2-берене. Негизги түшүнүктөр

Ушул Мыйзамдын максаттары үчүн төмөнкүдөй негизги түшүнүктөр пайдаланылат:

1) Жарандык коргонуу - тынчтык жана согуш мезгилинде Кыргыз Республикасынын калкын, материалдык жана маданий баалуулуктарын жана аймагын өзгөчө кырдаалдардан коргоого даярдоо жана коргоо боюнча жалпы мамлекеттик иш-чаралар тутумунун курамдык бөлүгү;

2) Жарандык коргонуу мамлекеттик тутуму - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, коомдук бирикмелеринин жана ыктыярдуу уюмдарынын башкаруу органдары, күчтөрү жана каражаттары элементтери болуп саналган, тынчтык жана согуш мезгилиндеги өзгөчө кырдаалдарда Кыргыз Республикасынын калкын жана аймагын коргоо боюнча функцияларды аткаруучу жалпы мамлекеттик тутум. Жарандык коргонуу мамлекеттик тутуму өзүнө Кыргыз Республикасынын Кырсык тобокелдигин азайтуу боюнча улуттук платформасын камтыйт;

3) Кыргыз Республикасынын Кырсык тобокелдигин азайтуу боюнча улуттук платформасы - мамлекеттик түзүмдөрдү, жеке секторду жана жарандык коомду кошуп алганда бардык кызыкдар тараптардын катышуусу менен көп тармактуу жана уюмдар аралык мүнөздөгү кырсык тобокелдигин азайтуу чөйрөсүндө координациялоонун жана стратегиялык жетектөөнүн улуттук механизми;

4) өзгөчө кырдаал - адам курмандыктарына, адамдардын ден соолугуна же айлана-чөйрөгө зыян келтирүүгө, олуттуу материалдык жоготууларга жана адамдардын жашоо-тиричилигинин шарттарынын бузулушуна алып келиши мүмкүн болгон же алып келген коркунучтуу табигый же техногендик кубулуштун, авариянын, катастрофанын, табигый же башка кырсыктын, жабыркоонун заманбап каражаттарынын таасиринин натыйжасында белгилүү бир аймакта түзүлгөн жагдай;

5) өзгөчө кырдаал коркунучу - калк, анын мүлкү жана менчиктин башка түрлөрү жана курчап турган жаратылыш чөйрөсү үчүн коркунуч жаралган жагдай;

6) өзгөчө кырдаал зонасы - өзгөчө кырдаал келип чыккан аймак;

7) өзгөчө кырдаал булагы - натыйжасында өзгөчө кырдаал болгон же келип чыгышы мүмкүн болгон коркунучтуу техногендик кырсык, авария, катастрофа, коркунучтуу табигый кубулуш, табигый кырсык, адамдардын, айыл чарба жаныбарларынын жана өсүмдүктөрдүн кеңири жайылган жугуштуу оорусу;

8) өзгөчө кырдаалда жабырлануучу:

- өзгөчө кырдаалдын натыйжасында каза болгон жана/же ден соолугуна зыян келтирилген, жеке мүлкүн толугу менен же жарым-жартылай жоготкон, ошондой эле жашоо-тиричилик шарттары начарлаган адам;

- өзгөчө кырдаалдын натыйжасында зыян (залал) келтирилген юридикалык жак;

9) өзгөчө кырдаал зонасында калктын биринчи кезектеги жашоо-тиричилигин камсыз кылуу - калктын сууга, тамак-аш азыктарына, биринчи зарылдыктагы буюмдарга, медициналык кызмат көрсөтүүлөргө жана каражаттарга, коммуналдык-тиричилик кызмат көрсөтүүлөрүнө, турак жайга, транспорттук жана маалыматтык камсыз кылууга болгон биринчи кезектеги керектөөлөрүн өз убагында канааттандыруу;

10) өзгөчө жана кризистик кырдаалдардагы коопсуздук - гендердик жана демографиялык керектөөлөрдү эске алуу менен калктын биринчи кезектеги жашоо-тиричилигин, объекттердин жана инфратүзүмдүн иштөөсүн камсыз кыла турган, тынчтык жана согуш мезгилинде өзгөчө кырдаалдын таасиринин натыйжасында келип чыгуучу коркунучтардан өлкөнүн калкынын, аймактарынын, объекттеринин жана инфратүзүмүнүн корголушунун абалы;

11) өзгөчө кырдаалдардын алдын алуу - өзгөчө кырдаалдардын келип чыгуу тобокелдигин мүмкүн болушунча максималдуу азайтууга, адамдардын өмүрүн жана ден соолугун сактоого, алар келип чыккан учурда зыяндын өлчөмүн азайтууга багытталган күн мурунтан жүргүзүлүүчү иш-чаралардын комплекси;

12) атайын превентивдүү жана жоюу иш-чаралары - алдын алуучу иш-чараларды уюштуруу жана өткөрүү, мүмкүн болуучу табигый жана техногендик мүнөздөгү өзгөчө кырдаалдарды жоюу, ыкчам чара көрүү жана авариялык-калыбына келтирүүчү жана башка кечиктирилгис иштерди жүргүзүү;

13) өзгөчө кырдаалдарды жоюу - өзгөчө кырдаалды пайда кылуучу факторлордун аракетин чектөө жана токтотуу, өзгөчө кырдаалдар келип чыкканда жүргүзүлүүчү жана адамдардын өмүрүн сактап калууга, ден соолугун сактоого, зыяндын өлчөмүн азайтууга багытталган авариялык-куткаруучу жана башка кечиктирилгис жумуштар;

14) өзгөчө кырдаалдардын кесепеттерин жоюу - инженердик инфратүзүмдү, турак жайды, курчап турган чөйрөнү калыбына келтирүү, калкка социалдык-реабилитациялык жардам көрсөтүү, өзгөчө кырдаалдардын кесепетинен улам жеке жана юридикалык жактарга келтирилген зыяндын (залалдын) ордун толтуруу боюнча жүргүзүлүүчү иш-чаралар. Өзгөчө кырдаалдардын кесепеттерин жоюу калыбына келтирүүнүн кыска мөөнөттүү, орто мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү мезгилдерин карайт;

15) авариялык-куткаруучу жана башка кечиктирилгис иштер - өзгөчө кырдаалдар зонасында адамдарды куткарууга жана аларга жардам көрсөтүүгө, зыян келтирүүчү таасирлердин очогун локалдаштырууга жана басууга, экинчи зыян келтирүүчү факторлордун келип чыгышын болтурбоого, материалдык жана маданий баалуулуктарды коргоого жана куткарууга багытталган биринчи кезектеги иштер;

16) өзгөчө окуя - материалдык объекттердин жок болушуна же болбосо бузулушуна, адамдардын өлүмүнө же башка оор кесепеттерге алып келген кокусунан болгон жана күтүлбөгөн окуя;

17) кырсык - адамдардын алсыздыгын күчөтүүчү, көптөгөн адам курмандыктарына алып келүүчү жана коомдун өз ресурстарынын эсебинен гана туруштук берүү мүмкүнчүлүгүнөн ашып түшүүчү масштабдуу материалдык жана экологиялык зыян алып келүүчү коомдун иштөөсүнүн олуттуу бузулушу;

18) кырсык тобокелдиги - кырсыктын кесепетинен адамдардын өлүмү, материалдык, экономикалык жана экологиялык зыян түрүндөгү мүмкүн болуучу (потенциалдуу) жоготуулар;

19) кырсык тобокелдигин азайтуу - бул кырсыктарга карата социалдык-экономикалык алсыздыкты азайтууга, өзгөчө кырдаалдарга карата даярдыкты жогорулатууга, ошондой эле аларды пайда кылуучу табигый кырсыктардын, экологиялык жана башка коркунучтардын кооптуулугун жоюуга багытталган кырсык тобокелдиктерин аныктоого, баалоого жана азайтууга карата комплекстүү мамиле. Комплекстүү мамиле Жарандык коргонуу мамлекеттик тутумунун ишинин саясий, техникалык, социалдык жана экономикалык мүнөзүн камтыйт;

20) Жарандык коргонуу жаатындагы Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы - Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу Жарандык коргонуу жаатындагы милдеттерди чечүүгө атайын ыйгарым укуктуу Кыргыз Республикасынын аткаруу бийлигинин мамлекеттик органы;

21) Жарандык коргонуунун башкаруу органдары - тынчтык жана согуш мезгилинде Жарандык коргонууну жетектөөнү жүзөгө ашыруучу жана иш-чаралардын аткарылышын камсыз кылуучу мамлекеттик органдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, уюмдар;

22) Жарандык коргонуу боюнча комиссия - Жарандык коргонуу боюнча иш-чараларды уюштурууга жана аткарууга арналган Жарандык коргонуу мамлекеттик тутумунун туруктуу иштеген координациялоочу органы;

23) өзгөчө кырдаалдарга мониторинг жүргүзүү жана болжолдоо - өзгөчө кырдаалдардын алдын алууга багытталган табигый, техногендик процесстердин, кубулуштардын абалын жана өзгөрүшүн байкоо, талдоо, баалоо жана алардын өнүгүшүн болжолдоо боюнча чаралардын жыйындысы;

24) Жарандык коргонуу боюнча топко киргизилген аймак - Жарандык коргонуу жаатында маанилүү коргонуу, экономикалык мааниге ээ болгон шаар же башка калктуу конуш жайгашкан аймак;

25) өзгөчө кырдаалдарга комплекстүү мониторинг жүргүзүү жана аларды болжолдоо тутуму - өзгөчө кырдаалдарга мониторинг жүргүзүү жана аларды болжолдоо боюнча функционалдык-тармактык түзүмдөрдү жана кызматтарды бириктирүүчү тутум;

26) Жарандык коргонуу кызматы - менчигинин түрүнө жана ведомстволук таандыктыгына (баш ийүүсүнө) карабастан, иштин окшош профилине ээ болгон жана Жарандык коргонуунун атайын иш-чараларынын конкреттүү түрүн биргелешип өткөрүүгө жөндөмдүү болгон мамлекеттик органдардын, уюмдардын жана алардын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн башкаруу органдарынын, күчтөрүнүн жана каражаттарынын уюштуруу-техникалык бирикмеси;

27) Жарандык коргонуу күчтөрү - Жарандык коргонуунун аскерлери, бөлүмдөрү жана түзүмдөрү;

28) Жарандык коргонуу каражаттары - атайын курулмалар, техникалар, шаймандар, жабдуулар, камылгалар, байланыш каражаттары, жабыркагандарга коргоонун жана биринчи жардам көрсөтүүнүн жеке жана жамааттык каражаттары, адамдарды куткаруу жана авариялык-куткаруу жана башка кечиктирилгис иштерди жүргүзүүгө багытталган материалдык-техникалык каражаттардын запастары;

29) Жарандык коргонуу аскерлери жана бөлүмдөрү - тынчтык жана согуш мезгилинде Жарандык коргонуу милдеттерин чечүү үчүн атайын даярдалган Жарандык коргонуу жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аскердик бөлүктөрү, бирикмелери жана бөлүмдөрү;

30) Жарандык коргонуу түзүмдөрү - аймактык-тармактык принцип боюнча уюмдардын базасында түзүлүүчү, атайын техникага жана мүлккө ээ болгон, тынчтык жана согуш мезгилинде өзгөчө кырдаалдарда алдын алуу, авариялык-куткаруу жана башка кечиктирилгис иштерди жүргүзүү үчүн даярдалган түзүмдөр, анын ичинде ыктыярдуу негизде түзүлүүчү коомдук бирикмелер;

31) өзгөчө кырдаалдар жөнүндө калкты маалымдар кылуу - болжолдонуучу жана келип чыгуучу өзгөчө кырдаалдар, калктын жана аймактардын коопсуздугун камсыз кылуу боюнча көрүлүп жаткан чаралар, коргоонун ыктары жана ыкмалары жөнүндө маалыматтарды жалпыга маалымдоо каражаттары жана башка каналдар аркылуу калкка жеткирүү, ошондой эле Жарандык коргонуу, калкты жана аймактарды өзгөчө кырдаалдардан коргоо, анын ичинде суу объекттеринде адамдардын коопсуздугун камсыз кылуу жана өрт коопсуздугун камсыз кылуу жаатындагы билимди пропагандалоо;

32) Жарандык коргонуу жаатында калкты даярдоо - өзгөчө кырдаалдарда жана аскердик чыр-чатактарда келип чыгуучу коркунучтардан коргоо боюнча билимдерге жана ыктарга, ошондой эле практикалык көндүмдөргө ээ болуу боюнча калктын бардык топторунун ишин уюштуруунун максаттуу процесси;

33) уюмдар - коргоо, экономикалык жана социалдык маанидеги объекттери бар же тынчтык жана согуш мезгилинде өзгөчө кырдаалдардын келип чыгуу коркунучунун жогорку даражасын билдирген уюмдар (менчигинин түрүнө карабастан мекемелер, ишканалар, чарба жүргүзүү объекттери);

34) Жарандык коргонуу объекттери - башкаруу пункттары, өзүнчө турган жана курулган баш калкалоочу жайлар, радиацияга каршы баш калкалоочу жайлар, Жарандык коргонуунун мүлкүн сактоо үчүн кампа жайлары;

35) потенциалдуу кооптуу объект - өзгөчө кырдаал булагынын реалдуу келип чыгуу коркунучун жаратуучу өрт, жарылуу коркунучу бар, радиоактивдүү, кооптуу химиялык, биологиялык жана уулуу заттарды пайдалануучу, өндүрүүчү, кайра иштетүүчү, сактоочу же ташуучу объект, инженердик-техникалык, ошондой эле белгилүү бир жагдайларда өзгөчө кырдаалдын келип чыгуусунун реалдуу коркунучун жаратышы мүмкүн болгон башка курулмалар жана объекттер;

36) потенциалдуу кооптуу участок - өзгөчө кырдаалдардын келип чыгуу коркунучун болжолдоо жана өзгөчө кырдаалдардын социалдык-экономикалык кесепеттерин баалоо жолу менен көрсөтүлгөн аймакка киргизилген тез өөрчүй турган кооптуу табигый кубулуштардын жана техногендик процесстердин келип чыгуу тобокелдигине дуушар болгон аймак (жер, суу же аба мейкиндиги);

37) калкты көчүрүү - өзгөчө кырдаалдар коркунучу болгондо жана келип чыкканда адамдарды потенциалдуу кооптуу участоктордон убактылуу же жаңы жашоо ордуна коопсуз райондорго көчүрүүнү жүзөгө ашыруу боюнча иш-чаралардын комплекси;

38) эвакуация - калкты өзгөчө кырдаал болгон же өзгөчө кырдаал болушу мүмкүн болгон зоналардан уюшкандыкта алып чыгуу (чыгаруу) жана аны биринчи кезекте коопсуз (өзгөчө кырдаал булагынын зыян келтирүүчү факторлору таасир эткен зоналардан тышкары) жашоо-тиричиликти камсыз кылуунун шарттары боюнча күн мурунтан даярдалган райондорго (жерлерге) кыска мөөнөткө жайгаштыруу боюнча иш-чаралардын комплекси.

(КР 2023-жылдын 27-мартындагы № 71 Мыйзамынын редакциясына ылайык)