ашырууга жана дене тарбиясы жана спорт боюнча зардал менен биргелешип өздүк курамдын ден соолугун чыңдоо жана дене тарбиясы жагынан өнүктүрүү боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга;

- өздүк курамдын аскердик-медициналык даярдыгын уюштурууга; бригаданын командиринин тарбиялоо иштери боюнча орун басары менен чогуу аракеттенип аскер кызматчыларынын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн арасында медициналык билимдерди жана сергек жашоо образын пропагандалоону жүзөгө ашырууга;

- тамактануу режимин иштеп чыгууга жана продуктыларды бөлүштүрүүнү түзүүгө катышууга; өздүк курамдын тамак-ашынын сапатына жана суунун сапатынын жогору болушуна системалуу түрдө медициналык контролду жүзөгө ашырууга;

- өнөкөт оорулуу адамдарга медициналык байкоону такай жүргүзүүгө, алардын саламаттыгын чыңдоо боюнча сунуштарды берүүгө, алардын аткарылышын кичи бөлүктөрдүн командирлерине билдирүүгө жана контролдоого; бригаданын командирине диетикалык жана кошумча тамак-ашка муктаж болгон солдаттар менен сержанттарга карата медициналык корутунду берүүгө;

- кичи бөлүктөрдүн командирлери жана алардын тарбиялоо иштери боюнча орун басарлары, бригаданын аскердик психологу менен биргелешип дене түзүлүшү жана психикалык жагынан өнүгүшүндө кемчиликтери бар, аракечтикке, токсикоманияга жана баңги заттарды керектөөгө шыктуу аскер кызматчыларын аныктоого, аларды дарылоо боюнча чараларды көрүүгө;

- бригада жайгашкан чөлкөмдүн, ашканалардын, турак жай имараттарынын жана чарбалык кызматтардын санитардык абалына контролдук жүргүзүүгө; өздүк курамдын мончодо жуунушуна, ага ич кийимдин жана шейшептин, сүлгүлөрдүн, байпактардын жана чулгоолордун өз убагында алмаштырылышына контролдукту жүзөгө ашырышына;

- бригаданын өздүк курамынын дартына талдоо берүүгө, дарттын алдын алуу жана санитардык абалды жакшыртуу боюнча сунуштар менен бирге талдоонун маалыматтарын бригаданын командирине ай сайын баяндап турууга; бригаданын эпидемиялык абалына таасир тийгизиши мүмкүн болгон жугуштуу оорулар же окуялар жөнүндө жана мертинүүнүн кесепетинен госпиталга жаткырылган ар бир аскер кызматчысы жөнүндө бригаданын командирине токтоосуз баяндама жасоого;

- медикаменттердин, биринчи кезекте уулуу жана баңгилик заттар менен препараттардын эсепке алынышын жана сакталышын уюштурууга, медицинилык мүлктүн багыты жок пайдаланылышына жол бербөөгө.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын каржы кызматынын зардалы

113. Бригаданын каржы кызматынын зардалы бригаданын командирине баш иет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга карата кошумча түрдө ал бригаданын каржылык жагынан камсыз кылынышы, анын каржылык чарбасынын абалы үчүн жооп берет жана:

- бригаданын каржы чарбасын уюштурууга жана алып барууга; акчалай каражаттарды пландаштырууну, талап кылууну, каржылык эсептин жана отчеттуулуктун тактыгын камсыз кылууга; бригаданын командиринин орун басарлары жана кызматтардын зардалдары менен биргелешип алдыдагы мезгилге акчалай каражаттардын чыгымдалышынын сметасын түзүүгө жана бригаданын командиринин бекитүүсүнө берүүгө; өздүк курамды акчалай каражаттар менен өз убагында канааттандырып турууга;

- акчалай каражаттардын чыгымдалышына, бригаданын кызмат адамдары тарабынан каржылык тартиптин сакталышына, жоготуулар, жетпей калуулар, уурдоолор, материалдык жана акчалай каражаттарды мыйзамсыз чыгымдоо аркылуу мамлекетке келтирилген зыяндын өз убагында жана толук толтурулушуна контролдукту жүзөгө ашырууга; бригаданын отчет берүүчү адамдарын текшерүүгө;

- акчалай документтердин, ишенип берилген акчалай каражаттардын жана баалуулуктардын сакталышын камсыз кылууга; акчалай суммалардын жана баалуулуктардын болушун эсепке алуунун маалыматтары менен күн сайын текшерип турууга милдеттүү;

- эсепке алуу документтерин өз убагында тариздөөгө, материалдык каражаттардын, курал-жарактардын жана аскердик техниканын болушуна жана кыймылына, ошондой эле аларды эсептен чыгарууга контролду жүзөгө ашырууга. Айкындалган бузуулар жөнүндө бригаданын командирине билдирүүгө;

- кеминде жарым жылда бир жолу кызматтардын эсепке алуу маалыматтарын бухгалтердик эсепке алуунун маалыматтары менен салыштырып текшерүүгө;

- келишимдердин жана макулдашуулардын долбоорлорун жеке өзү кароого жана макулдашууга.

(Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82, 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

1131. Бригаданын квартира-эксплуатация кызматынын зардалы бригаданын командиринин оорук боюнча орун басарына баш иет жана бригаданын квартира-эксплуатация кызматынын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп саналат.

Ал төмөнкүлөргө милдеттүү:

- бардык турак жай жана турак жай эмес имараттарды, суу түтүк-канализациялык тармактарды жана курулмаларды, казармалык шаймандарды жана эмеректерди туура иштетүүнү жана өз убагында оңдоону, казармалык-турак жай фондун, коммуналдык курулмаларды жана жабдууларды күз-кыш мезгилине даярдоону, бригаданы жайгаштырыш үчүн бөлүнгөн аймакты, ошондой эле суу булактарын, аба жана кабелдик электр тармактарын, жылуулук жана газ менен камсыздоонун тышкы тармактарын өз калыбында кармап-күтүүнү уюштурууга;

- бөлүктөрдү батир мүлктөрү жана отун-энергетикалык ресурстар менен камсыз кылуу жана бөлүштүрүү планын түзүүгө;

- бригаданын отун-энергетикалык ресурстарга, сууга, акчалай жана материалдык каражаттарга болгон керектөөсүн билүүгө, алардын туура жана үнөмдүү чыгымдалышын камсыз кылууга;

- жер участокторунун Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык пайдаланылышына көз салууга;

- кеминде бир айда бир жолу квартира-эксплуатация кызматынын бөлүктөрдөгү жана бригаданын кампасындагы мүлкүнүн болушун жана абалын текшерүүгө;

- квартира-эксплуатация кызматынын казармалык-турак жай фондун, коммуналдык курулмаларын жана жабдууларын, жер участокторун инвентаризациялоону жана паспорттоштурууну жүргүзүүгө;

- казармалык-турак жай фондун, коммуналдык курулмаларды жана жабдууларды иштетүү үчүн өздүк курамды тандоону жүзөгө ашырууга.

Штатында квартира-эксплуатация кызматынын зардалынын кызмат орду каралбаган бригадаларда (батальондордо), анын милдеттери бригаданын (батальондун) командиринин оорук (материалдык-техникалык камсыздоо) боюнча орун басарына жүктөлөт. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын дене тарбия жана спорт боюнча зардалы

114. Бригаданын дене тарбия жана спорт боюнча зардалы бригаданын командиринин орун басарына баш иет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал дене тарбиясы жана спортту уюштуруу үчүн жооп берет жана төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- кичи бөлүктөрдөгү дене тарбиясына жана спорттук иш-чараларга күн сайын контролдук жүргүзүүгө жана бригаданын өздүк курамынын жеке өнүгүшүнө көз салууга;

- бригаданын кичи бөлүктөрүнүн командирине дене тарбия көнүгүүлөрүн жана дене тарбиясы жана спорт боюнча сабактарды өткөрүүнү уюштурууга жана анын методикасы боюнча жардам көрсөтүүгө;

- кичи бөлүктөрдүн штаттан тышкаркы спорттук уюштуруучуларын даярдоону жүзөгө ашырууга, алардын ишин багыттоого жана ага контролдук жүргүзүүгө;

- бригаданын спорттук ишинин планын иштеп чыгууга, бригаданын спорттук мелдештерин, спорттук майрамдарды жана башка спорттук иш-чараларды уюштурууга жана өткөрүүгө, бригаданын спорттук командаларына талапкерлерди тандап алууга жана алардын машыгуусуна жетекчилик кылууга;

- бригаданын медициналык кызматынын зардалы менен биргелешип бригаданын өздүк курамынын дене түзүлүшү жагынан өнүгүшүн жана ден соолугунун абалын жакшыртуу, дене тарбиясы жана спорт боюнча сабактарда мертинүүнүн алдын алуу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана аларды турмушка ашырууга катышууга;

- бригаданын аскер кызматчыларына спорттук наамдарды, разряддарды, судьялык категорияларды ыйгаруу жана аларды спорттук төш белгилери менен сыйлоо үчүн документтерди жазууга; бригаданын дене тарбиясы жана спорт боюнча натыйжаларынын эсебин алууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын чалгындоо боюнча зардалы

115. Бригаданын чалгындоо боюнча зардалы бригаданын штабынын зардалына баш иет жана бригаданын чалгындоочу кичи бөлүмүнүн өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- каршы турган Куралдуу Күчтөрдүн топтолушун, бригаданын аракеттеринин мүмкүн болуучу багытын, анын күжүрмөн жана сандык курамын, бирикмелердин, бөлүктөрдүн жана кичи бөлүктөрдүн уюштуруу-штаттык структурасын, бөлүктөрүн жана кичи бөлүктөрүн, алардын курал-жарагын жана аскердик техникасын, аракеттеринин тактикасын билүүгө;

- душман жана ал жайгашкан жер жөнүндө маалыматтарды чогултууга, талдоо жүргүзүүгө, жалпылоого жана өз убагында бригаданын командирине баяндап турууга;

- жылына кеминде эки жолу бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү жана кампаларындагы чалгындоо курал-жарактарынын жана аскердик техниканын болушун жана абалын текшерип турууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын байланыш боюнча зардалы

116. Бригаданын байланыш боюнча зардалы бригаданын штабынын зардалына баш иет жана бригаданын байланыш боюнча кичи бөлүмүнүн өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал бригада байланышты өз убагында уюштуруу, камсыз кылуу жана анын коопсуздугу боюнча талаптарды аткаруу үчүн жооп берет жана төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригада үзгүлтүксүз байланышты уюштурууну жана кармап турууну камсыз кылууга;

- байланыш боюнча документтерди жана анын коопсуздугун камсыз кылуу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга, алардын бригаданын өздүк курамы тарабынан аткарылышына контролдук жүргүзүүгө;

- бригада жана кичи бөлүмдөрдөн почталык жөнөтүүлөрдү жөнөтүүнү жана алып келүүнү уюштурууга;

- жылына кеминде эки жолу бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү жана кампаларындагы байланыш каражаттарынын жана башкаруунун автоматташтырылган тутумунун болушун жана техникалык абалын тешкерип турууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын метрологиялык кызмат боюнча зардалы

117. Бригаданын метрологиялык кызмат боюнча зардалы бригаданын штабынын зардалына баш иет жана контролдоо-текшерүү пунктунун (өлчөө техникасы пунктунун) өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын башка кызматтарынын зардалдары менен биргелешип метрологиялык камсыз кылууну уюштурууга, татаал жана жооптуу өлчөөлөрдү жүргүзүүгө тикелей жетекчилик кылууга;

- бригаданын курал-жаракты жана аскердик техниканы кабыл алуу жана пайдаланууга киргизүү боюнча комиссияларынын ишине катышууга;

- жылына кеминде эки жолу өлчөө каражаттарынын болушун жана абалын, туура колдонулушун жана сакталышын, курал-жаракты жана аскердик техниканы метрологиялык тейлөөнүн көлөмүн жана толуктугун текшерүүгө;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы метрологиялык камсыз кылуунун абалына талдоо жүргүзүүгө, курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдалануунун натыйжалуулугун төмөндөткөн себептерди болтурбай коюу боюнча алдын алуу иш-чараларын уюштурууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын ракеталык-артиллериялык курал-жарактар кызматынын зардалы

118. Бригаданын ракеталык-артиллериялык курал-жарактар кызматынын зардалы бригаданын командиринин курал-жарак боюнча орун басарына баш иет жана бригаданын ракеталык-артиллериялык курал-жарактар кызматынын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал бригаданын кампаларындагы курал-жарактын жана ок-дарылардын сакталышы үчүн жооп берет жана төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- ракеталык-артиллериялык курал-жаракты оңдоо жана анын регламенти боюнча жана бригаданын ок-дарыларын карап чыгуу боюнча жумуштарды уюштурууга, аткаруучуларды материалдар, атайын шаймандар жана жабдуулар менен камсыз кылууга;

- кичи бөлүктөрдө курал-жаракты жана ок-дарыларды ок атууга даярдоону такай текшерип турууга жана зарыл учурда командирлерге жардам көрсөтүүгө; чыгымдарды жана ок атуу учурунда от албай калган ракеталардын жана ок-дарылардын эсебин алууга; ок атуудан кийин кичи бөлүмдөрдөн атылган гильзаларды, жараксыз ок-дарыларды кабыл алууну, ошондой эле жарылбай калган ракеталарды, снаряддарды, миналарды жана гранаталарды жардырууну уюштурууга;

- бригаданын кичи бөлүктөрүндө табелдик эмес курал-жарактарды, ок-дарыларды жана аскердик-техникалык мүлктү кармоого жол бербөөгө; курал-жарактын кыйрашынын жана сынышынын себептерин аныктоого, алардын алдын алуу боюнча чараларды көрүүгө;

- бригаданын артиллериялык кампасындагы курал-жарактын, ок-дарылардын жана аскердик-техникалык мүлктүн туура сакталышын уюштурууга, бригаданын кичи бөлүктөрүндө алардын болушуна жана сакталышына контролдукту жүзөгө ашырууга, жылына кеминде эки жолу алардын техникалык абалын текшерүүгө жана ок атуучу куралды текшерүү жүргүзүүгө, мында күндөлүк колдонулуучу ок атуучу куралдар номери боюнча текшерилип, текшерүүнүн натыйжалары актыга жазылат;

- курал-жаракты жана ок-дарыларды оңдоодо коопсуздуктун талаптарынын аткарылышын камсыз кылууга;

- бригаданын бүткүл ракеталык-артиллериялык курал-жарактарынын оңдолушунун жана техникалык жактан тейленишинин пландарынын аткарылышы жана ок-дарыларды чыгымдоонун лимити жөнүндө бригаданын командиринин курал-жарак боюнча орун басарына ай сайын баяндап турууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын брондуу танкалар кызматынын зардалы

119. Бригаданын брондуу танкалар кызматынын зардалы бригаданын командиринин курал-жарак боюнча орун басарына баш иет жана бригаданын брондуу танкалар кызматынын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- брондуу танкалык курал-жаракты жана аскердик техниканы күжүрмөн даярдыкка келтирүү жана белгиленген мөөнөттөрдө парктан айдап чыгуу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана жүзөгө ашырууга;

- брондуу танкалык курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдаланууну пландаштырууга жана жылына кеминде эки жолу алардын техникалык абалын текшерүүгө;

- парктын жабдууларын өркүндөтүү боюнча жумуштарга жетекчилик кылууга катышууга, парктагы ички кызматты текшерүүгө жана табылган кемчиликтерди четтетүүгө жетишүүгө;

- бригаданын брондуу танкалык курал-жарактарынын жана аскердик техниканын зыяндарын эсепке алууга;

- брондуу танкалык курал-жаракты жана аскердик техниканы тейлөөдө, пайдаланууда, оңдоодо жана эвакуациялоодо коопсуздуктун талаптарынын аткарылышын камсыз кылууга, ошондой эле паркта жана машиналарда өрткө каршы иш-чараларды өткөрүүгө.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын автомобиль кызматынын зардалы

120. Бригаданын автомобиль кызматынын зардалы бригаданын командиринин курал-жарак боюнча орун басарына баш иет жана бригаданын автомобиль кызматынын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- автомобиль техникасын күжүрмөн даярдыкка келтирүү жана аларды белгиленген мөөнөттөрдө парктан айдап чыгуу боюнча иш-чарларды иштеп чыгууга жана жүзөгө ашырууга;

- моторесурстарды туура жана үнөмдүү чыгымдоо жана автомобиль техникасынын кызмат кылуу мөөнөтүн узартуу боюнча чараларды көрүүгө, жылына кеминде эки жолу алардын техникалык абалын текшерүүгө;

- автомобиль техникасын пайдаланууну пландаштырууга, аны күндөлүк пайдаланууга наряддарды даярдоого, машиналардын рейске өз убагында оң абалда чыгышына жана паркка кайтып келишине контролдукту жүзөгө ашырууга;

- парктын жабдууларын өркүндөтүү боюнча жумуштарга жетекчилик кылууга катышууга, парктагы ички кызматты текшерүүгө жана табылган кемчиликтерди четтетүүгө жетишүүгө;

- автомобиль техникасы менен болгон окуяларга талдоо жүргүзүүгө, алардын келип чыгышынын себептерин аныктоого, алардын алдын алуу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана өткөрүүгө;

- автомобиль техникасын пайдаланууда, тейлөөдө, оңдоодо жана эвакуациялоодо коопсуздуктун талаптарынын аткарылышын, ошондой эле паркта жана машиналарда өрткө каршы иш-чаралардын өткөрүлүшүн камсыз кылууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын күйүүчү жана майлоочу материалдар кызматынын зардалы

121. Бригаданын күйүүчү жана майлоочу материалдар кызматынын зардалы бригаданын командиринин оорук боюнча орун басарына баш иет жана бригаданын күйүүчү жана майлоочу материалдар кызматынын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө күйүүчү, майлоочу материалдарды жана атайын суюктуктарды үнөмдүү чыгымдоо, ошондой эле алар менен иш жүргүзүүдө коопсуздуктун талаптарынын сакталышы үчүн жооп берет жана төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- күйүүчү жана майлоочу материалдардын чыгымдалышына текшерүүгө жана алардын бригаданын кичи бөлүктөрүндө үнөмдүү чыгымдалышы боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө;

- айына кеминде бир жолу бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү жана кампаларындагы күйүүчү, атайын суюктуктардын болушун жана сапатын, ошондой эле кызматтын техникалык каражаттарынын болушун жана абалын текшерүүгө;

- кызматтын техникалык каражаттарынын туура пайдаланылышын, кичи бөлүктөргө күйүүчү, майлоочу материалдардын, атайын суюктуктардын жана техникалык каражаттардын кабыл алынышы, сакталышы жана берилиши боюнча жумуштарды, ошондой эле май куюу пункттарынын иши боюнча жумуштарды уюштурууга, мында өрткө каршы иш-чараларды өткөрүүнү жана коопсуздуктун талаптарын аткарууну камсыз кылууга;

- иштетилген майларды жыйноону жана өткөрүүнү уюштурууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын азык-түлүк кызматынын зардалы

122. Бригаданын азык-түлүк кызматынын зардалы бригаданын командиринин оорук боюнча орун басарына баш иет жана бригаданын азык-түлүк кызматынын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал өздүк курамды сапаты жакшы тамак-аш менен өз убагында камсыз кылуу, кызматтын объектилеринин санитардык абалы үчүн жооп берет жана төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- ар бир аскер кызматчысын сапаты мыкты тамак-аш менен (анын ичинде диетикалык жана дарылык) жана үлүштүн белгиленген ченемдерин ар бир аскер кызматчысына жеткирүүнү камсыз кылууга; айына кеминде бир жолу ашпозчулар менен тамак-ашты текшерип-көрсөтүп бышырууну жүргүзүүгө;

- бригаданын медициналык кызматынын зардалы, ашкананын зардалы жана ашпозчу инструктор менен биргелишип продуктыларды бөлүштүрүүгө;

- айына кеминде бир жолу бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү, кампаларындагы жана башка кызмат объектилериндеги азык-түлүктүн, кызматтык техниканын жана мүлктүн болушун жана сапаттык абалын текшерип турууга;

- ашкананын, азык-түлүк кампасынын жана көмөкчү чарбанын ишине жетекчилик кылууга, бригаданын командиринин оорук боюнча орун басары жок болгондо ашкана боюнча кезметчи менен нускоо өткөрүүгө;

- сезон мезгилинде картошканы жана жашылчаларды даярдоону, аларды кайра иштетүүнү жана сактоого коюуну, ошондой эле бригаданын муктаждыктары үчүн музду, чөптү жана саманды даярдоону жүргүзүүгө;

- азык-түлүктөрдү сактоодо жана кайра иштетүүдө, тамак-ашты даярдоодо жана ичүүдө, азык-түлүк кампасын, ашкананын имарат жайларын жана ашканада керектелүүчү идиш-аяктарды күтүүнүн, ошондой эле технологиялык, муздатуучу механикалык эмес жабдууларды күтүүдө санитардык-гигиеналык талаптардын сакталышын камсыз кылууга жана аларды пайдаланууда коопсуздуктун талаптарын аткарууга;

- тамак-аш калдыктарын жыйноо жана жок кылуу үчүн курулуштарды түзүү боюнча жумуштарды уюштурууга, ашканадан чыккан калдыктарды өз убагында жыйноо жана аскердик бөлүктүн көмөкчү чарбасына жеткирүү боюнча чараларды көрүүгө.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бригаданын мүлк боюнча кызматынын зардалы

123. Бригаданын мүлк боюнча кызматынын зардалы бригаданын командиринин оорук боюнча орун басарына баш иет жана бригаданын мүлк боюнча кызматынын өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. 107-109-пункттарда баяндалгандарга кошумча түрдө ал бригаданы мүлк жана санитардык-чарбалык мүлк менен камсыздоонун ченемдери боюнча камсыз кылуу үчүн, бригаданы мончо, кир жуу жагынан тейлөө жана өздүк курамга кийим-кечекти, бут кийимди жекече ылайыкташтыруу үчүн жооп берет жана төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын кичи бөлүмдөрү тарабынан мүлктү жана санитардык-чарбалык мүлктү алууну, сактоону жана аларга берүүнү. ошондой эле кичи бөлүмдөрдө табелдик маданий эс алуу жагына тиешелүү мүлктү сактоону жана берүүнү өз убагында талап кылууга жана уюштурууга; кийим-кечекти жана бут кийимди кичи бөлүктөргө берүүдө аларды жекече ылайыктап берүүнү уюштурууга;

- айына кеминде бир жолу бригаданын эсептик маалыматтарына ылайык бригаданын кичи бөлүктөрүндөгү жана кампаларындагы мүлктүн жана чарбалык мүлктүн болушун жана абалын, ошондой эле анын сакталышынын жана үнөмдөлүшүнүн шарттарын текшерип турууга;

- кичи бөлүктөрдүн старшиналары менен буюмдук мүлктү сактоо, үнөмдөө, оңдоо жана аны эсепке алуу боюнча сабактарды өткөрүүгө;

- офицерлерге, прапорщиктер менен аял-аскер кызматчыларына кийим кечекти өз убагында берүүнү (тигүүнү) камсыз кылууга жана кийим-кечектин тигилишинин сапатына текшерүүгө;

- кичи бөлүктөрдүн турмуш-тиричилик жактан тейлөө бөлмөлөрүн чач алуу үчүн, кийим-кечекти жана бут кийимди күндөлүк оңдоону жүргүзүү үчүн зарыл болгон жабдуулар жана аспаптар менен камсыз кылууга;

- кичи бөлүктөрдүн өздүк курамын жума сайын мончого алып барууну уюштурууга, аларды жуунучу күндөрдө жууна турган каражаттар, сүлгүлөр менен камсыз кылууга, ич кийимин жана төшөнчүсүн, сүлгүлөрүн, байпактарын жана чылгоолорун алмаштырууга; мончо боюнча кезметчиге нускама берүүгө;

- ич кийимди жана төшөнчүнү, сүлгүлөрдү, байпактарды жана чулгоолорду өз убагында жууп турууну уюштурууга;

- техникалык каражаттарды пайдаланууда коопсуздуктун талаптарын аткарууну камсыз кылууга жана мүлк боюнча кызматтын объектилеринде санитардык талаптардын аткарылышын камсыз кылууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Өзүнчө батальондун командири, өзүнчө батальондун командиринин орун басарлары жана кызмат зардалдары

124. Өзүнчө батальондун командири тынчтык жана согуш мезгилинде өз милдеттерин 90-92-пункттарга ылайыктап аткарат.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

125. Өзүнчө батальондун командиринин орун басарлары жана кызматтарынын зардалдары өзүнүн практикалык ишинде бригаданын тиешелүү кызмат адамдары үчүн ушул Уставда каралган милдеттерди жетекчиликке алышат.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Батальондун командири

126. Батальондун командири тынчтык жана согуш мезгилинде: батальондун күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы жана анын күжүрмөн милдеттерди ийгиликтүү аткарышы үчүн; өздүк курамдын күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби, моралдык-психологиялык абалы үчүн; батальондогу ички тартипти кармап туруу үчүн; батальондун курал-жарагынын, аскердик техникасынын жана башка материалдык каражаттарынын сакталышы жана абалы үчүн жооп берет. Батальондун командири бригаданын командирине баш иет жана батальондун бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

127. Батальондун командири күжүрмөн даярдыктын жана аскердик тарбиялоонун негизги уюштуруучусу болуп эсептелет. Батальондун командири төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- батальондун өздүк курамынын күжүрмөн даярдыгына жана тарбияланышына жетекчилик кылууга, батальонду билгичтик менен башкарууга;

- штаб жана офицерлер, прапорщиктер менен сабак өткөрүүгө, ошондой эле батальондун кичи бөлүмдөрү менен машыгууларды жана сабактарды өткөрүүгө;

- батальондун күжүрмөн даярдыгынын планын иштеп чыгууга жана анын аткарылышын жетекчилик кылууга;

- батальондун ар бир офицеринин, прапорщигинин жана сержантынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча алар менен жекече ишти такай жүргүзүүгө;

- аскердик жамааттарда социалдык адилеттүүлүктү, аскер кызматчыларынын ортосундагы өз ара ишенимди бекемдөөгө, кичи бөлүмдөрдө кемчиликтерге, кайдыгерликке жана кенебестикке келишпес мамиле кылуу жагдайын түзүүгө;

- аскердик кызматка кабыл алуу үчүн, ошондой эле аскердик кесиптик билим берүү мекемелерине өтүү үчүн кандидаттарды тандап алууну жүзөгө ашырууга;

- кызматка дайындоодо солдаттарды, сержанттарды жана прапорщиктерди тандап алуунун тууралыгын текшерүүгө;

- ички тартипти кармап турууга, батальон жайгашкан жерди коргоону уюштурууга жана батальондун өздүк курамы тарабынан кароол жана ички кызматты өтөөнү текшерүүгө;

- ай сайын күжүрмөн даярдыктын, аскердик тартиптин, ички жана кароол кызматтарынын абалынын жыйынтыгын чыгарууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүндө болгон курал-жаракты, аскердик техниканы жана ок-дарыларды билүүгө; аларды туура пайдаланууну уюштурууга жана үч айда кеминде бир жолу алардын болушун, абалын жана эсепке алынышын жеке текшерип турууга;

- аскердик техниканын кыйрашынын, талкаланышынын, сынышынын алдын алуу боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө, ошондой эле сабактарды, ок атууларды, машыгууларды жана жумуштарды жүргүзүүдө курал-жарак, аскердик техника жана ок-дарылар менен иш жүргүзүүдө коопсуздуктун талаптарынын аткарылышы үчүн контролдукту жүзөгө ашырууга;

- батальон үчүн бөлүнүп берилген бардык имараттардын жана имарат жайлардын күтүлүшүнө жана туура пайдаланылышына, батальонго бекитилип берилген аймактын участогун таза кармоо үчүн, анын ичинде парктын аймагынын участогун таза кармоо үчүн, ошондой эле батальондогу өрткө каршы иш-чаралардын өткөрүлүшүнө көз салууга;

- батальондун чарбасына жетекчилик кылууга.

Батальондун командиринин орун басары

128. Батальондун командиринин орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: батальондун күжүрмөн даярдыгы үчүн; аскердик тартипти жана ички ыраатты кармап туруу үчүн; окуу-материалдык базасын оң абалда кармап туруу, окутууда аны өркүндөтүү жана туура пайдалануу үчүн; батальондо машыккан адистерди даярдоо үчүн; спорттук-массалык иштер үчүн жооп берет. Ал батальондун командирине баш иет жана батальондун бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет. Батальондун командири жок болгондо анын милдеттерин аткарат.

129. Батальондун командиринин орун басары төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- батальондун күжүрмөн даярдыгынын планын иштеп чыгууга жана аткарууга катышууга;

- командирдик даярдык боюнча офицерлер, прапорщиктер жана сержанттар менен сабактарды, ошондой эле батальондун кичи бөлүктөрү менен машыгууларды жана сабактарды өткөрүүгө;

- батальондо дене тарбиясы жагынан даярдоого жетекчилик кылууга жана спорттук-массалык иш-чараларды өткөрүүгө;

- батальондун кичи бөлүктөрүндөгү күжүрмөн даярдыкты уюштурууну жана анын жүрүшүн текшерүүгө, аныкталган кемчиликтерди четтетүүгө жана кичи бөлүктөрдүн командирлерине сабактарды уюштурууда жана өткөрүүдө жардам көрсөтүүгө;

- батальондун ар бир офицеринин прапорщигинин жана сержантынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча алар менен такай жекече иш алып барууга;

- батальондо машыккан адистерди даярдоо боюнча иш-чараларды уюштурууга жана жеке өткөрүүгө;

- батальондун окуу-материалдык базасын оң абалда кармап турууга жана окутууда анын туура пайдаланылышына көз салууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүндөгү курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын күтүлүшүнө жана сакталышына контролдук жүргүзүүгө, аларды карап чыгууга катышууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүндө ички ыраатты, аскердик тартипти кармап турууга, суткалык наряддын кызматка даярданышына жана өтөшүнө текшерүүгө;

- батальондогу ойлоп табуучулук жана рационализатордук ишке жетекчилик кылууга.

Батальондун штабынын зардалы

130. Батальондун штабынын зардалы тынчтык жана согуш мезгилинде: батальондун кичи бөлүктөрүн башкарууну уюштуруу жана кармап туруу үчүн; батальондун күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы жана батальондун күжүрмөн милдеттерди ийгиликтүү аткарышы үчүн; күжүрмөн даярдыкты пландаштыруу жана эсепке алуу үчүн; өзүнө түздөн-түз баш ийген өздүк курамдын даярдыгы, тарбиясы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы үчүн; батальондун өздүк курамын, курал-жарагын, аскердик техникасын жана ок-дарыларын эсепке алуунун абалы үчүн жооп берет. Ал батальондун командирине баш иет, анын орун басары жана батальондун бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

Батальондун командиринин чечимдерин турмушка ашырууда штабдын зардалы батальондун командирине баш ийген адамдарга батальондун командиринин атынан буйрук берүүгө укуктуу. Берилген бардык кыйла маанилүү буйруктар жөнүндө штабдын зардалы батальондун командирине баяндама жасайт.

131. Батальондун штабынын зардалы төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын планынын жана батальондун командиринин көрсөтмөлөрүнүн негизинде батальондун күжүрмөн даярдыгынын планын иштеп чыгууга жана анын аткарылышын контролдоого;

- батальондун кичи бөлүктөрүндөгү чыныгы абалды жана акыбалды, ошондой эле аларга коюлган милдеттердин аткарылышынын жүрүшүн такай билип турууга;

- батальондун өздүк курамы менен сабактарды өткөрүүгө жана өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдүн даярдыгына жетекчилик кылууга;

- батальондун ар бир офицеринин, прапорщигинин жана сержантынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча алар менен жекече ишти такай жүргүзүүгө;

- батальонго келген толуктоону кичи бөлүктөр боюнча бөлүштүрүүгө;

- батальондо байланышты уюштурууга, байланыш каражаттарынын абалын жана күжүрмөн даярдыгын текшерүүгө, жашыруун башкаруу боюнча иш-чараларды иштеп чыгууга жана алардын аткарылышына контролдукту жүзөгө ашырууга;

- батальондун командиринин жана улук зардалдардын бардык буйруктарын өз убагында жана туура жеткирүүнү камсыз кылууга, алардын аткарылышын текшерүүгө;

- батальондо ички кызматты өтөөнү уюштурууга, суткалык нарядга дайындалган адамдардын даярдыгын жана алардын кызмат өтөшүн текшерүүгө;

- күжүрмөн даярдыкты эсепке алууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүндөгү адамдардын санын билүүгө, аскер кызматчыларынын кызматтык убактысынын эсебин алууга;

- кеминде үч айда бир жолу кичи бөлүмдөрдө курал-жарактын, аскердик техниканын, ок-дарылардын, шаймандардын, уставдардын, көрсөтмөлөрдүн, окуу куралдарынын жана башка материалдык каражаттардын абалын жана эсепке алынышын текшерип турууга, ал эми өздүк курамды ай сайын текшерип турууга; аскер кызматчылары менен өтүлгөн сабактардын сапатына коопсуздуктун жана алардын сабактарда жана жумуштарда сакталышынын талаптары боюнча контролдук жүргүзүүгө;

- контракт боюнча аскердик кызмат өтөп жаткан аскер кызматчыларынын негизги өргүүсүнө кошулуп берилүүчү кошумча күндөрдүн саны жөнүндө маалыматтарды жана башка зарыл болгон билдирүүлөрдү даярдоого жана бригаданын штабына өз убагында жөнөтүүгө.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Батальондун командиринин өздүк курам менен иш жүргүзүү боюнча орун басары

132. Батальондун командиринин өздүк курам менен иш жүргүзүү боюнча орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: өздүк курамдын тарбияланышы, аскердик тартиби, моралдык-психологиялык абалы жана коомдук-мамлекеттик даярдыгы үчүн жооп берет. Ал батальондун командирине баш иет жана батальондун бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

133. Батальондун командиринин өздүк курамы менен иш жүргүзүү боюнча орун басары төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- батальондун күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгынын, күжүрмөн даярдыгынын пландарын иштеп чыгууга жана алардын аткарылышын камсыз кылууга катышууга;

- кичи бөлүктөрдүн өздүк курамы менен ар бир аскер кызматчысынын улуттук жана психологиялык өзгөчөлүктөрүн, билим деңгээлин жана динге карата мамилесин эске алуу менен тарбиялоо ишин уюштурууга жана жүргүзүүгө; аскер кызматчыларында Ата мекенге, аскердик парзга жана Аскердик антка ишенимдүүлүктү, жогорку күжүрмөн жана моралдык-психологиялык сапаттарды калыптандырууга;

- аскердик тартипти чыңдоо, укук бузуулардын алдын алуу, аскердик жамааттарды баш коштуруу, аскердик кызматтын коопсуз шарттарын камсыз кылуу боюнча иш-чараларды уюштурууга жана өткөрүүгө;

- батальондун кичи бөлүктөрүнүн ар бир офицеринин, прапорщигинин, сержантынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын, коомдук пикирди, өздүк курамдын маанайын билүүгө, жеке мамилелерди жөнгө салуу боюнча, кичи бөлүмдөрдөгү терс көрүнүштөрдүн алдын алуу боюнча иш жүзүндөгү чараларды көрүүгө;

- өздүк курамга дүйнөдө жана Кыргыз Республикасында болуп жаткан окуялар жөнүндө, армиянын, аскердик бөлүктүн, кичи бөлүктүн турмушу жана окуу-күжүрмөн иши жөнүндө маалымат берүүнү уюштурууга жана жүргүзүүгө;

- кичи бөлүктөрдүн офицерлерине, прапорщиктерине жана сержанттарына баш ийгендер менен тарбиялоо иштерин уюштуруу жагынан окутууга жана методикалык жардам көрсөтүүгө;

- окуу процессин, күжүрмөн кезметчиликти, кароол жана ички кызматтарды уюштурууга жана моралдык-психологиялык жагынан камсыз кылууну жүргүзүүгө, эс алуу бөлмөлөрүнүн ишине жетекчилик кылууга;

- аскер кызматчыларынын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн коомдук уюмдар менен өз ара аракетин уюштурууга;

- аскер кызматчыларына карата социалдык адилеттүүлүктүн принциптеринин сакталышын камсыз кылууга, аскер кызматчыларынын, алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн, жарандык өздүк курамдын муктаждыктарын жана сунуш-талаптарын билүүгө, алардын даттанууларын жана арыздарын чечүү боюнча чараларды көрүүгө;

- өздүк курамдын рухий керектөөлөрүн канааттандыруу жөнүндө камкордук көрүүгө, анын бош убактысын маданияттуу өткөрүшүн уюштурууга, өздүк курамды мезгилдүү басылмалар жана почта жөнөтүүлөрү менен камсыз кылууга карата чаралар көрүүгө, тарбиялоо иштерин жүргүзүү үчүн зарыл болгон техникалык каражаттарды жана мүлктү туура пайдаланууну жана сактоону уюштурууга;

- укук бузуулардын, окуялардын жана тартип бузуулардын эсебин алууга;

- өздүк курамдын аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы жөнүндө батальондун командирине өз убагында баяндама жасоого.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Батальондун командиринин курал-жарак (техникалык бөлүк, батальондун автомобиль кызматынын зардалы, батальондун техниги) боюнча орун басары

134. Батальондун командиринин курал-жарак (техникалык бөлүк, батальондун автомобиль кызматынын зардалы, батальондун техниги) боюнча орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: курал-жаракты, аскердик техниканы жана ок-дарыларды техникалык жагынан камсыз кылуу үчүн, алардын туура пайдаланылышы, оңдолушу жана эвакуацияланышы үчүн; өзүнө баш ийген кичи бөлүктүн күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы үчүн жооп берет. Ал батальондун командирине баш иет жана батальондун бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

Автомобиль кызматынын башчысы (батальондун техниги) өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктүн өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

135. Батальондун командиринин курал-жарак (техникалык бөлүк, батальондун автомобиль кызматынын зардалы, батальондун техниги) төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- батальондун күжүрмөн даярдыгынын планын иштеп чыгууга катышууга жана анын өз адистиги боюнча аткарылышын уюштурууга;

- өзүнө баш ийген кичи бөлүктүн даярдыгына жана ишине жетекчилик кылууга;

- өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктүн аскер кызматчыларынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча алар менен жекече ишти такай жүргүзүүгө;

- батальондун өздүк курамынын техникалык даярдыгына жетекчилик кылууга; батальондун офицерлери жана прапорщиктери менен айдоо, курал-жаракты жана аскердик техниканы үйрөнүү, техникалык жагынан камсыз кылууну жүзөгө ашыруу боюнча сабактарды өткөрүүгө, ошондой эле техникалык адистиктер боюнча машыккан адистерди даярдоо боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы, ошондой эле батальондун окутуу-машыктыруу каражаттарын туура пайдаланууну, оңдоону, тейлөөнү жана эвакуациялоону уюштурууга, аларды техникалык тейлөө жана оңдоо боюнча жумуштарга жетекчилик кылууга; техникалык даярдык боюнча окуу-материалдык базаны өркүндөтүү боюнча чараларды көрүүгө;

- кичи бөлүктөрдөгү күйүүчү, майлоочу материалдардын жана атайын суюктуктардын туура колдонулушуна жана үнөмдүү чыгымдалышына көз салууга;

- батальондун курал-жарагынын жана аскердик техникасынын түзүлүшүн, пайдалануунун жана оңдоонун тартибин жана эрежелерин, алардын санын, техникалык абалын жана турган жерин билүүгө; үч айда кеминде бир жолу батальондун курал-жарагынын, аскердик техникасынын жана башка материалдык каражаттарынын санын жана техникалык абалын жана жылына кеминде эки жолу кичи бөлүмдөрдөгү окуу атуучу куралдарды номери боюнча текшерип чыгууга;

- батальонго бекитилип берилген имараттарды жана парктын аймагынын участокторун жайгаштыруу боюнча жумуштарды жүргүзүүгө, ошондой эле аларда ички тартипти кармоону камсыз кылууга;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы талаа шартында колдонууга карата даярдоого жетекчилик кылууга, алардын жүрүшүн жогорулатуу үчүн жабдуулар жана каражаттар менен камсыз кылуу боюнча чараларды көрүүгө;

- курал-жарак жана аскердик техника менен болуучу окуялардын алдын алуу боюнча чараларды көрүүгө, алардын себептерине талдоо жүргүзүүгө, алар жөнүндө жана кабыл алынган чаралар тууралу батальондун командирине токтоосуз баяндама жасоого;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдаланууда, оңдоодо, тейлөөдө жана эвакуациялоодо коопсуздуктун талаптарынын аткарылышын, ошондой эле парктагы өрткө каршы иш-чаралардын аткарылышын камсыз кылууга;

- белгиленген эсепти жана отчеттуулукту жүргүзүүгө.

Батальондун командиринин оорук боюнча (жабдуу) орун басары

136. Батальондун командиринин оорук (жабдуу) боюнча орун басары тынчтык жана согуш мезгилине: батальондун оорук кызматтары боюнча материалдык жана техникалык жагына камсыз болушу үчүн; батальонго бекитилип берилген казармалык-турак жай фондусунун күтүлүшү үчүн; өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдүн күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгы үчүн; алардын өздүк курамынын күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы үчүн жооп берет. Ал батальондун командирине баш иет, батальондун бүткүл өздүк курамынын зардалы болуп эсептелет.

137. Батальондун командиринин оорук (жабдуу) боюнча орун басары:

- батальондун күжүрмөн даярдыгынын планын иштеп чыгууга катышууга жана анын аткарылышын өз адистиги боюнча уюштурууга;

- баш ийген кичи бөлүктөрдүн ишине жана күжүрмөн даярдыгына жетекчилик кылууга;

- өзүнө түздөн-түз баш ийген кичи бөлүктөрдүн ар бир аскер кызматчысынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, аскердик тарбиялоо жана кесиптик даярдыкты өркүндөтүү боюнча алар менен такай иш жүргүзүүгө;

- оорукту камсыз кылуу жана роталык чарбаны жүргүзүүнү уюштуруу боюнча батальондун ооругунун өздүк курамы, роталардын командирлери жана старшиналары менен сабактарды өткөрүүгө;

- батальондун кичи бөлүктөрүн материалдык каражаттар менен, ал эми өздүк курамды сапаты мыкты тамак-аш менен өз убагында камсыз кылууну уюштурууга, материалдык каражаттардын ылайык келген ченемдерин ар бир аскер кызматчысына жеткирүүгө контролдук жүргүзүүгө;

- кеминде үч айда бир жолу кичи бөлүктөрдөгү материалдык каражаттардын болушун жана абалын текшерип турууга, батальондун кичи бөлүктөрүндөгү оорук кызматынын мүлкүн санактан өткөрүүгө катышууга;

- күйүүчү, майлоочу материалдарды жана атайын суюктуктарды туура колдонуу, үнөмдүү чыгымдоо, алар менен иш жүргүзүүдө коопсуздуктун талаптарынын аткарылышы үчүн контролдукту жүзөгө ашырууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүндөгү оорук кызматынын техникасынын болушун жана абалын билүүгө, анын туура пайдаланылышын, оңдолушун, тейленишин жана эвакуацияланышын камсыз кылууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүнө материалдык каражаттардын бардык түрлөрүн, сууну алып келүүнү, механизациялаштырууну, жүктөп-түшүрүү жумуштарын уюштурууга, ошондой эле ташып келүүчү автомобиль транспортунун ишин пландаштырууга катышууга;

- бардык турак жай жана турак жай эмес имараттардын жана курулуштардын, казармалык шаймандардын жана эмеректердин туура пайдаланылышын жана өз убагында оңдолушун уюштурууга; батальонго бекитилип берилген аймакта тартипти сактоого көз салууга; өрт коопсуздугунун талаптарынын жана айлана-чөйрөнү коргоо жана жаратылыш ресурстарын сарамжал пайдалануу боюнча иш-чаралардын аткарылышын текшерүүгө;

- батальондун өздүк курамынын сырткы кебетеси жөнүндө такай кам көрүүгө, кийим-кечекти өз убагында алууну, аны туура пайдаланууну жана оңдоону уюштурууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүнүн өздүк курамынын мончо-кир жуу жагынан тейленишин уюштурууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүндө экономикалык иштер боюнча иш-чараларды уюштурууга;

- оңдоо жана чарба жумуштарын жүргүзүүдө, ошондой эле ооруктагы техникаларды тейлөөдө жана пайдаланууда коопсуздуктун талаптарынын сакталышын камсыз кылууга;

- батальондун кичи бөлүктөрүндө ооруктагы кызматтар боюнча эсептин жана отчеттуулуктун жүргүзүлүшүн уюштурууга жана контролдоого милдеттүү.

Ротанын командири

138. Ротанын командири тынчтык мезгилинде жана согуш мезгилинде: ротанын күжүрмөн даярдыгы жана ротанын күжүрмөн даярдыкты ийгиликтүү ишке ашырышы үчүн; өздүк курамдын күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы үчүн; ротада ички тартипти кармап туруу үчүн; ротанын курал-жарагынын, аскердик техникасынын жана башка мүлкүнүн сакталышы жана абалы үчүн; ротанын чарбасын жүргүзүү үчүн жооп берет. Ротанын командири батальондун командирине баш иет жана ротанын бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

139. Ротанын командири өздүк курамды окутуунун жана күндөлүк тарбиялоонун түздөн-түз уюштуруучусу болуп саналат. Ал төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- ротада күжүрмөн даярдыкты уюштурууга, жумалык сабактардын тизмегин түзүүгө, ротанын офицерлери, прапорщиктери жана сержанттары (старшиналары), ошондой эле өздүк курамы менен сабактарды өткөрүүгө; күжүрмөн милдеттерди аткарууда ротаны билгичтик менен башкарууга;

- ротанын солдаттарынын, сержанттарынын, прапорщиктеринин жана офицерлеринин билимдерин жана практикалык көндүмдөрүн текшерүүгө;

- ротанын ар бир аскер кызматчысынын аскердик наамын, аты-жөнүн, улутун, кызмат өтөгөн мөөнөтүн, ээлеген кызматын жана адистигин, үй-бүлөлүк абалын, ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, алар менен аскердик тарбиялоо боюнча такай иш алып барууга;

- аскердик кызматка кабыл алуу үчүн, ошондой эле аскердик кесип берүүчү окуу жайларына өтүү үчүн талапкерлерди тандап алууну жүзөгө ашырууга;

- солдаттарды жана сержанттарды кезектеги аскердик наамды ыйгарууга, татыктууларды бош орундарды ээлөөгө көрсөтүүгө;

- өздүк курамды жайгаштырууну уюштурууга, ротада ички ыраатты, аскердик тартипти кармап турууга, өзүнө баш ийген аскер кызматкерлеринин сырткы кебетесине жана өзүн алып жүрүшүнө, алардын аскердик кийим-кечекти кийип жүрүү эрежелерин сакташына шаймандарды, кийим-кечекти жана бут кийимди туура ылайыктап кийишине көз салууга;

- ротадан дайындалган суткалык наряддын өздүк курамын даярдоону уюштурууга жана алардын кызматты өтөшүнө текшерүүгө;

- жума сайын күжүрмөн даярдыктын, аскердик тартиптин жана ички ырааттын жыйынтыгын чыгарып турууга;

- рота эртең менен турганда жана кечки текшерүүгө мезгил-мезгили менен катышып турууга;

- ротанын материалдык бөлүгүн, курал-жаракты жана аскердик техниканы пайдалануу эрежелерин билүүгө;

- ротанын курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка материалдык каражаттарды өз убагында алышын, туура пайдаланышын жана оңдошун уюштурууга; айына кеминде бир жолу алардын бар экендигин, абалын текшерүүгө жана эсебин алууга; курал-жаракты, аскердик техниканы ок-дарыларды текшерүүнүн натыйжаларын курал-жаракты, аскердик техниканы ок-дарыларды текшерүү китебине жазып турууга (12-тиркеме);

- ар бир машыгууга жана үйрөнүүгө чыгардын алдында ротанын курал-жарагынын аскердик техникасынын даярдыгын, ошондой эле алардын машыгуудан жана үйрөнүүдөн келгенден кийин бар же жок экендигин текшерүүгө; курал-жарактын жана аскердик техниканын талкаланышын, кыйрашын жана сынышын болтурбай коюу боюнча чараларды көрүүгө; сабактардын, ок атуулардын, машыгуулардын жана жумуштардын маалында өздүк курам тарабынан коопсуздуктун талаптарынын аткарылышын камсыз кылууга;

- ротанын аскер кызматчыларын тиешелүү тамак-аш жана башкалар менен өз убагында камсыз кылууга, өзүнө баш ийгендердин жашоо шарты жөнүндө кам көрүүгө жана алардын муктаждыктарын билүүгө, алардын жеке гигиена эрежелерин сакташына көз салууга;

- ротага бөлүнүп берилген бардык имарат жайлардын күтүлүшүнө жана туура пайдаланылышына, ротага бекитилип берилген аймактын участогунун таза кармалышына, ошондой эле ротада өрткө каршы иш-чаралардын өткөрүлүшүнө көз салууга;

- ротанын өздүк курамынын эсебин жүргүзүүгө, анын тизме боюнча санын, канчасы бар, канчасы жок экендигин, курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын бар экендигин, абалын ар дайым так билүүгө, айына бир жолу өздүк курам, ошондой эле материалдык каражаттар жөнүндө маалыматтарды бригаданын эсептик маалыматтары менен салыштырып турууга;

- ротанын чарбасына жетекчилик кылууга.

Ротанын командиринин орун басары

140. Ротанын командиринин орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: аскердик тартипти жана ички ыраатты кармап туруу үчүн; окуу-материалдык базасынын объектилерин, окутуу шаймандарын жана жабдууларын оң абалда күтүү үчүн; ротада машыккан адистерди даярдоо үчүн; ротадагы спорттук-массалык иштер үчүн жооп берет. Ал ротанын командирине баш иет жана ротанын бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп саналат.

141. Ротанын командиринин орун басары төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- жумалык сабактардын тизмегин түзүүгө катышууга жана ротанын күжүрмөн даярдыгынын эсебин жүргүзүүгө;

- ротанын прапорщиктери, сержанттары, ошондой эле өздүк курамы менен сабактарды өткөрүүгө;

- күжүрмөн даярдык боюнча сабактарды уюштурууда жана өткөрүүдө взводдордун командирлерине жардам көрсөтүүгө жана табылган кемчиликтерди четтетүүгө;

- ротада спорттук-массалык ишти өткөрүүгө, ойлоп табуучулук жана рационализатордук ишти уюштурууга;

- ротанын өздүк курамын ар тараптан билүүгө, баш ийгендерди аскердик тарбиялоо боюнча жекече иш жүргүзүүгө;

- ротанын курал-жарагын жана аскердик техникасын (материалдык бөлүгүн, пайдалануу эрежелерин) билүүгө жана алардын бар экендигин жана күжүрмөн даярдыгын жеке өзү текшерүүгө;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы сабактарга жана машыгууларга даярдоого катышууга, талкаланууларды, кыйроолорду жана сынууларды болтурбай коюу боюнча чараларды көрүүгө;

- ротада машыккан адистерди даярдоону уюштурууга жана аларды даярдоо боюнча иш-чараларды жеке өзү жүргүзүүгө;

- ротада болгон же ага бекитилип берилген окуу куралдарынын, шаймандардын, жабдуулардын жана окуу-материалдык базанын объектилеринин туура пайдаланылышын уюштурууга;

- ротада аскердик тартипти жана ички ыраатты кармап турууга; суткалык нарядды даярдоого катышууга жана алардын кызмат өтөшүн текшерүүгө;

- ротага бекитилип берилген аймактын участогунун таза кармалышына жана ротанын өздүк курамы тарабынан өрт коопсуздугунун эрежелеринин сакталышына көз салууга;

- ротанын өздүк курамынан аскердик кийим-кечекти кийип жүрүү эрежелерин сактоону талап кылууга;

- мезгил-мезгили менен рота эртең менен туруп жатканда жана кечки текшерүүгө катышып турууга.

Ротанын командиринин өздүк курам менен иш алып баруу боюнча орун басары

142. Ротанын командиринин өздүк курам менен иш алып баруу боюнча орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: өздүк курамдын тарбияланышы, аскердик тартиби моралдык-психологиялык абалы жана коомдук-мамлекеттик даярдыгы үчүн жооп берет. Ал ротанын командирине баш иет жана бүткүл өздүк курамдын тикелей зардалы болуп саналат.

143. Ротанын командиринин өздүк курам менен иш алып баруу боюнча орун басары төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- сабактардын тизмегин түзүүгө катышууга, ар бир аскер кызматчысынын улуттук жана психологиялык өзгөчөлүктөрүн, билим деңгээлин жана динге болгон мамилесин эске алып, өздүк курам менен тарбиялык иштерди жүргүзүүнү пландаштырууга жана жүргүзүүгө; аскер кызматчыларында Ата мекенге, аскердик парзга жана Аскердик антка берилгендикти, жогорку күжүрмөн жана моралдык психологиялык сапаттарды тарбиялоого;

- аскердик тартипти чыңдоо жана укук бузууларды болтурбай коюу, аскер кызматынын коопсуздугунун шарттарын камсыз кылуу боюнча иш-чараларды жүргүзүүгө;

- ротанын ар бир аскер кызматчысын, алардын жеке өзгөчөлүктөрүн, ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө, алар менен жекече иш жүргүзүүгө; аскердик жамаатты баш коштуруу боюнча чараларды көрүүгө;

- дүйнөдө жана Кыргызстанда болуп жаткан окуялар жөнүндө, кичи бөлүктөрдүн турмушу жана окутуу-тарбиялоо иштери жөнүндө өздүк курамга маалымат берүүгө, аскер кызматчылары менен коомдук-мамлекеттик даярдыктын пландары боюнча сабактарды өткөрүүгө;

- окутуу процессин, күжүрмөн кезметчиликти, кароол жана ички кызматтарды моралдык-психологиялык камсыз кылууну жүргүзүүгө;

- өздүк курамдын муктаждыктарын жана сунуш-талаптарын билүүгө, аскер кызматчыларынын даттанууларын жана арыздарын чечүү боюнча чараларды көрүүгө, алардын туугандары жана жакындары менен байланышта болууга;

- өздүк курамдын рухий керектөөлөрүн канааттандыруу тууралу кам көрүүгө, ротанын эс алуусун, өздүк көркөм чыгармачылыгын уюштурууга; өздүк курамды мезгилдүү басылмалар жана почталык жөнөтүүлөр менен камсыз кылууга карата чараларды көрүүгө; эс алуу бөлмөсүндө ишти уюштурууга, тарбиялоо ишин жүргүзүү үчүн зарыл болгон техникалык каражаттарды жана мүлктү туура пайдаланууга;

- рота эртең менен туруп жатканда жана кечки текшерүүгө мезгилмезгили менен катышып турууга;

- өздүк курамдын аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы тууралу ротанын командирине өз убагында баяндама берип турууга.

Ротанын командиринин курал-жарак боюнча орун басары (техникалык бөлүк, улук техник, ротанын техниги)

144. Ротанын командиринин курал-жарак боюнча орун басары (техникалык бөлүк, улук техник, ротанын техниги) тынчтык жана согуш мезгилинде курал-жарактын жана аскердик техниканын техникалык жагынан оң болушу үчүн, алардын туура пайдаланылышы жана оңдолушу үчүн, ошондой эле ротанын өздүк курамынын техникалык даярдыгы үчүн жооп берет. Ал ротанын командирине баш иет жана ротанын бүткүл өздүк курамынын тикелей башчысы болуп саналат. Ротанын улук техниги (техниги) ротанын сержанттары жана солдаттары үчүн тикелей зардал болуп саналат.

145. Ротанын командиринин куралдануу боюнча орун басары (техникалык бөлүк, улук техник, ротанын техниги) төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бир жумалык сабактын тизмегин түзүүгө катышууга;

- ротанын курал-жарагын жана аскердик техникасын техникалык жагынан туура пайдаланууну уюштурууга, аларды тартипте жана оң абалда күтүү боюнча чараларды көрүүгө;

- ротанын согуштук жана башка машиналарынын механик-айдоочуларынын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө жана алардын квалификациясын жогорулатуу боюнча иш алып барууга;

- ротанын өздүк курамы менен техникалык даярдык, машина айдоонун негиздери эрежелери боюнча сабактарды өткөрүүгө; техникалык адистиктеги машыккан адистерди даярдоону жүргүзүүгө;

- ротанын курал-жарагынын жана аскердик техникасынын түзүлүшүн, пайдалануунун жана оңдоонун тартибин, эрежесин, алардын бар экендигин жана техникалык абалын билүүгө; экипаждардын (айдоочулардын) күчү менен жүргүзүлүп жаткан курал-жаракты аскердик техниканы техникалык жагынан тейлөө жана оңдоо боюнча иштерге жеке өзү жетекчилик кылууга;

- парктан чыгып жаткан машиналардын абалын текшерүүгө, техникалык жагынан оң болгон машиналарды гана пайдаланууга жол берүүгө, бул тууралу жолдомо баракчага белги коюуга;

- айына кеминде бир жолу ротанын курал-жарагынын жана аскердик техникасынын техникалык абалын текшерип турууга, атылуучу куралдарды номери боюнча текшерип чыгууга;

- рота ар бир машыгууга жана үйрөнүүгө чыгышына карата машиналарды даярдоого жана алар кайтып келгенден кийин абалын текшерүүгө;

- курал-жарактын жана аскердик техниканын кырсыкка жана зыянга учурашын болтурбай коюуга карата чараларды көрүүгө, алардын себептери жана көрүлгөн чаралар жөнүндө ротанын командирине токтоосуз билдирүүгө; курал-жарак жана аскердик техника менен жумуштарды жана сабактарды уюштурууда өздүк курамга коопсуздуктун талаптарын жеткирүүгө жана алардын аткарылышына жетишүүгө, ошондой эле машиналарды пайдаланууда, оңдоодо, тейлөөдө жана эвакуациялоодо коопсуздуктун талаптарынын аткарылышына көз салууга;

- күйүүчү жана майлоочу материалдардын, запастык тетиктердин жана башка техникалык мүлктүн үнөмдүү пайдаланылышына көз салууга;

- зарыл болгон техникалык мүлккө өз убагында өтүнмө берүүгө, анын туура пайдаланылышын уюштурууга;

- ротанын паркында жана машиналарында өрткө каршы иш-чараларды жүзөгө ашырууга;

- белгиленген эсептүүлүктү жана отчеттуулукту жүргүзүүгө.

Взводдун командири

146. Взводдун командири тынчтык жана согуш мезгилинде: взводдун күжүрмөн даярдыгы алар тарабынан күжүрмөн даярдыктын ийгиликтүү аткарылышы үчүн; өздүк курамдын күжүрмөн даярдыгы, тарбияланышы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы үчүн; взводдогу ички ыраатты кармап туруу үчүн; взводдун курал-жарагынын, аскердик техникасынын жана башка мүлкүнүн сакталышы жана абалы үчүн жооп берет. Ал ротанын командирине баш иет жана взводдун бүткүл өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

147. Взводдун командири өзүнө баш ийгендерди жеке өзү окутат жана тарбиялайт. Ал төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- өздүк курам менен күжүрмөн даярдык боюнча сабактарды өткөрүүгө жана бөлүктүн командирлеринин солдаттарды туура окутушуна көз салууга, ал эми күжүрмөн милдеттерди аткарууда взводду билгичтик менен башкарууга;

- ар бир аскер кызматчысынын аты-жөнүн, туулган жылын, улутун, аскердик кызматка чейин иштеген ишин, үй-бүлөлүк абалын, күжүрмөн даярдыктагы ийгиликтерин жана кемчиликтерин, алардын ишкердик жана моралдык-психологиялык сапаттарын билүүгө; алар менен аскердик тарбия боюнча такай жекече иш алып барууга; взводдун өздүк курамынын аттары жазылган тизмени жүргүзүүгө;

- өзүнө баш ийгендердин турмуш-тиричилик шарттары тууралу кам көрүүгө жана алардын муктаждыктарын билүүгө; жумасына кеминде бир жолу взвод эртең менен туруп жатканда жана кечки текшерүүгө катышып турууга;

- взводдун өздүк курамы тарабынан аскердик тартиптин сакталышын талап кылууга жана анын сырткы турпатына, аскердик кийим-кечекти кийип жүрүү эрежелерин аткарышына, шаймандарды, кийим-кечекти, бут кийимди туура ылайыктап кийишине жана жеке гигиенанын эрежелерин сакташына катуу көз салууга;

- взводдо болгон курал-жарактын жана аскердик техниканын материалдык бөлүгүн, пайдалануу эрежелерин билүүгө жана алардын күжүрмөн даярдыгын жеке өзү текшерүүгө;

- курал-жарактын, аскердик техниканын жана башка материалдык каражаттардын туура пайдаланылышына көз салууга жана кеминде эки жумада бир жолу аларды жеке өзү карап чыгууга жана бар экендигин текшерүүгө;

- өздүк курамдын дене тарбиясы жагынан машыгуусун такай өркүндөтүп турууга, алар менен дене тарбиясы боюнча сабактарды үзбөй өткөрүп турууга;

- курал-жарактын жана аскердик техниканын ар бир машыгууга же үйрөнүүгө чыгууга карата даярдыгын, ошондой эле алардын машыгуудан жана үйрөнүүдөн кайтып келгенден кийин бар экендигин жана абалын текшерүүгө;

- курал-жарак жана аскердик техника менен сабактарды өтүүдө, ок атууларды жүргүзүүдө, машыгууларды жана жумуштарды жүргүзүүдө коопсуздуктун талаптарынын аткарылышын камсыз кылууга;

- взводдун күжүрмөн даярдыгынын эсебин алууга;

- өзүнө баш ийгендердин муктаждыктары жөнүндө, ошондой эле аларга берилген сыйлыктар жана тартип жазалары тууралу ротанын командирине баяндама берип турууга.

Ротанын старшинасы

148. Ротанын старшинасы тынчтык жана согуш мезгилинде: солдаттар жана сержанттар тарабынан кызмат өтөөнүн эрежелеринин сакталышы үчүн; ротадагы аскердик тартип жана ички ыраатты кармап туруу үчүн; ротанын курал-жарагынын, аскердик техникасынын жана башка мүлкүнүн, ошондой эле аскер кызматчыларынын сактоочу жайда турган жеке буюмдарынын сакталышы үчүн жооп берет. Ал ротанын командирине баш иет, рота жайгашкан жерде ички ыраатты тикелей уюштуруучу жана ротанын сержанттары менен солдаттарынын тикелей зардалы болуп саналат.

Ротанын офицерлери жок болгон учурда ротанын старшинасы ротанын командиринин милдеттерин аткарат.

149. Ротанын старшинасы төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- ротанын күжүрмөн даярдыгы боюнча сабактарды бардык зарыл нерселер менен камсыз кылууга, ошондой эле ротанын командиринин көрсөтмөсү боюнча сабактарды өткөрүүгө;

- ротанын ар бир солдатынын жана сержантынын аты-жөнүн, улутун, кызмат өтөө мөөнөтүн, ээлеген кызматын, жеке сапаттарын, үй-бүлөлүк абалын билүүгө жана алар тууралу кам көрүүгө;

- ротанын солдаттары менен сержанттарынын тышкы турпатына көз салууга, алардын кийим-кечегин жана бут кийимин жекече туура ылайыктап берүүгө;

- ротанын солдаттары менен сержанттарынан аскердик тартипти, күн тартибин сактоону талап кылууга, аскердик тартиптин бузулушу тууралу, ошондой эле солдаттар менен сержанттарга берилген сыйлыктар жана тартип жазалары жөнүндө ротанын командирине баяндама берип турууга;

- кызматка жана жумуштарга наряддарды взводдордун ортосунда бөлүштүрүүгө, сержанттардын нарядга турушунун кезектүүлүгүн жеке өзү жүргүзүүгө жана взводдордо наряддардын туура жүргүзүлүшүн текшерүүгө;

- ротанын суткалык нарядынын даярдыгын текшерүүгө, бөлүштүрүү алдында аларды карап чыгууга, нускама берүүгө жана бөлүштүрүүгө өз убагында жөнөтүүгө; рота боюнча кезметчи менен сакчынын өз милдеттерин так аткарышына көз салууга;

- ротанын командиринин уруксаты менен, ал эми бригада боюнча кезметчинин буйругу боюнча кезметте турган кичи бөлүккө кароол үчүн ок-дарыларды жана солдаттар менен сержанттарга тапанчаларды берүүгө, жеке өзү кайра өткөрүп алууга жана өткөрүп алуудан кийин аларды карап чыгууга;

- эртең мененки кароону өткөрүүгө жетекчилик кылууга жана кечки текшерүүнү өткөрүүгө;

- ротаны ашканага алып барууга же аны взводдордун командирлеринин орун басарларынын биринин командачылыгы алдында жөнөтүүгө;

- ротадан дайындалган ар бир команданы карап чыгууга жана жөнөтүүгө, ротаны жеке өзү мончого алып барууга жана аны медициналык кароодон өткөрүү учурунда өкүл болуп катышууга;

- кечки текшерүүдө жок болгондор тууралу, ал эми өзү билип кетип калгандар болсо, алардын аскердик наамы, аты-жөнү жөнүндө рота боюнча кезметчи аркылуу бригада боюнча кезметчиге маалымат берүүгө;

- бригада жайгашкан жерден сыртка чыгып жаткан чакыруу боюнча кызмат өтөп жүргөн солдаттар менен сержанттарга сыртка чыгаруу кагаздарын берүүгө, алардын форма боюнча кийингендигин жана коомдук жайлардагы жүрүш-туруш эрежелерин биле тургандыгын текшерүүгө;

- ротага келип түшкөн курал-жаракты жана башка материалдык каражаттарды өз убагында алууга жана карап чыгууга, алардын бар экендигине, туура пайдаланылышына катуу көз салууга жана өз убагында оңдоого жиберүүгө; ротанын өздүк курамынын буюм мүлкүн оңдоо үчүн зарыл материалдын бар болушу тууралу кам көрүүгө;

- алынуучу аскердик уставдардын, нускамалардын жана окуу куралдарынын сакталышын жана эсепке алынышын, ошондой эле аларды убактылуу пайдаланууга берүүнү уюштурууга жана алардын взводдордо сакталышына текшерүүгө;

- ротанын бардык имарат жайларын, ошондой эле ротага бекитилип берилген аймактын участогун таза жана тартипте күтүүнү уюштурууга жана аларды жалпы тазалоого жетекчилик кылууга;

- мештерди жагуу эрежелеринин аткарылышына, өрт өчүрүүчү каражаттардын туура күтүлүшүнө жана ротанын солдаттары менен сержанттары тарабынан өрт коопсуздугунун эрежелеринин сакталышына көз салууга;

- нарядда турган же кызматтык иштер боюнча жок болгон адамдарга тамак-аш калтырып коюу тууралу рота боюнча кезметчи аркылуу ашкана боюнча кезметчиге өтүнмө берүүгө;

- камакка алынган солдаттар менен сержанттарды гауптвахтага жөнөтүүнүн алдында алардын акчаларын жана баалуу буюмдарын каттап туруп алууга;

- ротанын аскердик мүлкүн эсепке алуу китебин бригаданын кызматтарын эсепке алуу китептери менен ай сайын салыштырып турууга жана белгиленген эсептүүлүктү жана отчеттуулукту жүргүзүүгө;

- рота жайгашкан жерден кеткен учурда өзүнүн ордуна взводдордун командирлеринин орун басарларынын бирин калтырууга.

Взводдун командиринин орун басары

150. Взводдун командиринин орун басары тынчтык жана согуш мезгилинде: өздүк курамды окутуу, тарбиялоо жана аскердик тартип үчүн; взводдогу ички ырааттуулук үчүн; өздүк курамдын кызмат өтөшү үчүн; ар бир солдат менен сержанттын сырткы турпаты үчүн жооп берет. Ал взводдун командирине, ал эми ички ыраатты кармап туруу маселелери боюнча ротанын старшинасына баш иет взводдун солдаттары менен сержанттарынын тикелей зардалы болуп саналат.

151. Взводдун командиринин орун басары төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- взводдун солдаттары менен сержанттарын окутууга, тарбиялоого жана взводдун командиринин көрсөтмөсү боюнча сабактарды жеке өзү өткөрүүгө;

- өзүнө баш ийген ар бир аскер кызматчысынын аты-жөнүн, туулган жылын, улутун, жеке сапаттарын, аскердик кызматка чейин аткарган ишин, үй-бүлөлүк абалын, күжүрмөн даярдыктагы ийгиликтерин жана кемчиликтерин билүүгө;

- взводдун бөлүкчөлөрүнүн командирлеринин бүткүл өздүк курамынын аскердик тартипти сакташына кызмат өтөшүнө көз салууга;

- взводдун курал-жарагын, аскердик техникасын жана башка материалдык каражаттарын оң абалда кармап турууга, алардын бар экендигине көз салып турууга; имарат жайды таза кармоого, аны бөлүкчөлөрдүн ортосунда тазалоонун кезектүүлүгүн белгилөөгө; баш ийгендерден төшөнчүнү, кийим-кечекти жана бут кийимди оң абалда жана жарашыктуу кийип жүрүүнү талап кылууга; взводдун өздүк курамынын буюм-тайымдарынын күндөлүк оңдолушунун өз убагында жүргүзүлүшүнө;

- взводдун өздүк курамын эртең мененки кароодон өткөрүүгө;

- баш ийгендер тууралу кам көрүүгө жана алардын муктаждыктарын билүүгө;

- солдаттарды кызматтык наряддарга жана жумушка дайындоого, взводдун нарядга туруу баракчаларын (12-тиркеме), взводдун өздүк курамынын, курал-жарагынын жана башка материалдык каражаттарынын эсебин алууну жүргүзүүгө;

- өзүнө баш ийгендер кайда жүргөнүн жана эмне кылып жаткандыгын ар дайым билүүгө;

- өзүнө баш ийгендердин бардык өтүнүчтөрү, сыйлыктары, тартиптик жоруктары жана тартип жазалары тууралу взводдун командирине баяндама берип турууга;

- взводдун командиринин жана ротанын старшинасынын ордуна калганда, алардын милдеттерин аткарууга.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Бөлүкчөнүн командири

152. Бөлүкчөнүн командири тынчтык жана согуш мезгилинде: бөлүкчөнүн күжүрмөн милдетти ийгиликтүү аткарышы үчүн; өзүнө баш ийгендердин окуусу, тарбиясы, аскердик тартиби жана моралдык-психологиялык абалы, катарда түз турушу жана сырткы турпаты үчүн; курал-жаракты, аскердик техниканы, шаймандарды, кийим-кечекти, бут кийимди туура пайдалануу жана күтүү үчүн жана аларды тартипте жана оң абалда күтүү үчүн жооп берет. Ал взводдун командирине жана анын орун басарына (команданын старшинасына) баш иет жана бөлүкчөнүн өздүк курамынын тикелей зардалы болуп эсептелет.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

153. Бөлүкчөнүн командири төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бөлүкчөнүн солдаттарын окутууга жана тарбиялоого, ал эми күжүрмөн милдеттерди аткарууда бөлүкчөнү билгичтик менен башкарууга;

- өзүнө баш ийген ар бир аскер кызматчысынын аты-жөнүн, туулган жылын, улутун, жеке сапаттарын, аскердик кызматка чейин аткарган ишин, үй-бүлөлүк абалын, күжүрмөн даярдыктагы ийгиликтерин жана кемчиликтерин билүүгө;

- күн тартибинин аткарылышына, бөлүкчөдөгү тазалыкка жана ички ыраатка көз салууга, аскердик тартипти сактоону баш ийгендерден талап кылууга;

- бөлүкчөнүн курал-жарагынын, аскердик техникасынын жана башка мүлкүнүн материалдык бөлүгүн билүүгө, алардын бар экендигине көз салууга, аларды күн сайын карап чыгууга жана тартипте, оң абалда кармап турууга;

- бөлүкчөнүн солдаттарында кызматка болгон урматтоону, өзүнүн куралына жана аскердик техникага аяр мамиле кылууну калыптандырууга;

- бөлүкчөнүн солдаттарынын катарда түз турушуна жана чыдамкай болушуна жетишүүгө;

- баш ийгендер тууралу кам көрүүгө жана алардын муктаждыктарын билүүгө; баш ийгендердин кийим-кечегинин жана бут кийиминин жарашыктуу жана оң абалда болушуна, шаймандардын туура ылайыкталып алынышына, алардын жеке жана коомдук гигиенанын, аскердик кийим-кечекти кийип жүрүүнүн эрежелерин сакташына көз салууга;

- күн сайын бут кийимдин, кийим-кечектин тазалыгына жана чулгоолордун, байпактардын кургатылышына, ошондой эле бут кийим менен кийим-кечектин өз убагында оңдолушуна көз салып турууга;

- ок атуулардан жана сабактардан кийин баш ийгендерде дүрмөттүү жана кур дүрмөт патрондордун, гранаталардын, от алдыргычтардын жана жардыргыч заттардын калбашына көз салууга;

- бардык ооруп калгандар жөнүндө, баш ийгендердин даттануулары жана өтүнүчтөрү тууралу, алардын тартиптик жоруктары жана аларды болтурбай коюу үчүн көрүлгөн чаралар жөнүндө, аларга берилген сыйлыктар жана тартип жазалары жөнүндө, ошондой эле курал-жарактын жана башка материалдык каражаттардын жоголушу же бузулушу тууралу взводдун командиринин орун басарына баяндама берип турууга;

- баш ийгендер кайда жүргөнүн жана эмне кылып жатканын ар дайым билүүгө.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6, 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

Солдаттын милдеттери

154. Солдат тынчтык жана согуш мезгилинде өзүнө жүктөлгөн милдеттердин жана алдына коюлган милдеттердин так жана өз убагында аткарылышы, ошондой эле өзүнүн куралынын, ага ишенип берилген аскердик техниканын оң абалда болушу жана ага берилген мүлктүн сакталышы үчүн жооп берет.

155. Солдат төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- Куралдуу Күчтөрдүн жоокери катары өзүнүн парзын терең аңдап билүүгө, аскердик кызматтын милдеттерин үлгүлүү аткарууга, командирлер (зардалдар) үйрөткөндөрдүн бардыгына ээ болууга;

- дээрлик дивизиянын командирине чейинки өзүнүн тикелей зардалдарынын кызматтарын, аскердик наамдарын жана аты-жөнүн билүүгө;

- командирлерге (зардалдарга) жана улууларга урмат көрсөтүүгө, кызматташ жолдошторунун ар-намысын жана кадыр-баркын сактоого, аскердик сылыктыктын, жүрүш-туруштун жана аскердик саламдашуунун эрежелерин сактоого;

- күн сайын өзүн бышыктырууга, өзүнүн дене тарбиясы боюнча даярдыгын өркүндөтүүгө, жеке жана коомдук гигиенанын эрежелерин сактоого;

- ар дайым форма боюнча жана тыкан кийинип жүрүүгө;

- курал-жаракты жана аскердик техниканы жеткиликтүү билүүгө жана аны ар дайым оң абалда, таза, согушка даяр абалда кармоого;

- кийим-кечекти жана бут кийимди аярлап кийүүгө, аларды өз убагында жана тыкандык менен оңдоого, күн сайын тазалоого жана көрсөтүлгөн жерде сактоого;

- куралды пайдаланууда, техника менен иштөөдө жана башка учурларда коопсуздуктун талаптарын, ошондой эле өрт коопсуздугунун талаптарын кыйшаюусуз аткарууга;

- зарыл болгондо бөлүкчөнүн командиринин уруксаты менен бригада жайгашкан жердин чектеринде болуп келүүгө, ал эми кайтып келгенден кийин бул тууралу баяндама жасоого;

- бригада жайгашкан жерден тышкары жерде болгондо өзүнүн кадыр-баркын жана ар-намысын сактоого, коомдук тартипти бузууга жана жарандык калкка карата жосунсуз жоруктарды жасоого жол бербөөгө;

- өзүнүн кызматтык ишине тиешелүү Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларын, эл аралык гуманитардык укуктун ченемдерин, ошондой эле эл аралык таанылган таанып билүү каражаттарын, айырмалоо белгилерин жана сигналдарын билүүгө.

(Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

156. Аскердик кызматтын милдеттерин үлгүлүү аткаргандыгы, күжүрмөн даярдыктагы ийгиликтери жана аскердик үлгүлүү тартиби үчүн солдатка ефрейтор деген аскердик наам берилет.

Ефрейтор солдаттарды окутууда жана тарбиялоодо бөлүкчөнүн командирине жардам берүүгө милдеттүү.

ЭКИНЧИ БӨЛҮК. ИЧКИ ЫРААТ

Жалпы жоболор

157. Ички ыраат - бул аскер кызматчыларын аскердик бөлүктөргө (кичи бөлүктөргө) жайгаштыруунун, күндөлүк ишинин, турмуш-тиричилигинин жана суткалык наряддын кызмат өтөшүнүн аскердик уставдарда аныкталган эрежелерин бекем сактоо.

Ички ыраат:

- бардык аскер кызматчыларынын мыйзамдарда жана аскердик уставдарда аныкталган милдеттерди терең түшүнүшү, аң-сезимдүү жана так аткарышы;

- максатка багытталган тарбиялоо иши, командирлердин (зардалдардын) жогорку талабы менен баш ийгендер жөнүндө камкордук көрүшү жана алардын саламаттыгын сактоо менен айкалыштыруу;

- күжүрмөн даярдыкты так уюштуруу;

- суткалык наряддын күжүрмөн кезметчиликти жана кызматты үлгүлүү өтөө;

- күн тартибин жана кызматтык убакыттын регламентин так аткаруу;

- курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка материалдык каражаттарды пайдалануунун (колдонуунун) эрежелерин аткаруу; аскер кызматчылары жайгашкан жерлерде алардын күндөлүк иши, жашоосу жана турмуш-тиричилиги үчүн аскердик уставдардын талаптарына жооп берген шарттарды түзүү;

- өрт коопсуздугунун эрежелерин сактоо, ошондой эле аскердик бөлүк иш жүргүзгөн райондо айлана-чөйрөнү коргоо боюнча чараларды көрүү менен жетишилет.

Жалпы жоболор

158. Бригаданын бүткүл имарат жайын жана аймагын кичи бөлүктөрдүн ортосунда бригаданын командири бөлүштүрөт. Аскердик шаарчада бир нече аскердик бөлүктөр жайгашканда алардын ортосунда имарат жайларды жана аймакты гарнизондун зардалы бөлүштүрөт.

159. Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчылары казармаларга жайгаштырылат.

160. Ар бир ротаны жайгаштыруу үчүн төмөндөгүдөй имарат жайлар:

- уктоочу жай;

- эс алуу жана маалымдоо бөлмөсү;

- ротанын кеңсеси;

- курал-жаракты сактоочу бөлмө;

- курал-жаракты тазалоочу бөлмө (орун);

- спорттук машыгууларды өткөрүү үчүн бөлмө (орун);

- турмуш-тиричилик жактан тейлөө бөлмөсү;

- ротанын мүлкүн жана аскер кызматчыларынын жеке буюмдарын сактоочу жай;

- тамеки тартуучу жана бут кийим тазалоочу бөлмө (орун);

- кийим-кечекти жана бут кийимди кургатуучу жай;

- жуунуучу бөлмө;

- душ;

- даараткана каралууга тийиш.

Ар бир батальондун карамагына батальондун командири, анын орун басарлары, батальондун штабы, сабактарга даярдануу, офицерлердин кеңешмелери жана эс алуусу үчүн бөлмөлөр берилет. Бригада сабактарды өткөрүү үчүн зарыл болгон класстар жабдылат. Ар бир бөлүктө күжүрмөн даңктын (тарыхтын) бөлмөсү жабдылып, анда Кыргыз Республикасынын символдору жайгаштырылат жана аскердик бөлүктүн Ардак китеби жазылат. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

161. Контракт боюнча аскер кызматын өтөгөн старшиналар, сержанттар жана солдаттар: үй-бүлөсү барлары - бригада жайгашкан жерден тышкары, ал эми үй-бүлөсү жоктору бригада жайгашкан жердеги казарманын өзүнчө имарат жайларында (бөлмөлөрүндө), ошондой эле бригада жайгашкан жерден тышкары квартираларда жайгаштырылат.

Мында аял-аскер кызматчылары үчүн өзүнчө жатаканалар (уктоочу жайлар), сабактарга даярдануу, кеңеш өткөрүү жана эс алуу, душ жана даараткана үчүн бөлмөлөр, ошондой эле турмуш-тиричилик жактан тейлөө бөлмөлөрү жана жуунуучу бөлмөлөр жабдылат. Ротанын старшинасынын кызматын ээлеген прапорщиктер (үй-бүлөсү барларлы же үй-бүлөсү жоктору) бригада жайгашкан жерде же ага жакын жерге жайгаштырылат. Чакырылып аскер кызматын өтөп жатышкан жана ротанын старшинасынан же башка кызматтарды аткарышкан, офицерликке же прапорщикке комплектиленген сержанттар казарманын өзүнчө бөлмөсүндө жайгашат. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

162. Аскердик кесиптик билим берүү мекемелеринин курсанттары мөөнөттүү кызмат өтөгөн солдаттар жана сержанттар үчүн белгиленген тартипте казармаларга жайгаштырылат. Курсант болгон прапорщиктер, аскердик кесиптик билим берүү окуу жайына өткөнгө чейин мөөнөттүү кызмат өтөгөн адамдар окутуунун биринчи жылынан тартып казармаларга жайгаштыруудан бошотулат.

163. Эч кимге ашканаларда, нан заводдорунда, медициналык пункттарда, от жагуучу жайларда, өндүрүштүк жана кампа жайларында, клубдарда, парктарда жана ангарларда, ошондой эле казарманын окуу жана кызматтык имарат жайларында жашоого тыюу салынат.

164. Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчыларын уктоочу жайларга жайгаштыруу бир адамга абанын көлөмү 12 кубометрден аз болбогондой эсептелип жүргүзүлөт.

Уктоочу жайлардагы керебеттер ротанын штаттык-кызматтык тизмесине ылайык ырааттуулукта жайгаштырылат жана алардын ар биринин же бириктирилген эки керебеттин жанында керебеттин жанына коюлуучу үкөк үчүн орун, ал эми керебеттердин катарларынын ортосунда өздүк курам катарга туруу үчүн зарыл болгон бош орун калгыдай кылып жайгаштырылат; керебеттер тышкы дубалдардан 50 сантиметр аралыкта тегиз жайгаштырылууга тийиш. Керебеттер бир түрдүү (стандарттык) болууга тийиш. Уктоочу жайларда керебеттер бир же эки кабат болуп жайгаштырылышы мүмкүн. Аял-аскер кызматчылары керебеттер бир катар болуп жайгашкан уктоочу жайларда жайгаштырылат.

165. Жасаган эрдиктери үчүн ротанын тизмесине түбөлүккө же ардактуу жоокерлер катары киргизилген аскер кызматчылары үчүн эс алуу жана маалымдоо бөлмөсүндө көрүнүктүү жерге баатырдын портрети (баатырлардын портреттери) жана анын эрдигинин (алардын эрдиктеринин) сыпаттамасы жайгаштырылган такта илинет.

(Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

166. Керебеттин жанындагы үкөктө самын-сумун жана сакал алуучу аспаптар, жүз аарчылар, ак жакалар, кийим жана бут кийим тазалоочу жабдуулар, жеке пайдаланыла турган башка майда-барат нерселер, ошондой эле китептер, уставдар, сүрөт альбомдору, дептерлер жана башка кагаз-калем сакталат.

167. Казармада жайгашкан аскер кызматчыларынын төшөнчүсү жууркандан, шейшептен, жаздык тышы бар жаздыктан, матрацтан жана төшөмөдөн турууга тийиш. Төшөнчү бир түрдүү жыйылууга тийиш. Төшөнчүгө кийимчен (эс алып жаткан рота боюнча кезметчиден башкаларга) жана бут кийимчен отурууга жана жатууга тыюу салынат.

168. Шинелдер, сыртка кийилүүчү жылуу күрмөлөр жана шымдар, кыска тондор, баш кийимдер, толук жабдылган буюм салынуучу баштыктар казарманын имарат жайында орнотулган атайын шкафтарда сакталат, ал эми противогаздан башка, болот туулгалар, жекече коргонуу каражаттары текчелерге жайгаштырылат; параддык-тышка кийүүчү кийим-кечек спорттук форма жана жумушчу кийими ротанын мүлкүн жана аскер кызматчыларынын жеке буюмдарын сактоочу жайда сакталат. Атайын кийим уктоочу жайлардан тышкаркы шкафтарда сакталат. Тиешелүү шарттар болгондо аскер кызматчыларынын кийим-кечеги, спорттук формасы жана жеке буюмдары жекече шкафтарда (бөлүкчөлөрдө) сакталышы мүмкүн.

Кийим-кечектин бардык түрлөрүн сактоо үчүн жерлер аскер кызматчыларына бекитилип берилет жана аскер кызматчыларынын аскердик наамын, аты-жөнүн көрсөткөн көрнөктөр менен белгиленет. Уктаар алдында кийим-кечектер жана белге курчануучу кур отургучтун үстүнө бири-бирине окшоштурулуп жыйынтыктуу коюлат, бут кийим кроваттын түбүнө коюлат. Кийим, ич кийим жана бут кийим зарыл учурда кургатылат. Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчылары үчүн фотоаппараттарды, магнитофондорду, радио кабылдагычтарды жана башка турмуш-тиричиликте керектелүүчү радио электрондук техниканы сактоонун жана пайдалануунун тартиби бригаданын командири тарабынан аныкталат.

169. Бөлүктөрдө ок атуучу куралдар жана ок-дарылар, анын ичинде алардын окуулук нускалары суткалык нөөмөттөгү адамдардын такай кайтаруусунда турган өзүнчө бөлмөдө сакталат. Курал сактоо үчүн бөлмөлөрдүн (орун-жайдын) терезелеринде, желдетүүчү люктарында диаметри 10 ммден кем болбогон темир чыбыктан жасалган, торчо оюгунун өлчөмү 150х150 ммден ашпаган темир решеткалар жана торчо оюгунун өлчөмү 20х20 ммден ашпаган темир торчолор бекемделип орнотулушу керек. Тордун темир чыбыктары ар бир кесилишкен жеринде ширетилет. Куралды сактоо үчүн бөлмөнүн эшиги темир такта менен капталышы керек жана бөлмөнүн ич жагынан айнек менен жабылуучу 100х100 мм өлчөмдөгү карап турма терезеси болушу керек. Диаметри 10 мм болгон темир чыбыктан жасалган, торчо оюгунун өлчөмү 150х150 ммден ашпаган темир тор эшикти же жылдырма дубалды орнотууга жол берилет. Бул дубал бөлүк боюнча кезметчиге алып барылуучу, электрдик-үн чыгаргыч сигнализация менен жабдылышы керек. Бөлүктөрдүн (штабдардын) куралдарын сактоо үчүн бөлмөнүн шыбынын жабылмалары (шыптары), полу жана дубалдары бышык болушу керек жана бөлмөлөргө бузуп кирүүгө мүмкүндүк бербөөгө тийиш.

Ок атуучу куралдар бөлүктөрдүн өздүк курамына ведомостко же өздүк курамга куралды бекитүү карточкасына жеке өзү кол коюу менен бекитилип берилет. Ведомость ар бир окутуу мезгилине түзүлөт жана бөлүктөгү материалдык каражаттардын болушун жана кыймылын эсепке алуу китеби менен бирге сакталат. Бекитилип берилген ок атуучу курал аскердик билетке (өздүгүнүн ырастамасына) куралдын үлгүсүн, сериясын, номерин жана берилген датасын көрсөтүү менен жазылат. Куралды берүү жана кайра тапшыруу жөнүндө ар бир жазуу бөлүктүн командиринин (штабдын зардалынын) койгон колу жана аскер бөлүгүнүн гербдүү мөөрү менен ырасталат. Куралды кампага тапшырууда бөлүктүн өздүк курамынан куралды алуу куралды бекитип берүү ведомостунда аны эсептен чыгаруу жолу менен жүргүзүлөт. Пулеметтор, автоматтар, карабиндер, винтовкалар жана кол гранатометтор, атайын куралдар, ошондой эле штык-бычактар пирамидаларда, ал эми тапанчалар жана ок-дарылар темирден жасалган, кулпуланып жабылуучу шкафтарда же ящиктерде сакталууга тийиш. Пирамидаларда жөө аскер күрөктөрү жана противогаздар да сакталат. Окуулук курал жана окуулук ок-дарылар чыныгылардан бөлөк сакталууга тийиш. Өзүнчө пирамида болбогондо окуулук куралды чыныгы курал менен чогуу сактоого уруксат берилет, мында алар сакталган орун: "Окуулук курал" деген жазуу менен белгиленет. Спорттук курал чыныгы курал менен чогуу сакталат. Ал сакталган орун: "Спорттук курал" деген жазуу менен белгиленет. Окуулук жана спорттук куралды жана окуулук патрондорду берүү чыныгы куралды жана ок-дарыларды берген иретте эле жүргүзүлөт. Айрыкча учурларда, өзүнчө бөлмө болбогондо, ок атуучу куралдарды, атайын куралдарды жана ок-дарыларды атайын жабдылган орун-жайларда суткалык нөөмөт адамдарынын такай кайтаруусунда сактоого жол берилет. Бөлүктөрдө өздүк курамга бекитип берилбеген куралды сактоого тыюу салынат. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

170. Курал-жарак пирамидалары, тапанчалар жана ок-дарылар сакталган шкафтар менен ящиктер, ошондой эле курал-жарак сактоочу бөлмө кулпу менен бекитилүүгө жана мастикалык мөөрлөр менен бекитилүүгө тийиш: пирамида жана бөлмөгө рота боюнча кезметчинин мөөрү; тапанчалар жана ок-дарылар сакталган шкафтар менен ящиктерге ротанын старшинасынын мөөрү басылат.

Курал-жарак сактоочу бөлмөнүн жана пирамиданын ачкычы ар дайым рота боюнча кезметчиде, ал эми тапанчалар менен ок-дарылар сакталган шкафтардын, ящиктердин ачкычтары ротанын старшинасында сакталат. Ачкычты башка бирөөгө берүүгө тыюу салынат. Экинчи ачкыч ротанын командиринде кулпу менен жабылган металл ящикке (шкатулкага) салынган мөөр басылган тубуста (пеналда) сакталат. Курал-жарак сактоочу бөлмөдө мүлктүн тизмеси илинип коюлат, ага ушул бөлмөдө сакталган пирамидалардын, шкафтардын, ящиктердин, дубал газеталардын, плакаттардын жана башка мүлктүн саны жазылып коюлат. Тизмеде шкафтардын номери жана алар кайсыл мөөр менен бекитилгендиги көрсөтүлөт. Ар бир пирамидага (шкафка, ящикке) кичи бөлүктү, жооптуу адамдын аскердик наамын, аты-жөнүн, пирамиданын (шкафтын, ящиктин) номерин жана ал бекитилген мөөрдүн номерин көрсөтүү менен көрнөктөр бекитилип коюлат. Пирамидага (шкафка, ящикке) анда сакталган курал-жарактын жана мүлктүн түрүн жана санын көрсөткөн тизме илинип коюлат. Пирамиданын (шкафтын) ар бир бөлүкчөсүндө куралдын түрүн жана номерин, противогаздын номерин, ошондой эле ал бекитилип берилген адамдын аскердик наамын, аты-жөнүн көрсөткөн көрмөк чапталып коюлууга тийиш. Курал-жарак сактоочу бөлмөдө, пирамидаларда, шкафтарда, ящиктерде болгондордун бардык тизмесине ротанын командири кол коет. Бир бөлмөдө бир нече кичи бөлүктүн курал-жарагы жана ок-дарылары сакталган учурда бригада боюнча буйрук менен курал-жаракты жана ок-дарыларды жайгаштыруунун, сактоонун жана анын сакталышынын тартиби үчүн жооптуу адам дайындалат, ал бөлмөдөгү мүлктүн тизмесине кол коет.

171. Батальондун (штабдын жана бригаданын кызматтарынын) офицерлери менен прапорщиктеринин жеке куралы, алардын патрондору жана радиоактивдүү нурлануунун дозаларын өлчөгүчтөр кулпу менен жабылган темир шкафта роталардын биринде (бригаданын) штабында) сакталат. Мында патрондор өзүнчө кулпу менен жабылган темир ящикте болууга тийиш, ал анын сакталышына жооп берген офицер (прапорщик) тарабынан мөөр басылып бекитилет. Офицерлер менен прапорщиктерге суткалык нарядга кызмат өтөө үчүн берилген патрондор ящиктен тышкаркы шкафта сакталышы мүмкүн. Шкафты ротанын старшинасы (бригада) боюнча кезметчи) мөөр басып бекитет. Офицерлер менен прапорщиктердин жеке куралы, патрондор жана радиоактивдүү нурлануунун дозаларын өлчөгүчтөр сакталган, бригада боюнча кезметчиде болгон шкафтын, мындан тышкары кароолдун зардалына жашыруун түрдө жеткирилген электр үн кабарлагычы болууга тийиш.

Офицерлер менен прапорщиктердин жеке куралы сакталган шкафтын ачкычы жана патрондор салынган ящиктер ротанын старшинасында, ал эми штабдын, бригаданын кызматтарынын офицерлери менен прапорщиктериники бригада боюнча кезметчиде сакталат. Тапанчаларды жана алардын патрондорун берүүнүн тартиби бригаданын командири тарабынан белгиленет.

172. Кароол жана кезметте турган кичи бөлүм үчүн патрондор кулпу салынып бекитиле турган жана мөөр басыла турган темир ящиктерде болууга тийиш, алардын ачкычтары жана мөөрлөрү ротанын старшинасында сакталат. Ар бир ящикте ок-дарылардын бар экендигин билдирген жазуу болууга тийиш. Патрондор салынган ящиктер курал-жарак пирамидасына жакын жерге орнотулат.

Кароол бир нече кичи бөлүмдөн дайындалган аскердик бөлүктөрдө кароол үчүн патрондорду аскердик бөлүк боюнча кезметчинин бөлмөсүндө сактоого уруксат берилет. Кызматты штаттык эмес курал-жарак менен өтөп жаткан кичи бөлүмдөр ок-дарыларды кампадан курал-жарак менен чогуу алышат.

173. Спорттук сабактар үчүн бөлмө (жер) спорттук тренажерлор, гимнастикалык жабдуулар, гирялар, гантелдер жана башка спорттук шаймандар менен жабдылат.

174. Ротада 15-20 адамга бир кран (душ торчосу) туура келгендей, кол жуугучтар 5-7 адамга бир кран (түтүк) туура келгендей жана кеминде суу агып турган эки бут жууй турган ванна болгудай кылып жабдылат, ошондой эле аскер кызматчыларынын кийимдерин жууш үчүн орун жабдылат.

Устаканаларда, парктарда, набайканаларда, нан заводдорунда жана ашканаларында мындан тышкары жылуу душ жабдылууга, ал эми кол жуучу жайларда самын жана кол аарчы болууга тийиш. Суу түтүгү жок болгондо жылытылуучу бөлмөлөрдө суу куйма кол жуугучтар орнотулуп, аларда сутка бою суу болууга тийиш. Кол жуугучтарга жаңы суу куярдын алдында анда калган суу төгүлүп, кол жуугучтар тазаланат жана кир суу тышка чыгарылып, бул үчүн бөлүнгөн жерге төгүлөт. Кийимди жана бут кийимди тазалоо үчүн атайын жабдылган имарат жай же жер бөлүнөт. Тамеки тартууга атайын бөлүнгөн жана жабдылган бөлмөлөрдө же жерлерде уруксат берилет (16-тиркеме).

175. Турмуш-тиричилик жактан тейлөө бөлмөсү кийим-кечекти үтүктөөчү столдор менен, аскер кызматчыларынын аскердик кийимди кийип жүрүшүнүн, кийим-кечекти жана бут кийимди оңдошунун эрежелери жазылган плакаттар, күзгүлөр менен жабдылат жана жетиштүү сандагы үтүктөрү бар отургучтар (табуреткалар), ошондой эле чач алуу, кийим-кечекти жана бут кийимди күндөлүк оңдоо үчүн шаймандар, аспаптар, фурнитура жана оңдоочу материалдар менен камсыз кылынат.

176. Бригадага келген толуктоо Аскердик антын бергенге чейин өзүнчө имарат жайга жайгаштырылат. Мына ушул мезгилде медициналык тереңдетилген иликтөө, эмдөө жүргүзүлүп, белгиленген ченемдер жана туура ылайыкталган кийим-кечек, бут кийим берилет; толуктоонун өздүк курамы менен аскердик кызматка чакырылганга чейинки алынган аскердик даярдыгын өркүндөтүү боюнча сабактар өтүлөт.

(Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

177. Бригада боюнча буйрук менен келген толуктоонун өздүк курамынын ичинен өзүнчө кичи бөлүк түзүлүп, кичи бөлүктүн командири, анын тарбиялоо иштери боюнча орун басары дайындалып, командир жана нускоочу катарында офицерлердин, прапорщиктердин, сержанттардын жана солдаттардын зарыл саны бөлүнөт.

Келген толуктоону бригаданын кичи бөлүктөрү боюнча бөлүштүрүү 6-тиркемеде көрсөтүлгөн тартипте жүргүзүлөт.

178. Мөөнөттүү аскер кызматына чакырылган аскер кызматчыларынын жеке буюмдары туугандарына берилет.

Аскердик жыйындарга чакырылган аскер кызматчыларынын жеке буюмдары тартипке келтирилет, таңгакталат жана ротанын мүлкүн жана аскер кызматчыларынын жеке буюмдарын сактоочу кампада өзүнчө сакталат жана жыйын бүткөндө кайра берилет. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Имарат жайларды күтүү

179. Бригаданын бардык имараттары жана имарат жайлары, ошондой эле аймагы ар дайым таза жана тартиптүү күтүлүүгө тийиш. Ар бир зардал имараттар менен имарат жайлардын туура пайдаланылышы, эмеректин, шаймандардын жана жабдуулардын сакталышы үчүн жооп берет.

Бардык имарат жайлар жана имараттардын кире бериш жагы белгиленген түстөгү сырлар менен сырдалууга тийиш.

180. Бардык бөлмөлөргө номер коюлууга тийиш. Ар бир бөлмөнүн кирүүчү эшигинин сырткы тарабына анын номерин жана арналышын көрсөткөн көрнөк илинет (13-тиркеме), ал эми ар бир бөлмөнүн ичинде андагы болгон мүлктүн (эмеректин, шаймандардын жана жабдуулардын) жазуусу илинет.

Имарат жайдагы эмерек, шаймандар жана бардык жабдуулар ички тарабына номер коюлат жана эсепке алуу китебине жазылат, ал ротанын кеңсесинде сакталат.

181. Эмерек, шаймандар жана бардык жабдуулар имарат жайга таандык болуп саналат жана бригаданын командиринин уруксатысыз бир кичи бөлүктөн экинчисине ташылып кетиши мүмкүн эмес. Эмеректи, шайманды жана жабдууларды бир аскердик шаарчадан экинчисине ташып кетүүгө тыюу салынат.

182. Өздүк курам үчүн уктоочу имарат жайларда же башка имарат жайларда атайын такталарда күн тартиби, сабактардын тизмеси, наряд барагы, өздүк курамды жайгаштыруунун схемасы, температуралык режимди контролдоо графиги, мүлктүн жазылышы жана зарыл болгон нускамалар илинип турууга тийиш.

(Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

183. Бөлмөлөрдө (имарат жайларда) илинип турган портреттер жана сүрөттөр алкакка салынууга, ал эми плакаттар менен башка көрсөтмө куралдар рейкалар менен капталууга тийиш. Бардык имарат жайларда гүлдөрдү өстүрүүгө уруксат берилет. Ал эми терезелерге бир түстүү жарашыктуу терезе тарткычтар илинет.

Шаардын көчөлөрүн караган төмөнкү кабаттагы терезелердин айнеги белгилүү бийиктикке чейин бозомук же ак сыр менен сырдалууга тийиш. Зарыл учурда казарманын кирүүчү эшигине карай турган айнекче салынышы, ичинен ишенимдүү илгич менен илиниши жана кичи бөлүк боюнча эшик сакчы менен үн кабарлагычы аркылуу байланыштырылууга тийиш. Төмөнкү кабаттардын терезелерине мындай учурларда ичинен бекитилген тосмолор коюлат.

184. Суу түтүгү бар бардык турак жайларда суу ичүү үчүн фонтанчалар жабдылат, ал эми суу түтүгү жок имарат жайларда иче турган суу куюлган кулпу менен жабылган бачоктор орнотулуп, алар дагы фонтанчалар менен жабдылат. Бачоктор рота боюнча кезметчинин көз алдында өз учурунда чайкалып турат жана жаңы ичүүчү суу менен толтурулат, жумасына бир жолу аларды дезинфекциялоо жүргүзүлөт. Бачоктордун ачкычтары рота боюнча кезметчиде сакталат.

185. Бардык имарат жайлар таштанды салына турган урналар менен жетиштүү санда, ал эми тамеки тартуучу жерлер суу куюлган урналар (зыянсыздандыруучу суюктуктар) менен камсыз кылынат.

Имарат жайга кире бериш жерде бут кийимди тазалоо үчүн жабдуулар жана таштанды салынуучу урналар болууга тийиш.

186. Имарат жайларды күн сайын тазалоо кезектеги тазалоочулар тарабынан рота боюнча кезметчинин түздөн-түз жетекчилиги менен жүргүзүлөт. Кезектеги тазалагычтар сабактардан бошотулбайт.

Кезектеги тазалагычтар керебеттердин жанындагы үкөктөрдүн алдындагы таштандыларды, керебеттердин ортосундагы өтүүчү жерлердеги таштандыларды шыпырып чыгууга, зарыл болгондо астананы нымдуу чүпөрөк менен сүрүп чыгууга, мусорду белгиленген жерге чыгарууга, терезелердин, эшиктердин, шкафтардын, ящиктердин жана башка буюмдардын чаңдарын сүртүүгө, кечинде кол жуугучтарды суу менен толтурууга, урналарды тазалоого, ал эми тамеки тартуучу жерлерде мындан тышкары аларга суу (зыянсыздандыруучу суюктукту) куюуга милдеттүү. Сабактардын убагында имарат жайларды тазалыкта сактоо эшик сакчыларга жүктөлөт.

187. Күн сайын тазалоодон тышкары жумасына бир жолу ротанын старшинасынын жетекчилиги астында бардык имарат жайларды жалпы тазалоо жүргүзүлөт. Жалпы тазалоонун мезгилинде төшөнчүлөр (матрацтар, жаздыктар, төшөктөр) желдетүү үчүн эшикке чагарылышы мүмкүн. Астаналар мастика менен сүртөөрдүн алдында чаңдан тазаланууга жана нымдуу чүпүрөк менен сүртүлүүгө тийиш.

Эгерде астана мастика менен сүртүлбөсө, анда аларды жуу жумасына кеминде бир жолу жүргүзүлөт. Астананы сууну куюп жиберип жууга тыюу салынат.

188. Ашканаларда, наабайканаларда жана нан заводдорунда бардык жабдуулар жана шаймандарга белги салынат, алар таза жана тартиптүү кармалат; идиш-аяк тамак ичкенден кийин тазаланууга, жуулууга, кайнак суу менен чайкалууга жана кургатылууга тийиш, идиш-аяк текчелерде же атайын шкафтарда сакталат.

189. Кышында имараттардын желдеткичтери жабылууга, ал эми жайында ачылууга тийиш, бирок алар атайын торчолор менен жабдылат.

Чатырларда, морлордон алыс жерлерде кышкы терезе жапкычтар гана сакталышы мүмкүн. Чатырлар, кургаткычтар, жертөлөлөр бекитилип, алардын ачкычы ушул имарат жайларды күтүү жоопкерчилиги жүктөлгөн кичи бөлүктүн кезметчисинде сакталат.

190. Дааратканалар 10-12 кишиге эшиги жабыла турган унитазы (көзөнөгү) бар эшиги жабылган бир кабина жана бир писсуар туура келгендей болуп жабдылат. Дааратканалар таза күтүлүүгө, күн сайын дезинфекцияланууга тийиш, ал жакшы желдетилүүгө жана жарык кылынууга тийиш. Аларды тазалоочу шаймандар бул үчүн атайын бөлүнгөн жерде (шкафта) кармалат. Дааратканалардын күтүлүшүнө көзөмөл жүргүзүү кичи бөлүктөрдүн старшиналарына, санитардык нускачыларга жана рота боюнча кезметчилерге жүктөлөт.

Сырттагы дааратканалар турак жайлардан, ашканалардан жана наабайканалардан (нан заводдорунан) 40-100 метр аралыкта суу өтпөгөн кырылып чыгарыла турган чуңкурлардын үстүнө орнотулат. Сырттагы дааратканаларга баруучу жолдор түнкүсүн жарык кылынат. Зарыл учурда (түн ичинде) жылдын муздак мезгилинде атайын бөлүнгөн имарат жайларда писсуарлар коюлат. Дааратканалардын кырып алуучу чуңкурлары өз убагында тазаланат жана дезинфекцияланат.

191. Квартиларды пайдалануучу жана өрттөн сактоочу органдардын уруксатысыз имарат жайларды кайра пландаштырууга, мурда болгон курулуштарды которууга жана бузууга, жаңыларын курууга, ичинде электр тармактарын, байланыш линияларын, кабарлагычтарды жана телекөрсөтүүчү антенналардын зымдарын тартууга, ошондой эле убактылуу жана жаңы мештерди орнотууга тыюу салынат.

Энергия менен камсыз кылуучу, газ менен камсыз кылуучу тармактарды жана борбордук жылытуунун жабдууларын оңдоо квартираларды пайдалануучу кызматтардын же атайын даярдыгы жана аны аткарууга уруксаты бар адамдар тарабынан жүргүзүлөт. Казармалык имарат жайда катарга тизилип бир ыңгай басууга тыюу салынат.

192. Бригада жайгашкан чөлкөм, аскердик шаарчанын аймагы жана ага жакын жайгашкан көчөлөр жашылдандырылууга, таза жана тартипте күтүлүүгө, ал эми караңгы мезгилде жарык кылынууга тийиш. Аскердик шаарчанын аймагы тосмо менен тосулат.

Бригада жайгашкан чөлкөм аны тазалоо үчүн кичи бөлүктөрдүн ортосунда участоктор боюнча бөлүштүрүлөт. Таштандылар күн сайын капкагы жабылган контейнерлерге чогултулат жана сыртка чыгарылат. Контейнерлер асты катуу аянтчага орнотулат. Жумасына кеминде бир жолу контейнерлер тазаланат жана дезинфекцияланат. Аскердик шаарчанын аймагын тазалоо суткалык наряддын күчү жана түштөн кийинки мезгилде бөлүнүп берилген командалар тарабынан жүргүзүлөт. Паркта чарба иштерин жүргүзгөн күнү бригада жайгашкан чөлкөмдү тазалоо үчүн командалар же кичи бөлүмдөр бөлүнүп берилет.

Имарат жайларды жылытуу

193. Жылытуу мезгилинин башталышы жана акыры гарнизондун зардалынын буйругу менен жарыяланат. Меш менен жылытууда имарат жайларды жылытуунун тартиби жана убактысы отун сууну кабыл алуунун жана берүүнүн тартиби бригаданын командири тарабынан белгиленет.

Бардык мештер, борбордук жылытуунун тутуму, мештер жана морлор жылытуу мезгили башталганга чейин текшерилүүгө, ал эми бузуктары оңдолууга тийиш. Морлорду тазалоо белгиленген мөөнөттөрдө жүргүзүлөт.

194. Кышында турак-жайларда абанын температурасы +18 градус С төмөн болбогон, ал эми медициналык мекемелерде +20 градус С төмөн болбогон, ал эми калган имарат жайларда белгиленген ченемдерге ылайык деңгээлде кармалууга тийиш. Термометрлер имарат жайлардын ички дубалдарында мештер менен жылытуучу приборлордон алыс, астанадан 1,5 метр бийиктикте илинет.

195. Мештерди жагуу саат 20дан кийин токтотулууга тийиш. Окуу жана кызматтык имарат жайларда мештер эртең менен жагылууга жана сабактар (жумуштар) башталган чейин бир саат калганда токтотулууга тийиш. 194-пунктта белгиленген ченемдерден төмөн температурадагы имарат жайларда мештерди жагуу бригаданын командиринин уруксаты менен улантылышы мүмкүн.

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 15-январындагы № 6 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

196. Жылытуу мезгилинде бригада боюнча буйрук менен солдаттардын ичинен от жагуучулар дайындалат, алар от жагуунун эрежелери жана өрт коопсуздугунун талаптары менен алдын ала таанышууга тийиш.

От жагуучулар сабактардан бошотулбайт. Жылытуу мезгилинде бардык наряддарды өтөөдөн бошотулат. Кичи бөлүктөрдө мештерди жагууга көз салуу ротанын старшинасына жана рота боюнча кезметчиге, ал эми бригаданын штабында полктун (бригаданын) штабы боюнча кезметчиге жүктөлөт. Суткалык наряддагы адамдарга нускама берүүдө алардын турак-жай жана кызматтык имарат жайларда мештерди жагуунун эрежелерин сакташына контролдун зарылдыгына көңүл бурулат.

197. Бузук мештерди пайдаланууга, жагуу үчүн күйүүчү суюктуктарды колдонууга, мештерди көзөмөлсүз калтырууга, отун-сууну мештерде же мештердин жанында кургатууга жана аны турак-жайда сактоого, ошондой эле отунду имарат жайдын ичинде, коридорлордо жана тепкичтерде жарууга жана аралоого жол берилбейт.

198. Жылытуу мезгили аяктагандан кийин бардык мештер жана морлор тазаланууга жана бригаданын квартираларды пайдалануу кызматынын зардалы менен биргелешип, ротанынын старшинасы тарабынан каралып чыгууга тийиш, андан кийин мештердин эшиктерине пломба коюлат же мөөр басылат.

Имарат жайларды желдетүү

199. Казармаларда имарат жайларды желдетүү рота боюнча кезметчинин байкоосу алдында эшик сакчылар тарабынан: уктоочу бөлмөлөрдө уктоордун алдында жана тургандан кийин, класстарда сабактардын алдында жана алардын ортосундагы тыныгууларда жүргүзүлөт.

200. Терезенин ачылуучу көздөрү (фрамугалар) суук мезгилде, ал эми терезелер жай мезгилинде адамдар имарат жайдан тышкары жүргөн кезде ачылат. Эгерде адамдар имарат жайлардан чыкпаса, ачылуучу көздөр (фрамугалар) же терезелер имараттын бир жагынан гана ачылат. Ачык көздөр жана терезенин алкактары илмек менен бекитилет.

Жай мезгилинде ашканалардын, медициналык пункттардын, дааратканалардын терезелери чымын-чиркейден коргоо үчүн ичке торчолор менен жабдылат. Болгон желдетүүчү түзүлүштөр оң абалда күтүлүүгө тийиш. Өткөрүп-тартып кетүүчү желдетүү бригаданын командири белгилеген мезгилде иштетилет.

Имарат жайларды жарык кылуу

201. Жарык кылуунун тартиби бригаданын командири тарабынан аныкталат. Казарманы жарык кылуу толук жана кезметтик (өтө ачык эмес күңүрт көк түстөгү) болуп бөлүнөт.

Уктоочу жайларда уктап жаткан мезгилде кезметтик жарык кылуу калтырылат. Керосин менен жарык кылууда кезметтик лампалар толук күйгүзүлөт. Казарманын кире беришинде курал-жарак сактоочу бөлмө, коридорлор, тепкичтер жана дааратканалар караңгы кирээри менен таң атканганга чейин толук жарык кылынат. Жарык кылуунун режимине байкоо жүргүзүү кезметчилерге жана эшик сакчыларга жүктөлөт.

202. Кыйроолор болгондо же электр менен жарык кылуу башка себептер боюнча убактылуу өчүрүлгөндө роталардын кезметчилеринде жана башка кичи бөлүктөрдө жарык кылуунун резервдик булактары болууга тийиш. Алардын сакталган жери бригаданын командири тарабынан аныкталат.

Калк жашаган пункттарда жайгаштыруу

203. Бригаданын кичи бөлүктөрүн калк жашаган пункттарда жайгаштыруу мамлекеттик бийликтин жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өкүлдөрү менен макулдашуу боюнча административдик имараттарда, ал эми алар жок болгондо жашоого жарактуу үйлөргө же имарат жайларга жайгаштырылат.

Жайгаштыргандан кийин өзү билип бир үйдөн экинчи үйгө барууга тыюу салынат.

204. Убактылуу жайгаша турган калкконуштар бригаданын командиринин буйругу боюнча санитардык-эпидемиялык жагынан ыңгайсыз болгон калкконуштарга жайгаштырууга тыюу салынат.

205. Имарат жайларды, бастырмаларды жана аянтчаларды ээлердин алдында кичи бөлүктүн командири аларды карап чыгат, андан кийин өздүк курамды, курал-жаракты жана аскердик техниканы жайгаштырат.

Взводдор мүмкүн болушунча чогуу жайгаштырылат. Офицерлер менен прапорщиктер өздөрүнө баш ийген кичи бөлүктөр жайгашкан жерге жакын өзүнчө имарат жайларга жайгаштырылат. Курал-жарак жана аскердик техника кичи бөлүктөр боюнча катарга тизилбестен жабык (көмүскөлөнгөн) аянтчаларда же бастырмалардын астына жайгаштырылат.

206. Ар бир рота үчүн анын жайгашкан жеринин чеги көрсөтүлөт, ошонун чектеринде сабактарды өткөрүү үчүн имарат жайлар жана ал жердеги участоктор бөлүнүп берилет, ошондой эле айгай боюнча жыйнала турган жер белгиленет.

207. Кампаларды жайгаштыруу үчүн өрт коопсуздугунун талаптарына жооп берген айрым имарат жайлар бөлүнүп берилет.

Эгерде ашканалар, наабайканалар жана мончо үчүн өзүнчө имарат жайлар бөлүнүп берилбесе, алар турак жайлардан жана башка курулуштардан өрт чыкпагыдай алыстыкта жайгаштырылат.

208. Кичи бөлүктөр калк жашаган пункттарда убактылуу жайгашканда токтоосуз түрдө дааратканалар салынат; анын өз убагында курулушуна жана тартипте кармалышына өзгөчө көңүл бурулууга тийиш.

209. Ичүү жана тамак аш жасоо үчүн суу бөлүнүп берилген суу менен камсыз кылуу пункттарынан (булактардан) гана алынат; алардын булганышын болтурбай коюу боюнча чаралар көрүлүп, аларды сутка бою кайтаруу коюлат.

210. Ар бир имарат жайга зардал шайланып, ал аскер кызматчыларынын жүрүш-турушу үчүн, имарат жайдын ичиндеги тартип жана андагы мүлктүн сакталышы үчүн, имарат жайдын айланасындагы аймактын тазалыгы үчүн, ошондой эле өрт коопсуздугунун талаптарынын сакталышы үчүн жооп берет.

Бардык аскер кызматчыларына имарат жайларынын ээлеринин уруксатысыз андагы мүлктү пайдаланууга тыюу салынат.

211. Калк жашаган пунктта убактылуу жайгаштырууда курал-жарак жана ок-дарылар кургак, эшиктен, мештерден, жылытуучу приборлордон алыс жерде сакталат жана ар дайым суткалык наряд менен кайтарылат. Кийим-кечек жана шаймандар бул үчүн ыңгайлаштырылган жерлерде жайгаштырылат. Жеке буюмдар жана ич кийимдер буюм салынуучу мүшөктөрдө сакталат.

212. Калган ички тартипке жана чакыруу боюнча аскердик кызмат өтөп жаткан аскер кызматчыларын бригаданын аймагынан чыгарууга тиешелүү жагынан алганда казармалык жайгаштыруу үчүн белгиленген эрежелер сакталууга тийиш.

Өрттөн сактануу

213. Бардык аскер кызматчылары өрт коопсуздугунун талаптарын билүүгө жана аткарууга (16-тиркеме) жана өрт өчүрүүчү каражаттарды пайдаланууну билүүгө милдеттүү.

Өрт чыккан учурда ар бир аскер кызматчысы өрттөн сактоочу жана сактоо жумуштарынын аскердик командасын чакырууга (штаттык өрт өчүрүүчү бөлүкчөнүн) же штаттык эмес өрт өчүрүүчү команданы чакырууга жана колдо болгон бардык каражаттар менен өрттү өчүрүүгө, ошондой эле адамдарды, курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка материалдык каражаттарды сактоого токтоосуз киришүүгө милдеттүү.

214. Бригада өрттөн сактоонун планы иштелип чыгып, ал бригаданын командири тарабынан бекитилет жана бүткүл өздүк курамга жеткирилет. Бригада өрт коопсуздугунун талаптарын, өрттү өчүрүү үчүн тартылган күчтөрдүн жана каражаттардын эсебин, өздүк курамды, курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка материалдык каражаттарды камтыган планынын көчүрмөсү бригада боюнча кезметчиде болууга тийиш.

215. Бригада да өрттөн сактоону уюштуруу жана анын абалы үчүн бригаданын командиринин оорук боюнча орун басары жооп берет.

Ал:

- өздүк курам тарабынан өрт коопсуздугунун талаптарын үйрөнүүнү жана аны өрттү өчүрүүдөгү аракеттерге окутууну уюштурууга;

- бардык объектилерде суунун ченемдик корлорунун, чагылгандан сактоочу түзүлүштөрдүн жана өрт өчүрүүчү каражаттардын болушун камсыз кылууга;

- кеминде үч айда бир жолу бригаданын өрттөн сактоону уюштурууну жана анын абалын текшерүүгө жана өрт боюнча окуу мүнөзүндөгү айгай өткөрүүгө;

- өрт коопсуздугунун талаптарынын өз убагында аткарылышын камсыз кылууга;

- жакынкы шаардык (гарнизондук) өрттөн сактоо командасы менен телефон байланышын уюштурууга милдеттүү.

216. Бригаданын командири жана полигондун зардалы бригадага бекитилип берилген токойлордогу, полигондогу, ошондой эле сабактар, ок атуулар, машыгуулар жана күжүрмөн даярдыктын башкы иш-чаралары өткөрүлгөн бардык жерлерде өрт коопсуздугунун талаптары аткарылышы үчүн жооп берет.

217. Кичи бөлүктөрдүн командирлери, кызматтардын, устаканалардын, цехтердин, клубдардын, лабораториялардын жана башка объектилердин зардалдары өздөрүнө баш ийген кичи бөлүктөрдө, кызматтарда, объектилерде өрт коопсуздугунун талаптарынын аткарылышы үчүн жана өрт өчүрүүчү каражаттарды оң абалда кармап туруу үчүн жооп беришет.

218. Өрттөн сактанууга түздөн-түз жетекчиликти өрттөн сактоо жана сактоо жумуштарынын кызматынын зардалы жүргүзөт. Ал эми штатта мындай каралбаган жерлерде, анын милдеттери офицерлердин бирине экинчи иш катары жүктөлөт.

219. Штаттык өрт өчүрүүчү командасы болбогон бригада 5тен 15 адамга чейинки сандагы штаттык эмес өрт өчүрүүчү команда түзүлөт.

Штаттык эмес өрт өчүрүүчү команданын курамына эреже катары, бир кичи бөлүктүн солдаттары менен сержанттары дайындалат. Командадан өрт өчүрүүчү наряд бөлүнүп, ал өрт өчүрүүчү постордо сутка бою же убакыттын белгилүү бир мезгилинде бригаданын командири бекиткен посттор боюнча табелге ылайык кызмат өтөйт. Өрт өчүрүүчү команданын өздүк курамы башка наряддарды өтөөдөн бошотулат. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

220. Өрттөн сактоо жана сактоо жумуштары кызматынын зардалы бир эле мезгилде өрт өчүрүүчү команданын зардалы болуп эсептелет жана бригаданын командиринин оорук боюнча орун басарына баш иет. Ал өрт өчүрүүчүү команданын өрт өчүрүү каражаттардын ар дайым даяр болушу жана бригаданын бүткүл өздүк курамын өрт коопсуздугун талаптарын үйрөнүшү үчүн жооп берет.

221. Өрттөн сактоо жана сактоо жумуштары кызматынын зардалы төмөндөгүлөргө милдеттүү:

- бригаданын объектилеринин өрт коопсуздугунун абалынын өзгөчөлүктөрүн билүүгө, өрттөн сактоо планын жана өрт коопсуздугунун талаптарын иштеп чыгууга катышууга;

- бригаданын кичи бөлүмдөрүнүн офицерлери, прапорщиктери жана старшиналары менен өрткө каршы даярдык, өрт өчүрүүчү каражаттарды пайдалануу боюнча жеке өзү сабактарды өткөрүүгө, өздүк курамдын ичинде өрт коопсуздугунун талаптарынын аткарылышы боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүүгө, ошондой эле өрт өчүрүүчү команданын атайын даярдыгы жана өрт өчүрүүчү нарядга нускама берүүгө;

- бардык объектилердин өрткө каршы абалын текшерүүгө жана өздүк курамдын өрт коопсуздугун белгилеген талаптарынын аткарышына жана өрт өчүрүүчү наряддын кызмат өтөшүнө күндөлүк контролдукту жүзөгө ашырууга;

- өрт өчүрүүчү бардык каражаттардын, өрт кабарлагычынын, өрткө каршы суу менен камсыз кылуу булактарынын оң абалда болушуна жана туура пайдаланылышына көз салууга жана аларды ар дайым колдонууга даяр абалда күтүү боюнча чараларды көрүүгө;

- өрт өчүрүүчү каражаттардын техникалык абалын эсепке алууга;

- бузук жана өрт чыгаруу коркунучу бар жабдууларды, жылытуу приборлорун, жарык кылууну жана башкаларды пайдаланууга тыюу салууга;

- бригаданын командиринин оорук боюнча орун басарына объектилердин өрткө каршы абалындагы кемчиликтер жөнүндө өз убагында баяндама берүүгө, ал эми күйүүлөрдүн, өрттөрдүн бардык учурларында көрүлгөн чаралар жөнүндө токтоосуз билдирүүлөргө;

- өрттү өчүрүүгө жетекчилик кылууга.

Айлана-чөйрөнү коргоо

222. Ар бир аскер кызматчысы өзүнүн күндөлүк ишинин жүрүшүндө жаратылышты сактоого жана анын байлыктарын коргоого милдеттүү. Бул үчүн ал бригада (кичи бөлүктө) болгон булгоонун негизги булактарын билүүгө жана суу ресурстарын, атмосфералык абаны, жерлерди булгоону болтурбай коюу, жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсүн сактоо боюнча эрежелерде жана нускамаларда каралган иш-чараларды кыйшаюсуз аткарууга тийиш.

Өзүнүн аракеттеринин же аракетсиздигинин натыйжасында айлана-чөйрөнү булгоого жол берген аскер кызматчылары жоопкерчиликке тартылат. Аскерлердин айлана-чөйрөгө терс таасирин болтурбай коюу үчүн бригада да такай иштеген комиссия дайындалат жана айлана-чөйрөнү коргоо боюнча иш-чаралар иштелип чыгат, ал бүткүл өздүк курамга жеткирилет.

223. Бригаданын командири айлана-чөйрөнү коргоону уюштуруу жана анын абалы үчүн жооп берет.

Ал:

- өздүк курам тарабынан бригада жайгашкан чөлкөмдө айлана-чөйрөнү коргоо эрежелеринин үйрөнүлүшүн жана аткарылышын уюштурууга;

- айлана-чөйрөнү коргоо боюнча иш-чараларынын планынын өз убагында аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү.

Бригада айлана-чөйрөнү коргоо боюнча иш-чараларды түздөн-түз аткарууга бригаданын командиринин оорук боюнча орун басары жетекчилик кылат.

224. Бригаданын командири жана машыктыруучу жердин зардалы машыгууларды жана башка күжүрмөн даярдыктын иш-чараларын машыктыруучу жерде даярдап жана өткөрүүдө айлана-чөйрөгө терс таасирди болтурбай коюу боюнча зарыл чараларды жүзөгө ашыруу үчүн жооп берет.

Жалпы жоболор

225. Аскердик бөлүктө убакытты бөлүштүрүү анын ар дайым күжүрмөн даярдыгы камсыз болгондой жана өздүк курамдын уюштурулган күжүрмөн окуусун өткөрүү үчүн шарттар түзгөндөй, ыраатты, аскер кызматчыларынын аскердик тартибин жана тарбияланышын кармап тургандай, алардын маданий деңгээлин жогорулаткандай, ар тараптан турмуш-тиричилик жактан тейлегендей, өз убагында эс алгандай жана тамак ичкендей кылып жүзөгө ашырылууга тийиш.

Контракт боюнча аскер кызматын өтөгөн офицерлердин, прапорщиктердин жана старшиналардын, сержанттардын жана солдаттардын ар жумалык кызмат өтөө убактысынын жалпы узактыгы эмгек мыйзамдарында белгиленген жумуш убагынын узактыгынан ашпоого тийиш. Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчыларынын кызматтык убактысынын узактыгы аскердик бөлүктүн күн тартиби тарабынан аныкталат. Тизмеси Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн курамына кирген мамлекеттик органдардын, Кыргыз Республикасынын башка аскердик түзүлүштөрүнүн жана мамлекеттик органдарынын жетекчилери тарабынан аныкталуучу күжүрмөн кезметчилик (күжүрмөн кызмат) машыгуулар, башка иш-чаралар бир жумалык кызматтык убакыттын жалпы узактыгы чектөөсүз жүргүзүлөт. Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчыларына жумасына кеминде бир сутка эс алуу берилет. Аскердик бөлүктүн күжүрмөн жана мобилизациялык даярдыгына түздөн-түз байланыштуу мөөнөттүү иш-чаралар анын командиринин буйругу боюнча сутканын ар кандай мезгилинде аскер кызматчыларына кеминде 4 саат эс алуу берүү менен аткарылат. Дем алыш жана майрам күндөрү аскердик кызматтын милдеттерин аткарууга тартылган офицерлер менен прапорщиктерге эс алуу кызматтын таламдарын эске алуу менен бөлүктүн (кичи бөлүктүн) командиринин чечими менен жуманын башка күндөрүндө берилет. Эс алуунун узактыгы дем алыш жана майрам күндөрү кызматта өткөрүлгөн убакыттан ашпоого тийиш. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

226. Аскердик бөлүктө сутканын ичинде убакытты бөлүштүрүү, ал эми айрым жоболор боюнча жуманын ичинде бөлүштүрүү күн тартиби жана кызматтык мезгилдин регламенти тарабынан жүзөгө ашырылат.

Аскердик бөлүктүн күн тартибинде кичи бөлүктүн жана аскердик бөлүктүн штабынын өздүк курамынын күндөлүк иштеги, окуудагы жана турмуш-тиричиликтеги аткаруучу негизги иш-чараларын убакыт боюнча аныктайт. Аскер кызматчыларынын кызматтык убактысынын регламенти күн тартибине кошумча түрдө бул аскер кызматчылары тарабынан аскердик кызматтын милдеттеринен келип чыгуучу негизги иш-чараларды аткарышынын мөөнөттөрүн жана узактыгын белгилейт. Күн тартиби жана кызматтык мезгилдин регламенти аскердик бөлүктүн алдында турган милдеттерди, жылдын мезгилин, жергиликтүү жана климаттык шарттарды эске алуу менен аскердик бөлүктүн же бирикменин командири тарабынан белгиленет. Алар окутуу мезгилине ылайыкталып иштелип чыгат жана күжүрмөн ок атуулар, талаага чыгуулар, машыгууларды, маневрлорду өткөрүү, күжүрмөн кезметчиликти (күжүрмөн кызматты), суткалык нарядда, кароолдо кызмат өтөө жана башка иш-чаралардын мезгилинде алардын аткарылышынын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен аскердик бөлүктүн (бирикменин) командири тарабынан такталышы мүмкүн. Аскердик бөлүктүн күн тартиби суткалык наряддын документтеринде болот. (Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 30-июлундагы № 172 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

227. Күн тартибинде эртең мененки дене тарбия көнүгүүсүн жасоо, эртең менен жана кечинде жуунуп-тарануу, эртең мененки кароо, окуу сабактары жана аларга даярдануу, атайын (жумушчу) кийимди алмаштыруу, бут кийимди тазалоо жана тамак ичээрдин алдында кол жуу, тамак ичүү, курал-жаракты жана аскердик техниканы кароо, тарбиялоо, маданий-эс алуу жана спорттук-массалык иштерди жүргүзүү, өздүк курамга маалымат берүү, радио угуу жана теле программаларды көрүү, оорулууларды медициналык пункта кабыл алуу, аскер кызматчыларынын жеке керектөөлөрү (кеминде 2 саат), кечки сейилдөө, текшерүү жана уктоо үчүн 8 саат убакыт каралууга тийиш.

Тамак ичүүлөрдүн ортосундагы аралык 7 сааттан ашпоого тийиш. Түшкү тамактан кийин кеминде 30 мүнөттүн ичинде сабактар жана жумуштар өткөрүлбөөгө тийиш. Чогулуштар, заседаниелер, ошондой эле спектаклдер, кинофильмдер жана жана башка коомдук иш-чаралар кечки сейилдөөгө чейин аяктоого тийиш.

228. Кызматтык мезгилдин регламентин аныктоодо аскер кызматчылары тарабынан кызматтык милдеттердин, ошондой эле аскердик бөлүктү (кичи бөлүктүн) такай күжүрмөн даярдыкта кармоого багытталган иш-чаралардын күн тартибине ылайык аткарылышынын зарылдыгы эске алынат.

Күжүрмөн кезметчиликте жана суткалык нарядда кызмат өтөөдө кызматтык мезгилдин регламенти аскердик уставдар жана тиешелүү нускамалар тарабынан аныкталат. Аскердик бөлүктүн жана суткалык нарядга кирбеген офицерлер менен прапорщиктердин кичи бөлүгүнүн сутка бою кезметте турушу, ошондой эле белгиленген наряддын курамына ар кандай жооптуу адамдарды дайындоо өзгөчө учурларда гана чектелген убакытка бирикмелер менен бөлүктөрдүн командирлери тарабынан киргизилиши мүмкүн.

229. Бригада жума сайын курал-жаракты, аскердик техниканы жана башка материалдык каражаттарды тейлөө, парктарды жана окуу-материалдык базанын объектилерин кошумча жабдуу жана көрктөндүрүү, аскердик шаарчаларды тартипке келтирүү жана башка жумуштарды жүргүзүү үчүн парктагы-чарбалык күн өткөрүлөт. Ушул эле күнү бардык имарат жайларды жалпы тазалоо, ошондой эле өздүк курамды мончого түшүрүү жүргүзүлөт.

Мындан тышкары, курал-жаракты жана аскердик техниканы такай күжүрмөн даярдыкта кармоо максатында бүткүл өздүк курамдын катышуусу менен парктагы күндөр өткөрүлөт. Парктагы-чарбалык күндөр жана парктагы күндөр бригаданын штабы тарабынан бригаданын командиринин курал-жарак жана оорук боюнча орун басары менен биргелешип иштелип чыгуучу жана бригаданын командири тарабынан бекитилүүчү пландар боюнча өткөрүлөт. Пландардын көчүрмөлөрү кичи бүлүмдөргө жеткирилет. Парктагы-чарбалык күндөрүндөгү иштерге жетекчилик кылуу үчүн, биринчи кезекте курал-жаракты, аскердик техниканы жана ок-дарыларды тейлөө үчүн кезектүүлүк тартибинде офицерлер менен прапорщиктердин аз саны дайындалат. Аларга жуманын ичинде дем алыш күн берилет.

230. Жекшемби жана майрам күндөрү күжүрмөн кезметте (күжүрмөн кызматта) жана суткалык нарядда кызмат өтөгөн аскер кызматчыларынан башка бүткүл өздүк курам үчүн эс алуу күндөрү болуп эсептелет. Бул күндөрдө, ошондой эле сабактан бош мезгилде өздүк курам менен маданий-эс алуу жумуштары, спорттук мелдештер жана оюндар өткөрүлөт.

Дем алыш күндөрдүн алдында чакырылып аскердик кызмат өтөгөн аскер кызматчылары үчүн концерттерди, кинофильмдерди көрүүнү жана башка иш-чараларды кадимкисинен 1 саатка кеч аяктоого, дем алыш күнү эртең менен аскердик бөлүктүн командири белгилеген саатта, бир саат кеч турууга уруксат берилет. Дем алыш күндөрү эртең мененки дене тарбия көнүгүүлөрү жасалбайт.

Эртең менен туруу, эртең мененки кароо жана кечки текшерүү

231. Эртең менен, "Тургула" деген кабарлоого чейин 10 мүнөт калганда рота боюнча кезметчи взводдордун командирлеринин орун басарларын жана ротанын старшинасын ойготот, ал эми белгиленген убакытта ("Тургула" деген кабарлоо боюнча) бүткүл ротаны ойготот.

232. Тургандан кийин эртең мененки дене тарбия көнүгүүсү, имарат жайларды жана аймакты тазалоо, төшөнчүнү жыйноо, эртең мененки жуунуп-тарануу жана эртең мененки кароо өткөрүлөт.

233. Эртең мененки кароо үчүн рота боюнча кезметчинин "Рота, эртең мененки кароо үчүн катарга тур" деген командасы боюнча взводдордун командирлеринин орун басарлары (бөлүкчөлөрдүн командирлери) өздөрүнүн кичи бөлүктөрүн белгиленген жерге катарга тургузат; иш сапары менен келгендер сол канатка тизилишет. Рота боюнча кезметчи ротаны катарга тизгенден кийин ротанын кароого даяр экендиги тууралу ротанын старшинасына баяндама жасайт. Ротанын старшинасынын командасы боюнча взводдордун командирлеринин орун басарылары жана бөлүкчөлөрдүн командирлери эртең мененки кароону өткөрүшөт.

234. Эртең мененки кароолордо адамдардын бар экендиги, алардын сырткы турпаты жана алар тарабынан жеке гигиенанын эрежелеринин сакталышы текшерилет.

Медициналык жардамга муктаж болгондорду рота боюнча кезметчи оорулууларды бригаданын медициналык пунктуна жиберүү үчүн аларды оорулууларды жазуучу китепке жазат (12-тиркеме). Эртең мененки кароонун жүрүшүндө бөлүкчөлөрдүн командирлери табылган кемчиликтерди четтетүүгө буйрук берип, алардын четтетилишин текшерет жана кароонун натыйжалары жөнүндө взводдордун командирлеринин орун басарларына, алар болсо ротанын старшинасына баяндама берет. Буттун, байпактардын (чулгоолордун) жана ич кийимдин абалы мезгил-мезгили менен, адатта уктаардын алдында текшерилет.

235. Күн тартибинде каралган мезгилде кечкисин текшерүүнүн алдында ротанын старшинасынын же взводдордун командирлеринин орун басарларынын биринин жетекчилиги алдында кечки сейилдөө өткөрүлөт. Кечки сейилдөөнүн убагында өздүк курам катарда ырдалуучу ырларды кичи бөлүктөрдүн курамында аткарышат. Сейилдөөдөн кийин рота боюнча кезметчинин "Рота кечки текшерүү үчүн катарга тур" деген командасы боюнча взводдордун командирлеринин орун басарлары (бөлүкчөлөрдүн командирлери) өздөрүнүн кичи бөлүктөрүн текшерүү үчүн катарга тургузат. Рота боюнча кезметчи ротаны катарга тургузгандан кийин ротанын кечки текшерүүгө тизилгендиги жөнүндө старшинага же анын ордундагы адамга баяндама берет.

Ротанын старшинасы же анын ордундагы адам "Түз тур" деген команда берип текшерүүгө киришет. Текшерүүнүн башталышында ал ротанын тизмесине көрсөткөн каармандыгы үчүн түбөлүк киргизилген аскер кызматчыларынын же ардактуу солдаттардын аскердик наамын, аты-жөнүн атайт. Аталган аскер кызматчыларынын аты-жөнү аталганда биринчи взводдун командиринин орун басары: "Ал (аскердик наамы жана аты-жөнү) Мекендин эркиндиги жана көз карандысыздыгы үчүн согушта баатырларча курман болгон" же "Ротанын ардактуу солдаты (аскердик наамы жана аты-жөнү) запаска чыккан" деген баяндама жасайт. Мындан кийин ротанын старшинасы ротанын өздүк курамынын аты-жөнү жазылган тизме боюнча текшерет. Өзүнүн аты-жөнүн уккан ар бир аскер кызматчысы: "Мен" деп жооп берет. Жок болгондор үчүн бөлүкчөлөрдүн командирлери жооп берет. Мисалы: "Кароолдо", "Өргүүдө". Текшерүү аяктагандан кийин ротанын старшинасы "Эркин тур" деген команда берип, бардык аскер кызматчыларына белгилүү болууга тийиш болгон буйруктарды жана буйруктамаларды, кийинки күнгө нарядды жарыялайт жана айгай, өрт болгон учурдагы күжүрмөн топту атайт (тактайт). Взводдордун командирлеринин орун басарлары кийинки күнгө кезектеги тазалоочуларды дайындашат. Белгиленген саатта "Жаткыла" деген кабар берилип, кезметтик жарык күйгүзүлөт жана толук тынчтык орун алат. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

236. Ротада эртең мененки кароо жана кечки текшерүү мезгилинде ротанын командири же ротанын офицерлеринин бири болсо ротанын старшинасы ага кароонун (текшерүүнүн) натыйжалары жөнүндө баяндама жасайт.

237. Мезгил-мезгили менен бригаданын планы боюнча жалпы батальондук же бригаданы кечки текшерүүлөр өткөрүлөт. Кечки текшерүүнү өткөрүүчү жер жарык кылынууга тийиш.

Жалпы батальондук (бригада) текшерүүлөрдө батальондун (бригаданын) бүткүл өздүк курамы катышууга милдеттүү. Өздүк курамды аты-жөнү жазылган тизме боюнча текшерүүнү роталардын командирлери жүргүзөт жана текшерүүнүн натыйжалары жөнүндө батальондун командирине баяндама жасайт. Жалпы батальондук (бригада) текшерүү аяктагандан кийин батальондун (бригаданын) командири "Түз тур" деген команда берет жана "Таң Шооласын" ойноого буйрук кылат. Жалпы бригада текшерүү жүргүзүүдө "Таң Шооласы" ойнолуп бүткөндөн кийин оркестр Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик гимнин аткарат. Андан кийин кичи бөлүктөр оркестрдин ойноосу астында өтүшөт. Батальондо (бригада) оркестр жок болгондо үн жазмаларды уктуруунун техникалык каражаттары пайдаланылат. "Таң Шооласы" ойноло баштагандан тартып кичи бөлүктөрдүн взводдон тартып андан жогорку кичи бөлүктөрүнүн командирлери колун баш кийимине такашат жана аны оркестр ойноп бүткөндөн кийин батальондун (бригаданын) командири "Эркин тур" деген команда бергенден кийин ылдый түшүрөт. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 7-августундагы № 164 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

Окутуу сабактары

238. Күжүрмөн даярдык аскер кызматчыларынын тынчтык мезгилдеги күндөлүк ишинин негизги мазмуну болуп эсептелет. Аскер кызматчыларынын азыркы кездеги согуштагы аракеттердин ыкмаларына ээ болуу максатындагы сабактары жана машыгуулары бошоң жана жөнөкөй өткөрүлбөөгө тийиш.

Окуутуу сабактарына жана машыгууларга бригаданын бүткүл өздүк курамы катышууга тийиш. Бригада боюнча буйрукта каралган суткалык нарядда жана иш боюнча нарядда турган адамдар, ошондой эле майрам же дем алыш күнү кызмат өтөгөндүгүнүн ордуна дем алыш күнү берилген аскер кызматчылары гана сабактардан бошотулат. Оорусуна байланыштуу сыртта өтүлүүчү сабактардан бошотулган солдаттарга жана сержанттарга ротанын командиринин буйругу боюнча класстарда сабак өтүү уюштурулат. Өздүк курамды күжүрмөн даярдык боюнча сабактан алагды кылууда күнөөлүү болгон командирлер (зардалдар) жоопкерчиликке тартылат. Күжүрмөн даярдыктын планында жана сабактардын расписаниесинде аныкталган иш-чаралар бригаданын командири тарабынан гана кийинкиге которулушу мүмкүн.

239. Сабактар күн тартибинде белгиленген сааттарда берилген кабарлоо боюнча башталат жана аякталат.

Сабакка чыгаардын алдында бөлүкчөлөрдүн командирлери жана взводдордун командирлеринин орун басарлары өзүнө баш ийгендердин бар экендигин текшерет жана алар форма боюнча кийингендигин, шаймандары туура ылайыкталгандыгын, жана курал-жарагы дүрмөттөлбөгөндүгүн карап чыгышат. Сабактар жана машыгуулар аяктагандан кийин кичи бөлүктөрдүн командирлери бардык курал-жарактын, аскердик техниканын жана окуу-машыгуу каражаттарынын, ошондой эле ок атуучу куралдын, ок-дарылардын бар экендигин жана толуктугун жеке өзү текшерип чыгууга тийиш. Курал-жарак жана магазиндер салынуучу баштыктар бөлүкчөлөрдүн командирлери тарабынан текшерилет. Текшерүүнүн натыйжалары команда боюнча баяндалат. Атылбаган ок-дарылар жана гильзалар белгиленген тартипте өткөрүлүп берилет. Сабактар жана машыгуулар аяктагандан кийин курал-жаракты жана колдонмо аспаптарды тазалоо, курал-жаракты жана аскердик техниканы техникалык жагынан тейлөө, ошондой эле сабак өтүлгөн жерлерди тазалоо жүргүзүлөт.

Эртең мененки, түшкү жана кечки тамак

240. Аскер бөлүгүнүн командири азык-түлүктү кабыл алуу, казанга салуу жана тамакты даярдоо процессине контролду уюштурат. Ал үчүн бөлүктүн командиринин орун басарларынын жана бөлүктүн кызматтарынын (бөлүмдөрдүн, бөлүмчөлөрдүн) зардалдарынын ичинен кызмат адамдары дайындалат.

Текшерүү үчүн дайындалган офицер бөлүк боюнча кезметчи, дарыгер (фельдшер) менен биргеликте ашканага келет жана ашкана боюнча кезметчинин, улук ашпозчунун катышуусунда меню-жайгаштырмадагы азык-түлүктүн ылайык келүүсүн жана алардын казанга толук салынышын текшерет. Бардык айкындалган мүчүлүштүктөр жөнүндө бөлүктүн командирине жана командирдин оорук боюнча орун басарына баяндайт.Тамак-аш таратуу башталганга чейин врач (фельдшер) бригада боюнча кезметчи менен биргелешип тамак-аштын сапатын текшерүүгө, үлүштөрдү контролдук тартуудан өткөрүүгө, ошондой эле ашкана жайгашкан имарат жайдын санитардык абалын, идиш-аяктын жана шаймандарды текшерүүгө тийиш. Врачтын (фельдшердин) корутундусунан кийин тамак-ашты бригаданын командири же анын көрсөтүүсү боюнча бригаданын командирлеринин бири ооз тийип көрөт. Текшерүүнүн натыйжалары жасалган тамак-аштын сапатына контролдук жүргүзүүнүн эсебин алуу китебине жазылат. Белгиленген убакытта бригада боюнча кезметчи тамак-ашты таратууга уруксат берет. (Кыргыз Республикасынын 2018-жылдын 2-августундагы № 82 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

241. Солдаттар менен сержанттар ашканага ротанын старшинасынын же анын көрсөтүүсү боюнча взводдордун командирлеринин орун басарларынын биринин командасы астында таза кийим жана бут кийим менен катарга тизилип келүүгө тийиш.

Тамак ичүү мезгилинде ашканада тартип сакталууга тийиш. Тамак-ашты баш кийимчен, шинелчен (жылуу күрмөчөн) жана атайын (жумушчу) кийимчен ичүүгө тыюу салынат.

242. Суткалык наряддагы адамдар тамак-ашты бригаданын командири тарабынан белгиленген мезгилинде алышат.

Бригаданын медициналык пунктунда жаткан оорулууларга тамак-аш госпиталдык үлүштүн ченемдери боюнча даярдалат жана өзүнчө жеткирилет.

Бригаданын аймагынан убактылуу бошотуу

243. Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчылары өздөрү убактылуу бошотулган аскердик бөлүктөрдүн аймагында жана гарнизондордун чектеринде эркин басып жүрүүгө укуктуу. Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчыларына гарнизондордун чегинен тышкары чыгууга (өргүүгө же иш сапарына кеткенден башка учурларда) тыюу салынат.

244. "Кезектеги убактылуу бошотуудан ажыратуу" түрүндөгү тартип жазасы берилген мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчысы бригаданын аймагынан жумасына бир жолу убактылуу бошотуу укугуна ээ болот. Мында аскер кызматчыларын убактылуу бошотуу бригаданын күжүрмөн даярдыгы жана күжүрмөн кезметчиликти өтөө төмөндөбөгөндөй кылып жөнгө салынууга тийиш.

Мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчылары бригаданын аймагынан ротанын командири тарабынан бригаданын командири белгилеген күндөрдө жана сааттарда жана ал тарабынан белгиленген тартипте убактылуу бошотулат. Кичи бөлүмдөн бир эле мезгилде 30 проценттен ашпаган аскер кызматчылары убактылуу бошотулушу мүмкүн. Биринчи жылы кызмат өтөп жаткан солдаттар бригаданын аймагынан алар Аскердик ант алгандан кийин убактылуу бошотулат. Ишембиде жана майрамдын алдындагы күндөрдө саат 24кө чейин, ал эми жекшемби жана майрам күндөрүндө кечки текшерүүгө чейин убактылуу бошотууга уруксат берилет. Батальондун командиринин уруксаты менен ротанын командири аскер кызматчысына жүйөөлүү себептер боюнча жуманын башка күндөрүндө да окуу сабактарынан кийин жатканга чейин же кийинки күнү эртең мененкиге чейин (бирок сабактар башталганга чейин 2 саат калгандан кечикпестен) убактылуу бошотууга уруксат бере алат. Убактылуу бошотуу кезектүүлүк тартибинде жүргүзүлөт. Убактылуу бошотуунун кезектүүлүгү взводдордун командирлеринин орун басарлары тарабынан жүргүзүлөт. Дем алыш жана майрам күндөрү күжүрмөн кезметти жана суткалык наряддагы кызматты өтөгөндүгү үчүн мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчыларына убактылуу бошотуу берилбейт.

245. Убактылуу бошотуу үчүн уруксат сурап аскер кызматчылары өзүнүн түздөн-түз зардалына кайрылышат.

Мисалы: "Жолдош сержант. Мага саат 20га чейин убактылуу бошотууга уруксат берүүңүздү өтүнөмүн". Мөөнөттүү аскер кызматчыларынын взводдордун командирлери кол койгон убактылуу бошотуу тизмелерин взводдордун командирлеринин орун басарлары ротанын командирине баяндама жасоо үчүн ротанын старшинасына берет.

246. Белгиленген убакытта рота боюнча кезметчи убактылуу бошотулгандарды катарга тизет жана ротанын старшинасы баяндама жасайт.

Ротанын старшинасы убактылуу бошотууларды карап чыгат, алардын сакал-мурутун жана чачын жакшы же жаман алдыргандыгын, кийим-кечесинин жана бут кийиминин абалын, туура кийилишин, алардын аскердик учурашуунун эрежелерин, көчөдө жана башка коомдук жерлерде жүрүүнүн эрежелерин билишин текшерет. Андан кийин старшина убактылуу бошотулгандарга ротанын командири кол койгон убактылуу бошотуу барагын (12-тиркеме) берет. Рота боюнча кезметчи убактылуу бошотулгандарды китепке жазып (12-тиркеме), убактылуу бошотулгандардын тизмесин түзөт жана аларды бригада боюнча кезметчиге берет. Бригаданын аймагынан убактылуу бошотулган мөөнөттүү кызмат өтөгөн аскер кызматчыларынын жанында аскердик билети болууга тийиш. Убактылуу бошотуу барагы өзүнүн гарнизонунун чектеринде гана жарактуу.

247. Убактылуу бошотуудан кайтып келгенден кийин аскер кызматчылары бригада боюнча кезметчиге келишет жана келгендиги тууралу баяндама жасашат. Бригада боюнча кезметчи убактылуу бошотуу баракчаларына келүү мезгили жөнүндө белги коет. Андан кийин алар кичи бөлүккө рота боюнча кезметчиге барып, ага убактылуу бошотуу барагын өткөрүшөт жана өзүнүн түздөн-түз зардалына баяндама жасашат.

Мисалы: "Жолдош сержант. Катардагы Калыков убактылуу бошотуудан кайтып келди. Убактылуу бошотуу мезгилинде эч нерсе болгон жок (же тигил же бул сын-пикирин айтты)". Эгерде аскер кызматчысы кичи бөлүккө эл жаткандан кийин келсе, ал өзүнүн тикелей зардалына кийинки күнкү эртең мененки кароого чейин баяндама жасайт. Рота боюнча кезметчи убактылуу бошотулгандардын китебинде убактылуу бошотуудан кайтып келгендердин келген убактысын белгилейт жана убактылуу бошотуу баракчаларын ротанын старшинасына өткөрөт.

248. Аскердик кесиптик билим берүү мекемелеринин аймагынан 1-курстун курсанттарын убактылуу бошотуу мөөнөттүү кызмат өтөгөн солдаттар жана сержанттар үчүн белгиленген тартипте жүзөгө ашырылат. 2-курсттун курсанттарын убактылуу бошотуунун тартиби аскердик кесиптик билим берүү мекемесинин зардалы тарабынан белгиленет. 3 жана андан кийинки курстардын курсанттары, ошондой эле жатаканада жатууга укуктуу курсанттар аскердик кесиптик билим берүү мекемесинин аймагынан тышкары жерлерде күн тартибинде аныкталган окуу сабактарынан жана өз алдынча иштөөнүн милдеттүү сааттарынан кийин саат 24кө чейин, үй-бүлөлүү курсанттар кийинки окуу күнүндөгү сабактар башталганга чейин боло алышат.

249. Калк жашаган пункттардан алыс жерлерде жайгашкан аскердик бөлүктө (өзүнчө кичи бөлүктө) жана көрсөтүлгөн тартипте анын аймагынан убактылуу бошотуу максатка ылайыктуу болбогон башка учурларда, аскердик бөлүктүн (өзүнчө кичи бөлүктүн) командиринин чечими боюнча дем алыш күндөрүндө жакынкы ири калк жашаган пункттарга (шаарларга) тобу менен барып келүү өткөрүлөт.

Кичи бөлүктөрдү (командаларды) жөнөтүү жана алардын жол жүрүшү

250. Эреже катары, кичи бөлүктөр кызматтык иш сапарына өзүнүн командиринин зардаллыгы менен барат. Ар кандай кичи бөлүктөрдүн солдаттары менен сержанттары иш сапарына дайындалганда алардан команда түзүлөт жана сержанттардын, прапорщиктердин же офицерлердин ичинен команданын зардалы дайындалат. Кичи бөлүктүн командирине (команданын зардалына) бригадада иш сапарынын күбөлүгү жана кичи бөлүктүн (команданын) өздүк курамынын тизмеси берилет, анда куралдын түрү жана номери, берилген ок-дарылардын саны көрсөтүлүп, аскердик бөлүктүн гербдүү мөөрү менен күбөлөндүрүлөт, ага бригаданын штабынын зардалынын колу коюлат. Кичи бөлүктүн командирине (команданын зардалына) мындан тышкары: жол жүрүүнүн жана тамак ичүүнүн тартиби, кичи бөлүк (команда) канча убакытка, кайда жана кимдин карамагына жиберилип жаткандыгы, коопсуздуктун талаптары, куралды сактоонун жана колдонуунун эрежелери көрсөтүлүп, ошондой эле кичи бөлүктүн (команданын) кызмат өтөөсүнө байланыштуу башка көрсөтмөлөр берилет.

251. Кызматтык иш сапарына баруу үчүн кичи бөлүктү (команданы) даярдоого ал бөлүнгөн кичи бөлүктүн командири жетекчилик кылат.

Белгиленген убакытта кичи бөлүк (команда) кичи бөлүктүн дайындалган командиринин (команданын зардалынын) жетекчилиги астында бригада боюнча кезметчиге келет. Бригада боюнча кезметчи кичи бөлүктүн (команданын) курамын жана камсыз болушун текшерет жана анын даяр экендиги жөнүндө штабдын зардалына же бригаданын командирине баяндама жасайт.