КР Өкмөтүнүн «Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө» жана «Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө» Кыргыз Республикасынын мыйзам долбоорлору тууралуу» токтому

КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 25-мартындагы № 166 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ ТОКТОМ 2011-жылдын 11-ноябры № 709 "Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" жана "Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзам долбоорлору тууралуу Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 79-беренесине ылайык Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ТОКТОМ КЫЛАТ:

1. "Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" жана "Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзам долбоорлору жактырылсын.

2. Аталган мыйзам долбоорлору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине кароого жиберилсин.

3. Кыргыз Республикасынын юстиция министри аталган мыйзам долбоорлору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде каралган учурда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн расмий өкүлү болуп дайындалсын.

Кыргыз Республикасынын Биринчи вице-премьер-министри, Премьер-министрдин милдетин аткаруучу

Ө.Бабанов

Долбоор

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө

1-берене. Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин ведомостору, 1996-ж., № 6, 80-6., 1998-ж., № 6, 226-б.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилсин:

1. 2-беренеде:

1) 3-бөлүктөгү "мыйзам актыларына" деген сөздөр "мыйзамдарга" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

2) 4-бөлүк төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"4. Граждандык мыйзамдар ушул Кодекстен, ага ылайык кабыл алынган ченемдик укуктук актылардан, ушул Кодекстин 1-беренесинин 1 жана 2-пункттарында көрсөтүлгөн мамилелерди жөнгө салуучу Кыргыз Республикасы катышуучу болуп эсептелген, эл аралык келишимдерден турат. Башка ченемдик укуктук актыларда камтылган граждандык мыйзамдардын ченемдери ушул Кодекске шайкеш келиши керек.";

3) 5-бөлүк күчүн жоготту деп таанылсын;

4) 6-бөлүктөгү "4, 5-пункттарында" деген сөздөр "4-бөлүгүндө" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

2. 6-берене күчүн жоготту деп табылсын.

3. 20-берененин 1-бөлүгү "күндөөлүк жазуунун" деген сөздөрдөн кийин "почталык телеграфтык, электрондук жана башка билдирүүлөрдүн, телефондук жана башка сүйлөшүүлөрдүн" деген сөздөр менен толукталсын.

4. 23-берененин 3-бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"3. Мыйзамдар менен белгиленген учурларды кошпогондо, жеке мүлктүк эмес байлыктар жана укуктар ээликтен ажыратылбайт жана башка ыкмалар менен берилбейт.".

5. 25-беренеде:

1) 1-бөлүктүн экинчи абзацындагы "ипотека, сервитут жана күрөө жөнүндөгү" сөздөр "сервитут жана күрөө" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

2) 4-бөлүктүн биринчи абзацы "катталган укуктар" деген сөздөрдөн кийин ", мамлекеттик жана коммерциялык сырларды камтыбаган маалыматтардан тышкары," деген сөздөр менен толукталсын;

3) 5-бөлүктөгү "сотко даттанылышы мүмкүн" деген сөздөр "жогорку органга же сотко даттанылышы мүмкүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

6. 32-беренедеги "фирмалык аталышка, товардык белгиге, тейлөө белгисине жана д.у.с.)" деген сөздөр алынып салынсын.

7. 81-берененин 2-бөлүгүнүн биринчи абзацындагы ", ушул Кодекстин 291-беренесинин 3-пунктунда каралгандан тышкары учурларда" деген сөздөр алынып салынсын.

8. 87-берененин 5-бөлүгүнүн экинчи абзацы төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"Коммерциялык эмес уюмдардын жана финансы-кредиттик мекемелердин уюштуруу документтерин өзгөртүү аталган юридикалык жактарды мамлекеттик кайра каттоодон өткөргөн күндөн тартып күчүнө кирет.".

9. 92-берененин 2-бөлүгүнүн үчүнчү абзацы төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"Аталган документтердин каралышынын негизинде чыгарылган соттук актынын күчүнө кирүүсү жаңы пайда болгон юридикалык жактарды мамлекеттик каттоодон өткөрүү үчүн негиз болот.".

10. 94-берененин 2-бөлүгүндө:

1) биринчи абзац төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"2. Өткөрүп берүү актысы жана ажыратуу балансы юридикалык жактын уюштуруучулары (катышуучулары) же юридикалык жакты кайра түзүү жөнүндө чечим кабыл алган орган тарабынан бекитилет жана жаңы пайда болгон юридикалык жактарды мамлекеттик каттоо (кайра каттоо) үчүн берилет.";

2) экинчи абзацтагы "Уюштуруу документтери менен чогуу тиешелүү" деген сөздөр алынып салынсын.

11. 104-берененин 2-бөлүгүнүн экинчи абзацындагы "мыйзамдык актыларда" деген сөздөр "ченемдик укуктук актыларда" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

12. 116-берененин биринчи абзацындагы, 121-берененин 1-бөлүгүнүн биринчи абзацындагы жана 3-бөлүгүндөгү "уставдык фонддогу" деген сөздөр "уставдык капиталдагы" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

13. 131-берененин 2-бөлүгү "мыйзам тарабынан" деген сөздөрдөн кийин "жана уюштуруу келишими менен" деген сөздөр менен толукталсын.

14. 136-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"136-берене. Жоопкерчилиги чектелген коомдон катышуучуну чыгаруу

Жоопкерчилиги чектелген коомдун катышуучусу коомго жана анын башка катышуучуларына орчундуу зыян келтирсе, соттун чечими боюнча коомдон чыгарылышы мүмкүн.".

15. 137-берененин 2-бөлүгүндөгү "уставдык фондуна" деген сөздөр "уставдык капиталына" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

16. 139-берененин 3-бөлүгүнүн биринчи абзацындагы "чарбалык коомдор жана шериктештиктер жөнүндө мыйзамдарга" деген сөздөр "акционердик коомдор жөнүндө мыйзамга" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

17. 143-берененин 3-бөлүгүнүн экинчи абзацындагы "анын ичинде чечилиши бир добуштан же добуштардын квалификациялуу көпчүлүгү" деген сөздөр алынып салынсын.

18. 146-берененин 3-пунктундагы "Мыйзам" деген сөз "Кодекс" деген сөз менен алмаштырылсын.

19.148-берене төмөнкү мазмундагы 3-1-бөлүк менен толукталсын:

"3-1. Коомдук финансы-чарбалык ишмердүүлүгүнө көзөмөл жүргүзүү үчүн акционерлердин жалпы чогулушу менен коомдун ревизиондук комиссиясы (ревизор) шайланат. Ревизиондук комиссиянын (ревизордун) компетенциясы мыйзамдар жана коомдун уставы менен аныкталат.".

20. 171-беренедеги "ал түзгөн эл аралык келишимдер жана макулдашуулар" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучу болуп эсептелген, мыйзамда аныкталган тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

21. 184-берененин 4-бөлүгү күчүн жоготту деп табылсын.

22. 185-беренеде:

1) аталышындагы "мыйзамдарга" деген сөз "мыйзамга" деген сөз менен алмаштырылсын;

2) берененин текстиндеги "мыйзамдарга" деген сөз "мыйзамга" деген сөз менен алмаштырылсын.

23. 204-берененин 1-бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"4. Нотариалдык форманы, мамлекеттик каттоону талап кылган бүтүмдөрдү түзүүгө ишеним кат, ошондой эле сотто өкүлдүк кылууга жарандар тарабынан берилген ишеним кат, мыйзамда каралгандагыдан башка учурларда нотариуста күбөлөндүрүлүүгө тийиш.".

24. 215-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"215-берене. Доонун эскиришин колдонуу

1. Укук бузгандыкты коргоо жөнүндө талаптар доонун эскирүү мөөнөтү бүткөндүгүнө карабастан сот тарабынан кароого алынат.

2. Доонун эскириши, сот тарабынан чечим кабыл алынганга чейин, талаштагы тараптардын келтирген арызы боюнча гана сот тарабынан колдонулат.

3. Эгерде сот доонун эскирүү мөөнөтүн өткөрүүнүн себебин жүйөлүү деп таппаса, анда доо арыз бергенге чейин доонун эскирүү мөөнөтү сот тарабынан доо арыздан баш тарткандыгы тууралу чечим чыгарганга негиз болуп саналат.

4. Доонун эскирүү мөөнөтүн өткөрүү себептери эскирүү мөөнөтүнүн акыркы алты ай ичинде орун тапса, а эгерде эскирүү мөөнөтүнүн ичинде бул мөөнөт алты айга тең же алты айдан кем болсо, анда алар жүйөлүү деп табылышы мүмкүн.

5. Негизги талап боюнча доонун эскирүү мөөнөтүнүн өтүп кетиши менен кошо кошумча талаптар (туум, күрөө, кепилдик берүү ж.б.) боюнча да доонун эскирүү мөөнөтү өтүп кетет.

6. Милдеттенмедеги жактын өзгөрүшү доонун эскирүү мөөнөтүнүн жана аны эсептөөнүн тартибинин өзгөрүшүнө алып келбейт.".

25. 221-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"221-берене. Доонун эскириши колдонулбаган талаптар

Төмөнкү талаптарга колдонулбайт:

1) мыйзамда каралгандан башка учурларда, жеке мүлктүк эмес укуктарды жана башка материалдык эмес байлыктарды коргоо жөнүндө талаптарга;

2) салым кошуучулардын банкка салымдарды берүү жөнүндө талаптарына;

3) граждандын өмүрүнө же ден-соолугуна келтирилген зыяндын ордун толтуруу жөнүндө талаптарга. Бирок мындай зыяндын ордун толтурууга укук келип чыккан учурдан тартып үч жыл өткөндөн кийин коюлган талаптар доомат коюуга чейинки кеминде үч жыл үчүн канааттандырылат;

4) менчик ээсинин же башка мыйзамдуу ээлик кылгандын укуктарынын ар түрдүү бузулууларын жок кылуу, жок дегенде бул бузуулар ээликтен ажыратуу менен бирикбегендеги талаптарына;

5) мыйзам аныктаган учурлардагы башка талаптарга.".

26. 223-берененин 1-бөлүгү төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"1. Мүлк граждандардын жана юридикалык жактардын, мамлекеттин менчигинде, ошондой эле жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын менчигинде болушу мүмкүн. Жеке, муниципалдык, мамлекеттик жана менчиктин башка формалары таанылат.".

27. 225-берененин 2-бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"2. Республикалык менчик мамлекеттик жана жергиликтүү казынадан, ошондой эле ченемдик укуктук актыларга ылайык республикалык мамлекеттик ишкана жана мекемелерге бекитилип берилген мүлктөн турат. Мамлекеттик бюджеттин каражаттары, алтын запасы түздөн-түз мамлекеттик менчиктин объекттери, анын ичинде мамлекеттик ишкана жана мекемелерге бекитилип берилбеген жер, анын байлыктары, суулар, аба мейкиндиги, токойлор, өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсү, бардык жаратылыш байлыктары жана башка мамлекеттик мүлк Кыргыз Республикасынын мамлекеттик казынасын түзөт.".

28. 227-берененин 4-бөлүгү "чарба жүргүзүү укугунда" деген сөздөрдөн кийин "же оперативдүү башкаруу укугунда" деген сөздөр менен толукталсын.

29. 231-беренеде:

1) 3-бөлүк төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"3. Мекеме өзүнө бекитилген мүлктү жана ага смета боюнча бөлүнүп берилген каражаттын эсебинен сатылып алынган мүлктү ошол мүлктүн менчик ээсинин макулдугу боюнча гана ажыратып алууга же башка жол менен тескөөгө укуктуу. Мекеменин кирешесин бөлүштүрүү тартиби анын мүлкүнүн менчик ээси тарабынан аныкталат. Эгерде мекемеге уюштуруу документтерине ылайык киреше берүүчү иш жүргүзүү укугу берилсе, анда мындай иш жүргүзүүдөн түшкөн киреше жана ошол кирешенин эсебинен сатылып алынган мүлк мекеменин өз алдынча башкаруусуна алынат жана өзүнчө баланстагы эсепте болот.".

2) 4-бөлүк күчүн жоготту деп табылсын.

30. 232-беренеде:

1) 1-бөлүк "Граждандар" деген сөздөн кийин "жерлерди, көлдөрдү, дарыяларды," деген сөздөр менен толукталсын;

2) 2-бөлүк "тартипти жана" деген сөздөрдөн кийин "улуттук" деген сөз менен толукталсын.

31. 233-1-берененин 1-бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"Жер участогу мамлекеттик, муниципалдык, жеке жана менчиктин башка формаларында болушу мүмкүн. Жайыттар жеке менчикте болушу мүмкүн эмес.".

32. 233-17-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"233-17-берене. Менчик ээсинин жер участогун коомдук муктаждыктар үчүн алып коюу

1. Жер участогу анын менчик ээсинен коомдук муктаждыктар үчүн анын наркын жана сатып алууда келтирилген башка зыяндарды төлөп берүү менен соттун чечиминин негизинде алынып коюлушу мүмкүн.

2. Жер участогун коомдук муктаждыктар үчүн алып коюу жана келтирилген зыяндарды жана наркты төлөп берүү тартиби жер мыйзамдары тарабынан аныкталат.".

33. 233-18-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"233-18-берене. Жер участогун коомдук муктаждыктар үчүн сатып алуу

Жер участогун коомдук муктаждыктар үчүн алып коюу жер участогунун менчик ээси менен ыйгарым укуктуу органдын же жерди пайдалануучунун ортосундагы келишимдин негизинде жүргүзүлөт. Эгерде менчик ээси же жерди пайдалануучу өзүнүн жер участогун коомдук муктаждыктар үчүн ээликтен ажыратуу жөнүндө чечим менен макул болбосо, же ал менен сатып алуу баасы жана сатып алуунун башка шарттары жөнүндө аны менен макулдашууга жетишилбесе, ушундай чечимди кабыл алган ыйгарым укуктуу орган жер участогун коомдук муктаждыктар үчүн алып коюу же сатып алуу баасын аныктоо жөнүндө доо коюуга укуктуу. Жер участогун коомдук муктаждыктар үчүн сатып алуу же сатып алуу баасын аныктоо жөнүндө доо баш тартуу алынган учурдан тартып эки айдан кечиктирилбестен коюлууга тийиш. Эскертүү: коомдук муктаждыктар - бул мамлекеттик жана муниципалдык органдардын имараттарын жана курулмаларын; жаратылыш-корук фондунун объекттерин, шаардык парктардын курулушун, эс алуу аянтчаларын, коргонуу жана улуттук коопсуздук объектилерин, транспорттук жана энергетикалык инфраструктураларды (жолдор, газ түтүктөрү, суу түтүктөрү, ток берүү линиялары, аэропорттор ж.б.у.с.). жайгаштыруу боюнча муктаждыктар.".

34. 245-берененин 2-бөлүгүнүн экинчи жана үчүнчү абзацтары күчүн жоготту деп табылсын.

35. 251-берененин 5-бөлүгү күчүн жоготту деп табылсын.

36. 254-1-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"254-1-берене. Өзү билип курулуш куруу жана анын кесепеттери

1. Бул максат үчүн бөлүнбөгөн жер участогунда курулган, ошондой эле бул үчүн зарыл болгон чечимди албастан курулган, болбосо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген шаар куруу жана курулуш ченемдери менен эрежелерин олуттуу бузуу менен өз алдынча ээлеп алган жер участогунда курулган турак үй, башка курулуш, курулма же башка кыймылсыз мүлк өзү билип курулган курулуш деп эсептелет.

2. Өзү билип курулуш курган адам ага менчик укугуна ээ болбойт, ошондой эле курулушту тескөөгө - сатууга, белекке, ижарага берүүгө, башка бүтүмдөрдү жасоого укуксуз.

Өзү билип курулган курулуш укугу бузулган адамдын, болбосо тиешелүү мамлекеттик органдын же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын доосу боюнча ушул статьянын 3-бөлүгүндө каралгандан башка учурларда, аны курган адам тарабынан же анын эсебинен бузулууга тийиш.

3. Өзүнө таандык болбогон жер участогунда курулушту курган адамдын өзү билип курган курулушка менчик укугу ушул участок сотко кайрылганга чейин белгиленген тартипте тургузулган турак жайды жайгаштыруу, ошондой эле курулушка уруксат берүүчү документтерди алуу үчүн ушул адамга берилген (ээликтен чыккан) шартта сот тарабынан туура деп табылышы мүмкүн.

4. Курулуш курган жер участогун пайдаланып жаткан адамдын өзү билип курган курулушта ушул берененин 3-бөлүгүнө ылайык, эгерде курулган курулушту сактап калуу башка адамдардын укуктарын жана мыйзам тарабынан корголуучу таламдарын бузууга алып келсе, болбосо алардын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч келтирсе, аталган адамдардын өзү билип курган курулушка менчик укугу туура деп табылбайт.

5. Жер участогун берүүдөн (ээликтен чыгаруудан), ошондой эле ушул берененин 3-бөлүгүнө ылайык, менчик укугун жер участогунун менчик ээсинин макулдугу менен туура деп табуудан баш тартылган учурда, өзү билип курган курулушка болгон менчик укук соттун чечими менен ага кеткен чыгымдардын ордун сот тарабынан аныкталган өлчөмдө төлөп берүү менен жер участогунун менчик ээсине бекитилип берилиши мүмкүн.".

37. 265-берененин 1-бөлүгүнүн экинчи абзацы төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"Ээлик кылуунун эскиргендигинин негизинде кыймылсыз жана башка мүлккө менчик укукту таануу сот тарабынан жүргүзүлөт.".

38. 281-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"281-берене. Мүлктү менчик ээсинен мажбурлап алып коюу

1. Мүлктү менчик ээсинин эркинен тышкары алып коюуга (мажбурлап алып коюу) бир гана соттун чечими менен төмөнкү учурларда жол берилет:

1) коомдук муктаждык үчүн ээликтен ажыратуу (233-18-берененин эскертүүсүн кара);

2) мыйзамдан улам ал жакка (283-берене) тиешелүү болбой турган мүлктү ажыратуудан;

3) ал турган жер участогун (284-берене) алынып коюлушуна байланыштуу анда турган кыймылсыз мүлктү ажыратуу;

4) кароосуз күтүлгөн маданий байлыктарды (285-берене) күч менен сатып алуу;

5) конфискациялоо (287-берене);

6) ушул Кодекстин 233-9, 233-17, 233-18, 233-19, 250, 271-беренелеринде жана 1046-беренесинин 1-бөлүгүнүн биринчи абзацында каралган учурларда мүлктү ажыратуу;

2. Мүлктү менчик ээсинин эркинен тышкары алып коюу, менчик ээсинин милдеттенмелери боюнча (233-16, 282-беренелери) мүлк менен өндүрүп алуу учурларында соттун чечиминин негизинде жол берилет.".

39. 284-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"284-берене. Жер участогун алып коюуда анда жайгашкан кыймылсыз мүлктү ээликтен ажыратуу

1. Ушул Кодекстин 281-беренесинин 1-пунктунда каралган учурларда жер участогун коомдук муктаждыктар, болбосо жерди талаптагыдай пайдаланбагандыгына байланыштуу үчүн алып коюуда ошол жер участокто жайгашкан кыймылсыз мүлккө менчик укукту токтотмоюнча мүлктү ээликтен ажыратууда келтирилген чыгымдарды жана төлөмдөрдүн наркы мыйзамдарда каралган тартипте төлөнүп берилгенден кийин гана ушул мүлк менчик ээсинен алынып коюлушу мүмкүн.

Эгерде мындай талап менен сотко кайрылган тиешелүү мамлекеттик орган же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы алынып коюлган жерди алуунун максатында пайдалануу анда турган кыймылсыз мүлккө менчик укугун токтотмоюнча мүмкүн эмес экендигин далилдебесе, кыймылсыз мүлктү алып коюу жөнүндөгү талап канааттандырылбайт.

2. Ушул берененин эрежелери тиешелүү түрдө мамлекеттик органдын кен чыккан, акваторий участоктору жана башка участоктор жайгашкан, кыймылсыз мүлктөр турган жерди пайдалануу укугун алып коюу жөнүндө чечимине байланыштуу кыймылсыз мүлккө менчик укугу токтотулганда колдонулат.".

40. 287-беренеде:

1) 1-бөлүктөгү "санкция" деген сөз "жаза" деген сөз менен алмаштырылсын;

2) 2-бөлүк күчүн жоготту деп табылсын.

41. 288-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"288-берене. Мамлекеттештирүү

1. Граждандарга жана юридикалык жактарга тиешелүү мүлктү мамлекеттештирүү аркылуу мамлекеттин менчигине айландырууга бул мүлктү мамлекеттештирүү жөнүндө мыйзамдын негизинде гана жана мүлктү мамлекеттештирилген жакка бул мүлктүн наркынын жана аны алып коюуга байланыштуу келтирилген башка чыгымдардын ордун толтуруу менен жол берилет.

2. Мамлекеттештирүүнү өткөрүүнүн шарттары жана тартиби мыйзам тарабынан аныкталат.

3. Мүлктү мамлекеттештирүү айрым гана учурларда мамлекеттин коопсуздугун, Кыргыз Республикасынын коргонуу жөндөмдүүлүгүн камсыздоо максатында, ошондой эле социалдык коргоо функцияларын жүзөгө ашырууда жүргүзүлөт.".

42. 291-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"291-берене. Ак ниеттүү алуучудан мүлктү талап кылуу

1. Эгерде мүлк аны бирөөгө сатууга же берүүгө укугу жок жактан акы төлөө менен алынса, бул жөнүндө сатып алуучу билбесе же билиши мүмкүн эмес болсо (ак ниеттүү сатып алуучу болсо), менчик ээси алуучудан бул мүлктү менчик ээси же ал ээлик кылууга берген жак жоготуп койгон, же болбосо экөөнүн биринен уурдалып кеткен, же болбосо алардын эркинен тышкары алардын ээлигинен башка жолдор менен чыгарылып кеткен учурларда бул мүлктү талап кылууга укуктуу.

2. Эгерде мүлк башка бирөөгө берүүгө укугу жок жактан акы төлөнбөстөн алынса, менчик ээси бардык учурда мүлктү талап кылууга укуктуу.

3. Алуучу жакка арналган акчаларды, ошондой эле баалуу кагаздарды ак ниеттүү алуучудан кандай гана шартта болбосун кайра берүү талабы коюлбайт.".

43. 294-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"294-берене. Менчик ээси болбогон ээлик кылуучунун укуктарын коргоо

Ушул Кодекстин 289-291-беренелеринде каралган укуктар мүлктүн менчик ээси болбогон, бирок жер участогун мөөнөтсүз пайдалануу укугу, чарба жүргүзүү, оперативдүү башкаруу же болбосо мыйзамда же келишимде белгиленген башка негиздер боюнча ээлик кылган жакка да таандык. Ал жак өзүнүн ээлик кылуусун менчик ээсинен коргоого да укуктуу.".

44. 437-беренеде ", мамлекеттик стандарттардын милдеттүү талаптарында" деген сөздөр алынып салынсын.

45. 604-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"604-берене. Финансы арендасынын келишиминин предмети

1. Ишкердик үчүн пайдаланылуучу ишкана жана башка мүлктүк комплекстер, имараттар, курулуулар, жабдыктар, унаа каражаттары жана башка кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктөр, ар кандай керектелбеген буюмдар финансы арендасынын келишиминин предмети болушу мүмкүн.

2. Жер участокторунан тышкары жаратылыш объектилери, ошондой эле мыйзам тарабынан эркин жүгүртүүгө тыюу салынган же жүгүртүүнүн өзгөчө тартиби аныкталган мүлктөр лизингдин предмети боло албайт.".

46. 675-берененин 1-бөлүгүндөгү "милдеттүү болгон курулуш нормаларында жана эрежелеринде" деген сөздөр "курулуш жаатындагы Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларында" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

47. 822-берененин 3-бөлүгүндөгү "укук актыларында" деген сөздөр "ченемдик укук актыларында" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

48. 948-берененин 2-бөлүгүнүн экинчи абзацындагы "Мамлекеттик камсыздандыруу көзөмөл органдары" деген сөздөр "Кыргыз Республикасынын Өкмөтү" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

49. 999-берененин 1-пунктундагы "же түзөтүү иштери" деген сөздөр алынып салынсын.

50. 1014-берененин 2-бөлүгүнүн биринчи абзацындагы "салык инспекциясынын" деген сөздөр "салык органдарынын" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

51. 1016-берененин 2-бөлүгүнүн бешинчи абзацы төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарга - майыптуулук мезгилиндеги мөөнөттө;".

2-берене.

Бул Мыйзам расмий жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыялансын.

Кыргыз Республикасынын Президенти

Долбоор

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө

1-берене.

Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин ведомосту, 2000-ж., № 3, 158-б.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилсин:

1. 1-беренеде:

1) 1-бөлүк төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"1. Кыргыз Республикасынын сотторунда жарандык администрациялык жана экономикалык иштер боюнча сот ишин жүргүзүү тартиби Кыргыз Республикасынын Конституциясы, ушул Кодекс, "Кыргыз Республикасынын Жогорку соту жана жергиликтүү соттору жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы жана аларга ылайык кабыл алынуучу Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдары жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдери менен аныкталат.";

2) 2-бөлүктөгү "мыйзам актыларында" деген сөздөр "ченемдик укуктук актыларда" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

3) 3-бөлүк күчүн жоготту деп табылсын.

2. 2-беренеде:

1) 5-1 жана 5-2-бөлүктөрү күчүн жоготту деп табылсын;

2) 8-бөлүктөгү ", буйрук" деген сөз алынып салынсын;

3) 14-бөлүктөгү "кассациялык тартипте," деген сөздөр алынып салынсын.

3. 8-берененин 2-бөлүгүндөгү "жана кассациялык" деген сөздөр алынып салынсын.

4. 11-берененин 1-бөлүгүндөгү "орус" деген сөз "расимий" деген сөз менен алмаштырылсын:

5. 13-беренеде:

1) 1-бөлүк төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"1. Сот жарандык иштерди Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, мыйзамдардын, аларга ылайык кабыл алынуучу Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринин негизинде чечүүгө милдеттүү.";

2) 4-бөлүктөгү "Конституциялык сотуна", "Конституциялык соттун", деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасына", "Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын" деген сөздөр менен тиешелүү түрдө алмаштырылсын;

3) 5-бөлүк күчүн жоготту деп табылсын.

6. 15-берененин 2-бөлүгүндөгү "жана кассациялык" деген сөздөр алынып салынсын.

7. 18-берененин 2-бөлүгүндөгү ", кассациялык" деген сөздөр алынып салынсын.

8. 19-берененин 3-бөлүгүндөгү "1 жана 3" деген сандар "1-3" деген сандар менен алмаштырылсын.

9. 21-берененин 7-бөлүгүндөгү "Жекече даттануу ишти кароо боюнча соттун чечими менен бир учурда берилет жана апелляциялык даттануу үчүн каралуучу тартипте каралат." деген сөздөр "Судьянын баш тартуу же өз алдынча баш тартуусу жөнүндө соттун аныктамасына жеке даттануу ишти кароо боюнча соттун чечимине апелляциялык даттануу менен бир учурда берилет." деген сөздөр менен алмаштырылсын.

10. 23-беренеде:

1) 2-пункттун 5-пунктундагы "Конституциялык сотунун" деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

2) 3-бөлүгүндөгү "Кыргыз Республикасынын эл аралык келишиминде же тараптардын макулдашуусунда" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде же тараптардын макулдашуусунда" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

11. 26-берененин 3-бөлүгүнүн төртүнчү абзацындагы "Конституциялык сотунун" деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

12. 27-1-беренеде:

1) төмөнкү мазмундагы 2-1-бөлүк менен толукталсын:

"2-1. Эгерде ишти райондор аралык сотто териштирүүдө ал райондук сотко кароосуна тийиштүү болуп чыкса, сот ишти райондор аралык соттун кароосуна өткөрүп берүү жөнүндө аныктама чыгарат.";

2) 3-бөлүктөгү "администрациялык жана экономикалык иштер боюнча" деген сөздөр алынып салынсын.

13. 45-берененин 4-бөлүгүндөгү "үйдөн чыгарып салуу, ишине кайра коюу жөнүндөгү" деген сөздөр "кызматтык турак үйдөн жана квартирадан чыгарып салуу жөнүндөгү" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

14. 88-берененин 1-бөлүгүндөгү "тараптардын" деген сөз "ишке катышкан адамдардын" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

15. 93-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"93-берене. Кошумча жана кайтадан экспертиза

1. Жетиштүү деңгээлде анык эмес же эксперттин корутундусу толук эмес болгон учурда, ушул эле же башка экспертке тапшыруу менен сот кошумча экспертизаны дайындай алат.

2. Эгерде эксперттин корутундусу менен негизсиз мотиви боюнча макул эмес болсо, ошондой эле эгерде бир нече эксперттердин корутундуларынын ортосунда карама-каршылык болсо, сот кайтадан экспертиза дайындайт. Кайтадан экспертиза жүргүзүү башка экспертке же башка эксперттерге тапшырылат.

Кайтадан экспертиза дайындоо жөнүндө аныктамада алдындагы экспертизанын жыйынтыгы менен макул эместигинин мотиви көрсөтүлүшү керек.

3. Кошумча же кайтадан экспертиза ушул Кодекстин 90-92-беренелеринин талаптарын сактоо менен жүргүзүлөт.".

16. 98-беренеде:

1) 2-бөлүктүн 6-пунктундагы "жана кассациялык" деген сөздөр алынып салынсын;

2) 2-бөлүктүн 9-пунктундагы ", кассациялык" деген сөз алынып салынсын;

3) 3-бөлүк күчүн жоготту деп табылсын.

17. 109-берененин 2-бөлүгүндөгү ", кассациялык" деген сөз алынып салынсын.

18. 122-берененин 4-бөлүгүндөгү "кайрадан калыбына келтирүүдөн жарандарга" деген сөздөр "кайрадан калыбына келтирүүдөн же кайрадан калыбына келтирүү жөнүндө" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

19. 135-берененин 1-бөлүгүндө:

1) 2-пунктундагы "же арбитраждык соттун" деген сөздөр алынып салынсын;

2) 4-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

20. 136-берененин 1-бөлүгүндө:

1) 1-пунктундагы "иштердин бул категориясы үчүн мыйзамда белгиленген талашты алдын ала соттон тышкары чечүү тартибин" деген сөздөр "мыйзамда же келишимде белгиленген талашты сотко жеткирбей чечүү келишимин" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

2) 8-пункт төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"8) эгерде арызга доогер же ага кол коюуга же сотко берүүгө ыйгарым укугу бар адам тарабынан кол коюлбаса.".

21. 141-берененин 1-бөлүгүнүн 1-пунктундагы "Акча каражаттарын камакка алуу" деген сөздөр "Мүлктү же акча каражаттарын камакка алуу" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

22. 148-берененин 2-бөлүгүнүн 1-пункту күчүн жоготту деп табылсын.

23. 150-беренеде:

1) үчүнчү абзацтагы "зарыл учурларда" деген сөздөр алынып салынсын;

2) берене төмөнкүдөй мазмундагы жетинчи абзац менен толукталсын:

"5-1) ушул Кодекстин 45-беренесинде каралган учурда прокурорго ишти териштирүүнүн убактысы жана орду жөнүндө билдирет;";

3) 13-абзац күчүн жоготту деп табылсын.

24. 198-берене төмөнкүдөй мазмундагы 1-1 жана 1-2-бөлүктөрү менен толукталсын:

"1-1. Чечим мыйзамдуу болот, эгерде ал процесстик укуктун ченемдерин сактоо менен жана ушул укуктук мамилелерге колдонууга жаткан материалдык укуктун ченемдерине ылайык чыгарылса. 1-2. Чечим негиздүү болуп эсептелет, эгерде анда алардын тиешелүүлүгү жана мүмкүндүгү жөнүндө мыйзамдын талаптарына ылайык жооп берген тастыкталган далилдер, аталган иш үчүн маанилүү фактылар чагылдырылган болсо, ошондой эле аныктыгын жана белгиленген фактылардан чыккан толук тыянакты соттун чечими камтыса.".

25. 199-берененин 2-бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"2. Сот ишти доогердин арыз берген талаптарынын чегинде чечет, эгерде мыйзамда башка каралбаса.".

26. 201-берененин 6-бөлүгүнүн экинчи абзацындагы "жарандарга" деген сөз алынып салынсын.

27. 216-берененин алтынчы абзацындагы "Конституциялык сотуна" деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасына" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

28. 217-беренеде:

1) жетинчи абзацтагы "камкордук көрүү жана көзөмөлдүк кылуу органдары" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдөрү" сөздөр менен алмаштырылсын;

2) сегизинчи абзацтагы "Конституциялык сотунан" деген сөздөн "Жогорку сотунун Конституциялык палатасынан" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

29. 218-берененин 1-бөлүгүндө:

1) 2-пункттагы "камкордук көрүүчү жана көзөмөлдүк кылуучу органдын текшерүү актысы берилгенге чейин, Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн текшерүү актысы берилгенге чейин, Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Конституциялык палатасынын" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

2) 4-пункттагы "Конституциялык соту" деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасы" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

30. 221-берененин он үчүнчү абзацы күчүн жоготту деп табылсын.

31. 225-берененин 1-бөлүгүнүн биринчи абзацындагы "биринчи инстанциядагы" деген сөздөр алынып салынсын.

32. 229-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"229-берене. Протокол жазуунун милдеттүүлүгү

Сот отурумунун ар бири боюнча протокол жазылат.".

33. 230-берененин 1-бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"1. Сот отурумунун протоколунда ишти териштирүүнүн бардык олуттуу учурлары чагылдырылууга тийиш.".

34. 231-берененин 1-бөлүгүндө:

1) биринчи абзацтагы "же процесстик иш-аракетти отурумдан тышкары өткөрүү учурунда" деген сөздөр алынып салынсын;

2) үчүнчү абзацтагы "же процесстик иш-аракетти отурумдан тышкары өткөрүү учурунда" деген сөздөр алынып салынсын.

35. 247-беренеде:

1) алтынчы абзацындагы "милдеттүү" деген сөз "салык эмес" деген сөз менен алмаштырылсын;

2) сегизинчи абзацындагы "же салык полициясы" деген сөздөр алынып салынсын.

36. 279-берененин 2-бөлүгүндөгү "камкордук кылуучу органдарга" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмгө" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

37. 280-берененин 1-бөлүгүндөгү "камкордук кылуучу орган" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүм" сөздөр менен алмаштырылсын.

38. 281-берененин 2-бөлүгүндөгү "камкордук кылуучу органдарга" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмгө" сөздөр менен алмаштырылсын.

39. 282-берененин 1 жана 2-бөлүктөрүндөгү "камкордук кылуучу органдардын" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

40. 285-берененин 1 жана 2-бөлүктөрүндөгү "камкордук кылуучу органдын" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

41. 286-берененин 1 жана 2-бөлүктөрүндөгү "камкордук кылуучу органдын" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

42. 287-берененин 1 жана 2-бөлүктөрүндөгү "камкордук кылуучу органдын" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

43. 288-берененин 2-бөлүгүндөгү "камкордук кылуучу орган" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүм" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

44. 289-беренедеги "камкордук кылуучу органдын" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

45. 291-беренеде:

1) 1-бөлүктөгү "камкордук кылуучу орган", "камкордук кылуучу органдын" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүм", "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн" деген сөздөр менен тиешелүү түрдө алмаштырылсын;

2) 2-бөлүктөгү "камкордук кылуучу органдын" деген сөздөр "үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмдүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

46. 316-берененин 3-бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"3. Ишти биринчи инстанцияда караганда сот жыйналышына арыз берүүчү жүйөлүү себеп менен катышпай калган учурлардан башка учурларда апелляциялык даттануу берүүнүн процесстик мөөнөтү калыбына келтирилүүгө жатпайт. Ал эми апелляциялык даттануу берүүнүн процесстик мөөнөтү калыбына келтирүү жөнүндө өтүнүч биринчи инстанциядагы сот чечимин чыгарган күндөн кийин 6 айдан кечиктирбестен берилиши мүмкүн.".

47. 321-беренеде:

1) үчүнчү абзац "мөөнөтүнүн өтүп кетиши" деген сөздөрдөн кийин "жана даттануу мөөнөтүн калыбына келтирүү жөнүндө өтүнүчтүн жоктугу" деген сөздөр менен толукталсын;

2) бешинчи абзац төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"4) эгерде апелляциялык өндүрүшкө ишти кабыл алганга чейин, даттанууну же талапты берген адамдан даттанууну же талапты кайруу жөнүндө арыз келип түшсө.".

48. Кодекс төмөнкү мазмундагы 328-1-берене менен толукталсын:

"328-1-берене. Соттун чечимин аткарууну токтото туруу

Соттун биринчи инстанциясынын чечимдерин даттануу мөөнөтү калыбына келтирилген учурда апелляциялык инстанция апелляциялык даттануу же талап чечилгенге чейин соттун чечимдерин аткарууну токтото турууга укуктуу.".

49. 331-беренеде:

1) берененин аталышындагы "областтык соттун сот коллегиясынын" деген сөздөр "апелляциялык инстанциянын сотунун" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

2) берене төмөнкүдөй мазмундагы 5-пункт менен толукталсын:

"5. 333-1-беренесинде каралган учурда биринчи инстанциядагы соттун чечимин жокко чыгарууга жана ишти жаңыдан кароого жиберүүгө.".

50. Кодекс төмөнкү мазмундагы 333-1-берене менен толукталсын:

"333-1-берене. Биринчи инстанциядагы соттун чечимин жокко чыгаруу жана ишти жаңыдан кароого жиберүүнүн негиздери

Биринчи инстанциядагы соттун чечими жокко чыгарууга, ал эми иш жаңыдан кароого жиберүүгө жатат:

1) эгерде иш түздөн-түз же кыйыр түрдө иштин натыйжасына таламдаш судья тарабынан каралса же анын калыс экендигине күмөн туудурган башка жагдайлар болсо;

2) эгерде иш сот тарабынан сот отурумунун убакыты жана орду жөнүндө кабарланбаган ишке катышуучу жактардын кимдир бирөөсүнүн катышуусуз каралган болсо;

3) эгерде ишти кароодо сот өндүрүшү жүргүзүлүп жаткан тил жөнүндөгү тартип бузулган болсо;

4) эгерде сот ишке катышуу үчүн тартылбаган жактардын укуктары жана милдеттери жөнүндө маселени чечкен болсо.".

51. 335-берененин 3-бөлүгү күчүн жоготту деп табылсын.

52. 39-1-глава күчүн жоготту деп табылсын.

53. 340-берененин бешинчи абзацындагы "чечим" деген сөз "аныктама" деген сөз менен алмаштырылсын.

54. 342-беренедеги "Кыргыз Республикасынын бардык сотторунун" деген сөздөр "Апелляциялык тартипте облустук соттун соттук коллегиясында каралган, ошондой эле ушул Кодекс менен каралган учурда, аны чыгарган учурдан тартып мыйзамдуу күчүнө кирген биринчи инстанциядагы соттордун актылары" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

55. 344-берененин биринчи абзацындагы "он күндүн" деген сөздөр "үч күндүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

56. 345-берененин 1-бөлүгүнүн 4-пунктундагы ", кассациялык" деген сөз алынып салынсын.

57. 348-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"348-берене. Ишти даттануулар жана талаптар боюнча көзөмөл тартибинде караган сот

Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун жарандык иштер боюнча сот коллегиясы же администрациялык жана экономикалык иштер боюнча сот коллегиясы апелляциялык тартипте областтык соттун сот коллегиялары тарабынан каралган иштер боюнча мыйзамдуу күчүнө кирген сот актыларына, ошондой эле ушул Кодексте каралган учурларда, чыгарылгандан баштап мыйзамдуу күчүнө кирген биринчи инстанциядагы актыларга даттануулар жана талаптар боюнча жарандык иштерди карайт.".

58. 351-берененин 7-бөлүгү күчүн жоготту деп табылсын.

59. 354-берененин 1-бөлүгүндөгү "жана кассациялык инстанциядагы" деген сөздөр "инстанциядагы, соттук актылардын негиздүүлүгүн" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

60. 356-беренеде:

1) экинчи, төртүнчү жана бешинчи абзацтардагы "же кассациялык" деген сөздөр алынып салынсын;

2) алтынчы абзацтагы "же кассациялык инстанциядагы" деген сөздөр "инстанциядагы" деген сөз менен алмаштырылсын.

61. 357-берененин 1-бөлүгүндөгү "Конституциялык соту" деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасы" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

62. 358-берененин 2-бөлүгүнүн 3 жана 8-пункттарындагы "жана кассациялык" деген сөздөр алынып салынсын.

63. 362-берененин 1-бөлүгүндөгү ", кассациялык" деген сөз алынып салынсын.

64. 363-беренедеги ", бирок кайра каралуучу сот актысы чыгарылган учурдан тартып бир жылдан кеч эмес берилет. Көрсөтүлгөн мөөнөттөр калыбына келтирилүүгө жатпайт" деген сөздөр "берилет. Көрсөтүлгөн мөөнөт калыбына келтирилүүгө жатпайт" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

65. 364-берененин үчүнчү абзацындагы "Конституциялык соту" деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасы" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

66. 366-берененин 2-бөлүгүнүн экинчи абзацындагы ", кассациялык инстанциялардагы" деген сөздөр "инстанциядагы" деген сөз менен алмаштырылсын.

67. 377-беренеде:

1) 1-бөлүктөгү "эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

2) 3-бөлүктөгү "эл аралык келишимдеринде", "Кыргыз Республикасынын эл аралык келишимдери" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде", "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдери" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

68. 378-беренеде:

1) 1-бөлүктөгү "эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

2) 3-бөлүктөгү "эгерде Кыргыз Республикасынын эл аралык келишимдеринде башкасы каралбаса" деген сөздөр "же Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр менен алмаштырылсын;

3) 4-бөлүктөгү "эл аралык келишимдери" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдери" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

69. 379-беренеде жана 380-берененин 1-бөлүгүндөгү "эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

70. 392-берененин 5-бөлүгүндөгү "Кыргыз Республикасынын эл аралык келишиминде" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

71. 396-берененин 1-бөлүгүндөгү:

1) экинчи абзац күчүн жоготту деп табылсын;

2) үчүнчү абзацтагы "Экономикалык иштер боюнча соттун чечимине даттануу ишке катышкан" деген сөздөрдөн мурда "укуктары же мыйзам тарабынан корголуучу таламдары иш боюнча чыгарылган соттун чечими менен бузулган," деген сөздөр менен толукталсын.

72. 398-берене күчүн жоготту деп табылсын.

73. 418-беренеде:

1) берененин аталышындагы "жана кассациялык инстанциядагы" деген сөздөр "инстанциядагы" деген сөз менен алмаштырылсын;

2) 1-бөлүктөгү ", кассациялык" деген сөз алынып салынсын;

3) 3-бөлүктүн экинчи абзацындагы "Кассациялык тартипте," деген сөздөр алынып салынсын.

74. 432-берененин 3-бөлүгүндөгү "Кыргыз Республикасынын эларалык келишиминде" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

75. 433-берененин 1-бөлүгүндөгү "Эгерде Кыргыз Республикасынын эларалык келишимдеринде" деген сөздөр "Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдеринде" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

76. 434-берененин 1-бөлүгүнүн 3-пунктундагы "Кыргыз Республикасынын эларалык келишимине же мыйзамга" деген сөздөр "мыйзамдарга же Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге" деген сөздөр менен алмаштырылсын.

2-берене.

Бул Мыйзам расмий жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыялансын.

Кыргыз Республикасынын Президенти

"Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбооруна МААЛЫМКАТ-НЕГИЗДЕМЕ

Сунушталган Мыйзам долбоору Өкмөттүн 2011-жылдын 26-январындагы № 26 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн программасын ишке ашыруу боюнча 2011-жылга карата иш-чаралардын "Экономика жана коопсуздук" планынын 85-пунктун ишке ашыруу, менчик укугун коргоонун механизмин өркүндөтүү максатында, ошондой эле Жарандык процесстик кодексинин жоболорун 2010-жылдын 27-июнунда референдумда кабыл алынган Конституцияга жана "Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө" Мыйзамына ылайык келтирүүгө багытталып иштелип чыккан. Демек, сунушталган мыйзам долбоору менен аталган Кодекстин жоболорун Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп эсептелген, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер, ошондой эле эл аралык укуктун жалпы кабыл алынган принциптери менен ченемдери Кыргыз Республикасынын укук системасынын ажыралгыс бөлүгү болуп саналган, Конституциянын 6-беренесине ылайык келтирүү сунушталган. Ошого байланыштуу, долбоор менен Кодекстин 1, 13, 23, 377, 378, 379, 380, 392, 432, 433, 434-беренелерине тиешелүү өзгөртүүлөр киргизүү сунушталган. Ошону менен бирге, Кодекстин 246-беренесине ылайык соттун буйругу судьянын токтомун билдирет, карызкордон акча суммасын өндүрүү же кыймылсыз мүлк талап кылуу жөнүндө өндүрүүчүнүн арызы боюнча судья тарабынан жеке чыгарылаарын белгилейбиз. Ал эми Кодекстин 251-беренесине ылайык сот буйругу соттук териштирүү жүргүзүлбөстөн жана тараптардын түшүндүрүүлөрүн угуу үчүн аларды чакырбастан чыгарылат. Ошого байланыштуу долбоор менен Кодекстин 2-беренесине оңдоо киргизүү сунушталат. Ошону менен бирге, долбоор менен Кодекстин 11-беренесинин жобосун Конституциянын 10-беренесине жана "Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тили жөнүндө" Мыйзамына ылайык келтирүү сунушталат, ага ылайык Кыргыз Республикасында расмий тил катары орус тили колдонулат. Анда, таймашуучулук принцибинин процессин сактоо максатында, долбоор менен Кодекстин 19-беренесинин жоболоруна тиешелүү өзгөртүүлөр киргизүү сунушталат, ага ылайык прокурор процесстин башка катышуучулары менен бирдей абалга келтирилет. Ошону менен бирге, Кодекстин 45-беренесинде үйдөн чыгарып салуу, ишине кайра коюу жөнүндө иштер боюнча прокурордун катышуусу алынып салынган, себеби бул категориядагы иштерди кароодо прокурордун милдеттүү катышуусу зарыл эмес. Ал эми Конституциянын 104-беренесине ылайык прокуратура мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдардын кызмат адамдарына гана мыйзамдардын так жана бирдей аткарышын көзөмөлдөө жүргүзгөндүктөн, мыйзам долбоору менен жалаң гана кызматтык турак үйдөн жана квартирадан чыгарып салуу иштери боюнча прокурор милдеттүү түрдө катышаарын кароо сунушталган. Ошондой эле, долбоордо институт кассациянын алынып салынышы сунушталат. Жарандык процесстик кодексинде бекитилген кассациялык өндүрүш институтун талдоодо ал төмөнкүдөй корутунду чыгарууга жол берет, бир жактан ал көзөмөл өндүрүшүн кайталайт, себеби даттануу предмети болуп мыйзамдык күчүнө кирген соттун чечими саналат, башка жагынан ал жарым жартылай апелляциялык өндүрүштү кайталайт, себеби апелляция үчүн мүнөздүү элементтерди өзүнө камтыйт, мисалы, жаңы далилдер көрсөтүү мүмкүнчүлүгү. Андан башка, апелляциялык жана кассациялык өндүрүштөр бир звенодогу соттор менен жүргүзүлөт (экинчи инстанциядагы соттор менен). Ошону менен бирге, эл аралык стандарт боюнча эки инстанцияны камтыган соттук актыларды кайра кароо модели оптималдуу болуп эсептелээрин белгилеп кетебиз:

- апелляция, ишти кайра кароонун ординардык жолу катары;

- кассация (көзөмөл) ишти кайра кароонун өзгөчө жолу, кабыл алынган соттук актылардын мыйзамдуулугун текшерүү жана бирдиктүү соттук тажрыйбаны камсыздоо максатында.

Андан башка, эл аралык стандарттардын көз карашы боюнча Кыргыз Республикасынын көзөмөл өндүрүшүнүн анализдөө маңызы, аны кассациянын ар түрдүүлүгү катары баалоого жол берет, себеби алардын бир сот системасынын чегинде бирге жашашы бул бири бирин кайталоо болуп саналат. Кассациялык өндүрүштү алып салуу боюнча сунушталган өзгөртүүлөрдүн позитивдүү натыйжасы катары, негизги текшерүү иши экинчи инстанциядагы сотторго багытталгандыгын, бирдиктүү соттук тажрыйбаны жана стабилдүүлүктү камсыздоону, укуктук аныкталгандыгынын принцибин сактоону, сот өндүрүшүнүн жалпы мөөнөтүн кыскартууну, ошондой эле соттук коргоону өз убагында тиешелүү жогорулатууну жана акыркы соттук актылардын стабилдүүлүгүн белгилесе болот. Доонун эскирүү мөөнөтүнүн аякташы жөнүндө маселе жактардын катышуусу менен соттук талдоонун өтүшүндө кароонун предмети болушу зарыл жана мөөнөттү калыбына келтирүү жөнүндө өтүнүчтүн жоктугу доонун кайтарылышы үчүн негиз болбошу керек. Мыйзам долбоору доонун эскирүү мөөнөтүн калыбына келтирүүгө жана жарандардын укуктарын соттук коргоону камсыздоого багытталган, анын ичинде менчик укугун коргоого тийиштүү ченемдерди камтыган. Кодекстин 34-беренесине ылайык ишке катышкан жактар деп тараптар гана эмес үчүнчү жактар, прокурор, башка жактардын укуктарын коргоо үчүн сотко кайрылган жактар да таанылгандыктан, мыйзам долбоору менен алардын демилгеси боюнча сот экспертиза дайындай ала турган жактардын тобун кеңейтүү сунушталат. Ошого байланыштуу мыйзам долбоору менен Кодекстин 88-беренесине тиешелүү өзгөртүүлөр киргизүү сунушталат. Жарандык процесстик кодексинде "кайтадан экспертиза" терминдин түшүнүгү ачылбагандыктан, долбоор менен Кодекстин 93-беренесин жаңы редакцияда баяндоо сунушталат, анда эгерде эксперттин корутундусу менен негизсиз мотиви боюнча макул эмес болсо, ошондой эле эгерде бир нече эксперттердин корутундуларынын ортосунда карама-каршылык болсо, сот кайтадан экспертиза дайындайт. "Мамлекеттик алым жөнүндө" Мыйзамга ылайык сот тарабынан документтердин көчүрмөлөрүн берүү үчүн мамлекеттик алым алынбагандыктан, Жарандык процесстик кодекстин 98-беренесинин 3-пунктун алып салуу сунушталат. Ошондой эле, жарандардын укугун соттук коргоону камсыздоо, анын ичинде менчик укугун коргоо максатында, доонун эскирүү мөөнөтүнүн аякташы жөнүндө маселе жактардын катышуусу менен соттук талдоонун өтүшүндө карала тургандыктан, Кодекстин 135 жана 136-беренесине долбоор менен тиешелүү өзгөртүүлөр киргизүү сунушталат. Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен (Эмгек кодекси, "Банкроттук (кудуретсиздик) жөнүндө", "Кыймылсыз мүлккө жана аны менен болгон бүтүмдөрдү укуктарды мамлекеттик каттоо жөнүндө", "Кыргыз Республикасындагы банктар жана банк иши жөнүндө" мыйзамдар) сотко чейинки талаштарды чечүүнүн тартиби каралган, аны сактабаса Жарандык процесстик кодекстин 4-беренесине ылайык сот үчүн доо арызын кайра кайтарууга негиз болуп саналаарын эске алып, мыйзам долбоору менен Кодекстин 136-беренесине өзгөртүүлөр киргизүү сунушталат. Ошону менен бирге, ушул оңдоо Кодекстин 135-беренесинин 1-пунктунун 3-пунктчасынын ченемине да негизделет, анда тараптардын ортосунда талаш-тартышты бейтарап соттун кароосуна берүү жөнүндө макулдашуу түзүлсө, доо арызын кабыл алуудан баш тартуу үчүн негиз болуп саналат. Кодекстин 198-берененин 1-пунктунда соттун чечими мыйзамдуу жана негиздүү болууга тийиш экендиги каралгандыгын эске алып, долбоор менен аталган беренеге мыйзамдуу жана негиздүү деген түшүнүктөрдү ачкан, оңдоо менен толуктоо киргизүү сунушталат. Ошондой эле, коррупциялык факторлорду алып салуу максатында, Кодекстин 199-беренесине өзгөртүү киргизүү сунушталат, анын негизинде сот мыйзамда так аныкталып каралган учурда гана билдирилген талаптын чегинен чыгууга укуктуу болот. Ошону менен бирге, Балдар жөнүндө кодекстин талаптарын эске алып, мыйзам долбоору менен камкордук кылуучу орган институтун үй-бүлөнү жана балдарды колдоо боюнча бөлүмүнө алмаштыруу сунушталган. Конституциянын 20-беренесине ылайык соттук коргонууга жарандардын укуктары эч чектелүүгө тийиш эмес жана Негизги мыйзамдын 40-беренеси ар кимге анын укуктары менен эркиндигин соттук коргоого кепилдиктер берет, долбоор менен Кодекстин 221-беренесине оңдоо киргизүү сунушталат, адам ар дайым өзүнүн талабын кароого укугу болуш керек экендигине, эгерде доонун эскиришинин мыйзам менен белгиленген мөөнөтү өтүп кетсе, сот сот ишин жүргүзүүнү токтотпой чечим кабыл алуусу керек экендигине багытталган. Ошону менен бирге, ушул оңдоо менчик укугун коргоону күчөтүүгө багытталган. Аныктаманын чыгарылышы биринчи инстанциядагы сот тарабынан гана эмес экендигин эске алып, долбоор менен Кодекстин 225-беренесине тиешелүү өзгөртүү киргизүү сунушталат. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 5-беренесине ылайык мамлекеттик органдар жана алардын кызмат адамдары ушул Конституцияда жана мыйзамдарда аныкталган ыйгарым укуктардын алкагынан чыга алыштай тургандыгын эске алып, "Кыргыз Республикасынын мамлекеттик салык кызматы жөнүндө" Мыйзамдын жана Өкмөттүн 2009-жылдын 4-декабрындагы № 735 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу салык кызматы жөнүндө Жобосуна ылайык. Жоопкерди же карызкорду жана анын мүмкүн издөө боюнча чыгымдарды өндүрүү жогоруда аталган органдын функциясына кирбей тургандыгын белгилейбиз. Андан башка, Салык кодексинин 122-беренесине ылайык салык органдары финансы полиция органдарына салык органдарында салыктык каттоодон өтпөгөн, салык отчеттуулугун бербеген КНСтин эсеп-фактураларын алган бланктары боюнча эсептешпеген, салыктарды төлөөдөн качып жүргөн адамдарды издөө боюнча арыздар менен кайрылышат. Ошондуктан, мыйзам долбоору менен Кодекстин 247-беренесине өзгөртүү киргизүү сунушталат. Ошону менен бирге, аталган берене "Салыктык эмес төлөмдөр" Мыйзамына ылайык келтирилет. Долбоор менен кассациялык инстанцияны алып салуу сунушталгандыктан, биринчи инстанциядагы соттун чечимин даттануу мөөнөтүн кайра калыбына келтирүү укугун берүүнү эске алып, Кодексти апелляциялык даттануу же талап чечилгенге чейин соттун чечимдерин аткарууну токтото туруу мүмкүнчүлүгүн караган 328-1-беренеси менен, ошондой эле биринчи инстанциядагы соттун чечими жокко чыгаруу жана иш жаңыдан кароого жиберүү негиздерин белгилеген 333-1-беренеси менен толуктоо сунушталган. Ошону менен бирге, апелляциялык даттануу укугун ишке катышкан адамдар гана эмес ишке катышууга тартылбаган, бирок укуктарына жана милдеттерине карата сот чечим кабыл алган адамдар да апелляциялык даттанууну бере алат (Кодекстин 315-беренеси). Мындай кырдаалда апелляциялык инстанциянын соту биринчи инстанциядагы соттун чечимин жокко чыгарып жана жаңы чечим чыгаруусу зарыл. Ошондуктан, ишке катышууга тартылбаган адамдар ишти биринчи инстанциядагы соттун кароосуна укугун жоготот. Ошого байланыштуу долбоор менен Кодекстин 331-беренесине тиешелүү толуктоо киргизүү сунушталат. Эгерде соттук акты маңызы боюнча эмес кабыл алынса, соттун аныктамасы чыгарылгандыктан, долбоор менен Кодекстин 340-беренесиндеги "чечим" деген сөз "аныктама" деген сөз менен алмаштыруу сунушталат. Жарандык процесстик кодексинин 344-беренеси "Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө" Конституциялык мыйзамдын 45-беренесине ылайык келтирилди, ага ылайык соттор кабыл алган чечимдерге арыздар (даттануулар) чечим кабыл алынган учурдан тартып 3 календардык күндүн ичинде берилет. Долбоор менен ошондой эле, Кодекстеги ички карама каршылыктарды жоюу боюнча оңдоолор, ошондой эле укук колдонуу практикасынын эффективдүүлүгүн жогорулатуу үчүн редакциялык оңдоолор киргизилген (21, 88, 122, 201, 229, 230, 231, 321, 351). Ошондой эле, белгилеп кетебиз, Конституциянын 93-беренесинде Жогорку соттун курамында Конституциялык палата иштейт деп белгиленгендиктен, Кодекстин бардык текстиндеги "Конституциялык сот" деген сөздөр "Жогорку сотунун Конституциялык палатасы" деген сөздөр менен алмаштыруу сунушталган. Ошону менен бирге, Мыйзам долбоору коомдук талкуулоо үчүн сайта жайгаштырылган, ал эми анын өркүндөтүлүшүнө сунуштар жана пикирлер келип түшпөгөндүгүн белгилеп кетебиз. Кошумча иретинде, сунушталган мыйзам долбоорун кабыл алуу мамлекеттик бюджеттен кошумча финансылык чыгымдарды талап кылбай тургандыгын билдиребиз.

Министр

А.Мухамеджанов

"Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине толуктоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралу" Мыйзамынын долбооруна МААЛЫМКАТ-НЕГИЗДЕМЕ

Ушул Мыйзамдын долбоору Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 26-январындагы токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн программасын ишке ашыруу боюнча 2011-жылга карата иш-чаралардын "Экономика жана коопсуздук" планынын 85-пунктун ишке ашыруу жана менчик укугун коргоонун механизмдерин жакшыртуу максатында, ошондой эле Граждандык кодекстин жоболорун 2010-жылдын 27-июнунда референдумда кабыл алынган Конституцияга жана "Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө" Мыйзамына ылайык келтирүү үчүн багытталып иштелип чыкты. Сунуш кылынган мыйзам долбоорунда жогоруда белгиленген Кодекстин жоболорун Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп эсептелген, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер, ошондой эле эл аралык укуктун жалпы кабыл алынган принциптери менен ченемдери Кыргыз Республикасынын укук системасынын ажыралгыс бөлүгү болуп саналат деп көрсөтүлгөн Конституциянын 6-беренесине ылайык келтирилүүсү сунушталган. Ошол себептүү долбоор менен Кодекстин 2, 6 жана 171-беренелерине тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталган. Кодекстин 20-беренеси, ар бир адамдын кат-кабар алышууга, телефондук жана башка сүйлөшүүлөргө, почта, телеграфтык, электрондук дагы бөлөкчө жол менен кабарлашуулардын купуялуулугуна кепилдик берүүчү Конституциянын 29-беренесине ылайык келтирилип жатат. Укуктук мамлекетти куруунун кынтыксыз шарттары, демократиялык булактардын, экономикалык жана саясий түбүнөн кайра өзгөрүүлөрдүн базиси болуп эсептелгендигине байланыштуу, менчик институту өзгөчө мааниге ээ экендигин белгилеп кетишибиз абзел. Менчиктин экономикалык мамилелери баардык коомдун негизин түзөт жана укуктук жөнгө салуу болсо укуктун системасын баарынан мурда ушул мамилелерди бекитүүчү, бир тартипке салуучу жана сактоочу болуп пайда болот жана сакталып калат. Ошол себептүү бар болгон менчик мамилелерин сактоо - башка укуктук системадан дагы эң маанилүү маселе болуп саналат. Кыргыз Республикасында менчик укугунун бирден-бир фундаменталдык кепилдиктерин коргоо, Кыргыз Республикасында менчиктин ар кандай түрлөрү таанылат жана жеке, мамлекеттик, муниципалдык жана башка менчик түрлөрүн тең укуктуу корголушуна кепилдик берилет деп көрсөтүлгөн Конституциянын 12-беренеси болуп эсептелет. Көрсөтүлгөн жободо жогорку адамдык баалулуктун укугун жана эркиндигин жарыялоо менен тыгыз байланышкан жана алардын сакталуусу жана корголуусу мамлекеттин милдети болуп саналат. Жогоруда көрсөтүлгөн Конституциялык ченемге жарандар жана юридикалык жактар өздөрүнө таандык болгон жарандык укуктарды өзү каалагандай жүзөгө ашырышат деген ченемди камтыган Граждандык кодекстин 8-беренеси байланышкан. Ошол себептүү менчик укугу, башкача айтканда мыйзам менен бекитилген белгилүү бир тиешелүү материалдык баалуулуктары укуктук ченемдердин көптөгөн тармактары менен корголот: кылмыш боюнча, юридикалык жактардын жана жарандардын мамлекеттин баалуулуктарына кол салгандыгы үчүн жоопкерчиликти аныктоочу; администрациялык боюнча, эмгекке жана тарипке салган түрдөгү майда кылмыштарды жазалоочу, мисалы, жумуш берүүчүнүн мүлкүнө жумушчулар тарабынан зыян келтиргендиги үчүн материалдык жоопкерчилик тартуучу, жана башка ченемдер мисал боло алат. Жогорудагы белгиленгендердин негизинде долбоордо менчик укугун коргоонун механизмин натыйжалуу жайылтуу максатында Граждандык кодекстин 184, 185, 204, 215, 221, 223, 225, 231, 232, 233-1, 233-17, 233-18, 245, 251, 254-1, 265, 281, 284, 287, 288, 291, жана 294-беренелерине түзөтүүлөрдү киргизүү сунушталууда. Ошентип, Кодекстин 184-беренесиндеги 4-пунктун күчүн жоготту деп табылуусу сунушталууда, себеби колдонулуп жаткан редакцияда келишимдин күчүн жоготту деп таанууда ак ниети менен сатып алып жаткан жактын укугун толугу менен коргой албай келет. Кодекстин 185-беренесине сунушталып жаткан толуктоо, жараксыз деп табуудагы бир мыйзамдын бүтүмүнүн талаптарын тарылтууга багытталган. Нотариалдык форманы, мамлекеттик каттоону талап кылган бүтүмдөрдү түзүүгө болгон ишеним кат, ошондой эле жарандар тарабынан сотто өкүлчүлүк кылуу үчүн берилген ишеним кат мыйзамда каралгандагыдан башка учурларда нотариуста күбөлөндүрүлүүгө тийиш деген Кодекстин 204-беренесинин 1-пунктунун жаңы редакциясында баяндалуусу сунушталууда. Ошону менен бирге, азыркы учурда кыймылсыз мүлк менен байланышкан көптөгөн бүтүмдөр Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдындагы каттоо кызматынын органдарында нотариалдык жактан күбөлөндүрүлбөстөн эле документтер даярдалып жатат, ошол себептүү көрсөтүлгөн органдарда өкүлдөрдүн ыйгарымдарын талаптагыдай оформить этилүүсү зарыл экендигин белгилейбиз. Соттук тажрыйбаларда көрсөтүлгөндөй, жарандардын сотко өкүлчүлүк кылууда нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн ишеним кат талап кылынууда, себеби тараптардын өкүлдөрү мыйзамдардын белгилүү бир жоболоруна таянышып туруп сотко нотариалдык жактан күбөлөндүрүлбөгөн ишеним катты көрсөтүшөт жана ишеним артуучулардын республиканын аймагынын сырт жагында жүргөндүгүнө байланыштуу ушундай ишеним каттардын аныктыгын дайыма текшерүү мүмкүн болбой келет. Мындан башка дагы мыйзам долбоору менен башта колдонулуп келген Граждандык кодекстин 215-беренесин кайра алып келүү сунушталууда, себеби көрсөтүлгөн берененин колдонулуп жаткан редакциясы Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 40-беренесине ченемдерине каршы келет. Ошону менен бирге, доону берүүнүн мөөнөтүн жүйөлүү бир себептер менен өткөзүп жиберсе кайрадан калыбына келтирилиши мүмкүн деп көрсөтүлгөн ченемди жогоруда көрсөтүлгөн беренени кайрадан каралып чыгуусунун кошумча негизи болуп эсептелет. Сунуш кылынып жаткан Кодекстин 221-беренесине, администрациялык иш боюнча мыйзамдарда көрсөтүлгөндөй үч айдын ичинде даттануусу жана мөөнөттү өткөрүп жиберген учурларда сот тараптардын арызынын негизинде калыбына келтире алаары каралган. Ошону менен бирге, бул ченем инвесторлордун жана башка менчик ээлеринин укугун бузуп келет. Мындан башка дагы эгерде мамлекеттик органдардын чечимдери алынып салынган учурларда жапа чеккен жактар мамлекет тарабынан келтирилген чыгымдарды мамлекеттик бюджеттин эсебинен төлөп берүү жөнүндө доо арызы менен кайрылышып мамлекет үчүн терс натыйжа алып келээрин белгилейбиз. Ушул мыйзам долбоору менен Граждандык кодекстин 223-беренесин Конституциянын 12-беренесинин ченемдерине ылайык келтирилүүсү сунушталууда. Кодекстин 225-беренесинин экинчи пункту, мамлекеттик менчик мамлекеттин казынасынан, ошондой эле мамлекеттик ишканаларга бекитилген мүлктөрдөн жана ченемдик укуктук актыларга ылайык мекемелерден турат деп жаңы редакцияда баяндалуусу мыйзам долбоорунда сунушталууда. Белгиленген толуктоолор көрсөтүлгөн берененин жоболорун Жарандык кодекстин 164-беренесинин ченемдерине ылайык келтирүүгө багытталган. Кодекстин 231-беренесине толуктоо киргизүүдө, мекеменин өзүнө бекитилген мүлктү жана ага смета боюнча бөлүнүп берилген каражаттын эсебинен сатылып алынган мүлктү ээликтен ажыратып алууга же башка жол менен тескөөгө мүмкүнчүлүк берет. Кодекстин 232, 233-1, 233-17, жана 233-18-беренелеринин жоболорун жерге болгон менчикти жөнгө салган Конституциянын ченемдерине ылайык келтирүү сунушталууда. Ошондой эле, кодекстин 245-беренесине бир суроо боюнча көптөгөн укуктук жөнгө салууларды алып салуу максатында ушул мыйзам долбоору менен тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталып жатат. Кодекстин 245-1-беренесин толуктоодо, жарандык мыйзамдардын базалык принциптерин сактап калуу жана соттор тарабынан менчик укугунун бузуу жагдайларын алып салуу зарылчылыгы шартталган. Көрсөтүлгөн берененин колдонулуп жаткан пунктунда өзү билип басып алган жерди чынында "пайдаланууда" деп атап алышып мыйзамдаштырып алууга жол берилген. Ошол эле учурда жарандык мыйзамдарда көрсөтүлгөндөрдүн негизинде гана пайдаланууга укугу пайда болот, эгерде менчик ээсинин жер участкасын жөндүү жол менен пайдаланууга өткөрүп берүү жөнүндө сөз болсо, анда бул маселелер Граждандык кодекстин тиешелүү ченемдери менен жөнгө салынат. Граждандык кодекстин 265, 281, 284, 287-беренелеринин жоболору, эч ким өзүм билемдик менен мүлкүнөн ажыратылышы мүмкүн эмес жана анын эркинен тышкары мүлктү алып коюуга соттун чечими менен гана жол берилет деп белгиленген Конституциянын 12-беренесинин ченемдерине ылайык келтирилүүдө. Жеке менчикке кепилдик берүү менен бирге, өзгөчө бир учурларда мүлктү алып коюу, ал мүлктүн наркынын жана башка чыгымдардын ордун толтуруп берүүнү адилеттүү камсыз кылуу жагынан, мамлекет өзүнүн аркасынан эгемендүү укугун калтырып келет. Ошентип Конституциянын 4-беренесинин 3-пунктуна ылайык мамлекеттин муктаждыктар үчүн мүлктү алып коюу, ал мүлктүн наркынын жана башка чыгымдардын ордун толтуруп берүүнү адилеттүү жана алдын-ала камсыз кылуу менен жүргүзүлүшү мүмкүн. Конституциянын жогоруда көрсөтүлүп кеткен жоболорун жүзөөгө ашырууда Граждандык кодекстин 288-беренесиндеги жарандарга жана юридикалык жактарга тиешелүү мүлктү мамлекеттештирүү аркылуу мамлекеттин менчигине айландырууда бул мүлктү мамлекеттештирүү жөнүндө Конституцияга ылайык кабыл алынган мыйзамдын негизинде жана мүлктү мамлекеттештирилген жана мүлктүн наркынын жана аны алып коюуга байланыштуу келтирилген башка чыгымдардын ордун толтуруу менен жол берилери көрсөтүлгөн улутташтыруунун түшүнүгүн тактоо сунушталууда. Ошондой эле, алгачкы менчик ээсинин менчик укугунун корголуусун күчөтүү максатында Граждандык кодекстин 291-беренеси жаңы редакцияда баяндалуусу ушул долбоордо сунуш кылынууда. Мындан тышкары, долбоордо Граждандык кодекстин кээ бир жоболорун, кодекс мыйзамга караганда юридикалык күчүнүн деңгээли боюнча жогору тураары жана ченемдик укуктук актынын өзүнөн жогору юридикалык күчкө ээ болгон ченемдик укуктук актыга каршы келбеши керектигин белгилеген "Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө" Мыйзамынын ченемдерин эске алуу менен бирге карап чыгуу сунушталууда. Жарандык мыйзамдарды инвентаризациялоодо Граждандык кодексти ишке ашырууда кабыл алынган жана жарандык мыйзамдардын түзүмдүк бөлүгү болуп эсептелген мыйзамдарда реалдуу заманбап талаптарга жооп берген прогрессивдүү жоболордун камтылгандыгы көрсөтүлгөн. "Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө" Мыйзамынын 5-беренесине ылайык ченемдик укуктук актыларды кабыл алууга (чыгарууга) ченем жаратуучу болуп Президент, Жогорку Кеңеш, Өкмөт, Улуттук банк, Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы жана жергиликтүү өз алдынча башкаруунун өкүлчүлүктүү органдары аныкталган. Ошол себептүү көрсөтүлгөн кодекстин 2, 437, 675, 822, 948-беренелерине тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталууда. Ошондой эле Кыргыз Республикасынын "Кыймылсыз мүлккө жана аны менен болгон бүтүмдөрдү жана укуктарды мамлекеттик каттоо жөнүндө" Мыйзамынын 4-беренесинде милдеттүү катталууга жаткан укуктардын жана чектөөлөрдүн так тизмеси келтирилген, ошону менен бирге мыйзам күчүндөгү ипотекалар жана ипотекадан же күрөөдөн келип чыккан укуктар, күрөө келишиминин негизинде келип чыккан менчик укугунун категориясына кирээри белгиленген. Ошондуктан, жогоруда көрсөтүлгөн мыйзамдын 22-беренесине ылайык, кыймылсыз мүлккө укуктарды же алар менен бүтүмдөрдү мамлекеттик каттоодон баш тартуу же каттоо органынын каттоодон четтешине мамлекеттик каттоонун жогору турган органына же сотко даттанылышы мүмкүн. Ошондуктан, ушул долбоор менен Граждандык кодекстин 25-беренесине тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталууда. Мындан тышкары көрсөтүлгөн берене, каттоо жөнүндө, катталган кыймылсыз мүлкү жана аны менен болгон бүтүмдөрү тууралу маалыматтарды берүүгө катыштыгы бар Кыргыз Республикасынын "Мамлекеттик сырды сактоо жөнүндө" жана "Коммерциялык сыр жөнүндө" Мыйзамдарынын ченемдери эске алынып түзөтүүлөр жүргүзүлөт. Уюштуруу документтерине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү юридикалык жактардын мамлекеттик кайра каттоодон өтүүнүн негизи болуп эсептелген Кыргыз Республикасынын "Юридикалык жактарды, филиалдарды (өкүлчүлүктөрдү) мамлекеттик каттоо жөнүндө" Мыйзамын эске алуу менен Кодекстин 87-беренесине тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталган. Жогорудагы көрсөтүлгөн мыйзамдын 11-беренесинин талаптарына ылайык, мамлекеттик каттоодон өтүүгө бериле турган документтердин тизмесине уюштуруу документтери кирбегендиктен долбоор менен Кодекстин 94-беренесине өзгөртүү киргизүү сунушталууда. Конституциянын 100-беренесине ылайык, Кыргыз Республикасынын сотторунун мыйзамдуу күчүнө кирген актылары бардык мамлекеттик органдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, юридикалык жактар, коомдук бирикмелер, кызмат адамдары жана жеке адамдар үчүн милдеттүү болот жана республиканын бүткүл аймагында аткарылууга тийиш деген ченемин эске алып ушул долбоор менен Кодекстин 92-беренесине тиешелүү өзгөртүү киргизүү сунушталууда. Ошондой эле, "Чарбалык шериктиктер жана коомдор жөнүндө" Мыйзамынын 45-беренесине ылайык жоопкерчилиги чектелген коомдун катышуучусу коомго же анын башка катышуучуларына олуттуу зыян келтиргенде гана, соттун чечими боюнча гана коомдон чыгарылышын эске алып, мыйзам долбоору менен Кодекстин 136-беренесин кайра карап чыгуусу сунушталат. Ошондой эле, Кыргыз Республикасынын "Акционердик коомдор жөнүндө" Мыйзамынын ченемдерин эске алып Кодекстин 116, 121, 137, 139, 143, жана 148-беренелери ушул долбоор менен кайра каралуусу сунушталгандыгын белгилейбиз. Кыргыз Республикасынын "Финансылык ижара (лизинг) жөнүндө" Мыйзамынын 3-беренесине ылайык, керектелбөөчү бардык буюмдар, анын ичинде: ишканалар жана башка мүлктүк комплекстер, имараттар, курулмалар, жабдуулар, транспорт каражаты жана башка ишкердик иш үчүн пайдаланылуучу кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктөр лизингдин предмети болушу мүмкүн экендиги көрсөтүлгөн ченемди эске алып мыйзам долбоору менен Кодекстин 604-беренесин жаңы редакцияда баяндалуусу сунушталууда. Мындан тышкары, Кыргыз Республикасынын "Администрациялык жоопкерчилик жөнүндө" Мыйзамынын 27-беренесине ылайык, администрациялык укук бузууларды жасагандыгы үчүн толук жаза-чаралардын түзөтүү-эмгек иштерин өзүнө камтыбаган түрлөрүнүн тизмеси белгиленген. Ошондуктан, долбоор менен Кодекстин 999-беренесине толуктоо киргизүү каралган. Ошондой эле, Кыргыз Республикасынын "Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын укуктары жана кепилдиктери жөнүндө" Мыйзамын жүзөөгө ашыруу максатында "Майып"деген түшүнүктү "Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар" деген терминге алмаштыруу үчүн Кодекстин 1016-беренесине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү сунушталган. Ушул эле учурда, сунушталып жаткан мыйзамдын долбоорлору мамлекеттик бюджеттен кошумча каражатты талап кылбайт деп белгилеп кетебиз. Мындан тышкары, "Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө" Мыйзамынын 22-беренесинин талаптарына ылайык ушул сунуш кылынган мыйзам долбоору Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн атайын сайтында коомдук талкууга коюу үчүн жайгаштырылган. Ошону менен бирге, коомдук талкуунун негизинде мыйзам долбоорунун кандайдыр бир жоболорун жакшыртуу иретинде сунуштар түшкөн жок.

Министр

А.Мухамеджанов

"Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбооруна САЛЫШТЫРМА ТАБЛИЦА

"Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбооруна САЛЫШТЫРМА ТАБЛИЦА