Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын «Айтбай Абдыкадыровдун Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын судьялар коллегиясынын 2018-жылдын 22-майындагы № 21 аныктамасына даттануусун канааттандыруудан баш тартуу жөнүндө» токтому

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ЖОГОРКУ СОТУНУН КОНСТИТУЦИЯЛЫК ПАЛАТАСЫНЫН ТОКТОМУ 2018-жылдын 28-июну Айтбай Абдыкадыровдун Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын судьялар коллегиясынын 2018-жылдын 22-майындагы № 21 аныктамасына даттануусун канааттандыруудан баш тартуу жөнүндө Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы: төрагалык кылуучу - судья Э.Т. Мамыров, судьялар К. Абдиев, Ч.А. Айдарбекова, М.Ш. Касымалиев, К.М. Киргизбаев, Э.Ж. Осконбаев, Ч.О. Осмонова, Ж.И. Саалаевдин курамында, сот отурумунун катчысы К.А. Аблакимовдун катышуусунда «Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы жөнүндө» конституциялык Мыйзамдын 28-беренесинин 5-бөлүгүн жетекчиликке алып, А. Абдыкадыровдун Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын судьялар коллегиясынын 2018-жылдын 22-майындагы № 21 аныктамасын жокко чыгаруу жөнүндө даттануусун соттук отурумда карап чыкты. Даттанууда баяндалган жүйөлөрдү жана А. Абдыкадыровдун өтүнүчү боюнча материалдарды изилдеп чыгып, Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы Т А П Т Ы: Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасына 2018-жылдын 17-апрелинде жаран А. Абдыкадыровдун Кыргыз Республикасынын «Сот аткаруучулардын статусу жөнүндө жана аткаруу өндүрүшү тууралуу» Мыйзамынын 7-беренесин, 12-беренесинин 1-бѳлүгүнүн 13-пунктун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 93-беренесинин 3-бѳлүгүнѳ карама-каршы келет деп таануу жѳнүндѳ ѳтүнүчү келип түшкѳн.

А. Абдыкадыровдун пикири боюнча, Кыргыз Республикасынын «Сот аткаруучулардын статусу жөнүндө жана аткаруу өндүрүшү тууралуу» Мыйзамынын 7-беренесинин 1-бѳлүгүнѳ ылайык Башкы сот аткаруучунун Кыргыз Республикасынын Судьялар кеңешинин макулдугу менен Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун төрагасы тарабынан кызмат ордуна дайындалышы жана кызмат ордунан бошотулушу Конституциянын ченемдерине карама-каршы келет жана түшүнбѳстүктѳрдү жаратат. Анткени Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 93-беренесинин 3-бѳлүгүнѳ ылайык Кыргыз Республикасынын Жогорку сотуна караштуу Сот департаменти Жогорку соттун курамына кирбейт. Ал эми азыркы кездеги коомдун сот бийлигине болгон ишениминин деңгээлин эске алганда, сот чечимдерин аткаруучу кызматты сот системасына бириктирүү туура эмес.

Ошондой эле, жогоруда аталган Мыйзамга ылайык Кыргыз Республикасынын Жогорку сотуна караштуу Сот департаментинин башчысы “Башкы сот аткаруучу” деп белгиленген. Бирок иш жүзүндѳ мыйзамга ылайык жазылбастан, Сот департаментинин директору, ал эми анын областтык башкармалыктарынын жетекчилери - Сот департаментинин башкармалыгынын башчысы, деп аталып жүрүшѳт. Арыздануучунун айтымында, мындай аталыштардын ортосунда чоң айырмачылыктар бар жана алар талаштарды жаратат. Андан тышкары, А. Абдыкадыров ѳз ѳтүнүчүндѳ «Сот аткаруучулардын статусу жөнүндө жана аткаруу өндүрүшү тууралуу» Мыйзамдын 12-беренесинин 1-бѳлүгүнүн 13-пунктунун «аткаруу иш-аракеттеринин өндүрүш процессинде зарыл болгон учурларда соттук приставдарга жардам үчүн кайрылууга укуктуу» деген ченеми түшүнбѳстүктѳрдү жаратып, мыйзамдардын аткарылышына терс таасирин тийгизүүдѳ деп белгилейт. Анткени Кыргыз Республикасында соттук приставдар жок деп арыздануучу өз арызында белгилеген. Жогоруда баяндалган жүйѳлѳрдүн негизинде, А.Абдыкадыров аталган Мыйзамдын 7-беренесинин, 12-беренесинин 1-бѳлүгүнүн 13-пунктунун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 93-беренесинин 3-бѳлүгүнѳ болгон карама-каршылыгы тууралуу түшүндүрмѳ берүүнү суранган. Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын судьялар коллегиясы «Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы жөнүндө» конституциялык Мыйзамдын 28-беренесинин 3-бөлүгүнүн 2-пунктун жетекчиликке алып, 2018-жылдын 22-майындагы № 21 аныктамасы менен төмөнкүдөй негиздер боюнча өтүнүчтү өндүрүшкө кабыл алуудан баш тарткан. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 97-беренесинин 7-бөлүгүнѳ ылайык Конституция тарабынан таанылган укуктар жана эркиндиктер алар тарабынан бузулуп жатат деп эсептелсе ар бир адам мыйзамдын жана башка ченемдик укук актыларынын конституциялуулугун талашууга укуктуу. Бул конституциялык орнотмодон жарандардын, жеке жана юридикалык жактардын мыйзамдар жана башка ченемдик укуктук актылар менен Кыргыз Республикасынын Конституциясынын экинчи бѳлүмү менен каралган адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктери бузулган же бузула турган учурда Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасына кайрылуу укугу пайда болору келип чыгат. Бирок, арыздануучунун талабы Кыргыз Республикасынын Конституциясы менен таанылган адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктеринин бузулуусуна негизделбестен, талашылып жаткан ченемдердин Кыргыз Республикасынын сот системасынын негиздерин аныктоочу Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 93-беренесинин 3-бѳлүгүнѳ негизделет. Ѳз кезегинде жарандар, жеке жана юридикалык жактар талашылып жаткан ченемдердин конституциялуулугун текшерүү жѳнүндѳ маселени Кыргыз Республикасынын Конституциясынын экинчи бѳлүмү менен каралган адамдын жана жарандын конкреттүү укуктары менен эркиндиктеринин бузулушун кѳрсѳтпѳстѳн, конституциялык түзүлүштүн негиздери тууралуу конституциялык талаптарга ылайык келүүсү жагынан кое алышпайт. Ошентип, кайрылууда келтирилген талаптар Кыргыз Республикасынын Конституциясынын экинчи бѳлүмү менен каралган адамдын жана жарандын конкреттүү укуктары жана эркиндиктери менен тутумдаш байланышта турбайт жана талашылып жаткан ченем менен алардын бузулушун кѳрсѳтпѳйт, демек, жаран А. Абдыкадыров каралып жаткан ѳтүнүчтѳ баяндалган талаптардын алкагында кайрылуу субъекти боло албайт. «Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы жөнүндө» конституциялык Мыйзамдын 28-беренесинин 3-бѳлүгүнүн 2-пунктуна ылайык эгерде кайрылуу тиешелүү эмес органдан же жактан (субъекттен) келип түшсө жана кайрылууда билдирилген талап Конституциялык палатанын кароосуна караштуу болбосо судьялар коллегиясы кайрылууну өндүрүшкө кабыл алуудан баш тартат деп көрсөтүү менен судьялар коллегиясы кайрылууну өндүрүшкө кабыл алуудан баш тартуу жөнүндө аныктама кабыл алган.

А. Абдыкадыров судьялар коллегиясынын 2018-жылдын 22-майындагы аныктамасы менен макул болбой, 2018-жылдын 11-июнунда Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасына даттануу менен кайрылган.

Арыздануучу ѳз даттануусунда судьялар коллегиясы адамдын жана жарандын укугун коргоодо ѳзүнүн ички туюму менен калыс чечим чыгаруудан алыстаган, кайрылууда коюлган талаптарды ар тараптуу изилдеген эмес жана «Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы жѳнүндѳ» конституциялык Мыйзамдын 18-беренесин одоно бузган деп белгилѳѳдѳ. Арыздануучунун айтымында, сот аткаруучулар кызматынын сот системасынын курамында болуусу элдин ишениминин тѳмѳндѳшүнѳ, нааразычылыктардын пайда болушуна алып келип, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 20-беренесинин 1-бѳлүгүнүн ченемдерине ылайык келбейт. Ошентип, сот аткаруучулар кызматы бүткүл коомго кызмат кылбастан Кыргыз Республикасынын Жогорку сотуна жана сот системасына кызмат ѳтѳѳдѳ, ѳз кезегинде бул Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 5-беренесинин 1-бѳлүгүнѳ карама-каршы келет. Даттануунун калган бѳлүгүндѳ кайрылууда келтирилген жүйѳлѳр кайталанып кѳрсѳтүлгѳн. Жогоруда келтирилген жүйѳлѳрдүн негизинде А. Абдыкадыров Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын судьялар коллегиясынын 2018-жылдын 22-майындагы № 21 аныктамасын жокко чыгарып, Кыргыз Республикасынын «Сот аткаруучулардын статусу жөнүндө жана аткаруу өндүрүшү тууралуу» Мыйзамынын 7-беренесин, 12-беренесинин 1-бѳлүгүнүн 13-пунктун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 93-беренесинин 3-бѳлүгүнѳ карама-каршы келет деп таануу жѳнүндѳ 2018-жылдын 17-апрелиндеги өтүнүчүн маңызы боюнча кароону суранууда. Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы арыздануучунун жүйөлөрүн жана судьялар коллегиясынын кайрылууну өндүрүшкө кабыл алуудан баш тартуусунун негиздерин талкуулап, төмөнкүдөй тыянактарга келди. Арыздануучу, өз кайрылуусунда Кыргыз Республикасынын «Сот аткаруучулардын статусу жөнүндө жана аткаруу өндүрүшү тууралуу» Мыйзамынын конституциялуулугу талашылып жаткан ченемдери менен адамдын жана жарандын кайсы конституциялык укуктары менен эркиндиктери бузулуп жатканын көрсөткөн эмес. Судьялар коллегиясынын аныктамасында белгиленгендей, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 97-беренесинин 7-бөлүгүнө ылайык адамдын жана жарандын укуктары жана эркиндиктери бузулган же бузулушу мүмкүн болгон учур гана жеке жактар менен юридикалык жактарда Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасына кайрылуу укугунун пайда болуусун жаратат. Ал эми арыздануучу өз кайрылуусунда сот департаментинин сот бийлигинин тутумуна кириши конституциялуулукка күмөн туудурат деген маселени коюп жатат. Бирок, коюлуп жаткан бул маселе мамлекеттик жогорку бийлик органдырынын компетенциясына байланыштуу болуп жаткандыктан, бул маселени ошол тиешелүү бийлик органдары гана козгой алууга укуктуу. Кыргыз Республикасынын «Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы жөнүндө» Мыйзамынын 20-беренесинин 2-бөлүгүнүн талаптарына ылайык ыйгарым укук тууралуу маселелер боюнча кайрылуу укугу өзүлөрүнүн ыйгарым укуктарынын алкагында мамлекеттик бийлик органдарына гана таандык. Ушуга байланыштуу, судьялар коллегиясынын, А. Абдыкадыров койгон талаптарынын алкагында кайрылуу субъекти боло албайт деген тыянагы негиздүү болуп саналат. Ошентип, Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы, судьялар коллегиясынын 2018-жылдын 22-майындагы № 21 аныктамасын жокко чыгарууга негиз тапкан жок. Жогоруда баяндалгандын негизинде, «Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы жѳнүндѳ» конституциялык Мыйзамдын 28-беренесинин 5-бѳлүгүн, 46, 47, 48-беренелерин, 51-беренесинин 1-бѳлүгүн жетекчиликке алып, Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы Т О К Т О М К Ы Л А Т:

1. Айтбай Абдыкадыровдун Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын судьялар коллегиясынын «Жаран Айтбай Абдыкадыровдун ѳтүнүчүн ѳндүрүшкѳ кабыл алуудан баш тартуу жѳнүндѳ» 2018-жылдын 22-майындагы № 21 аныктамасын жокко чыгаруу жөнүндө даттануусу канааттандыруусуз калтырылсын.

2. Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын ушул токтому акыркы, даттанууга жатпайт жана кол коюлган учурдан тартып күчүнө кирет.

Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасы