179-берене. Экспертиза дайындоо тартиби

1. Экспертизаны дайындоону зарыл деп тапкандан кийин, тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, сот бул жөнүндө токтом, аныктама чыгарат, анда төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

1) экспертиза дайындаган адамдын кызмат орду, фамилиясы жана аты-жөнү;

2) экспертизанын түрү;

3) экспертиза дайындоонун негиздери;

4) экспертизага жөнөтүлгөн адам жөнүндө маалыматтар;

5) экспертизага жөнөтүлгөн объекттер жана алардын пайда болуусу жөнүндө маалымат, ошондой эле көрсөтүлгөн объекттердин мүмкүн болгон толук же жарым-жартылай жок кылынышына уруксат берилиши, алардын тышкы түрүнүн өзгөрүшү же изилдөөнүн жүрүшүндөгү негизги касиеттер;

6) эксперттин фамилиясы, аты жана атасынын аты же экспертиза жүргүзүлүүгө тийиш болгон эксперттик уюмдун аталышы;

7) эксперттин алдына коюлган маселелер.

2. Экспертиза дайындоо жөнүндө токтом, аныктама ал даректелген жана алардын компетенциясына кирген органдар жана адамдар тарабынан аткаруу үчүн милдеттүү.

3. Экспертиза төмөндөгүлөргө тапшырылышы жана алар тарабынан аткарылышы мүмкүн:

1) мамлекеттик же мамлекеттик эмес эксперттер тарабынан;

2) мыйзам менен каралган тартипте жана шарттарда атайын билимге ээ болгон башка адамдар тарабынан бир жолку тартипте;

3) процесстин катышуучулары тарабынан сунушталган, атайын билимге ээ болгон адамдар, анын ичинде Кыргыз Республикасынын жарандары болуп саналбагандар тарабынан.

4. Тергөө судьясынын, соттун, прокурордун, тергөөчүнүн экспертиза жүргүзүү тапшырылган адамды чакыруу жөнүндө талабы аталган адам иштеген уюмдун жетекчиси үчүн милдеттүү.

5. Тергөө судьясы, сот, прокурор, тергөөчү экспертиза дайындоо жөнүндө токтом менен шектүүнү, айыпталуучуну, жабырлануучуну, анын өкүлүн, адвокатты тааныштырат жана ушул Кодекстин 181-беренесинде каралган укуктарын аларга түшүндүрөт. Бул жөнүндө прокурор, тергөөчү жана токтом менен таанышкан башка адамдар тарабынан кол коюлган протокол түзүлөт.

6. Ушул Кодекстин 178-беренесинин 2-бөлүгүндө каралган учурларды кошпогондо, жабырлануучуга карата, ошондой эле күбөгө карата экспертиза алардын макулдугу же алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн макулдугу менен жүргүзүлөт, ал көрсөтүлгөн адамдар тарабынан жазуу жүзүндө берилет.

7. Экспертиза өзүнүн же көрсөтүлгөн укуктарын жана кызыкчылыктарын коргогон процесстин катышуучуларынын демилгеси боюнча дайындалышы мүмкүн. Процесстин катышуучулары өздөрүнүн же көрсөтүлгөн укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоп, тергөөчүгө жазуу жүзүндө, алардын пикири боюнча, эксперттик корутунду берилүүгө тийиш болгон суроолорду беришет, изилдөө объекттерин көрсөтүшөт, ошондой эле эксперт катары чакырылышы мүмкүн болгон адамдын (адамдардын) атын аташат. Мында, тергөөчү чечүүгө берилген маселелер кылмыш ишине же экспертизанын предметине дээрлик тиешеси жок учурлардан тышкары жагдайларда, экспертиза дайындоодон баш тартууга укуксуз. Тергөөчү экспертиза дайындоодон баш тарткан учурда, өзүнүн же берилип жаткан укуктарды же кызыкчылыктарды коргогон процесстин катышуучусу ушул Кодекстин 182-беренесинде каралган тартипте тергөө судьясына өтүнүч менен кайрылууга укуктуу.

8. Анын демилгеси менен экспертиза дайындалып жаткан процесстин катышуучусу буюмдарды, документтерди эксперттик изилдөөнүн объекти катары бериши мүмкүн.

9. Тергөөчү берилген маселелерди карап, кылмыш ишине же экспертиза предметине кирбегендерин четке кагат, экспертте баш тартууга негиз жок экендигин териштирет, андан кийин ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн талаптарды сактоо менен экспертиза дайындоо жөнүндө токтом чыгарат.

10. Эгерде экспертиза жүргүзүүгө алардын катышуусу зарыл деп таанылса, тергөөчү шектүүнү, айыпталуучуну, жабырлануучуну, күбөнү экспертке жеткирүүнү камсыз кылат.

11. Кыйноолорду же ырайымсыз мамиле жасоолорду колдонгондугу жөнүндө арыз болгондо, соттук-медициналык экспертиза 12 сааттын ичинде дайындалууга тийиш. Эксперт тарабынан сүрөткө тартып алууну же видеожазууларды колдонуу менен кароо жүргүзүлүүгө тийиш.

12. Кылмыш иши карамагында турган сотко чейинки өндүрүш органынан изилдөө объекттерин талап кылуунун зарылдыгы жок болгон учурда, өзүнүн же көрсөтүлүүчү укуктарын же кызыкчылыктарын коргогон процесстин катышуучулары экспертизаны келишимдик негизде жүргүзүү жөнүндө эксперттик уюмга өз алдынча кайрылууга укуктуу.

13. Ушул берененин 12-бөлүгүндө белгиленген тартипте адвокаты тарабынан эксперттик корутунду берүү тууралуу өтүнүч жөнөтүлгөндүгү жөнүндө бир эле мезгилде прокурорго, сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашырган тергөөчүгө маалымдалат, алар зарыл болгондо экспертке кошумча суроолорду жөнөтө алат. Коргоочу тараптан өтүнүчү боюнча тергөө судьясынын токтомунун негизинде берилген эксперттин корутундусу эки нускада түзүлөт, анын бири тергөөчүгө жөнөтүлөт.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 16-февралындагы № 49 Мыйзамынын редакциясына ылайык)