КРнын Өкмөтүнүн «»Жер казынасы жөнүндө», «Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына толуктоо киргизүү тууралуу», «Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө» жана «Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү тууралуу» Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлору жөнүндө» токтому

КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 25-мартындагы № 166 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ ТОКТОМ 2012-жылдын 30-марты № 222 "Жер казынасы жөнүндө", "Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына толуктоо киргизүү тууралуу", "Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" жана "Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлору жөнүндө Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 80-беренесине ылайык, жер казынасын пайдалануу жана кен казуу тармагы жаатында жагымдуу чөйрө түзүү боюнча айкын ачык сунуштарды иштеп чыгуу максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ТОКТОМ КЫЛАТ:

1. "Жер казынасы жөнүндө", "Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына толуктоо киргизүү тууралуу", "Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" жана "Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлору жактырылсын.

2. Аталган мыйзам долбоорлору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине кароого жиберилсин.

3. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 80-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинен бул мыйзам долбоорлорун кечиктирилгис катары кезексиз тартипте кароо суралсын.

4. Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы саясат министри жана Кыргыз Республикасынын Геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттигинин директору аталган мыйзам долбоорлору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде каралган учурда Кыргыз Республикасынын расмий өкүлдөрү болуп дайындалышсын.

5. Бул токтом расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

Премьер-министр

Ө.Бабанов

Долбоор

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

Жер казынасы жөнүндө

1-берене. Жер казынасы жөнүндө Мыйзамды колдонуунун чөйрөсү

1. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамы (мындан ары - ушул Мыйзам) мамлекеттин жеке жана юридикалык жактар, ошондой эле башка мамлекеттер менен жер казынасын пайдалануудагы мамилелерди жөнгө салат.

2. Кыргыз Республикасынын жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндөгү мыйзамдары Кыргыз Республикасынын Конституциясынын жоболоруна негизделет жана ушул Мыйзамдан жана ага ылайык кабыл алынган Кыргыз Республикасынын нормативдик укуктук актыларынан турат.

3. Ушул Мыйзам жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндө мамлекеттик укуктук жөнгө салуунун тартибин, мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын компетенцияларын, жеке жана юридикалык жактардын укуктарын жана жоопкерчилигин, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын бузуудагы жоопкерчилигин аныктайт.

2-берене. Жер казынасын пайдаланууда башка мыйзамдарды жана нормативдик укуктук актыларды колдонуу

1. Жер казынасын пайдалануудагы ушул Мыйзам менен жөнгө салынбаган жер, суу объекттерин, өсүмдүк жана жаныбарлар дүйнөсүн, атмосфералык абаны пайдалануу жана коргоо менен байланышкан мамилелер Кыргыз Республикасынын тиешелүү мыйзамдары менен жөнгө салынат.

2. Ушул Мыйзамга ылайык берилүүчү жер казынасын пайдалануу укугу Кыргыз Республикасынын лицензиялоо жөнүндөгү мыйзамы менен жөнгө салынбайт.

3. Продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуунун жана концессиялык келишимдин шарттарында жер казынасын пайдалануу мамилесинин өзгөчөлүктөрү Кыргыз Республикасынын тиешелүү мыйзамдары менен белгиленет.

3-берене. Жер казынасына менчик укук

Жер казынасы Кыргыз Республикасынын менчиги болуп саналат, Кыргызстандын элинин жашоосунун жана эмгегинин негизи катары пайдаланылат жана мамлекеттин өзгөчө коргоосунда болот.

4-берене. Ушул Мыйзамда колдонулган терминдер

Бонус - Кыргыз Республикасынын Салык кодексине ылайык жер казынасын пайдалануу укугу үчүн төлөнүүчү салык. Баланстан тышкары корлор - эсепке алуу учурунда иштетүү үчүн экономикалык жактан максатка ылайыксыз катары Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын мамлекеттик балансында эсепке алынган пайдалуу казындылардын корлору. Геологиялык бөлүндү - жер казынасын геологиялык изилдөө үчүн берилүүчү жана графикалык документте анын бурчтук чекиттери менен координаттардын тик бурчтуу системасында аныкталган жер казынасынын участогу. Геологиялык издөө иштери - регионалдык, жалпы жана дыкаттык издөөнү, ошондой эле пайдалуу казындылардын көрүнүштөрүн жана кендерин алардын божомол ресурстарын баалоо жана аларда геологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүүнүн максатка ылайыктуулугун баалоо менен ачууга багытталган издөө-баалоочу иштерди камтыган, геологиялык изилдөөлөр. Геологиялык изилдөөлөрдүн алгачкы материалдары - көзөнөктү бургулоонун керни, мунайзаттын, суунун, газдын сынамыктары, таш материалдарынын үлгүлөрү, ар түрдүү максаттагы коллекциялар, сынамыктын дубликаттары, шлифтер жана башкалар менен көрсөтүлгөн табигый алып жүрүүчүлөрдөгү маалымат (нерсе маалыматы); талаадагы байкоо журналын жана документация, анын ичинде санариптик, сынамык журналдары, сынак анализдеринин жыйынтыктары, геофизикалык байкоо жазуулары жана башка ошондой материалдар болгон жасалма (кагаз, магнит жана башка) алып жүрүүчүлөрдөгү маалымат. Геологиялык маалымат ресурстары - жер казынасы жөнүндө геологиялык жана башка маалыматтарды камтыган документтер, ошондой эле аларды пайдалануу менен түзүлгөн маалымат продукттары. Геологиялык чалгындоо иштери - пайдалуу казындылардын кендерин, анын ичинде жер астындагы суулардын жана жылуулук ресурстарынын, алдын ала жана дыкаттык чалгындоо стадияларын камтыган, кенди изилдөө жана пайдалуу казындылардын санын жана сапатын, алардын технологиялык касиеттерин, геологиялык, тоо техникалык, гидрогеологиялык жана пайдалуу казындылардын корлорун эсепке алуучу иштетүүнүн башка шарттарын аныктоо менен иштетүүгө даярдоо жана иликтөө максатындагы геологиялык изилдөөлөр. Жер казынасы - жер кыртышынан төмөн, ал жок болсо жер үстүнөн жана көлмөлөрдүн жана агын суулардын түбүнөн геологиялык изилдөө жана өздөштүрүү үчүн, пайдалуу казындылардын чачылма көрүнүштөрүн кошкондо, мүмкүн болгон тереңдиктерге чейинки жер катмарынын участогу. Жер казынасы жөнүндө геологиялык маалымат - жер казынасынын геологиялык түзүлүшү жана өнүгүү тарыхы, тоо тектеринин, жер астындагы суулардын, пайдалуу казындылардын жана башка түзүлүштөрдүн курамы, касиети жана жайгашуу шарттары, жер казынасындагы геофизикалык жана геохимиялык талаалар жана процесстер, ошондой эле жер казынасын изилдөө жана пайдалануунун ыкмалары жана жыйынтыгы, чыгарылган минералдык чийки зат жөнүндө геологиялык отчеттордо, карталарда, сынамыктарда, сыноо протоколдорунда жана башка материалдарда камтылган геологиялык, кен-техникалык, технологиялык, экономикалык маалыматтар. Жер казынасын геологиялык изилдөө - регионалдык геологиялык сүрөттөөнү, геологиялык, геофизикалык жана башка изилдөөлөрдүн түрлөрүн, геологиялык издөө жана геологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүү. Жер казынасын коргоо - жер казынасын сарамжалдуу пайдаланууну камсыздоо боюнча Кыргыз Республикасынын тиешелүү мыйзамдарында белгиленген чаралардын комплекси. Жер казынасын пайдалануу - жер казынасынын белгилүү бир бөлүгүн, техногендик түзүлүштөрдөн пайдалуу казындыларды чыгарып алуу боюнча иштерди кошкондо, пайдалануу. Жер казынасын пайдалануучу - жер казынасын пайдаланууга укуктуу жеке же юридикалык жак. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия - ушул Мыйзамга ылайык лицензиялык орган тарабынан берилүүчү жер казынасынын бөлүгүн пайдалануу укугун күбөлөндүргөн документ. Жер казынасын пайдалануудагы объектин лицензиялык номери - Кыргыз Республикасынын нормативдик укуктук актылары белгилеген тартипте берилүүчү жана ушул лицензиялык объект катталган укуктун бирдиктүү объекти катарында болгончо ал үчүн сакталган Кыргыз Республикасынын аймагындагы лицензиялык объекттин уникалдуу номери. Жер казынасын пайдалануу укугун токтотуу - жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын чечиминин негизинде лицензияны алып коюу (жокко чыгаруу). Жер казынасын пайдалануу укугун убактылуу токтотуу - кен мүлкүн сакталган, бузулбаган, адамдар жана айлана чөйрө үчүн коопсуз абалда кармап туруу боюнча иштерди кошпогондо жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жер казынасын пайдаланууну убактылуу токтотуу жөнүндөгү чечими. Жер казынасын пайдалануу үчүн жер бөлүндүсү - жер казынасын пайдалануу үчүн жер казынасын пайдалануучуга берилген жана графикалык документте анын бурчтук чекиттери менен координаттардын тик бурчтуу системасында белгиленген жер үстүнүн участогу. Жер казынасынын участогу - жер казынасынын мейкиндик чектери бар геометрияланган участогу. Жер казынасынын бүтүндүгүн бузуу - тоо казмаларын: канава, траншея, штольня, шахта өзөктөрүн, тоннелдерди өтүү; көзөнөктү бургулоо, ошондой эле пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү менен байланышпаган максатта жер астындагы курулуштарды куруу менен жер казынасынын пайдалануу. Келечектүү геологиялык аянт - геологиялык өзгөчөлүктөрү жана белгилери боюнча пайдалуу казындылардын кендерин жана көрүнүштөрүн табууга келечектүү жер казынасынын участогу. Консервация - геологиялык издөө, геологиялык чалгындоо иштерин жана (же) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүнү жана (же) кен жана башка мүлктү куруу жана эксплуатациялоо менен байланышкан иштерин, токтотулган иштерди улантууга мүмкүнчүлүгү сакталган, убактылуу токтотуу. Концессиялык келишим - Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана (же) жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жер казынасын пайдалануучу менен концессиялык келишимдин негизинде жер казынасын пайдалануу укугунун формасы, мында жер казынасын пайдалануучуга жер казынасын геологиялык изилдөөгө жана : (же) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүгө концессиялык келишимде аныкталган шарттарда өзгөчө укук берилет. Лицензиат - жер казынасын пайдаланууга укук алган жак. Лицензиялык аянт - жер казынасын пайдаланууга лицензия берилген жана графикалык документте анын бурчтук чекиттери менен координаттардын тик бурчтуу системасында белгиленип берилген жер казынасынын участогуна туура келген жер бетинин участогу; лицензиялык аянттын чени квадраттык километр же гектар менен ченелет. Лицензиялык объект - пайдалуу казындылардын кенин, көрүнүшүн, келечектүү геологиялык аянтты же пайдалуу казындыларды иштетүү менен байланышпаган объектти камтыган жана графикалык документте анын бурчтук чекиттери менен координаттардын тик бурчтуу системасында белгиленген жер казынасынын участогу. Лицензиялык орган (лицензиар) - жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган. Лицензиялык пакет - жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан лицензиялык объект жөнүндө геологиялык маалымат ресурстарынын белгиленген тизмеси. Лицензиялык тиркеме - ушул Мыйзамга ылайык жер казынасын пайдалануунун негизги шарттарын камтыган жер казынасын пайдалануу укугуна берилген лицензиянын ажыратылгыз бөлүгү. Лицензиялык төлөмдөр - ушул Мыйзамга жана Кыргыз Республикасынын "Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө" Мыйзамына ылайык жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны кармоо үчүн лицензиат тарабынан төлөнүүчү төлөм. Пайдалуу казындылар - химиялык жана физикалык касиеттери аларды материалдык өндүрүш жана колдонуу чөйрөсүндө табигый түрүндө же кайра иштетилгенден кийин пайдаланууга мүмкүнчүлүк берген жер казынасындагы табигый минералдык, аларга көмүрсуутектерди жана жер астындагы сууларды кошкондо, түзүлүштөр. Пайдалуу казындыларды иштетүү - жер казынасынан пайдалуу казындыларды чыгарып алуу жана кайра иштетүү боюнча пайдалуу казындылардын кениндеги иштер. Пайдалуу казындыларды казып алуу - пайдалуу казындыларды жер казынасынан чыгарып алуу. Пайдалуу казындылардын калыбына келүүчү кендери - дарыялардын нугунда казып алууда табигый режимде калыбына келүүчү кум-гравий тоо тектеринин кендери. Пайдалуу казындылардын кендеринин жерлеринин мамлекеттик резервинин жер участогу - графикалык документте анын бурчтук чекиттери менен координаттардын тик бурчтуу системасында белгиленген жана Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлорунун мамлекеттик балансында эсепке алынган пайдалуу казындыларынын кендери чалгындалган жер бетинин участогу. Пайдалуу казындылардын кендерин (көрүнүштөрүн) ачуу - пайдалуу казындылардын топтолушунун табылыш фактысы. Пайдалуу казындылардын кени же көрүнүшү Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын кендеринин жана көрүнүштөрүнүн мамлекеттик кадастрында катталган учурдан баштап ачылды деп эсептелинет. Пайдалуу казындылардын кендерин биринчи ачуучулары жөнүндөгү жобо Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилет. Пайдалуу казындылардын кендеринин тобу - пайдалуу казындыларды өнөр жайдын негизги тармактары тарабынан колдонууга негизделген пайдалуу казындылардын кендеринин топтолушу (отун-энергетикалык чийки зат, кара, легирдөөчү жана катуу эритме металлдар, түстүү металлдар, асыл металлдар, радиоактивдүү элементтер, сейрек жана чачылган элементтер, химиялык жана агрономиялык чийки зат, техникалык чийки зат, флюстар жана отко чыдамдуулар, курулуш материалдары, асыл жана жасалгалоо таштары, жер астындагы суулар). Пайдалуу казындылардын кени - бааланган пайдалуу казындыларды камтыган жер казынасынын участогу. Пайдалуу казындылардын көрүнүштөрү - белгиленген тартипте кен деп эсептелбеген жер казынасындагы пайдалуу казындылардын (жер астындагы сууларды кошкондо) табигый топтолуусу. Продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуу - макулдашуу, ага ылайык Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жер казынасын пайдалануучуга пайдалуу казындылардын кенин иштетүүгө белгиленген мөөнөткө өзгөчө укук берет, ал эми жер казынасын пайдалануучу аталган иштерди өзүнүн эсебинен жана тобокелге салып жүргүзүүгө милдеттенет. Продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуу жер казынасын пайдалануунун бардык шарттарын, чыгарылган продукцияны макулдашуунун жактарынын ортосундагы бөлүштүрүүнүн шарттарын жана тартибин, ошондой эле Кыргыз Республикасынын продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуу тууралуу мыйзамында белгиленген башка шарттарын аныктайт. Рекультивация - бузулган жерлердин түшүмдүүлүгүн жана эл чарбалык маанисин калыбына келтирүүгө багытталган иш-чаралардын комплекси. Роялти - Кыргыз Республикасынын Салык кодексине ылайык жер казынасын пайдалануу үчүн төлөнүүчү салык. Социалдык пакет (жергиликтүү коомчулуктун социалдык-экономикалык өнүгүүсү) - конкурстук объекттер аймагында жайгашкан жергиликтүү коомчуулуктун социалдык-турмуш шарттарына инвестициялоо программасы (кадрларды даярдоо, жергиликтүү калкты жумушка орноштуруу жана инфраструктураны куруу). Сервитут - жер, кен жана (же) геологиялык бөлүндүлөргө кирүүгө укук жана (же) аны чектөө. Тандап иштетүү - жер казынасынан эң продуктивтүү корлорду казып алууда жер казынасында калган корлордун өнөр жайлык баалуулугун төмөндөткөн техникалык долбоордун бузулуусу. Техникалык долбоор - пайдалуу казындылардын кендерин геологиялык изилдөө жана (же) өнөр жайлык өздөштүрүү үчүн зарыл болгон тоо кен долбоорунун геологиялык, тоо кен, технологиялык (байытуу жана (же) металлургиялык), каржы-экономикалык бөлүктөрүн жана бузулган жер бөлүктөрүн рекультивациялоону камтыган аналитикалык жана графикалык дыкат (жумушчу) документ. Техникалык - экономикалык негиздеме (ТЭН) - пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүнүн экономикалык максаттуулугун негиздөө үчүн техникалык-экономикалык эсептөөлөр. Техногендик түзүлүштөр - пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүнүн калдыктары. Тоо кен бөлүндүсү - тереңдиги тиешелүү пайдалуу казындылардын таралуу тереңдиги менен аныкталып пайдалуу казындыларды иштетүү үчүн берилген жана графикалык документте анын бурчтук чекиттери менен координаттардын тик бурчтуу үч ченем системасында аныкталган жер казынасынын бөлүгү, ошондой эле пайдалуу казындыларды иштетүү менен байланышпаган объекттерди жайгаштыруу үчүн берилүүчү жер казынасынын бөлүгү. Тоо кен мүлкү - жер казынасын пайдалануучу тарабынан түзүлгөн же сатып алынган жер, тоо кен же геологиялык бөлүндүлөрүнүн чегинде жер казынасын пайдаланууну камсыз кылуучу кыймылсыз мүлк. Тоо кен мүлкүн жоюу - жер казынасын пайдалануу токтотулганда жүргүзүлүүчү жана мүлктү андан ары пайдалануунун мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруучу, ошондой эле калктын өмүрүн жана ден-соолугун, жер казынасын жана айлана чөйрөнү коргоону камсыздоочу иш-чаралардын комплекси. Форс-мажор - жер казынасын пайдалануу укугунун шарттарын аткарууну татаалдаштыруучу токтото алгыз күчтөр түзгөн жагдай. Токтото алгыз күчтөр болуп жер титирөө, суу ташкыны же курчоо, согуш, иш таштоо жана алдын ала айтууга же болтурбай коюуга мүмкүн эмес, же алдын ала айтуу мүмкүн, бирок болтурбай коюуга мүмкүн эмес башка жагдайлар сыяктуу өзгөчө жана болтурбай коюуга мүмкүн эмес жагдайлардын пайда болушу эсептелет. Көрсөтүлгөн жагдайлар жалпыга белгилүү фактылардын, жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыялоонун жана атайын далил каражатына муктажсыз башка Ыкмалардын бар экендиги менен аныкталат. Экономикалык (баланстык) корлор - иштетүү үчүн экономикалык жактан максатка ылайыктуу Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлорунун мамлекеттик балансында эсепке алынган пайдалуу казындылардын корлору.

5-берене. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн компетенциясы

1. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү:

1) жер казынасынын мамлекеттик фондун тескейт жана башкарат;

2) жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндө мамлекеттик саясатты жана мыйзамдарды ишке ашырууну жана өркүндөтүүнү камсыздайт;

3) жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык башка ыйгарым укуктарды ишке ашырат.

2. Жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ыйгарым укуктарын ишке ашырууну ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар жүргүзөт.

6-берене. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардын компетенциялары

Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар:

1) Кыргыз Республикасынын жер казынасы жөнүндө мыйзамын колдонууну камсыз кылат;

2) жер казынасын пайдалануу жаатында мамлекеттик саясатты иштеп чыгат, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө бекитүүгө киргизишет жана ишке ашырышат;

3) жер казынасын жана пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервинин жер бөлүктөрүн пайдалануу укугун берүү системасын уюштурушат;

4) жер казынасын пайдаланууга тийиштүү салык мыйзамын өркүндөтүү боюнча сунуштарын иштеп чыгышат жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө кароого киргизишет;

5) жер казынасын геологиялык изилдөө жана пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү үчүн инвестицияларды тартышат;

6) жер казынасын геологиялык изилдөөнү жөнгө салат;

7) Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлорунун мамлекеттик балансын жүргүзөт;

8) Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындылардын кендеринин жана көрүнүштөрүнүн мамлекеттик кадастрын жүргүзөт;

9) Мамлекеттик геологиялык маалымат фондусун башкаруу боюнча иштерди уюштурушат;

10) геологиялык, тоо кен жана жер бөлүндүлөрүнүн чектеринде жер казынасын пайдаланууга жана коргоого, өнөр жайлык жана экологиялык коопсуздукту камсыздоого көзөмөл жүргүзүшөт;

11) ушул Мыйзамда белгиленген учурларда жер казынасын пайдалануу укугуна мамлекеттик каттоону жүргүзүшөт;

12) жер казынасын пайдалануу укугун жана пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервинин жерлерин пайдаланууну убактылуу токтотушат жана токтотушат;

13) өзүнүн компетенциясына караштуу маселелер боюнча талаштарды соттон тышкары чечүүнү жүргүзүшөт;

14) тоо кендик жана геологиялык долбоорлордун жер казынасын коргоо, жаратылышты коргоо мыйзамдарын сактоо жана өнөр жайлык коопсуздук бөлүктөрүнө экспертиза жүргүзүшөт;

15) жер казынасын пайдалануу, жаратылышты коргоо мыйзамдуулугу жана өнөр жайлык коопсуздук маселелери боюнча боюнча сот талаштарында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн атынан чыгат;

16) жер казынасын пайдаланууда нормативдик усулдук жоболорду, эрежелерди, регламенттерди, технологиялык стандарттарды иштеп чыгышат;

17) жер казынасын геологиялык изилдөөдө жана өнөр жайлык өздөштүрүүдө жер казынасын пайдаланууга жана коргоого, жаратылышты коргоо жана өнөр жайлык коопсуздукту сактоого контроль жүргүзүшөт;

18) ушул Мыйзамга ылайык башка ыйгарым укуктарды ишке ашырышат.

7-берене. Жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын компетенциялары

Жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары:

1) ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын Жер кодексинде белгиленген учурларда жер бөлүндүсүн жана жер бөлүгүн убактылуу пайдалануу укугун беришет;

2) административдик-аймактык бирдиктин чегинде пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүнү жүргүзүүчү жер казынасын пайдалануучуларды каттайт;

3) лицензиялык аянтка лицензиаттарды тоскоолсуз киргизүүнү камсыздайт;

4) пайдалуу казындыларды өз эркинче казып алууну токтотот;

5) жер казынасын геологиялык изилдөөдө (же) кендерди иштетүүдө пайдаланылган тоо кен мүлкүн жоюуну жана консервациялоону, ошондой эле жер бөлүктөрүн жана лицензиялык объекттерди рекультивациялоону контролдойт;

6) административдик-аймактык бирдиктин чегинде жайгашкан лицензиялык объекттерге конкурстарды жана аукциондорду өткөрүү боюнча комиссиялардын ишине катышышат;

7) ушул Мыйзамга ылайык жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндө башка ыйгарым укуктарды ишке ашырат.

Жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жекече чайкоочуларды каттайт жана жөнгө салат.

8-берене. Жер казынасынын мамлекеттик фонду

1. Кыргыз Республикасындагы бардык жер казынасы жер казынасынын мамлекеттик фондун түзөт.

2. Жер казынасынын мамлекеттик фонду өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт;

1) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгилеген тартипте пайдаланууга берилген жер казынасынын бөлүктөрү (жер казынасынын бөлүнгөн фонду);

2) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгилеген тартипте пайдаланууга берилбеген жер казынасынын бөлүктөрү (жер казынасынын бөлүнбөгөн фонду).

9-берене. Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын кендеринин жана көрүнүштөрүнүн мамлекеттик кадастры

1. Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын кендеринин жана көрүнүштөрүнүн мамлекеттик кадастры (мындан ары - Кадастр) пайдалуу казындылардын кендерин жана көрүнүштөрүн мамлекеттик эсепке алуу максатында жүргүзүлөт жана жер казынасынын мамлекеттик фондун түзүүнүн негизи болуп саналат.

2. Кадастр ар бир кен жана көрүнүш боюнча негизги жана кошумча пайдалуу казындылардын санын жана сапатын, тоо кен-техникалык, гидрогеологиялык, экологиялык, геологиялык-экономикалык жана кендерди иштетүүнүн башка шарттары боюнча мүнөздөгөн маалыматтарды камтыйт. Корлор жана ресурстар жөнүндөгү маалымат бонусту эсептөө үчүн негиз болуп саналат.

3. Кадастр геологиялык маалымат ресурстарынын негизинде жер казымасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан түзүлөт жана жүргүзүлөт.

10-берене. Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлорунун мамлекеттик балансы

1. Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлорунун мамлекеттик балансы пайдалуу казындылардын кендери боюнча саны, сапаты жана изилдөөнүн деңгээли, алардын орун алышы жана өнөр жайлык өздөштүрүү деңгээли, иштеп жаткан ишкананын казып алуусу жана пайдалуу казындылардын чалгындалган корлору менен камсыздалышы жөнүндөгү маалыматты камтыйт.

2. Пайдалуу казындылардын баланстагы корлорун эсептен чыгаруу өнөр жайлык маанисин жоготкондо, казып алуу процессинде жоготулганда же пайдалуу казындылардын кору кийинки геологиялык чалгындоодо же иштетүүдө ырасталбаганда Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлорунун мамлекеттик балансына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү менен жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жүргүзүлөт.

11-берене. Пайдалуу казындылардын корлорун жана ресурстарын мамлекеттик апробциялоо жана каттоо

1. Пайдалуу казындылардын кендериндеги пайдалуу казындылардын корлору жана божомол ресурстары Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындылардын корлору боюнча мамлекеттик комиссиянын апробациясынын негизинде жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда катталууга тийиш.

2. Пайдалуу казындылардын корлорунун мамлекеттик апробациясын Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекиткен Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындылардын корлору боюнча мамлекеттик комиссия жөнүндө жобого ылайык иштеген жогорку квалификациялуу эксперттерден Кыргыз Республикасынын Өкмөтү түзгөн Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындылардын корлору боюнча мамлекеттик комиссиясы (мындан ары - КМК) жүргүзөт.

3. Пайдалуу казындылардын корлорун жана божомол ресурстарын каттоо тартиби жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталат.

12-берене. Пайдалуу казындылардын кендеринин жерлеринин мамлекеттик резерви

1. Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлорунун мамлекеттик балансында эсепке алынган пайдалуу казындылардын кендеринин чегинде орун алган жер бөлүктөрү пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервинин жерлерин түзөт.

2. Эгерде менчиктеги же пайдалануудагы жер участогунда пайдалуу казындылардын кору табылса Кыргыз Республикасынын Өкмөтү, жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын көрсөтүүсү боюнча, ошол жерлерди Кыргыз Республикасынын жер мыйзамына ылайык пайдалуу казындылардын кендеринин жерлеринин мамлекеттик резервинин жерлеринин категориясына которуу жөнүндө чечим кабыл алат.

3. Пайдалуу казындылардын кендеринин жерлеринин мамлекеттик резервине киргизилген жер бөлүктөрүн берүү ушул Мыйзамда жана Кыргыз Республикасынын Жер кодексинде белгилеген тартипте жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жүргүзүлөт.

13-берене. Жалпы мамлекеттик маанидеги пайдалуу казындылардын кендери

1. Жалпы мамлекеттик маанидеги пайдалуу казындылардын кендеринин тизмеси жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилет жана жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыяланат.

2. Жалпы мамлекеттик маанидеги пайдалуу казындылардын кендерине жер казынасын пайдалануу укугу конкурстарды өткөрүүнүн жыйынтыгы боюнча гана берилет.

14-берене. Жер казынасы жөнүндө геологиялык маалымат

1. Жер казынасы жөнүндө геологиялык маалымат Кыргыз Республикасынын менчиги болуп саналат.

2. Жер казынасы жөнүндө геологиялык маалымат жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жер казынасын пайдалануучуга жер казынасын пайдалануу мезгилинде берилиши мүмкүн, убактысы бүткөндө кайтарылып берилет.

3. Ишкерлердин, ишканалардын жана уюмдардын, анын ичинде биргелешкен жана чет өлкөлүк каржылоосунан алынган жер казынасы жөнүндө геологиялык маалымат, лицензиялык тиркемеде аныкталган мезгилде алардын менчигинде болот, убакыт бүткөндө жер казынасы жөнүндө маалымат мамлекеттин менчигине акысыз өтөт.

4. Мурда мамлекеттен, ошондой эле мыйзам бузуу менен алынган жер казынасы жөнүндө мамлекеттик геологиялык маалыматы болгон жактар, алар жер казынасын пайдалануучу болушу же болбошуна карабай, жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын алгачкы талабы боюнча ошол маалыматты мамлекеттин менчигине берүүгө милдеттүү.

5. Жер казынасы жөнүндө геологиялык маалыматты мамлекеттин менчигине бербесе же берүүдөн качса, же жер казынасы жөнүндө так эмес маалымат берсе күнөөлүүлөр Кыргыз Республикасынын мыйзамына ылайыктуу жоопкерчилик тартат.

15-берене. Мамлекеттик геологиялык маалымат фонду

1. Мамлекеттик геологиялык маалымат фонду жер казынасы жөнүндөгү геологиялык маалыматты, ошондой эле архивдерди, таш жана керн материалдарынын үлгүлөрүн, палеонтологиялык калдыктарды, шлифтерди, аншлифтерди, музейлик коллекцияларды, кагаз жана электрондук алып жүрүүчүлөрдөгү атайын адабияттын китепканасын камтыйт.

2. Мамлекеттик геологиялык маалымат фонду бардык жер казынасын пайдалануучулар тарабынан геологиялык маалыматтын милдеттүү нускасын жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган белгилеген тартипте акысыз берүү системасынын негизинде түзүлөт.

3. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган геологиялык маалымат ресурстарынын электрондук жана кагаз дубликаттарын толук көлөмдө түзүүгө жана кармап турууга жана жоготууну же уруксатсыз пайдаланууну болтурбоого милдеттүү. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызмат адамдары геологиялык маалымат ресурстарынын сакталышына жоопкерчилик тартышат.

4. Жер казынасын пайдалануучулар жыл сайын жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган бекиткен формада геологиялык отчетту Мамлекеттик геологиялык маалымат фондуна берүүгө милдеттүү.

5. Жер казынасы жөнүндөгү маалыматты менчиктештирүүгө тыюу салынат. Аралык (жылдык) геологиялык отчеттордун жоюлушу лицензиялык объектте жүргүзүлгөн изилдөөлөр жөнүндө толук маалыматты камтыган акыркы отчет болгондо гана мүмкүн.

6. Жер казынасын пайдалануучунун менчиги болгон жана Мамлекеттик геологиялык маалымат фондуна берилген геологиялык маалыматты үчүнчү жактын пайдаланышынын шарттары жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашылат. Эгерде геологиялык маалыматы пайдалануунун өзгөчө шарттары үчүнчү жактар менен макулдашылбаса, үчүнчү жактардын геологиялык маалыматты пайдалануусу жалпы негизде жүргүзүлөт.

7. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жер казынасын пайдалануучунун менчиги болуп берилген геологиялык маалыматтын жашыруундугун камсыздоого милдеттүү. Жер казынасын пайдалануучу тарабынан Мамлекеттик геологиялык маалымат фондуна берилген геологиялык маалымат жашыруун мезгилинде жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан төмөнкүлөр үчүн гана пайдаланышы мүмкүн:

1) Кадастрды жана Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын мамлекеттик балансын жүргүзүү максатында;

2) жер казынасын мамлекеттик геологиялык изилдөөнү уюштуруу максатында түзүү үчүн зарыл болгон жер казынасынын түзүлүшү жана өнүгүшү, алардын жайгашышынын мыйзам ченемдиги жана башка маалыматтар жөнүндө геологиялык маалымат ресурстарын түзүү.

8. Жер казынасын пайдалануучуга таандык геологиялык маалыматты пайдалануу менен жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан түзүлгөн геологиялык маалымат ресурстары мамлекеттин менчиги болуп саналат.

16-берене. Геологиялык маалымат ресурстарын берүү тартиби

1. Геологиялык маалымат ресурстары ачык жана акы төлөнүүчү болуп саналат.

2. Геологиялык маалымат ресурстарынын ачыктыгынын төмөндөгү үч деңгээли белгиленет:

1) таанышуу, маалыматты алып жүрүүчүнү Мамлекеттик геологиялык маалымат фондусунун имаратынын чегинен чыгарбоо;

2) пайдалануу, геологиялык маалымат ресурстарын электрондук жана кагаздык көчүрмө алууга мүмкүндүк берүү;

3) пакеттүү, жер казынасын пайдалануу укугун алуучунун геологиялык маалымат пакетин сатып алуусун белгилөө.

3. Геологиялык маалымат ресурстарын алууга акы төлөөнүн өлчөмү, ошондой эле аны төлөөнүн жана сарп кылуунун тартибин Кыргыз Республикасынын Өкмөтү аныктайт.

4. Жогорку жана атайын орто окуу жайларынын студенттери жана аспиранттары Мамлекеттик геологиялык маалымат фондусунун геологиялык маалымат ресурстары менен ачыктыктын таанышуу деңгээлинин чегинде пайдаланууга укуктуу жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилеген чектерде геологиялык маалымат ресурстарын пайдалануу үчүн акы төлөөдөн бошотулушат.

5. Геологиялык маалымат ресурстарын пайдалануу үчүн акы Мамлекеттик геологиялык маалымат фондусунун өнүгүшүнө жумшалат.

6. Геологиялык маалымат ресурстарынын түп нускалары менен иштөө Мамлекеттик геологиялык маалымат фондусунун имараттарында гана мүмкүн. Геологиялык маалымат ресурстарынын түп нускаларын Мамлекеттик геологиялык маалымат фондусунун имараттарынын чегинен алып чыгууга тыюу салынат.

7. Мамлекеттик сырды түзүүчү геологиялык маалымат ресурстарын пайдалануу Кыргыз Республикасынын мыйзамында белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

8. Жер казынасын пайдалануучу жер казынасын пайдалануу укугун алгандан кийин, геологиялык маалымат пакетин, үчүнчү жактарга, объекттин жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны берген учурдан башка, берүү укугусуз, эгерде ал геологиялык маалыматтын менчиги болбосо, сатып алууга милдеттүү.

9. Геологиялык маалымат пакетине геологиялык маалыматтын негизинде түзүлгөн геологиялык маалымат ресурстары кирет. Геологиялык маалыматтын пакетинин баасы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленет.

17-берене. Жер казынасын пайдалануу укугунун түрлөрү

Жер казынасы төмөнкүлөргө пайдаланууга берилет:

1) геологиялык карталоого жана регионалдык геологиялык, геофизикалык жана башка илимий изилдөөлөргө;

2) геологиялык издөө иштерине;

3) геологиялык чалгындоо иштерине;

4) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүгө, анын ичинде жер астындагы сууларды алууга жана пайдаланууга;

5) пайдалуу казындыларды иштетүү менен байланышпаган жер астындагы курулуштарды курууга жана эксплуатациялоого (мунайзатты, газды жана башка заттарды, материалдарды сактоого, зыяндуу заттарды көмүүгө, жердин жылуулугун пайдаланууга жана башка керектөөлөргө);

6) илимий, маданияттык, тарыхый, эстетикалык, санитардык-ден соолукту чыңдоолук жана башка маанидеги (илимий жана окуу полигондору, геологиялык коруктар, үңкүрлөр жана башка жер астындагы мейкиндиктер) өзгөчө корголуучу объекттерди түзүүгө;

7) минералогиялык, палеонтологиялык коллекцияларды коммерциялык максаттар үчүн жыйноого;

8) таш материалын кооздук максатта жана жасалгалоо таш жана курулуш материалдары катарында пайдалануу үчүн жыйноого.

18-берене. Жер казынасын пайдалануу укугун берүүнүн негиздери

1. Жер казынасын пайдалануу укугу төмөнкү негизде пайда болот:

1) лицензиянын;

2) мамлекеттик каттоонун;

3) концессиялык келишимдин;

4) продукцияны бөлүү жөнүндө макулдашуунун.

2. Мамлекеттик каттоодон төмөнкүлөр өтүүгө тийиш:

1) бекитилген программа боюнча аткарылуучу жер казынасын илимий изилдөөдө;

2) жеке чайкоочулук ишмердикте.

3. Бекитилген программа боюнча аткарылуучу жер казынасын изилдөө боюнча илимий изилдөө жүргүзүүдө мамлекеттик каттоону жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жүргүзөт.

4. Жекече чайкоочулук ишмердикте мамлекеттик каттоо жергиликтүү мамлекеттик администрация тарабынан жүргүзүлөт.

19-берене. Жер казынасын пайдалануучулар

1. Кыргыз Республикасынын мыйзамына ылайык түзүлгөн жеке жана юридикалык жактар, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамына ылайык мамлекеттик каттоодон өткөн чет элдик жеке жана юридикалык жактар, жер казынасын пайдалануучусу боло алышат.

2. Жер казынасын пайдалануучуларды жарандык же каттоо өлкөсү боюнча кемсинтүүгө жол берилбейт.

20-берене. Жер казынасын пайдалануу укугун колдонуу мөөнөтү

1. Жер казынасын пайдалануу укугунун колдонуу мөөнөтү төмөнкүдөй белгиленет:

1) геологиялык издөө иштерине - 5 жылга чейин,кийин техникалык долбоорго ылайык узартуу менен;

2) геологиялык чалгындоо иштерине - 10 жылга чейин, кийин техникалык долбоорго ылайык узартуу менен;

3) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүгө - 20 жылга чейин,кийин пайдалуу казындылардын корлору түгөнгөнчө узартуу менен;

4) жер казынасын геологиялык изилдөө жана пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү менен байланышпаганда - техникалык долбоордо каралган мөөнөткө, кийин такталган техникалык долбоордо каралган мөөнөткө узартуу менен.

2. Мамлекеттик каттоонун негизинде берилүүчү жер казынасын пайдалануу укугунун колдонуу мөөнөтү илимий изилдөө иштеринин программасын аткаруу мөөнөтү менен белгиленет.

21-берене. Жер казынасын пайдалануу укугун берүүнүн тартиби

1. Жер казынасын пайдалануу укугу конкурстарды, аукциондорду өткөрүү, алгачкы табыштама укугу боюнча же түз сүйлөшүүлөрдүн негизинде берилиши мүмкүн.

2. Конкурстар жалпы мамлекеттик маанидеги объекттер боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими боюнча өткөрүлөт.

3. Аукциондор жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган бекиткен тизме менен кендер, көрүнүштөр жана келечектүү аянттар боюнча өткөрүлөт.

4. Алгачкы табыштама укугу боюнча жер казынасын пайдалануу укугу төмөнкүлөргө берилет:

1) аукционго коюлган кендердин, көрүнүштөрдүн жана келечектүү аянттардын тизмесине кирбеген кендерге, көрүнүштөргө жана келечектүү аянттарга;

2) эки аукцион өткөн жок деп таанылган пайдалуу казындылардын кендерине, көрүнүштөрүнө жана келечектүү аянттарга.

5. Түз сүйлөшүүлөр боюнча жер казынасын пайдалануу укугу жер казынасын геологиялык изилдөө жана пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү менен байланышпаганда берилет.

6. Жер казынасын пайдалануу укугун концессиялык келишимдин жана продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуунун негизинде берүүнүн тартиби "Кыргыз Республикасындагы концессиялар жана концессиялык ишканалар жөнүндө", "Жер казынасын пайдаланууда продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуу тууралуу" мыйзамдарында аныкталат.

22-берене. Конкурсту өткөрүүнүн тартиби

1. Жалпы мамлекеттик маанидеги ар бир объект боюнча конкурсту жарыялоо жана өткөрүү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими менен жүргүзүлөт.

2. Конкурсту өткөрүү үчүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан курамы кеминде 7 мүчөдөн турган ведомстволор аралык конкурстук комиссия (мындан ары - комиссия) түзүлөт. Комиссиянын төрагасын Кыргыз Республикасынын Өкмөтү дайындайт, ал эми добуш берүүгө укуксуз комиссиянын катчысы жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдан дайындалат. Комиссиянын курамына кызыкдар министрликтердин жана ведомстволордун, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын, аймагында конкурстук объект жайгашкан жергиликтүү мамлекеттик администрациясынын же өз алдынча башкаруу органынын өкүлдөрү киришет.

3. Комиссия конкурсту өткөрүүнүн шарттарын жана тартибин, анын жеңүүчүсүн аныктоонун критерийлерин Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекиткен Жобонун негизинде бекитет.

Конкурстун шарттарында конкурска катышуу үчүн табыштама жана ага тиркемелер, конкреттүү конкурстук объектке карата иш жүргүзүүнүн программасы жана каржы мүмкүнчүлүгү көрсөтүлөт, анын ичинде:

1) геологиялык жана кен казуу тармактарындагы иш тажрыйбасы;

2) казып алуу укугун алгандан кийин ишкананы эксплуатациялоого киргизүүнүн эң кыска мөөнөтү же геологиялык иштердин, пайдалуу казындыларынын чалгындалган корун эсептөөсүн жана техникалык экономикалык негиздөөлөрүн Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындыларынын корлору боюнча мамлекеттик комиссиясында аларды апробациялоо менен, аяктоо мөөнөтү;

3) пайдалуу казындылардын кендерин чалгындоодо, пайдалуу казындыларды казып алууда жана кайра иштетүүдө учурдагы технологиялардын бар экендиги, ага ээ болуусу жана пайдаланышы;

4) өнөр жайлык, экологиялык коопсуздукту, жер казынасын коргоону жана пайдалуу казындыларды рационалдуу пайдаланууну камсыздоо;

5) бузулган жерлерди рекультивациялоонун багыты;

6) конкурска чет элдик жеке жана юридикалык жактардын катышуусунда ишке кабыл алынган кыргызстандык адистердин жана жумушчулардын иштегендердин жалпы санына катышы;

7) аймагында конкурстук объект жайгашкан жергиликтүү коомчулуктун курч проблемаларын чечүүнү эсепке алуу менен жергиликтүү коомчулуктун социалдык-турмуштук шарттарына (кадрларды даярдоо, жергиликтүү калкты жумуш менен камсыздоо жана инфраструктураларды куруу) инвестициянын программасы;

8) бонустун суммасы;

9) башка керектүү шарттар,

4. Комиссиянын жумушчу органы болуп төмөнкүлөрдү ишке ашыруучу жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган саналат:

1) геологиялык маалыматты даярдоону;

2) кендердин мамлекеттик резервиндеги жерлерден жер бөлүндүсүн берүүнү;

3) эл аралык жана республикалык жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыяны басып чыгарууну жана жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын интернет-сайтында жайгаштырууну;

4) конкурстук табыштамаларды кабыл алууну жана каттоону;

5) эгерде конкурсту өткөрүүнүн шарттары боюнча концессиялык келишимди же продукцияны бөлүү жөнүндө макулдашууну түзүү каралбаса, конкурстун жеңүүчүсүнө, комиссиянын протоколунун негизинде, жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия берүүнү.

5. Эгерде берилген сунуштардын бирөө дагы конкурстун шарттарына туура келбесе же бир эле табыштама катталса, конкурс өтпөй калды деп эсептелинет.

6. Эгерде кайталанган конкурста жеңүүчү болбосо, комиссия объектти аукционго берүү жөнүндө чечим кабыл алат.

7. Конкурстун катышуучуларынын чыгымдары кайтарылбайт.

23-берене. Аукционду өткөрүүнүн тартиби

1. Аукционду Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекиткен жобонун негизинде жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган уюштурат.

Аукционду өткөрүү жана иш тартиби аукциондук комиссиянын (мындан ары - комиссия) регламенти менен жөнгө салынат, аны комиссиянын төрагасы бекитет. Комиссия жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын, тийиштүү министрликтердин жана ведомстволордун, жер казынасын пайдалануу укугунун объекти жайгашкан жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өкүлдөрүнөн турат. Комиссиянын курамына кеминде 5 адам кириши керек. Комиссиянын төрагасы жана катчысы болуп жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын өкүлдөрү бекитилишет. Комиссиянын катчысы комиссия чечим кабыл алууда добуш укугуна ээ эмес, ал комиссиянын жыйынын даярдоо жана өткөрүү боюнча иш жүргүзөт, комиссиянын жыйынында протоколду алып барат жана добуш берүүдө комиссиянян мүчөлөрүнүн добуштарын санайт.

2. Аукционду өткөрүү жөнүндө жарыя, аукционду өткөрүү датасына чейин үч айдан кем эмес мөөнөттө, жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыяланат жана жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын интернет-сайтында жайгаштырылат.

3. Аукциондор ачык деп саналат.

4. Бонус аукциондун башталгыч баасына кирет.

5. Жер казынасын пайдалануу укугун алууга эң көп акчалай сумманы жана социалдык пакетти берүүчү талапкер аукциондун жеңүүчүсү деп саналат.

6. Жер казынасын пайдалануу укугу аукциондун жеңүүчүсүнө аукциондук комиссиянын протоколунун негизинде берилет.

7. Эки жолу аукциондун жеңүүчүсү аныкталбаганда, жер казынасын пайдалануу укугу алгачкы табыштама берүү укугу менен жүргүзүлөт.

8. Аукциондун катышуучуларынын чыгымдары кайтарылбайт.

24-берене. Алгачкы табыштама укугу боюнча жер казынасын пайдалануу укугун берүү тартиби

Алгачкы табыштама укугу боюнча жер казынасын пайдалануу укугун берүү жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын чечими боюнча берилет жана протокол менен таризделет.

25-берене. Түз сүйлөшүүлөр менен жер казынасын пайдалануу укугун берүү тартиби

Түз сүйлөшүүлөр менен жер казынасын пайдалануу укугун берүү кызыкдар жактардын табыштамалары боюнча жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жүргүзүлөт. Сүйлөшүүлөрдүн натыйжалары протокол менен таризделет.

26-берене. Жер казынасын пайдалануу укугун токтото туруу жана токтотуу

1. Жер казынасын пайдалануу укугу экологиялык өнөр жай коопсуздугу жана жер казынасын коргоо жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан токтото туруунун себеби көрсөтүлүп жана бузууларды жоюу жөнүндө көрсөтмө берүү менен төмөнкү учурларда үч айга чейинки мөөнөткө токтото турулушу мүмкүн:

1) Кыргыз Республикасынын тиешелүү мыйзамы белгилеген жер казынасын коргоонун, экологиялык жана өнөр жайлык коопсуздуктун талаптары бузулганда;

2) ушул Мыйзамда белгиленген учурларда аткарылган жумуштар жөнүндө отчет берилбеген учурларда;

3) анык эмес маалыматтарды камтыган аткарылган жумуштар жөнүндө отчет берилгенде;

4) жер бөлүгүн жана лицензиялык объектти рекультивациялоо үчүн каражат топтоо боюнча талаптар аткарылбаганда;

5) жер казынасын өздөштүрүүдө калктын жана жумушчулардын ден соолугуна жана коопсуздугуна, ошондой эле жаратылыш чөйрөсүнө толукталбас зыян жана пайдалуу казындылардын корлорун жоготуу коркунучун түзүүчү технология колдонулганда;

2. Ушул берененин 1-бөлүгүнө ылайык жер казынасын пайдалануу укугун токтото турууга алып келген себепти жоюу, тоо кен мүлкүн сакталуу, бузулбаган жана калк жана айлана чөйрөнү коопсуздукта кармап туруу 90 күн аралыгында мүмкүн болбосо, ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жер казынасын пайдалануучунун жүйөлүү табыштамасы боюнча бузууларды жоюу мөөнөтүн узартууга укуктуу.

3. Форс-мажорлук абал түзүлгөн учурда жер казынасын пайдалануу укугу жер казынасын пайдалануучунун табыштамасы боюнча форс-мажордун мөөнөтүнө токтотулуп турат. Ушундай табыштама берилген күндөн 7 жумушчу күн мөөнөтүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган макул болбоо себебин көрсөтүп, жер казынасын пайдалануу укугун токтото туруудан баш тартууга укуктуу.

4. Жер казынасын пайдалануу укугу жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан төмөнкү учурларда токтотулат:

1) жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны үчүнчү жактарга жана күрөөгө өткөрүп берүүнү жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда каттабаганда;

2) бонусту жана (же) лицензиялык төлөмдөрдү жана (же) роялтини төлөө мөөнөтүн бузуу 30 күндөн ашканда;

3) жер казынасын пайдалануучу жер казынасын пайдалануудан баш тартканда;

4) лицензиаттан белгиленген мөөнөттө жер казынасын пайдалануу укугун узартууга же лицензияны трансформациялоо жөнүндө табыштама берилбей жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын мөөнөтү бүткөндө;

5) бардык керектүү экспертизаларды алган техникалык долбоорсуз иш жүргүзгөндө;

6) ушул берененин 1 жана 3-бөлүктөрүндө белгиленген мөөнөттө ушул берененин 1-бөлүгүнө ылайык жер казынасын пайдалануу укугун токтото турууга алып келген бузууларды жойбогондо.

5. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жер казынасын пайдалануу укугун токтото туруу же токтотулушу жөнүндө чечими кабыл алынган күндөн тартып күчүнө кирет. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жер казынасын пайдалануу укугун токтото туруу же токтотуу жөнүндөгү чечими, ушундай чечимди кабыл алуунун негизин көрсөтүү менен, жер казынасын пайдалануучуга ушул чечим кабыл алынган күндөн 7 жумушчу күн аралыгында жиберилет.

27-берене. Жер казынасын пайдалануу укугун токтотуунун натыйжалары

1. Жер казынасын пайдалануу укугун токтотуу жер казынасын пайдалануучунун төмөнкүдөй милдеттерин токтотбойт:

1) жер участогун рекультивациялоо жана тоо кен мүлкүн жоюу;

2) кийинки жер казынасын пайдалануу укугунун ээсине өткөрүп берүүгө чейин тоо кен мүлкүн консервациялоо жана сактоо, бузулбаган жана калк жана айлана чөйрөнү коопсуздукта кармап туруу;

3) геологиялык маалыматтарды жана алгачкы документтерди Мамлекеттик геологиялык маалымат фондуна тапшыруу.

2. Тоо кен мүлкүнүн менчик укугун өткөрүп берилиши жер казынасын пайдалануу укугун жоготкон жак менен жер казынасын пайдалануу укугунун жаңы ээсинин келишимине ылайык жүргүзүлөт.

3. Эгерде жер казынасын пайдалануу укугу кийинки лицензиатка берилген күндөн 90 күн аралыгында келишим түзүлбөсө лицензиат жер казынасын пайдалануу укугун жоготкон жакка каршы тоо кен мүлкү жайгашкан жери боюнча сотко лицензиаттын техникалык долбоору менен жана пайдаланууга ылайыктуу тоо кен мүлкүн сатуу - сатып алуу келишимин түзүүгө милдеттендирүү боюнча жана жер казынасын пайдалануу укугун жоготкон жакка лицензиат төлөөчү компенсациянын көлөмүн аныктоо боюнча кайрылууга укуктуу.

4. Тоо кен мүлкү лицензиаттын менчиги эмес болгондо пайдаланылса, жер казынасын пайдалануу укугун жоготкон тоо кен мүлкүнүн менчик ээси болгон жак, лицензиатка карата мүлктү пайдаланганы үчүн компенсация төлөп берүү жөнүндө сотко кайрылууга укуктуу.

5. Жер казынасын пайдалануу укугу токтотулгунда техногендик түзүлүштөргө болгон менчик укугу, техникалык долбоордо же жоюунун, консервациялоонун же рекультивациялоонун атайын долбоорунда башкалар белгиленбесе, мамлекетке өтөт.

28-берене. Жекече чайкоочулук ишмердиги

Кадастрга киргизилбеген чачыранды минерализациялуу жер казынасынын участогу жекече чайкоочулук ыкма менен Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекиткен жобого ылайык иштетилиши мүмкүн.

29-берене. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия берүүнүн тартиби

1. Жер казынасын пайдалануу укугунун, төмөнкүлөрдөн башка, бардык түрлөрү лицензияланат:

1) концессиялык келишим боюнча жер казынасын пайдалануу укугу берилгенде;

2) продукцияны бөлүү жөнүндө макулдашуу боюнча боюнча жер казынасын пайдалануу укугу берилгенде;

3) мамлекеттик каттоодо.

2. Жер казынасын пайдалануу укугуна берилүүчү лицензиянын саны чектелбейт.

3. Алгачкы табыштама укугу же түз сүйлөшүүлөр боюнча жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алуу үчүн табыштама берүүчү мамлекеттик же расмий тилде лицензиялануучу объектти, жер казынасын пайдалануу укугунун түрүн жана пайдалуу казындылардын тизмесин көрсөтүү менен жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга табыштама берет.

4. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алуу үчүн табыштамада пайдалуу казындылардын табылууга божомолдуу бирөөнү же алардын тобун көрсөтүүгө болот.

5. Көмүрсуутек пайдалуу казындыларына карата жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алуу үчүн табыштамада алардын тизмесин тактоосуз көрсөтүүгө болот.

6. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алуу үчүн табыштамага төмөнкүлөр тиркелет:

1) юридикалык жактар үчүн - уюштуруу документтеринин нотариалдык күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү;

2) Кыргыз Республикасынын мыйзамы боюнча түзүлгөн юридикалык жана (же) жеке жактын мамлекеттик каттоо жөнүндөгү күбөлүгүнүн нотариалдык күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү;

3) жеке жак үчүн - жашаган дареги көрсөтүлгөн паспортунун нотариалдык күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү;

4) лицензиялык объектти изилдөө же өздөштүрүү программасы;

5) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүгө жер казынасын пайдалануу укугун лицензиялоо учурунда - табыштама берүүчүнүн лицензиялык объектти өздөштүрүү программасын каржылоо мүмкүнчүлүгүн тактаган документтер;

6) геологиялык издөө же геологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүүгө жер казынасын пайдалануу укугун лицензиялоо учурунда - жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны колдонуунун алгачкы үч жылдык мөөнөтүндө лицензиялык төлөмдөрдү төлөө мүмкүнчүлүгүн тактаган документтер;

7) юридикалык жактын жетекчисин дайындоо жөнүндө чечим же протокол же табыштамачынын кызыкчылыгын жактоого ишеним кат.

7. Жер астындагы сууларды алуу жана пайдалануу боюнча жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алууга табыштамага төмөнкүлөр кошумча тиркелет:

1) көзөнөктү эксплуатациялоонун технологиялык схемасы;

2) сууну куюштуруу үчүн жана (же) бальнеологиялык дарылоо үчүн пайдаланууда саламаттык сактоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын корутундусу.

8. Жер казынасын пайдалануу укугун берүүдөн баш тартуу төмөнкү учурларда болушу мүмкүн:

1) эгерде табыштамачы өзү жөнүндө жалган маалымат берсе жана (же) геологиялык изилдөөгө же объектти иштетүүгө керектүү каржы мүмкүнчүлүктөрү жок болсо;

2) эгерде табышталган объектке минералдык чийки заттын ошол эле түрлөрүнө лицензия берилген болсо.

9. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия берүү же бербөө жөнүндө чечим лицензиялык орган тарабынан жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алууга табыштама берген күндөн тартып 30 күн аралыгында чыгарылат.

10. Табыштама берүүчүнүн макулдугусуз табыштамада көрсөтүлгөн пайдалуу казындылардын тизмесин өзгөртүүгө же толуктоого лицензиар укуксуз.

11. Алгачкы табыштама укугу боюнча жана түз сүйлөшүүлөр менен жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия берүү үчүн негиз болуп жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын протоколу саналат.

12. Лицензиат жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алган күндөн тартып 30 күн аралыгында Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген тартипте бонусту жана жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны биринчи жылда колдонуу үчүн лицензиялык төлөмдү төлөөгө жана төлөө фактысын тастыктаган документтерди жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга тапшырууга милдеттүү.

13. Конкурстун же аукциондун жеңүүчүлөрү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия берүү үчүн негиз болуп конкурска же аукционго катышууга берилген документтери жана конкурстук же аукциондук комиссиянын протоколу саналат.

14. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алгандан кийин лицензиат өнөр жайлык, экологиялык коопсуздук жана жер казынасын коргоо боюнча эксперттик оң корутундусу бар техникалык долбоорду түзөт жана жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга берет.

15. Бардык милдеттүү экспертиза алынган техникалык долбоорсуз иштөөгө тыюу салынат.

Жер казынасын пайдаланууну лицензиялоонун тартиби жана шарттары Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекиткен жобого ылайык жүргүзүлөт.

30-берене. Жер казынасын пайдалануу укугунун лнцензияларынын шайкештиги

1. Геологиялык издөө жана геологиялык чалгындоо иштерине жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия берилген жер казынасынын бөлүгүндө үчүнчү жактар жер казынасын пайдалануу укугуна колдонуудагы лицензияда белгиленбеген пайдалуу казындылардын кендеринин башка тобуна караштуу түрлөрүнө лицензиаттын макулдугусуз геологиялык издөө жана геологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алууга укуктуу.

2. Айкалышкан лицензиялык аянттарда жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын ээси пайдалуу казындылардын табыштамада белгиленбеген түрлөрүн тапканда, лицензиясында пайдалуу казындынын табылган түрүн камтыган лицензиатка табылган пайдалуу казындылардын табылышы жөнүндө маалыматты сатып алууга сунуш кылууга укуктуу.

3. Табыштама берүүчү жер казынасынын бөлүгүнө берилген табыштамада жер казынасын пайдалануу укугуна мурда лицензия алган лицензиаттын техникалык долбоору менен өзүнүн техникалык долбоорунун шайкеш келишин камсыздоого милдеттүү.

31-берене. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын жана лицензиялык тиркеменин мазмуну

1. Жер казынасын пайдалануу укугунун лицензиясы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик герби, катар номери бар лицензиялык органдын аталышы жана лицензиялоо боюнча маалыматтар жазылган белгиленген түрдөгү так отчет бланкы түрүндө болот.

2. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия төмөнкү маалыматтарды камтыйт:

1) жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын алфавиттик-санариптик коду;

2) жер казынасын пайдалануунун түрү;

3) лицензиаттын аталышы жана реквизиттери;

4) жер казынасын пайдалануу объектисинин лицензиялык номери;

5) пайдалуу казындынын түрү;

6) лицензиялык объекттин административдик орун алышы;

7) жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын берилген датасы жана колдонуу мөөнөтү;

8) өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүүнүн датасы;

9) лицензиялык органдын мөөрү жана жетекчисинин кол коюусу.

3. Лицензиялык тиркеме, жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын ажыратылгыз бөлүгү катарында, төмөнкү маалыматтарды камтыйт:

1) лицензиялык аянттын бурчтук чекиттеринин координаттары жана өлчөмү;

2) иштердин максаты;

3) жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын күрөөгө же үчүнчү жакка берилиши жөнүндө маалыматтар;

4) отчет берүүнүн мөөнөттөрү;

5) кошумча маалыматтар;

6) лицензиялык органдын мөөрү жана жетекчисинин кол коюусу;

7) ишкананын жетекчисинин аты жөнү.

4. Жер астындагы сууларды алууда жана пайдаланууда лицензиялык тиркемеде, жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын ажыратылгыз бөлүгү катарында, кошумча төмөнкү маалыматтар камтылат:

1) көзөнөктүн же булактын дебити, кордун саны жана категориясы;

2) жер астындагы суунун тиби;

3) көзөнөктүн же булактын орун алышы;

4) жер астындагы сууларды пайдалануунун максаты;

5) жер астындагы суулардын көзөнөктөрүнүн (булактын) айланасындагы тоо-санитардык коргоо зонасынын өлчөмү;

6) жер астындагы сууларды алуунун макулдашылган көлөмү;

7) режимдик байкоолордун отчетунун мөөнөтү.

32-берене. Геологиялык издөө иштерине жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия

1. Геологиялык издөө иштерин жүргүзүү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия лицензиялык аянттын чегинде пайдалуу казындылардын табыштамаланган түрлөрүнө геологиялык издөө иштерин жүргүзүүгө лицензиатка өзгөчө укук берет.

2. Геологиялык издөөнүн лицензиялык аянтынын максималдуу өлчөмү чектелбейт.

3. Лицензиат лицензиялык аянтты кыскартууга укуктуу. Аянтты кыскартуу лицензиаттын табыштамасы боюнча бузулган жерлерди рекультивациялоодон кийин кыскартылуучу аянтта жүргүзүлгөн иштердин жыйынтыгы жөнүндө маалыматты (отчетту) жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган кабыл алгандан кийин жүргүзүлөт.

4. Лицензиялык төлөмдөр лицензиялык аянттын квадраттык километри үчүн эсеп көрсөткүчүнө эселенип белгиленет жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилет.

5. Лицензиат геологиялык издөө иштерине жер казынасын пайдалануу укугунун лицензиясын, ачылган жана Кадастрда катталган көрүнүштөргө жана кендерге карата, геологиялык чалгындоо иштерине жер казынасын пайдалануу укугунун лицензиясына трансформациялоонун өзгөчө укугуна ээ.

6. Пайдалуу казындылардын кенин же көрүнүшүн ачылышын каттоого табыштама берилгенде ыйгарым укуктуу жер казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик орган лицензиатка табыштама берилген датасын жана убактысын күбөлөндүргөн документти берет.

7. Мамлекеттик бюджеттин каражатынын эсебинен жүргүзүлүүчү геологиялык издөө иштеринен бонус жана лицензиялык төлөмдөр алынбайт.

33-берене. Геологиялык чалгындоо иштерине жер казынасын пайдаланууга лицензия

1. Геологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия лицензиатка лицензиялык аянттын чегинде пайдалуу казындылардын табыштамаланган түрлөрүнө геологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүүгө өзгөчө укук берет.

2. Лицензиат лицензиялык аянтты кыскартууга укуктуу. Аянтты кыскартуу лицензиаттын табыштамасы боюнча бузулган жерлерди рекультивациялоодон кийин кыскартылуучу аянтта жүргүзүлгөн иштердин жыйынтыгы жөнүндө маалыматты (отчетту) жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган кабыл алгандан кийин жүргүзүлөт.

3. Лицензиялык төлөмдөр лицензиялык аянттын гектары үчүн эсеп көрсөткүчүнө эселенип белгиленет жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилет.

4. Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындылардын корлору боюнча мамлекеттик комиссиянын апробцияланган корутундусунун негизинде жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда корлор катталгандан кийин, лицензиат геологиялык чалгындоо иштерине жер казынасын пайдаланууга лицензияны чалгындалган пайдалуу казындынын кенин иштетүү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияга трансформациялоого өзгөчө укукка ээ болот.

5. Мамлекеттик бюджеттин каражатынын эсебинен жүргүзүлүүчү геологиялык чалгындоо иштеринен бонус жана лицензиялык төлөмдөр алынбайт.

34-берене. Пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия

1. Пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия лицензиатка төмөнкүдөй өзгөчө укуктарды берет:

1) тоо кен бөлүндүсүнүн чегинде жер казынасын геологиялык изилдөөгө;

2) тоо кен бөлүндүсүнүн чегинде, бардык керектүү даярдоо иштерин жүргүзүүнү кошуп, пайдалуу казындыларды иштетүүгө;

3) байытуу жана металлургияны, техногендик түзүлүштөрдү, металлургиялык өндүрүштүн калдыктарын пайдаланууну кошкондо, пайдалуу казындыларды кайра иштетүүгө;

4) пайдалуу казындыларды жана аларды кайра иштетүү продукттарын экспорттоону кошкондо, сатууга.

2. Пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү үчүн жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия корлору Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындылардын корлору боюнча мамлекеттик комиссия, ошондой эле СССРдин мурунку компетенттүү ведомстволору (СССРдин пайдалуу казындылардын корлору боюнча мамлекеттик комиссиясы, Кыргыз ССРинин пайдалуу казындылардын корлору боюнча аймактык комиссиясы, СССР геология министрлигинин пайдалуу казындылар боюнча борбордук комиссиясы жана башкалар), апробациялаган лицензиялык объекттерге берилет.

3. Тоо кен казып алуу ишканасын долбоорлоонун жана куруунун убагында лицензиялык төлөмдөр лицензиялык аянттын гектарына эсеп көрсөткүчүнүн эсесинде белгиленет. Долбоордо көрсөтүлгөн кубаттуулукка чыккандан кийин лицензиялык төлөмдөр төлөнбөйт.

4. Шашылыш учурларда жээк бекитүү иштери үчүн өзгөчө кырдаалдарды алдын алуу максатында өзгөчө кырдаал боюнча мамлекеттик органдын, жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын арыздары боюнча жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын уруксааты боюнча, жасалган иштер жөнүндө кабарлоо менен, жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия албай инерттүү материалдарды иштетүүгө уруксат берилет.

5. Пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүчү жер казынасын пайдалануучулар Казып алуучу тармактардын ачыктыгынын демилгесин (мындан ары - КАТАД) ишке ашыруу алкагында, отчеттук жылдан кийинки жылдын биринчи чейреги аяктаганга чейин ар жыл сайын жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жер казынасын пайдалануучунун кассалык негизде жүргүзгөн бардык салык жана төлөмдөр жөнүндө отчет берүүнү камсыздоого милдеттүү. КАТАД алкагында отчет берүүнүн формаларын жана индикаторлорун Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекитет.

35-берене. Жер казынасын геологиялык изилдөө жана пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү менен байланышпаган жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия

1. Жер казыиасын геологиялык изилдөө жана пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү менен байланышпаган (жер астында мунай жана газ, радиоактивтүү заттарды сактоо, жер астындагы кампалар, курулуштар жана башкалар) жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия лицензиатка тоо кен бөлүндүсүнүн чегинде техникалык долбоорго ылайык иш жүргүзүүгө укук берет.

2. Жер казынасын геологиялык изилдөө жана пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү менен байланышпаган жер казынасын пайдалануу укугу үчүн лицензиялык төлөмдөр алынбайт.

36-берене. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны өткөрүп берүү

1. Лицензиат жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны келишимдин негизинде үчүнчү жакка өткөрүп берүүгө укуктуу.

2. Лицензиат жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны күрөө жөнүндө келишимдин негизинде күрөөгө коюуга укуктуу.

3. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны үчүнчү жакка өткөрүп берүү, же берилген укукту күрөөгө коюуу, жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан катталууга тийиш.

4. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны алган үчүнчү жак жер казынасын пайдалануу укугу өткөн күндөн 30 күн аралыгында укук өтүү далилин, ошондой эле ушул Мыйзамдын 29-беренесинде белгиленген документтерин, жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга тапшыруу менен кабарлайт.

5. Лицензия боюнча жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын күрөөгө коюлушун каттоо үчүн лицензиат, жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны күрөө келишимине кол коюлган же токтотулган күндөн тартып 30 күн аралыгында жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жазуу жүзүндө билдирүүгө жана күрөө кармоочунун аты-жөнү жана реквизиттери жөнүндө маалыматтарды берүүгө милдеттүү.

6. Жер казынасын пайдалануу укугун өткөрүп берүү, ошондой эле уюштуруучулар алмашканда менчик үлүштүн суммасы он жана андан жогору пайыз өзгөрүүсү жер казынасын пайдалануу укугун берүү болуп саналат жана Кыргыз Республикасынын салык мыйзамына ылайык бонус төлөө үчүн, фонддук биржаларда листингтен өткөн компаниялардан тышкары, негиз болуп саналат.

7. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган укуктун өтүүсү жөнүндө же ушул берененин 6-пунктуна ылайык менчик үлүшү өзгөргөндө, же күрөө жөнүндө келишимге кол коюу же аны токтотуу жөнүндө кабар алган күндөн баштап 30 күн аралыгында жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияга жана лицензиялык тиркемеге өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизет.

8. Ушул берененин 4-пунктуна ылайык жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга кабардын жиберилген учурунан тартып үчүнчү жакка жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия боюнча лицензиаттын бардык милдеттери өтөт.

9. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия өткөн үчүнчү жак мурунку лицензиаттын бардык милдеттенмелерин, Кыргыз Республикасынын мыйзамы белгилеген бардык лицензиялык төлөмдү төлөөнү кошуп, өзүнө алды деп эсептелинет. Төлөм мөөнөтү лицензиянын алгачкы берилген учурунан баштап эсептелинет.

37-берене. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиялардык өзгөрүшү, толукталышы жана трансформациясы

1. Лицензиат жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны колдонуу мөөнөтүнүн бүтүшүнөн 30 күндөн кеч эмес, бирок 90 күндөн эрте эмес, жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны колдонуу мөөнөтүн узартуу жөнүндө табыштама жана жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын мурунку колдонуу мөөнөтүндөгү аткарылган иштер жөнүндө,жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган бекиткен түрдө, отчет берүүгө милдеттүү.

2. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган табыштама жана аткарылган иштер боюнча отчет берилген күндөн тартып 30 жумушчу күндүн аралыгында жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын маөнөтүн узартуу жөнүндө чечим кабыл алат.

3. Лицензиат ушул Мыйзамдын 29-беренесинде белгиленген маалыматтардын өзгөрүшү жөнүндө, алардын өзгөрүшүнөн 30 күн аралыгында, жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга кабарлоого милдеттүү.

4. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган 30 күндүн аралыгында жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияга жана лицензиялык тиркемеге өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизет.

5. Ушул Мыйзамдын 29-беренесинде белгиленген тартип төмөнкү учурларга дагы колдонулат:

1) ушул Мыйзамда белгиленген жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны трансформациялоодо;

2) конкурстун жана аукциондун жыйынтыгы боюнча берилген жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын шарттары өзгөрүлгөндө.

6. Пайдалуу казындыларга карата башка пайдалуу казындылардын көрүнүштөрүн тапканда лицензиат жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга кабарлоо жолу менен геологиялык издөөгө же геологиялык чалгындоо иштерине жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияга жана лицензия тиркемесине өзгөртүү жана толуктоо киргизүүгө укуктуу.

38-берене. Жерди пайдалануу укугун алуунун негиздери

1. Пайдалуу казындылардын кендеринин жерлеринин мамлекеттик резервинен жер бөлүндүсү жана жер участогун убактылуу пайдалануу укугу жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны колдонуу мөөнөтүндөй мөөнөткө берилет.

2. Жер бөлүндүсү жана жер участогун убактылуу пайдалануу укугу, алар пайдалуу казындылардын кендеринин жерлеринин мамлекеттик резервине кирбегенде же жеке менчикте болбогондо, бирок жер казынасын пайдаланууга керек болгондо (жолдорду, өнөр жай аянтчасын, ЭБЛ ж.б.) жергиликтүү мамлекеттик администрация же өз алдынча башкаруу органдары тарабынан жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны колдонуу мөөнөтүндөй мөөнөткө берилет.

3. Жеке менчиктеги же убактылуу пайдалануудагы жерлерге жер участогун убактылуу пайдалануу укугу жер участогун менчик ээсинин же жер укугун пайдалануучунун лицензиат менен түзгөн келишими боюнча берилет.

4. Берилүүчү жер участогунун чектери жана өлчөмү экологиялык, өнөр жайлык коопсуздук жана жер казынасын коргоо боюнча он экспертиза алынган кен иштетүү үчүн техникалык долбоор же жер астындагы сууларды алуунун технологиялык схемасы менен аныкталат.

5. Жер участогун убактылуу пайдалануу укугу жана жер бөлүндүсү төмөнкү учурда берилет:

1) айыл чарбалык пайдалануудан ажыратылбай жер казынасын геологиялык изилдөөдө бузулган бөлүктөрүнүн жоготууларын кайтарып берүү менен;

2) айыл чарбалык пайдалануудан ажыратылып пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүдө жер салыгын төлөө жана жоготууларды кайтарып берүү менен.

6. Жер казынасын геологиялык изилдөөдө жер участогу ажыратылбайт, укук күбөлөндүрүүчү документтер таризделбейт, жер казынасын пайдалануучуга жергиликтүү мамлекеттик администрациясынын же өз алдынча башкаруу органдарынын геологиялык иштерди жүргүзүүгө жазуу жүзүндөгү макулдугу берилет.

7. Жер участогун убактылуу пайдалануу укугун алуу үчүн лицензиат жергиликтүү мамлекеттик администрациясына жана (же) өз алдынча башкаруу органдарына төмөнкүлөрдү тапшырат:

1) табыштаманы;

2) жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиянын жана лицензиялык тиркеменин көчүрмөлөрүн;

3) алынуучу жер участогу көрсөтүлгөн графикалык тиркемени.

8. Жер участогун пайдалануу укугу ушул берененин 7-пунктуна ылайык табыштама берилген күндөн 30 күндөн кем эмес мөөнөттө берилиши керек.

9. Жер казынасын пайдалануучуга жер участогун убактылуу пайдаланууга бербей коюуга болбойт. Белгиленген мөөнөттө жер участогун убактылуу пайдаланууга жазуу жүзүндө макулдук берилбесе, ошондой макулдук берилди деп эсептелинет.

10. Эгерде лицензиат суранган жер участогу жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны мурда алган лицензиатка берилген болсо, жаңы лицензиат ушул Мыйзамдын 30-беренесинин 3-пунктунун талаптарына ылайык техникалык долбоордо жер участогун пайдалануу тартибин жер укугунун ээлери менен макулдашууга милдеттүү.

11. Жер казынасын геологиялык изилдөөдө жер казынасынын жана жердин бүтүндүгү бузулбаган учурда жер укугунун ээси, лицензиаттын жер казынасын пайдалануу укугунун лицензиясынын жана лицензия тиркемесинин көчүрмөлөрү тиркелген табыштамасы боюнча, табыштама берилген күндөн тартып 30 күн аралыгында лицензиялык аянтта иш жүргүзүүнү каттайт. Каттоо жүргүзүүдөн баш тартууга тыюу салынат.

12. Жер участогун убактылуу пайдалануу укугу ушул Мыйзамга ылайык жер казынасын пайдалануу укугу токтотулгандан кийин автоматтык түрдө токтотулат.

13. Жеке менчиктеги жана келечектүү лицензиялык аянтка кирүүчү, же пайдалуу кендердин жерлеринин мамлекеттик резервине киргизилүүчү жер участогу, мамлекеттик муктаждык үчүн соттун чечими менен, баасын төлөп же тең баалуу жер участогун берип, алынышы, же жер казынасын пайдалануучу тарабынан сатып алынышы мүмкүн.

14. Жер казынасын пайдалануу укугу үчүнчү жакка берилгенде ага жер участогун убактылуу пайдалануу укугу дагы өтөт.

39-берене. Тоо кен жана геологиялык бөлүндүнүн башка жер казынасын пайдалануучуга карата сервитуту

1. Ыктыярдуу же жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган белгилеген тоо кен жана геологиялык бөлүндүнүн башка жер казынасын пайдалануучуга карата сервитуту төмөнкү учурларда жүргүзүлөт:

1) эгерде транспорттук, электрдик жана башка коммуникацияларды чектеш тоо кен жана (же) геологиялык бөлүндүлөрдө сервитут белгиленбестен өткөрүү жана эксплуатациялоо мүмкүн эмес же кыйынчылыкта болсо;

2) эгерде жер казынасын пайдалануу укугу бир геологиялык бөлүндүгө ар түрдүү пайдалуу казындыга эки же андан көп жер казынасын пайдалануучуга берилгенде, ошондой эле алардын чектүү же аларга туура келген геологиялык бөлүндүгө кирүүсүн камсыздоо керек болгондо.

2. Башка жер казынасын пайдалануучунун тоо кен же геологиялык бөлүндүсүнө карата сервитут Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинде белгиленген эреже менен жүргүзүлөт.

40-берене. Башка жер казынасын пайдалануучуга убактылуу пайдаланууга берилген жер участогуна карата сервитут

1. Ыктыярдуу же жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган белгилеген башка жер казынасын пайдалануучуга убактылуу пайдаланууга берилген жер участогуна карата сервитут төмөнкү учурларда пайда болот:

1) жер бөлүндүсүнүн аянтындагы авто жана темир жол магистралдарын, суу түтүктөрүн, мунайзат түтүктөрүн, электр линияларын жана башка региондук жана мамлекеттик маанидеги курулуштарды тейлөөдө жана оңдоодо;

2) эгерде тоо кен бөлүндүсүндөгү авариялык абалды жоюу үчүн кирүү чектеш жана (же) чектеш эмес жер участогу тараптан ылдамыраак болсо;

3) мамлекеттик программалар жана пландар боюнча геологиялык, геофизикалык, топографиялык, маркшейдерлик, археологиялык жана башка изилдөө иштерин жүргүзүүдө.

2. Башка жер казынасын пайдалануучуга убактылуу пайдаланууга берилген жер участогуна карата сервитут Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинде жана Жер кодексинде белгиленген эреже менен жүргүзүлөт.

41-берене. Жер казынасын пайдаланууда жер казынасын, айлана чөйрөнү мамлекеттик коргоо жана өнөр жайлык коопсуздукка мамлекеттик көзөмөл

1. Жер казынасын пайдаланууда жер казынасын, айлана чөйрөнү мамлекеттик коргоонун жана өнөр жайлык коопсуздукка мамлекеттик көзөмөлдүн милдети болуп төмөнкүлөр эсептелет:

1) бардык жер казынасын пайдалануучулар тарабынан жер казынасы, өнөр жайлык коопсуздук жана айлана чөйрөнү коргоо боюнча мыйзамдарды сактоо;

2) жер казынсын пайдаланууда мамлекеттин экономикалык кызыкчылыгын сактоо;

3) жер казынасын пайдалануунун зыяндуу кесепеттерин алдын алуу, минимизациялоо жана жоюу;

2. Жер казынасынын Мамлекеттик фондусунун жана пайдалуу казындыларынын кендеринин жерлеринин мамлекеттик резервдеринин чегинде жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашылбаган жаратылышты коргоо зоналарын түзүүгө тыюу салынат.

42-берене. Монополияга каршы талаптар

Төмөндөгүлөргө багытталган бардык аракеттер белгиленген тартипте жараксыз деп табылат же аларга тыюу салынат:

1) юридикалык жана жеке жактардын конкурстарга, аукциондорго катышуусун чектөөгө;

2) жер казынасын геологиялык изилдөөдө жана (же) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүдө кандайдыр бир лицензиаттын монополиясын түзүүгө;

3) жер казынасын пайдаланууда үстөмдүк кылуучу абалга ээ болгон чарбакер субъекттер менен атаандашкан юридикалык жана жеке жактарды басмырлоого;

4) чектеш жана чектеш эмес жер, тоо кен жана геологиялык бөлүндүлөргө кирүү укугун басмырлоого.

43-берене. Өзгөчө илимий же маданий баалуулугу бар жер казынасынын бөлүктөрүн коргоо

1. Өзгөчө илимий же маданий баалуулугу бар геологиялык ачыктыктар, палеонтологиялык объекттер жана башка жер казынасынын бөлүктөрү жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын корутундусу боюнча геологиялык коруктар, атайын коруктар, жаратылыштын же маданияттын эстеликтери деп жарыяланышы мүмкүн. Көрсөтүлгөн коруктардын, атайын коруктардын, жаратылыштын же маданияттын эстеликтеринин сакталышын бузган иштерге тыюу салынат.

2. Жер казынасын пайдаланууда илим жана маданият үчүн баалуу геологиялык ачыктыктар, метеориттер, палеонтологиялык, археологиялык жана башка объекттер табылганда жер казынасын пайдалануучу жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга токтоосуз кабарлоого жана алардын кийинки илимий изилдөөлөрүнө тоскоолдук кылбоого милдеттүү.

44-берене. Пайдалуу казындылар жайгашкан аянттарда курулуштарды куруунун шарттары

1. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдан курулуш боло турган бөлүктүн астында пайдалуу казындылардын бар же жок экендиги жөнүндө маалыматты алганга чейин калктуу конуштарды, өнөр жай комплекстерин жана башка объекттерди долбоорлоого жана курууга тыюу салынат.

2. Пайдалуу казындылар жайгашкан аянттарда курулуш куруу, ошондой эле пайдалуу казындыларды иштетүү менен байланышпаган жер астындагы курулуштарды жайгаштыруу жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын макулдугу боюнча төмөнкү өзгөчө учурларда жүргүзүлөт:

1) эгерде курулуучу объект үчүн келечектеги иштетүүдө жер катмарынын эсептүү деформациясы жол берилген чектен тышкары болсо;

2) эгерде курулуучу объект үчүн аянтча пайдалуу казындылардын иштетилген кенинин үстүндө жайгаштырылса.

45-берене. Тоо кен мүлкүн жоюу жана консервациялоо

1. Пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүдө жана жер казынасын геологиялык изилдөөдө пайдаланылган тоо кен мүлкүнүн экономикалык жөндүүлүгү жок болгондо, ошондой эле жер казынасын пайдалануу укугу токтотулганда же токтотула турганда, көрсөтүлгөн тоо кен мүлкү жер казынасын пайдалануучунун эсебинен техникалык долбоорго ылайык жоюлат же консервацияланат.

2. Консервациялоо маалында тоо кен мүлкү ошол мүлктүн жана пайдалуу казындылардын кенинин сакталышын, ошондой эле калктын жана айлана чөйрөнүн коопсуздугун консервациялоо мезгилинде камсыздаган абалга келтирилиши керек.

3. Тоо кен мүлкүн жоюуда же консервациялоодо маркшейдерлик, геологиялык жана техникалык документтер жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга сактоого тапшырылат.

4. Кийинки лицензиат тарабынан пайдаланылбаган пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүдө же жер казынасын геологиялык изилдөөдө колдонулган тоо кен мүлкү, жер казынасын пайдалануу укугун жоготкон жактын өз эсебинен жоюлат.

46-берене. Жер участогун жана лицензиялык объектти рекультивациялоо

1. Жер участогун жана лицензиялык объектти рекультивациялоо рекулътивациялоонун техникалык долбооруна ылайык аткарылат жана пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүнүн, жер астындагы сууларды алуунун же пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү менен байланышпаган жер астындагы курулуштарды куруунун башталышынан лицензиат ай сайын чегерген жана топтогон рекультивация фондусунун каражатынын эсебинен жүргүзүлөт.

2. Рекультивация фондусунун каражаттары лицензиаттын Кыргыз Республикасынын банктарынын эсебинде жайгаштырылат жана башка максаттарга, анын ичинде кредиторлордун талаптарын канааттандыруу, салык жана бажы төлөмдөрү боюнча карыздарын жоюу үчүн сарпталышы мүмкүн эмес.

3. Ишкана банкрот болгон, жоюлган же жер казынасын пайдалануучунун каза болгон учурларда рекультивация фондусунун каражаттары жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын тапшыруусу боюнча жер участогунун ээсинин эсебине рекультивациялык иштерди жүргүзүү үчүн которулат. Рекультивация фондусунун каражаттарын башка максаттарга пайдаланууга тыюу салынат.

4. Жер казынасын геологиялык изилдөөдө бузулган жерлерди рекультивациялоо техникалык долбоорго ылайык жүргүзүлөт.

47-берене. Жер казынасын пайдалануудагы салыктар жана төлөмдөр

1. Жер казынасын пайдалануучуларга карата колдонулган салык режими Кыргыз Республикасынын салык мыйзамы, ошондой эле концессиялык келишимдер жана продукцияны бөлүү жөнүндө макулдашуулар жөнүндөгү мыйзамдар менен белгиленет.

2. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензиялык төлөмдөрдүн ставкалары Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат жана бекитилет.

48-берене. Жер казынасын пайдалануу укугунун маселелери боюнча талаштарды чечүү тартиби

Жер казынасын пайдалануу укугунун маселелери боюнча талаштар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте чечилет.

49-берене. Жер казынасы жөнүндө мыйзамдарды бузгандыгы үчүн жоопкерчилик

1. Кыргыз Республикасынын жер казынасы жөнүндө мыйзамдарын аракет же аракетсиздик менен бузган күнөөлүү жактар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык административдик, кылмыш жана башка жоопкерчилик тартышат.

2. Ушул Мыйзамды бузуу менен түзүлгөн бүтүмдөр, ошондой эле башка аракеттер, жараксыз деп саналат.

3. Жер казынасы жөнүндө мыйзамдарды бузуу болуп төмөнкүлөр саналат:

1) жер казынасын пайдалануу менен байланышкан иштерди иштегендердин жана калктын коопсуздугу үчүн коркунуч туудурган, жер казынасын жана айлана чөйрөнү булгаган ыкмалар менен жүргүзүү;

2) пайдалуу казындылар жайгашкан аянттарга өз эркинче курулуштарды куруу;

3) жер казынасын өз эркинче пайдалануу;

4) пайдалуу казындылардын кендерин тандап иштетүү;

5) жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга анык эмес маалыматты берүү;

6) жер астындагы суулардын режимдик байкоо көзөнөктөрүн, маркшейдердик жана геодезиялык белгилерди жок кылуу же бузуу;

7) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүдө, жер астындагы сууларды алууда, пайдалуу казындыларды иштетүү менен байланышпаган жер астындагы курулуштарды курууда жана эксплуатациялоодо жер бөлүктөрүн рекультивациялоого каражаттарды топтоо боюнча жана жер казынасын геологиялык изилдөөдө жерди рекультивациялоо боюнча талаптарды аткарбоо;

8) тоо кен мүлкүн жоюу же консервациялоо боюнча талаптарды аткарбоо.

9) жер казынасы жөнүндө маалыматка менчик укукту же анын купуялуулугун бузуу.

4. Мамлекеттик органдарынын, жергиликтүү мамлекеттик администрация органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кызмат адамдарынын Кыргыз Республикасынын жер казынасы жөнүндө мыйзамдарын бузуусу болуп төмөнкүлөр саналат:

1) жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны, жер казынасын пайдаланууга жер бөлүктөрүн бербөө же берүүнүн, узартуунун мөөнөтүн бузуу, геологиялык отчеттордун, иш пландарынын ж.б. кароо мөөнөтүн бузуу;

2) Кыргыз Республикасынын жер казынасы жөнүндө мыйзамдарын аткарбоо же талапка ылайыксыз аткаруу;

3) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын жана нормативдик укуктук актыларын башка бузуулар.

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын жана башка нормативдик укуктук актыларын бузууга алып келген аракеттери жана (же) аракетсиздиги үчүн кызмат адамдары жоопкерчилик тартышат.

5. Пайдалуу казындылар жайгашкан аянттарда өз эркинче курулуш куруу жана жер казынасын өз эркинче пайдалануу жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын чечиминин негизинде токтотулат.

6. Жер казынасында өз эркинче курулуш курууну жана (же) жер казынасын өз эркинче пайдаланууну жүргүзгөн жактардын чыгымдары кайтарылып берилбейт.

7. Жер казынанын өз эркинче пайдалануудан алынган киреше мамлекеттин пайдасына алынат.

50-берене. Чыгымдарды кайтаруу

1. Жер казынасын пайдалануучуга же мамлекетке чыгымдарды кайтаруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгилеген тартипте жана учурларда жүргүзүлөт.

2. Жер казынасын пайдалануучунун чыгымдарын кайтарып алууга укуктун пайда болушунун негизи болуп юридикалык жана жеке жактардын, мамлекеттик органдардын, жергиликтүү мамлекеттик администрация органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын аракеттери, эгерде алардын аракетинин (аракетсиздигинин) негизинде жер казынасынын жаратылыш касиеттеринин төмөндөшү болуп жана жер казынасын пайдаланууну толук эмес же толук бойдон токтотууга шарт түзүлгөн болсо, саналат.

3. Жер казынасын пайдалануучунун мамлекетке кайтаруучу чыгымдарынын өлчөмү жер казынасын пайдалануучунун күнөөсү боюнча экономикалык маанисин жоготкон корлорунун санына жана баалуулугуна ылайык аныкталат.

51-берене. Өтмө жоболор

1.Ушул Мыйзам күчүнө киргенче жер казынасын пайдалануу укугуна берилген лицензиялар ушул Мыйзам күчүнө кирген учурдан баштап бир жыл аралыгында ушул Мыйзамда каралган жер казынасын пайдалануу укугунун лицензияларына кайра таризделет.

2. Лицензиялык төлөмдөрдү, анын ичинде ушул Мыйзам күчүнө киргенче берилген жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияларга карата төлөө мөөнөтүн эсептөө лицензиялардын биринчи жолу берилген датасынан баштап жүргүзүлөт.

3. Лицензиялык төлөмдөр ушул Мыйзам күчүнө кирген учурдан баштап алынат.

4. Ушул Мыйзам күчүнө кирген күнгө чейин жер казынасын пайдалануу укугуна берилген жана колдонулган лицензиялар конкурс жана аукцион боюнча берилбейт.

52-берене. Эл аралык келишимдер

Эгерде Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимде ушул Мыйзамда каралгандан башка эрежелер белгиленсе, анда эл аралык келишимдин эрежелери колдонулат.

53-берене. Ушул Мыйзамды колдонууга киргизүүнүн тартиби жөнүндө

1. Ушул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн бир ай өткөндөн кийин күчүнө кирет.

2. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү үч айлык мөөнөттө:

- мыйзамдарды ушул Мыйзамга ылайык келтирүү боюнча сунуштарын Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине киргизсин;

- өзүнүн чечимдерин ушул Мыйзамга ылайык келтирсин.

3. Төмөнкүлөр күчүн жоготту деп табылсын:

- "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин ведомосттору, 1997-ж., № 8, 377-б.);

- "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 1999-жылдын 13-августу, № 66);

- "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2002-жылдын 13-февралы, № 12);

- "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2007-жылдын 26-январы, № 6);

- "Кыргыз Республикасынын Салык кодексин колдонууга киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 17-октябрындагы № 231 Мыйзамынын 9-беренесинин 14-пункту ("Кыргыз Республикасынын нормативдик актылары" журналы, 2008-жылдын 31-октябры, № 44);

- "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2011-жылдын 26-июлу, № 60);

- "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына толуктоолорду киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2011-жылдын 1-ноябры, № 92);

- "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы ("Эркин-Тоо" гезити, 2012-жылдын 20-апрели, № 33-34).

Кыргыз Республикасынын Президенти

Долбоор

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

Кыргыз Республикасынын "Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө" Мыйзамына толуктоо киргизүү тууралуу

1-берене.

Кыргыз Республикасынын "Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө" Мыйзамына (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин ведомосттору, 1994-ж., № 5, 157-б.) төмөнкүдөй толуктоо киргизилсин: III-бөлүк төмөнкүдөй мазмундагы 19-2-берене менен толукталсын: "19-2-берене. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны кармап туруу үчүн төлөм

Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны кармап туруу үчүн төлөм Кыргыз Республикасында пайдалуу казылмалардын кенин издөөгө жана/же чалгындоого жана/же иштетүүгө укук алган жер казынасын пайдалануучу тарабынан төлөнөт. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны кармап туруу үчүн төлөмдүн суммасын төлөө тартиби жана мөөнөттөрү Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат. Лицензияны кармап туруу үчүн төлөмдөрдөн түшкөн суммалар жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын бюджеттерине түшөт.".

2-берене.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү эки айлык мөөнөттө өзүнүн ченемдик укуктук актыларын ушул Мыйзамга ылайык келтирсин.

3-берене.

Бул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып бир ай өткөндөн кийин күчүнө кирет.

Кыргыз Республикасынын Президенти

Долбоор

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө

1- берене.

Кыргыз Республикасынын Жер кодексине (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин ведомосттору, 1999-ж., № 9, 440-б.) төмөнкү өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилсин:

1. 1-статья төмөнкүдөй мазмундагы "31" жана "32" пунктчалар менен толукталсын:

"31) пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жери - астында пайдалуу казындылардын чалгындалган кендери Кыргыз Республикасынын пайдалуу казындылардын запастарынын мамлекеттик балансында эсепке алынган жерлер;

32) жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу орган - Кыргыз Республикасынын Өкмөтү аныктачу жана Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринен жер участокторун пайдаланууга берүүчү мамлекеттик орган.".

2. 5-берененин 3-бөлүгүндө:

- "айыл чарба жерлерин" деген сөздөрдөн кийин "жана жер казынасын пайдаланууга берилүүчү жерлерди" деген сөздөр менен толукталсын;

- төмөнкүдөй мазмундагы абзац менен толукталсын:

"Чет өлкөлүк жактарга жер казынасын пайдалануу үчүн жерлер убактылуу пайдаланууга Кыргыз Республикасынын жарандары болгон жер пайдалануучуларга берилүүчү тартипте берилет.".

3. 10-берене төмөнкүдөй мазмундагы "8" пунктча менен толукталсын:

"8) Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлери.".

4. Экинчи глава төмөнкүдөй мазмундагы 19-1-берене менен толукталсын:

"19-1-берене. Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жер боюнча мамилени жөнгө салуу чөйрөсүндөгү компетенциясы

Жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын компетенциясына төмөнкүлөр кирет:

1) Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринин эсебин алуу;

2) Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринин чегинде жер участокторун пайдаланууга берүү;

3) Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринин жер кадастрын жүргүзүү, жер казынасын пайдаланууда жерлерди чектөөнүн схемаларын жана долбоорлорун бекитүү;

4) Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринин пайдаланылышын жана корголушун, жер казынасын пайдалануу токтотулганда жер участокторунун рекультивацияланышын контролдоо;

5) Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринин категориясына которулууга тийиш болгон жерлер жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө маалыматтарды берүү;

6) ушул Кодексте белгиленген жер боюнча мамилени жөнгө салуу чөйрөсүндөгү башка маселелерди чечүү.".

5. 28-берене төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

"28-берене. Жер казынасын пайдалануу үчүн жер участокторун берүү

1. Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринен жер участокторун пайдалануу укугун берүү жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан ишке ашырылат.

2. Жер казынасын пайдалануу үчүн жер участоктору жер казынасын пайдаланууга укук жарактуу мөөнөткө, убактылуу пайдаланууга гана берилиши мүмкүн.

3. Жер казынасын пайдалануу үчүн жер участогунун чектери жана өлчөмү техникалык долбоор же жер астындагы сууларды алуу схемасы менен аныкталат.

4. Эгерде жер участокто пайдалуу казындылардын запастары табылса, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын сунушу боюнча, ошол жерлерди Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринин категориясына өткөрүү жөнүндө чечим чыгарат.

5. Эгерде пайдалуу казындылардын кендери табылган жер участок менчикте же үчүнчү жактардын пайдалануусунда турса, анда мамлекет аларды иштетүү жана жер участокту алуу жөнүндө чечим чыгарылган учурда жер участоктун менчик ээсинин же жерди пайдалануучунун тарткан чыгымынын ордун толтурууга же ага тең баалуу башка жер участок берүүгө милдеттүү.".

6. 3-глава төмөнкүдөй мазмундагы 28-1, 28-2, 28-3-беренелер менен толукталсын:

"28-1-берене. Жер казынасын пайдалануу үчүн жерлерди берүүнүн тартиби

1. Жер казынасын пайдаланууга укуктуу жак жер казынасын иштетүүгө пайдаланмакка жер участогун убактылуу пайдалануу укугун алуу үчүн жер укуктарынын ээсине төмөнкүлөрдү берет:

1) табыштама;

2) жер казынасын пайдалануучу объекттин кендик жана жердин чектик бурчтук чекиттеринин координаттары көрсөтүлгөн графикалык материалдар;

3) жердин бүтүндүгү бузулган учурда айыл чарба өндүрүшүнүн, токой фондусунун жоготууларын калыбына келтирүүнүн эсеби.

2. Арызды кароо жана жер участогун пайдалануу укугуна документти берүү 30 календардык күндөн ашууга тийиш эмес, ошол мөөнөттө жер укугунун ээси жер участокту берүү жөнүндө чечим чыгарууга милдеттүү. Жерге жеке менчик ээлери жер участокторду жер казынасын пайдалануучуга макулдашуу боюнча бере алышат.

3. Эгерде суралып жаткан жер участок жер казынасын пайдалануу укугун мурда алган башка жер казынасын пайдалануучуга берилген болсо, жер казынасын пайдаланууга укуктуу жак жер участокту пайдалануу тартибин жер укугунун ээси менен техникалык долбоорго ылайык макулдашууга милдеттүү.

4. Жер казынасын пайдалануу укугун үчүнчү жакка берүүдө (көнүүдө), ал үчүнчү жакка жер участокту убактылуу пайдалануу укугу да берүү ишке ашырылган датага карата өтөт.

28-2-берене. Пайдалуу казындылар бар аянттарда курулуш куруу шарттары

1. Курулуш куруу долбоорлонуучу участоктун алдында пайдалуу казындылар бар же жоктугу жөнүндө жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдан корутунду алганга чейин калктуу конуштарды, өнөр жайлык комплекстерди жана башка кошумча объекттерди долбоорлоого жана курууга тыюу салынат.

2. Жер казынасы пайдаланылуучу жерлердеги пайдалуу казындылар жаткан аянттарда курулуштарды курууга, ошондой эле алар жаткан жерлерде пайдалуу казындыларды иштетүүгө байланышпаган жер астындагы курулмаларды курууга жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча төмөнкү өзгөчө учурларда гана жол берилет:

1) эгерде келечектеги иштетүүдөн жер бетинин эсептелген деформациясы курулуучу объект үчүн жол берилүүчү өлчөмдөн ашык болбосо;

2) эгерде курулуучу объект үчүн тандалган аянт пайдалуу казындылардын иштетилген запасынын үстүндө болсо.

28-3-берене. Жер казынасын геологиялык изилдөөдө жер участогун пайдалануу

1. Жер казынасын геологиялык изилдөөдө (пайдалуу казындылардын кендерин издөө, чалгындоо жана башка долбоорлоо-изилдөө иштери) жер участок алынбайт, жер казынасын пайдалануучуга жергиликтүү мамлекеттик администрациянын же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын жер участокту убактылуу пайдаланууга жазуу жүзүндөгү макулдугу берилет.

2. Жер казынасы жер катмарынын бүтүндүгүн бузуу менен геологиялык изилденген учурда (пайдалуу казындыларды чалгындоо жана башка долбоорлоо-изилдөө иштери) жер участок бөлүп берилбейт, ал эми жер казынасын пайдалануучуга жергиликтүү мамлекеттик администрациянын же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын жер катмарынын бүтүндүгү бузулганы үчүн акы төлөө жана жер участокту рекультивациялоо менен жер участокту убактылуу пайдаланууга жазуу жүзүндөгү макулдугу берилет.

3. Жер участокту берүүгө макулдук жер участокту ижарага берүүчү бүтүм болуп эсептелбейт, ал үчүн жер казынасын пайдалануучудан акы алынбайт.

4. Жер казынасын геологиялык изилдөөгө макулдук берилген жерлерди жер укугунун ээлери айыл чарбалык жана башка керектөөсү үчүн пайдалана алышат.".

7. 60-беренеге төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин.

- 2-пунктунда:

"узартуу менен эки жылдык мөөнөткө" деген сөздөр алып салынсын;

- "макулдашууда" деген сөз "тиркемеде" деген сөзгө алмаштырылсын;

- 3-пунктунда:

- "макулдашууда" деген сөз "тиркемеде" деген сөзгө алмаштырылсын.

8. 62-берене төмөнкүдөй мазмундагы "11" пунктча менен толукталсын:

"11) концессиялык келишимдин, продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуунун жарактуулугу токтотулганда, ошондой эле жер казынасын пайдалануу укугу токтотулганда.".

9. 66-статьянын 1-пунктунун 7-пунктчасы алып салынсын:

10. Төмөнкүдөй мазмундагы 14-1-глава менен толукталсын:

"14-1-глава. Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлери

83-1-берене. Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлери

1. Астындагы пайдалуу казындылардын кендери андагы запастары жана ресурстары менен чалгындалып, Кыргыз Республикасындагы пайдалуу казындылардын запастарынын мамлекеттик балансында эсепке алынган жерлер Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлери болуп саналат.

2. Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлерин жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу орган Кыргыз Республикасынын жер казынасы жөнүндө мыйзамына ылайык пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү үчүн гана берет.

3. Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринде пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү жана эксплуатациялоо менен байланышпаган кандайдыр бир имараттардын жана курулуштарды курууга тыюу салынат.

4. Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлери кенди иштетүү башталганга чейин Кыргыз Республикасынын жактарына айыл чарбалык пайдалануу үчүн убактылуу пайдаланууга берилиши мүмкүн.

5. Пайдалуу казындылардын кендери толук же толук эмес иштетилгенден кийин жер казынасын пайдалануучу бузулган жерлерде Кыргыз Республикасынын жер казынасы жөнүндө мыйзамында белгиленген тартипте рекультивация жүргүзүүгө милдеттүү.

6. Пайдалуу казындылардын кендери толук же толук эмес иштетилгенде бузулган жерлерге рекультивация жасалгандан кийин жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө ал жерлерде жүргүзүлгөн рекультивация жөнүндө маалыматты ошол жерлерди Кыргыз Республикасынын жер фондунун башка категориясына которуу үчүн берет.".

2-берене.

Пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү үчүн мурда берилген жер участоктору боюнча укук белгилөөчү жана укук күбөлөндүрүүчү документтерди бул Мыйзамдын колдонууга киргизилгенине байланыштуу кайрадан тариздөө зарыл эместиги белгиленсин.

3-берене.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү пайдалуу казындылардын кендери бар, Кыргыз Республикасындагы пайдалуу казындылардын запастарынын мамлекеттик балансында эсепке алынган жер участокторду 2014-жылга чейин Пайдалуу казындылардын кендеринин мамлекеттик резервдеги жерлеринин категориясына которсун.

4-берене.

Бул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн бир ай өткөндөн кийин күчүнө кирет.

Кыргыз Республикасынын Президенти

Долбоор

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө

1-берене.

Кыргыз Республикасынын Салык кодексине (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин ведомосттору, 2008-ж., № 8, 922-б.) төмөнкү өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилсин:

1. 153-берененин 30-пункту төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"30) Экономикалык (баланстык) корлор" - Кыргыз Республикасынын пайдалуу казылмаларынын корлорунун мамлекеттик балансында иштетүү үчүн экономикалык жактан максатка ылайыктуу катары эсепке алынган пайдалуу казылмалардын корлору;".

2. 197-берененин 3-бөлүгүндөгү "5" саны "15" санына алмаштырылсын;

3. 213-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"213-берене. Пайдага салыктын ставкалары

1) Эгерде ушул беренеде башка белгиленбесе пайдага салыктын ставкасы 10 пайыз өлчөмүндө белгиленет.

2) Алтын камтыган руданы, алтын камтыган концентратты, алтын эритмесин жана аффинаждалган алтынды казып алуу жана сатуу боюнча иш жүргүзүүчү салык төлөөчүнүн пайдага салыктын ставкасы 0 пайыз өлчөмүндө белгиленет.".

4. Төмөнкү мазмундагы 221-1-берене менен толукталсын:

"221-1-берене. Кен казып алуучу жана/же кенди кайра иштетүүчү ишканаларга салык салуунун өзгөчүлүктөрү

1. Алтын камтыган руданы, алтын камтыган концентратты, алтын эритмесин жана аффинаждалган алтынды казып алуу жана сатуу боюнча иш жүргүзүүчү салык төлөөчү кирешеге салык төлөйт.

2. Кирешеге салыктын салык салуу объекти болуп алтын камтыган руда, алтын камтыган концентрат, алтын эритмесин жана аффинаждалган алтын казып алуу боюнча иш саналат.

3. Кирешеге салыктын салык негизи болуп төмөнкүлөр саналат:

1) алтын эритмесин жана аффинаждалган алтынды сатуудан, КНСти жана сатуу салыгын кошпогондо түшкөн акча;

2) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилеген тартипте дүйнөлүк баага карата эсептелген алтын камтыган рудадагы, алтын камтыган концентраттагы алтындын наркы.

4. Кирешеге салыктын ставкасы төмөнкү өлчөмдө белгиленет:

5. Кирешеге салыктын салык мезгили болуп календардык ай саналат.

6. Кирешеге салыкты эсептөө ушул Кодекстин 37-беренесинин 1-бөлүгүндө белгиленген тартипке ылайык жүргүзүлөт.

7. Ушул берененин 1-бөлүгүндө аталган салык төлөөчү салык отчетун берүүнү жана кирешеге салыкты төлөөнү эсептик катталган жери боюнча отчеттук мезгилден кийинки айдын 20 күнүнө чейин жүргүзүүгө милдеттүү. Эсептик каттоосу жок болгон учурларда кирешеге салык салык каттоосу болгон жерге төлөнөт.".

5. 299-304-беренелер төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"299-берене. Жер казынасын пайдалануу үчүн салыктардын түрлөрү

Жер казынасын пайдалануу үчүн салыктар төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) бонустар - пайдалуу казылмалардын кендерин издөө, чалгындоо жана иштетүү максатында жер казынасын пайдалануу укугу үчүн бир жолку төлөм;

2) роялти - пайдалуу казылмалардын кендерин иштетүү жана/же жер алдындагы сууларды алуу (жер түпкүрүнөн чыгаруу) максатында жер казынасын пайдалануу үчүн учурдагы төлөмдөр."

300-берене. Жер казынасын пайдалануу үчүн салыктарды төлөөдөн бошотуу

Жер казынасын пайдалангандыгы үчүн салыктарды төлөөдөн төмөнкүлөр бошотулат:

1) ишкердик ишти жүзөгө ашыруу менен байланышпаган кум, топурак, кум-шагыл аралашмасын казып алууну жана жер астындагы сууларды алууну, өзүнө таандык же анын пайдаланылуусунда турган жер участкасында жүргүзгөн жер участкасынын менчик ээси же жерди пайдалануучу;

2) жер казынасынын участкасын өзгөчө экологиялык, жаратылышты сактоо, илимий жана тарыхый-маданий мааниге ээ болгон, өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарын түзүү үчүн алган субъект;

3) тоо кен, ылгоочу, кокс-химиялык жана металлургиялык өндүрүш калдыктарын кайра иштетүүчү субъект;

4) республикалык бюджеттин каражаттарынын эсебинен жүргүзүлүүчү жер казынасын изилдөө боюнча геологиялык, геофизикалык жана башка иштерди, илимий-изилдөө иштерин, анын ичинде жер титирөөлөрдү болжолдоо, инженердик-геологиялык иликтөөлөр жана геоэкологиялык изилдөөлөр, ошондой эле жер казынасынын бүтүндүгүн бузбастан иштерди жүргүзгөн субъект.

301-берене. Бонус салыгын төлөөчү

1. Жер казынасын пайдалануу укугун алган ата мекендик уюм, Кыргыз Республикасында туруктуу мекемеси аркылуу иш жүргүзгөн чет өлкөлүк уюм, ошондой эле жеке ишкер бонус салыгын төлөөчү болуп саналат.

2. Жер казынасын пайдалануу укугу үчүнчү жактарга өткөндө бонус ушул Кодекске ылайык төлөнөт.

3. Эгерде ушул бөлүктө башкача каралбаса, жер казынасын пайдалануу укугун өткөрүп берүүдө, ошондой эле менчик үлүшүнүн суммасында он пайыздан жана андан жогору катышуучусу өзгөргөндө ошол менчик үлүшүнүн пропорционалдуу өзгөрүшүнө жараша эсептелген өлчөмдө бонус төлөнөт.

Ушул бөлүк фондулук биржада листингден өткөн компанияга карата жер казынасын пайдалануу укугун берүүдө же анын менчик укугунун үлүшү өзгөргөндө колдонулбайт.

302-берене. Салык салуу объекти

Төмөнкүдөй максаттардагы жер казынасын пайдалануу укугу бонус салыгын салуу объекттери болуп саналат:

1) пайдалуу казылмалардын кендерин иштетүү;

2) корлору бааланган пайдалуу казылмалардын кендерин чалгындоо;

3) алдын ала бааланган корлору жана болжолдонгон ресурстары бар аянттарда пайдалуу казылмалардын кендерин издөө;

4) жер астындагы сууларды алуу (жер түпкүрүнөн чыгаруу);

5) гидрогеологиялык скважиналарды бургулоо.

303-берене. Салыктык база

Пайдалуу казылмаларынын кендеринин жана көрүнүштөрүнүн мамлекеттик кадастрында эсепке алынган геологиялык корлор жана болжолдуу ресурстардын саны жана гидрогеологиялык скважиналарды бургулоонун тереңдиги бонусту эсептөө үчүн салыктык база болуп саналат.

304-берене. Бонустун ставкалары

1. Эгерде ушул беренеде башкача белгиленбесе бонустун ставкалары пайдалуу казылмалардын бардык түрлөрү боюнча классификациялык таблицага ылайык кендердин жана/же көрүнүштөрдүн изилдөө даражасына, баалуулугуна жана масштабдуулугуна, ошондой эле пайдалуу казылмалардын кендерин издөө үчүн аянттын өлчөмүнө жана гидрогеологиялык скважиналарды бургулоонун тереңдигине жараша Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат.

2. Конкурска коюлган пайдалуу казылмалардын кендери боюнча бонус ставкалары Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан ар бир кенге өзүнчө аныкталат.".

6. 306-308-беренелер төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"306-берене. Салык отчетторун берүү жана төлөмдөрдү төлөө мөөнөттөрү

Бонус салыгын төлөөчү салык органына жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашылган тийиштүү эсептөөлөрдү берет жана эсептик каттоо орду боюнча жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алган күндөн тартып 30 күндөн кечиктирбестен бонусту төлөйт.

307-берене. Роялти салыгын төлөөчү

1. Төмөнкүлөрдү ишке ашырган ата мекендик уюм, Кыргыз Республикасында туруктуу мекемеси аркылуу иш жүргүзгөн чет өлкөлүк уюм, жеке ишкер роялти салыгын төлөөчү болуп саналат:

1) пайдалуу казылмалардын кендерин иштетүүнү;

2) жер астындагы сууларды алууну (жер түпкүрүнөн чыгаруу);

3) көмүртек кендерин издөөдө жана чалгындоодо тажрыйбалык сыноолор процессинде мунайзатты жана газды кошумча түрдө алууну;

4) тажрыйбалык - өнөр жайлык сыноо жана/же өзгөчө кырдаалдардын алдын алуу же жоюу максатында пайдалуу казылмаларды бир жолку казып алууну.

308-берене. Салык салуу объекти

Пайдалуу казылмаларды жер казынасынан алуу максатында жер казынасын пайдалануу укугу роялти салыгын салуу объекти болуп саналат.".

7. 310-беренеде:

- 1-бөлүк төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"1. Роялтинин ставкасы алынуучу суунун көлөмүнө жараша төмөнкү өлчөмдө белгиленет:

.";

- 3-бөлүк төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"3. Ушул берененин 1 жана 2-бөлүгүндө каралбаган сатылган пайдалуу кендердин же аларды кайра иштетүү продуктуларынын роялти ставкалары ушул Кодекстин 309-беренесинин 1-бөлүмүнүн 1-пунктуна ылайык эсептелген салык базасынын 3 пайыз өлчөмүндө белгиленет.".

8. 313-берене төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"313-берене. Салыктык отчетторду берүүнүн жана роялти төлөөнүн мөөнөттөрү

1. Эгерде ушул главада башкача белгиленбесе, роялти салыгын төлөөчү салык отчетун жана роялти төлөөнү отчеттук айдан кийинки айдын 20сына чейинки мөөнөттө эсептик катталган жери боюнча жүргүзүүгө милдеттүү.

2. Ишкердик ишти жүзөгө ашырууга байланышпаган кумду, топуракты жана кум-шагыл аралашмасын казып алууну өзүнө таандык же анын пайдалануусунда турган жер участкасында жүргүзгөн жер участкасынын менчик ээси же жер пайдалануучу салык отчетторун бербейт".

9. 334-берененин 3-бөлүгү төмөнкү редакцияда баяндалсын:

"3. Укук күбөлөндүрүүчү документи жок учурда жер пайдалануучуну жер салыгын төлөөчү деп таануу үчүн негиз болуп жер казынасын геологиялык изилдөөдө ээлик кылуу жана/же пайдалануу, ошондой эле республикалык бюджетган каражатынын эсебинен геологиялык, геофизикалык жана жер казынасын изилдөө боюнча башка иштерди, илимий изилдөө иштерин, анын ичинде жер титирөөнү болжолдоо, инженердик геологиялык жана геоэкологиялык, ошондой эле жер казынасынын бүтүндүгүн бузбастан жүргүзүлгөн башка иштерди аткаруунун жүрүшүндө жер участкасына ээлик кылуу жана/же пайдаланууну кошпогондо, жер участкасына иш жүзүндө ээлик кылуу жана/же пайдалануу саналат".

2-берене.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү өзүнүн чечимдерин эки айлык мөөнөттө ушул Мыйзамга ылайык келтирсин.

3-берене.

Бул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып бир айдан кийин күчүнө кирет.

Кыргыз Республикасынын Президенти

Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамынын долбооруна

НЕГИЗДЕМЕ-МААЛЫМКАТ

Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамынын долбоору Кыргыз Республикасынын тоо кен казып алуу тармагын стабилдүү өнүктүрүү максатында киргизилип жатат. Жер казынасын пайдалануу абалын дыкат талдоо бул чөйрөдө кардиналдуу реформа жүргүзүү керектигин көрсөттү. Тармакты реформалоонун олуттуу негизи болуп жаңы мыйзамды иштеп чыгуу эсептелет. Кыргыз Республикасынын аракеттеги мыйзамы учурдагы талаптарга ылайык келбей калды жана өркүндөтүүнү талап кылат. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамынын жаңы долбоорунда Кыргыз Республикасында жер казынасын пайдалануу укугун берүүдөгү 20-жылдык оң жана терс, ошондой эле эл аралык тажрыйба эске алынган. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамынын жаңы долбоорундагы өзгөртүүлөрдүн мааниси жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндөгү мамлекеттик жөндөөнүн административдик ыкмалары толугу менен рыноктук экономикага тийиштүү болгон экономикалык ыкмаларына алмаштырылышында.

1. Кыргыз Республикасынын аракеттеги "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамынан башкача мыйзамдын жаңы долбооруна пайдалуу казындылардын кендерин издөө, чалгындоо жана иштетүү боюнча жер казынасын пайдаланууну лицензиялоонун жаңы нормалары киргизилген.

2. Андан башка, мыйзамдын долбоорунда жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органдарынын ыйгарым укуктары кеңейтилген, анын ичинде жогоруда көрсөтүлгөн органдар пайдалуу казындыларды өзүнчө казып алууга жол бербейт, жер казынасын геологиялык изилдөөдө жана кенди иштетүүдө пайдаланылган тоо кен мүлкүн жоюуну жана консервациялоону, ошондой эле жер бөлүктөрүн жана лицензиялык объекттерди рекультивациялоону көзөмөлдөйт, административдик-аймактык бирдиктин чегинде жайгашкан лицензиялык объекттерге конкурстарды жана аукциондорду өткөрүү боюнча комиссиялардын ишине катышуусу маанилүү болуп эсептелет.

3. "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамынын жаңы долбоорунда жер укук катнаштарынын жаңы концепциясы киргизилген, анда жер казынасын пайдалануудагы жерлер "жер казынасын пайдалануудагы жерлер" деген өзүнчө категорияга бөлүнгөн.

Аракеттеги Жер кодексинде жер бөлүндүлөрүн берүү системасы жер казынасын пайдалануунун өзгөчөлүктөрүн эсепке албайт. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамына ылайык жер казынасын пайдаланууга укук берүү тажрыйбасы көрсөткөндөй жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алган көптөгөн жер казынасын пайдалануучулар бир канча ай, кээде, жыл бою жер казынасын пайдалануу үчүн жер бөлүктөрүнө укук ала албайт, жана ошондуктан, пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүгө кирише алышпайт, жана көп учурларда жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия алуудан баш тартышат. Тоо кен бизнесин өнүктүрүү үчүн ушундай терс кырдаалдын негизги себеби болуп жер казынасын пайдалануу үчүн жер бөлүктөрүн берүү жөнүндө маселелерди чечүүдө жергиликтүү райондук администрациялар аракеттеги Жер кодексинин жер бөлүктөрүн бүтүмдөөнүн стандарттык процедураларын, тоо кен жана геологиялык чалгындоо өндүрүштөрүнүн өзгөчөлүктөрүн эске албай, колдонгонунда. Мисалы, геологиялык чалгындоо иштери үчүн жер бөлүгүн берүү жөнүндөгү өтүнүчтүү кароодо жер бөлүгүн тандоо боюнча комиссия түзүү менен жер казынасын пайдалануучунун табыштамасын кароонун бюрократиялык процедуралары белгиленген. Ушундай комиссияны түзүүнүн жана анын иштөөсүнүн жөнү жоктугу көрүнүп эле турат: жер казынасын пайдаланууга жер бөлүгүнүн жайгашышы комиссиянын тандоосу менен эмес, жер казынасындагы пайдалуу казындыларды издөөгө жана чалгындоого келечектүү аянттардын чектери менен белгиленет. Геологиялык изилдөө үчүн жер кыртышын бузбоо жана жер бөлүгүн бөлүп берүүсүз кен издөө баскычындагы 1992-2008-жылдардагы айрым райондор боюнча оң рекомендацияланган тажрыйбадагы жерди пайдалануу укугуна акты берилип иштебестен райондук мамлекеттик администрациялар менен геологиялык чалгындоо иштерин макулдашуу системасы колдонулат. Ушундай ой жүгүртүүнүн себеби төмөнкүдөй: издөөлөр кеңири аянттарда бургулоо жана тоо кен казуу иштерисиз, жер катмарынын бүтүндүгү бузулбастан жүргүзүлөт жана ошол эле убакта айыл чарба жумуштарына аянттар пайдаланыла берилет. Ушундай эле маанидеги түйшүктүү жана кереги жок бюрократиялык процедура табыштама материалдарын кароодо эки деңгээлдеги (район-область) комиссия пайдалуу казындындыларынын кендерин иштетүү үчүн жер бөлүгүн пайдаланууга берүү жөнүндөгү өтүнүчтөрдү козгоодо жана кароодо жүргүзүлөт. Ушулар жер бөлүгүн пайдалануу укугун берүү процедураларын олуттуу узартышат жана негизинен маанисиз болушат, себеби пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүгө жер бөлүгүнүн чектери комиссиялык тандоо менен эмес, чалгындалган кендин тому жана долбоордук документтер менен аныкталат.

4. Жер казынасын пайдалануу үчүн жер бөлүктөрүн берүүдөгү тоскоолдуктарды жоюу жана Кыргызстанда тоо кен бизнесин өнүктүрүү максатында "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамдын жаңы редакциясына үч маанилүү, төмөнкүлөрдү камсыздоочу, норма киргизилген:

- жер бөлүндүсүн жана жер казынасын иштетүү укугун бир убакта берүү;

- жер казынасын пайдалануу үчүн жерлерди өзүнчө атайлаштырган категорияга бөлүп чыгаруу;

- жер казынасын пайдалануу үчүн жерлерди мамлекеттик резерв жерлер катарында кароо.

Мыйзам долбоорундагы өзүнчө категорияга бөлүнгөн жер казынасын пайдалануу үчүн жерлер өнөр жай, транспорт, байланыш, коргонуу жана башка категориядагы жерлерден принципиалдуу түрдө айырмаланат, себеби алар жер казынасын пайдалануу максатында жер казынасын пайдалануу мезгилинде убактылуу гана пайдаланылат, андан кийин рекультивацияланат жана айыл чарба өндүрүшүнө кайтарылып берилет. Андан башка, жер казынасын пайдаланууга жерлерди геологиялык изилдөөдө айыл чарбалык өндүрүш үчүн пайдаланууга мүмкүн, б.а. ошол жерлер айыл чарбалык өндүрүштөн алынбайт. Жер казынасын пайдаланууга жерлерди бүтүмдөө, ар түрдүү административдик тоскоолдуктарды алып салуу жана "бир терезе" принцибин жетектөө максатында, жер казынасын иштетүүгө пайдалануу укугун берүү менен бирге жүргүзүлөт.

5. Мамлекеттик резерв жерлерине (жер казынасын пайдаланууга жерлер) жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын буйрук кылуусу "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамдын жаңы редакциясынын борбордук нормасы болуп саналат, аны менен жер казынасын пайдалануу системасында терең реформалар жүргүзүлөт, анда тоо кен бизнесин өнүктүрүү жана Кыргызстанда жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын деңгээлиндеги бардык тоскоолдуктарды алып салуу максатында жер казынасын пайдалануу укугун жана жерди пайдалануу укугун берүү бир мамлекеттик органда бир маалда берилет.

6. "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамдын жаңы редакциясында мамлекеттик муктаждык үчүн алынуучу жер бөлүгүнүн жеке менчик ээлеринин укуктары корголгон. Жеке менчикте болгон жана лицензиялык аянтка кирүүчү же кендердин Мамлекеттик резерв жерлерине киргизилүүчү жер бөлүгү мамлекеттик муктаждык үчүн жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жана жер бөлүгүнүн ээлеринин ортосундагы келишим менен алынышы (сатып алынышы) мүмкүн. Жер бөлүгүнүн ээсинин сатууга макулдугу болбогон учурларда жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жер бөлүгүн рыноктук баалоо жана акылуу алуу (сатып алуу) жөнүндө сотко арыз менен кайрылууга укуктуу.

7. Пайдалуу казындылар жайгашкан аянттарда курулушту чектөө механизми биринчи жолу конкреттештирилди, анда пайдалуу казындылар жайгашкан аянттарда курулуштар, ошондой эле алар жайгашкан жерлерде пайдалуу казындыларды иштетүү менен байланышпаган жер астындагы курулуштарды орноштуруу, жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуусу боюнча өзгөчө учурларда болушу мүмкүн:

- эгерде курулуучу объект үчүн келечек иштетүүдө жер катмарынын эсептүү деформациясы мүмкүн болуучу чектен тышкары болсо;

- эгерде курулуучу объект үчүн аянтча пайдалуу казындылардын иштетилген кенинин үстүндө жайгаштырылса.

8. Экономикалык негизде жер казынасын пайдалануу укугун үчүнчү жакка төлөмдүк негизде берүү механизми киргизилген. Лицензияларды үчүнчү жактарга берүүнүн практикасы мыйзамдык негизде жер казынасын пайдалануу укугун көптөгөн алып сатуучулукту (спекуляцияны) жаратты жана ага каршылык көрсөтүүгө жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын мыйзамдык негизи жок болчу. Лицензиат жана үчүнчү жактын ортосунда статистика органдарында жана салык инспекцияларында катталбаган алып сатуучулук мыйзамсыз бүтүмдөгү келишимдер түзүлүүчү, алар республикалык бюджетке ушундай бүтүмдөрдөн төлөмдөрдү төлөбөгөнгө мүмкүнчүлүк берилүүчү.

"Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамдын жаңы редакциясында лицензияларды үчүнчү жактарга берүү механизмин, экономикалык негизде жана көрсөтүлгөн бүтүмдөр мамлекетке пайдалуулугу менен, легалдаштырат. Жер казынасын пайдалануу укугун же юридикалык жактын уставдык капиталындагы өзүнүн үлүшүн үчүнчү жакка берген лицензиат, ар бир берүүдө мамлекетке бонус (жер казынасын пайдалануу укугуна салык) төлөөгө милдеттүү. Ошондой учурда жер казынасын пайдалануу укугун алган жаңы лицензиатка мурунку лицензиаттын бардык укуктары жана милдеттери да өтөт. Жер казынасын пайдалануу укугун расмий берүүнүн практикасы эл аралык практикада кеңири колдонулат жана ошол өлкөлөрдө нормалдуу рынок катнашы болуп саналат.

9. Жер казынасын пайдалануучулардын менчик укугун коргоо максатында мыйзамдын жаңы редакциясында жер казынасын пайдалануу укугуна лицензия жокко чыгарылган учурда тоо кен мүлкүнүн бир лицензиаттан экинчисине сатылышы боюнча жумушчу механизми көрсөтүлгөн тоо кен мүлкү жөнүндө түшүнүк киргизилди.

10. Андан башка, жер казынасын пайдалануу укугун берүү ачык жана таза болушу максатында лицензияларды конкурс жана аукцион негизинде, ал эми конкурста жана аукциондо талап кылынбаган объекттерге карата алгачкы табыштама укугу боюнча берүү механизми киргизилди. Конкурстар Кыргыз Республикасынын өкмөтү бекиткен жалпы мамлекеттик маанидеги объекттердин тизмеси боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан өткөрүлөт. Конкурс боюнча берилүүчү объекттердин тизмесине кирбеген башка бардык объекттер аукцион боюнча берилет. Конкурс жана аукцион боюнча берилүүчү объекттердин тизмесине кирбеген, негизинен келечеги белгисиз аянттар, объекттер, ошондой эле эки жолу аукциондон өтпөй калган объекттер, алгачкы табыштама укугу боюнча берилет.

11. Инвесторлордун салынган инвестицияларына кепилдик берүү үчүн пайдалуу казындылардын кендерин издөөдөн иштетүүгө чейинки лицензияларды трансформациялоого өзгөчө укуктуу механизм киргизилди, көрсөтүлгөн норма геологиялык тармакты өнүктүрүүгө мүмкүнчүлүк берет.

12. Аракеттеги Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамда жер бөлүгүн рекультивациялоо процедурасы ачык жазылбаган, ошондуктан уятсыз жер казынасын пайдалануучулар рекультивациялоону жүргүзбөөгө мүмкүнчүлүк алышчу. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамында жер бөлүгүн рекультивациялоо процедурасы ачык жазылган. Пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүдөн баштап лицензиат ай сайын төлөөчү жана жыйналуучу рекультивациялоо фондунун каражатынын эсебинен жер бөлүгүн рекультивациялоо жүргүзүлөт. Рекультивация фондусунун каражаттары Кыргыз Республикасынын банктарынын эсебинде жайгаштырылат жана башка максаттарга, анын ичинде кредиторлордун талаптарын канааттандыруу жана салык жана бажы төлөмдөрү боюнча карыздарын жоюу үчүн, сарпталышы мүмкүн эмес. Ишкана банкрот болгон, жоюлган же жер казынасын пайдалануучунун каза болгон учурларында рекультивация фондусунун каражаттары жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын тапшыруусу боюнча жер бөлүгүнүн ээсинин эсебине рекультивациялык иштерди жүргүзүү үчүн которулат. Рекультивация фондусунун каражаттарын башка максаттарга пайдаланууга тыюу салынат.

13. Жер казынасын пайдалануунун мыйзамдуулук тажрыйбасында жер казынасын пайдалануу укугунун токтотуусунун натыйжасынын, анда жер казынасын пайдалануучунун жер бөлүгүн рекультивациялоо жана тоо кен мүлкүн жоюу, тоо кен мүлкүн консервациялоо жана жер казынасын пайдалануу укугуна кийинки ээсине берүүгө чейин тоо кен мүлкүн адамдар жана айлана чөйрө үчүн сакталган, авариялык эмес жана коркунучсуз кармап туруу, жана геологиялык маалыматты жана алгачкы документацияларды Мамлекеттик геологиялык маалымат фондуна берүү механизми киргизилди.

14. Жер казынасын өздөштүрүүгө инвесторго ачыктыктын түрлөрү кеңейтилди, жер казынасын пайдалануучуга жер казынасын пайдалануунун түрүн (лицензиянын, концессиялык келишимдин же продукцияны бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуу) өзүнүн тандоосуна берилди.

15. Акыркы жылдары жер жерлерде социалдык чыңалуунун жана инвесторлорго карата терс мамилени эске алып биринчи жолу жергиликтүү коомчулуктун кызыкчылыгын эске алуучу механизм киргизилди. Конкурс өткөрүүдө ага катышууну каалаган инвестор конкурстук объект жайгашкан жергиликтүү коомчулуктун курч проблемаларын чечүүнү эсепке алуу менен жергиликтүү коомчулуктун социалдык-турмуштук шарттарына (кадрларды даярдоо, жергиликтүү калкты жумуш менен камсыздоо жана инфраструктураларды куруу) инвестициянын программасын берет, ал социалдык чыңалууну жоюуга мүмкүнчүлүк берет.

16. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзам долбоорунда сөзсүз түрдө жер казынасын пайдалануучулардын айлана чөйрөнү, жерди туура рекультивациялоону жүргүзүүнү кошуп, коргоону камсыздоонун кепилдигинин милдеттүү талаптары белгиленген.

17. Жер казынасын пайдалануучуларды жер казынасын натыйжалуу жана батыраак өздөштүрүүгө экономикалык стимулдаштыруу механизми катарында пайдалуу казындылардын кендерин издөө, чалгындоо жана иштетүүгө лицензияларды кармоо үчүн төлөмдөрдүн механизми биринчи жолу киргизилди. Ушул төлөм Кыргыз Республикасында пайдалуу казындылардын кендерин издөөгө, жана (же) чалгындоого жана (же) иштетүүгө уку алган жер казынасын пайдалануучулар тарабынан төлөнөт. Төлөмдү төлөөнүн негизи болуп , пайдалуу казындылардын кендерин издөөдө, чалгындоодо жана иштетүүдө лицензиялык аянттын өлчөмү. Көрсөтүлгөн төлөм жыл сайын көбөйүп турат, ал жер казынасын пайдалануучуну издөө бөлүктөрүн изилдөөнү батыраак жүргүзүүгө жана иштетүү тепкичине өтүүгө түрткү болот.

Учурда айрым компаниялар лицензияны кармап туруу максатында гана геологиялык изилдөө боюнча иштерди 8-10-жыл бою, казып алуу иштерине киришпестен, жүргүзүмүш болушат. Ушундайлар Кыргыз Республикасына эч кандай пайда алып келбейт. Мыйзам долбоорун киргизүүдө жыл сайын лицензияны кармап туруу төлөм жергиликтүү бюджетке жиберилет. Төлөмдөрдүн суммасынын жергиликтүү бюджетке берилиши жер жерлерде чыңалууну жана жер казынасын пайдалануучу инвесторлорго болгон терс мамилени жок кылууга жана алардын келишинин натыйжалуулугун жергиликтүү элге көрсөтүүгө жардам берет. Көрсөтүлгөн мыйзам долбоорун киргизүү жогорку ишкердик репутациялуу инвесторлорду тартууга жана уятсыз жер казынасын пайдалануучулардын санын азайтууга мүмкүнчүлүк берет, жер казынасын пайдалануучулардын жалпы саны 800-дөн 300-400-гө азайышы күтүлөт, ал бошогон лицензияларды конкурс жана аукциондорго коюуга мүмкүнчүлүк берет. Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны кармап туруу үчүн төлөмдөрдүн суммасын төлөө мөөнөтү жана тартиби Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат. Көрсөтүлгөн лицензияны кармап туруу үчүн төлөмдөр эл аралык практикада, мисалы Россияда, Монголияда, Танзанияда, ТАР жана башка өлкөлөрдө кеңири колдонулат.

18. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзам долбоорунда мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органдарынын жана жер казынасын пайдалануучулардын өз ара жоопкерчилиги көрсөтүлгөн.

Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзам долбоорунун жаңы редакциясы жана аракеттеги Кыргыз Республикасынын "Салык эмес төлөмдөр жөнүндө" Мыйзамына, Жер жана Салык кодекстерине киргизилген оңдоолор Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы саясат Министрлиги тарабынан Кыргыз Республикасынын жер казынасы жөнүндө мыйзамын экономикалык негизде терең реформалоочу мыйзам долбоорлорунун бирдик тобунда берилүүдө. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзам долбоорунун жаңы редакциясын аракетке киргизүү жана жер казынасын пайдалануу чөйрөсүнө туташ мыйзамдарды өзгөртүү каржылык чыгымдарды талап кылбайт, ал эми мамлекеттик бюджет лицензияларды кармап туруу үчүн төлөмдөрдөн, ошондой эле жер казынасын пайдалануу укугун үчүнчү жактарга берүүдөн акча каражаттарынын эсебинен көбөйөт. Болжол менен жылына 20 млн. го жакын АКШ долларындай төлөм түшөт. Мыйзамдын долбоору талкуулоо үчүн Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы саясат Министрлигинин расмий сайтында жайгаштырылган. Андан башка, Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзам долбоорунун жаңы редакциясы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынын, Эл аралык ишкердик кеңешинин, чет өлкөлүк жана жергиликтүү геологиялык чалгындоо жана тоо кен казып алуучу компаниялардын катышуусу менен коомчулуктун талкуусунан, бардыгынын оң колдоосуна ээ болуп, өттү.

Министр

Т.Сариев

Кыргыз Республикасынын "Салыктык эмес төлөмдөрү жөнүндө" Мыйзамына толуктоо киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбооруна

НЕГИЗДЕМЕ-МААЛЫМКАТ

Кыргыз Республикасынын аракеттеги "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамында жер казынасын геологиялык изилдөөдө пайдалуу казындылардын көрүнүштөрүн өнөр жайлык категориядагы кендерге тезирээк чалгындоону жана тоо кен ишканаларынын долбоорлоосунун жана курулушунун мөөнөтүн кыскартууну жер казынасын пайдалануучу тарабынан стимулдаштыруучу экономикалык механизм болгон эмес. Жер казынасын пайдалануу укугун алган лицензиаттар геологиялык изилдөө жана (же) пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү максатында лицензияны кармап туруу үчүн экономикалык эч кандай жоопкерчиликте болушкан эмес. Айрым компаниялар лицензияны кармап туруу максатында гана геологиялык изилдөө боюнча иштерди 8-10-жыл бою, казып алуу иштерине киришпестен, жүргүзүмүш болушат. Ушундайлар Кыргыз Республикасына эч кандай пайда алып келбейт. Ушуга карата жер казынасын пайдалануучуларды жер казынасын натыйжалуу жана батыраак өздөштүрүүгө экономикалык стимулдаштыруу механизми катарында пайдалуу казындылардын кендерин издөө, чалгындоо жана иштетүүгө лицензияларды кармоо үчүн төлөмдөрдүн механизми биринчи жолу киргизилди. Көрсөтүлгөн лицензияны кармап туруу үчүн төлөмдөр эл аралык практикада, мисалы Россияда, Монголияда, Танзанияда, ТАР жана башка өлкөлөрдө кеңири колдонулат. Аракеттеги салыктык эмес мыйзамда жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны кармап турууга төлөмдөрдү администрациялоо механизми болгон эмес. Лицензияны кармап турууга төлөмдөр "Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө" Мыйзамда жазылбаган салыктык эмес төлөмдөр жана ошондуктан салыктык эмес администрациялоо үчүн укуктук негизи жок болуп саналат. Ушул мыйзам долбоорун кабыл алуу менен кендерди натыйжалуу жана ылдам чалгындап корлорду өнөр жайлык категорияга жеткирүүгө жана тоо кен долбоорлорун түзүү мөөнөтүн кыскартууга жер казынасын пайдалануучуларга стимул болуп мүмкүнчүлүгү түзүлөт, ошондой эле мамлекеттик бюджетке салыктык эмес төлөмдөрдүн көбөйүшүнө алып келет. Социалдык натыйжалар. Ушул мыйзам долбоорун киргизүү менен жергиликтүү бюджетке акча түшүшү жана элдин начар жашаган катмарына социалдык төлөмдөр көбөйөт, ал социалдык чыңалууну жана жер казынасын пайдалануучу инвесторлорго болгон терс көз карашты төмөндөтөт, жана жергиликтүү элге алардын натыйжалуулугун көрсөтөт. Экономикалык натыйжалар. Мыйзам долбоорун кабыл алуу менен жергиликтүү бюджетке лицензияны кармап туруу үчүн төлөмдөрдүн эсебинен 700 млн. жакын суммадагы сом түшөт. Чогултулган төлөмдөр 100 пайыз жергиликтүү бюджетке түшүшү пландаштырылган. Укуктук натыйжалар. Мыйзам долбоорунун аракети түз жана аны өнүктүрүүгө башка нормативдик укуктук актыларды кабыл алуунун кереги жок. Укук коргоо натыйжалары. Мыйзам долбоорун кабыл алуунун укук коргоо натыйжалары Кыргыз Республикасынын корголгон минералдык ресурстарын келечек муундар үчүн коргоо укугунда экендигинде. Экологиялык натыйжалар. Ушул мыйзам долбоору Кыргыз Республикасынын экологиялык мыйзамдарына каршы келбейт. Коррупциялык натыйжалар. Лицензияны кармап туруу үчүн төлөмдөрдүн сан өлчөмүн белгилөө жер казынасын пайдалануудагы коррупциянын негизин жок кылат. Мыйзамдын долбоору талкуулоо үчүн Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы саясат Министрлигинин расмий сайтында жайгаштырылган. Андан башка, Кыргыз Республикасынын "Салыктык эмес төлөмдөрү жөнүндө" Мыйзамына толуктоо киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы 2012-жылдын февралында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынын, Эл аралык ишкердик кеңешинин, чет өлкөлүк жана жергиликтүү геологиялык чалгындоо жана тоо кен казып алуучу компаниялардын катышуусу менен коомчулуктун талкуусунан, бардыгынын оң колдоосуна ээ болуп, өттү. Мыйзам долбоорун иштеп чыгуу жана аны талкуулоо Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы саясат Министрлиги тарабынан көз карандысыз эксперттерди, бизнес коомчулугун тартуу менен жүргүзүлдү жана Кыргыз Республикасынын өкмөтүндө жана Жогорку Кеңеште кароодо мамлекеттик бюджеттен эч кандай каражатты талап кылбайт.

Министр

Т.Сариев

"Кыргыз Республикасынын Жер кодексине

өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын ушул долбооруна

НЕГИЗДЕМЕ-МААЛЫМКАТ

"Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын ушул долбоору жер казынасын пайдаланууда пайда болгон укуктук жөндөөчү Кыргыз Республикасынын жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндөгү мыйзам жана башка нормативдүү укуктук актыларды ыкташтыруу максатында киргизилип жатат. Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" мыйзамынын жаңы редакциясы жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндөгү мыйзамга бир катар жаңылануулар киргизилип жатат, алар Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүүнү талап кылат. Көрүнүктүү өзгөртүүлөр жана толуктоолор боюнча төмөнкүлөргө токтолсо болот: Биринчиден, Кыргыз Республикасынын жер фондуна жердин жаңы категориясын киргизүү - пайдалуу казындылардын кендеринин Мамлекеттик резерв жерлери. Жердин ушундай категориясынын пайда болушу пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүдө жер маселесин тартиптештирүүнүн көбөйүшү шарт болду, себеби жер казынасын пайдалануучу пайдалуу казындылардын тигил же бул кендерине лицензия алгандан кийин жер бөлүндүсүн бүтүмдөөдө Кыргыз Республикасынын аракеттеги мыйзамдарынын талаптарына каршы жасалма тоскоолдуктар менен кезигишип жатат. Жыйынтыгында жер казынасын пайдалануучулар жер казынасын пайдаланууга лицензиядан баш тартып жатышат же Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн алдындагы геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттик жер казынасын пайдаланууга лицензияны жокко чыгарып салат. Ушул категория киргизилүү менен кенди иштетүүдө жер бөлүндүсү пайдалуу казындылардын кендерин иштетүүгө лицензия берген орган тарабынан берилиши божомолдонууда. Жаңы категориядагы жерлерге пайдалуу казындылардын чалгындалган жана Мамлекеттик балансында эсепке алынган кендери жайгашкан жерлер гана кирет, демек ошол кендер Кыргыз Республикасынын экономикасына белгилүү салым кошууга тийиш. Ушундай шарттар киргизилип жаткан жер категориясы Кыргызстандын көп сандаган жерлерин ээлеп калат деген көптөгөн ойлордун туура эместигин көрсөтүп турат. Экинчиден, жер бөлүктөрүн берүү боюнча укугу бар ыйгарым укуктуу органдардын катарында дагы бир орган пайда болот. Ушундай орган болуп жер казынасын пайдалануу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган саналат. Бул, пайдалуу казындылардын кендерине иштетүүдө жерди берүү кепилдигин камсыздоо керек экендигинде, ошондой эле жер бөлүндүсүн бүтүмдөөдө талаш тартыш болушуна жол бербөө менен түшүндүрүлөт. Үчүнчүдөн, жер казынасын пайдалануу максатында жер бөлүгүн убактылуу пайдалануу укугун алуу чет өлкөлүк жактарга Кыргыз Республикасынын граждандары (жеке жана юридикалык жактар) үчүн белгиленген тартипке ылайык келет. Ушундай өзгөртүү киргизилгенде чет өлкөлүк жактар үчүн жерди бүтүмдөө учурундагы тоскоолдуктар Кыргыз Республикасынын экономикасынын инвестициялык кызыктуулугун төмөндөтүүсү, ошол эле учурда болжолдогон коргоо ролунун аткарылбаганы, эске алынган. Төртүнчүдөн, жер казынасын пайдаланууда жер катмарынын бүтүндүгү бузулганда бардык категориядагы бузулган жерлерди рекультивациялоо тартиби белгиленген. Жер казынасын пайдалануунун натыйжасында иштетилген жерлер эч нерсеге жарабай калгандыгы боюнча тажрыйбалар изилденди. Ошонун негизинде жалпы пикир боюнча Кыргыз Республикасынын жер мыйзамынын негизги принциби - жерди сарамжалдуу пайдалануу максатында иштетилген жерди рекультивациялоо боюнча жер казынасын пайдалануучусунун милдети катарында керектиги кабыл алынды. Демек, Кыргыз Республикасынын "Жер казынасы жөнүндө" Мыйзамынын жаңы редакциясы кабыл алынса Жер кодексине өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилиши жөнүндө чечимге келүү мүмкүн болот. Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөр жана толуктоолорду киргизүүнү иштеп чыгуучулар жана эксперттер даярдоодо көптөгөн факторлор, анын ичинде, өткөн жылдардын тажрыйбасы, чет элдик тажрыйба, жер казынасын пайдаланууну жогорку деңгээлге жеткирген чет өлкөлөрдүн тажрыйбасы, Кыргыз Республикасынын экологиялык коопсуздугу, Кыргыз Республикасынын социалдык-экономикалык абалы, эске алынды. Өзгөртүүлөр жана толуктоолор концептуалдык мүнөздө болду жана ушул өзгөртүүлөр пайдалуу казындыларды казып алууда жаңы технологияларды колдонууга, айлана чөйрөгө зыяндуу таасирин минималдаштырууга мүмкүндүк берет, ошондой эле Кыргыз Республикасында инвестициялык климат жакшырат, Кыргыз Республикасынын калкын жер казынасын пайдаланууга тартуу менен аларды жумуш орду менен камсыздоо жана ошону менен алардын жашоо деңгээлин жогорулатуу, деген эсеп менен иштелип чыкты. Мыйзамдын долбоору талкуулоо үчүн Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы саясат Министрлигинин расмий сайтында жайгаштырылган. Андан башка, "Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбоору 2012-жылдын февралында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынын, Эл аралык ишкердик кеңешинин, чет өлкөлүк жана жергиликтүү геологиялык чалгындоо жана тоо кен казып алуучу компаниялардын катышуусу менен коомчулуктун талкуусунан, бардыгынын оң колдоосуна ээ болуп, өттү. Ушуга байланыштуу Кыргыз Республикасынын Жер кодексине ушул өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилсе тоо кен казып алуу тармагын өнүктүрүүдө мамлекет утушта болот.

Министр

Т.Сариев

"Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду

киргизүү жөнүндө" Мыйзамынын долбооруна

НЕГИЗДЕМЕ-МААЛЫМКАТ

Ушул мыйзам долбоорунун максаты болуп Кыргыз Республикасында жер казынасын пайдаланууну туруктуу өркүндөтүү үчүн шарттарды түзүүгө багытталган оңдоолорду Кыргыз Республикасынын Салык кодексине киргизүү саналат. Ушул мыйзам долбоорун иштеп чыгууда тоо кен секторунан экономикалык натыйжалуулукту жогорулатууга жана салыктык администрациялоодо чыгымдарды азайтуу менен мамлекеттик кирешени көбөйтүүгө мүмкүнчүлүк берген жер казынасын пайдаланууда учурдагы салык салууну киргизүү боюнча тапшырма берилген.

1. Ушул мыйзам долбоорун иштеп чыгууда тоо кен секторуна салык салуудагы алдыңкы эл аралык адистердин төмөнкү жалпыга таанылган сунуштары эске алынды:

1.1. Экономикага салыктын кумулятивдик натыйжасын жана болочок инвестициялардын потенциалдык деңгээлин эске алуунун керектиги.

1.2. Кыска мөөнөттүү кириштердин натыйжалуулугун жана тоо кен долбоорлорунун узак мөөнөттүү артыкчылыгын салыштыруунун керектиги.

1.3. Тоо кен компаниялары потенциалдык инвестицияларга, чек аралык рудниктерди жабууга роялтинин таасирин жана алардын мамлекеттин ресурсттук негизин өнүктүрүүгө болгон таасирин баалоодо активдүү ролду ойношу керек.

1.4. Эгерде мамлекет инвесторлорду тартууну кааласа төмөнкүлөрдү тандаш керек: роялтини киргизүү жана инвестор үчүн жалпы системаны колдонуу же салык салууну инвестордун салык төлөө жөндөмдүүлүгүнө негиздөө. Пайдага роялти инвестор үчүн кызыктуу. Эгерде мамлекет пайдага салыкты администрациялоону жакшы билип алса, анда мамлекет пайдага роялтини тандаш керек.

1.5. Ушул мыйзам долбоорун иштеп чыгууда роялти белгилегенде төмөнкүлөрдүн керектиги эсепке алынды:

1) Индустрия менен кеңешүү - роялтини киргизүү казып алуу чөйрөсүнө кандай таасир этет;

2) Роялтини эсептөө (негиз, ставка ж.б.) дыкат жазылышы керек;

3) Салык администрациялоону жүргүзгөн конкреттүү мамлекеттик органдардын салык администрациялоо үчүң эң эле жыйынтыктуу жана натыйжалуу усулду же усулдарды тандоосу;

4) Мамлекеттик администрациялоого тартылган органдын каржылык отчеттуулугуна жана институционалдык мүмкүнчүлүктөрүн күчтөндүрүүгө (автоматизациялоо, тобокелди башкаруу ж.б.) өзгөчө көңүл буруу. Өкмөт абдан жөнөкөй усулдар менен чектелбестен роялтинин мүмкүн болгон бардык варианттарын караш керектиги;

5) Роялти алуунун, салык төлөө жөндөмдүүлүгүнүн негизинде (пайданын негизиндеги роялти) бардык варианттарды ыкылас кароо;

6) Рудниктин жабылышына же анын иштөө мөөнөтүнө таасир этүүчү казып алуу көлөмүнө негизделген же сатуу баасына негизделген роялтинин абдан бийик ставкаларын колдонуудан баш тартуу;

7) Белгиленген талаптарды аткаруу шарттарында каржы кыйынчылыктарды башынан өткөрүп жаткан тоо кен компаниялары үчүн салык төлөөнүн мөөнөтүн узартууга же алып салууга мүмкүнчүлүктү колдонуу;

8) Пайдага салыктын эсебинен роялтини эсепке алууга же роялтинин өлчөмүн пайдага салыкты эсептөөдө алууга мүмкүнчүлүк берүү;

9) Роялтинин жалпы системасы алар үчүн натыйжалуу болбогондо чайкоочулар үчүн өзгөчө шарттарды колдонуу.

1.6. Рудниктин ишкердигинен жергиликтүү коомчулуктардын кирешесине таасир этүүчү төмөнкүлөр эске алынды:

1) Пайданы салык түрүндө же башка түрлөрдө алышы мүмкүн;

2) Салык салуу жергиликтүү жана регионалдык деңгээлде туруктуу өнүктүрүүгө инвестицияларды тартуу боюнча учурдагы демилгелерди колдонууну стимулдаштыруу керек;

3) Роялтинин бир бөлүгүн компаниялар тарабынан түздөн түз жергиликтүү коомчулуктарга төлөө боюнча талап киргизилиши керек же жергиликтүү коомчулукту борбордук каржылоо системасы аркалуу оперативтүү каржылоонун ачык системасы түзүлүшү керек.

1.7. Мамлекеттик башкарууну жакшыртуу, коррупция менен күрөшүү, жардылыкты төмөндөтүү, талаш тартыштарды жоюу үчүн роялтини бөлүштүрүүнү контролдоонун ачыктыгы боюнча мамлекет жана компания биргелешкен жоопкерчиликте болушу керек. ИПДОну активдүү колдонуу сунушталат.

1.8. Макроэкономиканын көз карашында тоо кен секторунан кыска мөөнөттүү келечекте социалдык натыйжанын Таза Учурдагы Баасын максималдаштыруу керек, себеби бийик салыктар келечектеги инвестициялардын көлөмүн азайтат, ал эми төмөнкү салыктар коомчулук үчүн кирешенин кайтарылбас жоготууларына алып келет.

1.9. Натыйжалуу салык салуу үчүн тоо кен секторуна салык салуунун оптималдуу деңгээлин белгилеш керек, себеби салык салуунун ар кандай тартибинде тоо кен компаниясынан мамлекетке киреше алуу боюнча тобокел алмашып турат жана тескерисинче болушу мүмкүн.

2. Эл аралык тажрыйбада пайдалуу жылдарда кошумча киреше чогултуу үчүн жана киреше азайган учурларда киреше төлөө үчүн стабилдештирүү фондуларды түзүшөт (Чили, Намибия, Науру, Норвегия, Папуа Жаңы Гвинея тажрыйбалары).

3. Ушул мыйзам долбоорун иштеп чыгууда тоо кен бизнесинин төмөнкү өзгөчөлүктөрү эске алынды:

3.1. Чалгындоо мезгилинин мөөнөтү, анда пайда алуу болбойт.

3.2. Инвестициянын башталышындагы көлөмү башка тармактарга карата салыштырмалуу абдан көп.

3.3. Киргизилген инвестициялар рудник менен байланышкан жана ушундай инвестициялар өздөштүрүлгөндө жер бөлүгүнөн ажырагыз болот.

3.4. Импорттолгон уникалдуу жабдыктар колдонулат.

3.5. Рудник узак убакытка иштейт жана режимдин жана саясий туруксуздукка кабылат.

3.6. Киреше циклдүү мүнөздө болот, себеби баалар өзгөрүлүп турат, ушулардын тоо кен секторуна таасири башка секторлорго караганда көбүрөөк.

3.7. Операциянын түрлөрү бир типтүү, абдан ар түрдүү болушу мүмкүн.

3.8. Долбоор аяктаганда көптөгөн чыгым болот (калыбына келтирүүгө рекламациялык төлөмдөр).

3.9. Инфраструктураны өнүктүрүүгө жана өндүрүш менен байланышпаган көптөгөн чыгымдар.

3.10. Роялти төлөөчүгө таандык эмес калыбына келбөөчү ресурстар чыгарылып алынат.

4. Келечекте чайкоочулар үчүн жөнөкөйлөштүрүлгөн салык тартибин киргизүү пландаштырууда.

5. Мыйзам долбоорунда алтын казып алуучу жана алтынды кайра иштетүүчү компанияларга кирешеге салык киргизүү көрсөтүлгөн, ал салык салууну түзүүдө алтындын баасынын өзгөрүлүшүн эсепке алууга мүмкүнчүлүк берет. Мында тоо кен долбоорун ишке ашыруудан алынган пайданын бардык төлөмдөрүнүн 40 пайызга жакын өлчөмүн мамлекет алат. Ушул салыктын ставкасынын өлчөмү алтындын баасы өскөн сайын тоо кен долбоорунун мамлекет алган пайдага салыктын үлүшүн жогорулатууга мүмкүндүк берет.

Сунушталган кирешеге салыктын өзгөчөлүгү болуп ушул салык пайдага салыктын ордуна төлөнөт. Ушундай учурда кепилдиктенген минималдуу роялти төлөө сакталып калат.

Министр

Т.Сариев

"Кыргыз Республикасынын "Салыктык эмес төлөмдөр жөнүндө" Мыйзамына толуктоо киргизүү жөнүндө

Кыргыз Республикасынын Мыйзам долбооруна

САЛЫШТЫРМА ТАБЛИЦА

Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы министри

Т.Сариев

"Кыргыз Республикасынын Жер кодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө"

Кыргыз Республикасынын Мыйзам долбооруна

САЛЫШТЫРМА ТАБЛИЦА

Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы министри

Т.Сариев

"Кыргыз Республикасынын Салык кодексине

өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзам долбооруна

САЛЫШТЫРМА ТАБЛИЦА

Кыргыз Республикасынын экономика жана монополияга каршы министри

Т.Сариев