Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Кыргыз Республикасында жазаларды аткаруу системасынын ишин жакшыртуу жана аны андан ары өнүктүрүү боюнча чаралар жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомдорунун аткарылышынын жүрүшү тууралуу» токтому

КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 14-январындагы № 9 токтомуна ылайык

КҮЧҮН ЖОГОТТУ

Бишкек шаары, Өкмөт Үйү

2006-жылдын 16-январындагы № 20

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ

Кыргыз Республикасында жазаларды аткаруу системасынын ишин

жакшыртуу жана аны андан ары өнүктүрүү боюнча чаралар жөнүндө

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомдорунун

аткарылышынын жүрүшү тууралуу

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү соњку жылдарда республиканын түзөтүү

мекемелериндеги абал жана криминогендик кырдаал кыйла начарлап

кеткендигин белгилейт. Эркинен ажыратылган жерлерде кылмыштуулук

азайбай жатат. 2005-жылы жабык типтеги колонияларда гана 47 кылмыш

(2004-жылы - 49) жасалган. Атайын контингенттин качып кетүү

активдүүлүгү жогору бойдон калууда, камактагылардан тартып алынган

спирт ичимдиктеринин, бањги каражаттарынын жана башка тыюу салынган

предметтердин саны азайбай жатат. 1990-жылдардын ортосунан баштап

кылмыш-жаза-аткаруу системасын жетишсиз каржылоодон, тиешелүү

коммуналдык-тиричилик шарттарынын жоктугунан пайдаланышкан кылмыш

дүйнөсүнүн авторитеттеринин саны өсүшү байкалууда, түзөтүү

мекемелеринин администрациясына өздөрүнүн жаза өтөө шарттарын тањуулап

жана каршы аракеттерди көрсөтүүдө. Алар камактагыларды массалык

башаламандыктарга жана тобу менен баш ийбөөчулүккө көтөрүүдө.

Натыйжада түзөтүү мекемелеринин администрациясы камактагылардын укукка

каршы иштеринен качуу максатында жазаны өтөө режимин камсыздоо жагынан

кандайдыр бир жол берүүлөргө барууга мажбур болууда. Бул 2005-жылдын

20-октябрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин депутаты

Т.А.Акматбаевди, Кыргыз Республикасынын Жогорку Ксњешинин Аппаратынын

башка жооптуу кызматкерлерин, ошондой эле ГУИНдин мурдагы начальниги,

ички кызматтын полковниги И.М.Полотовду өлтүрүү болгон № 31 түзөтүү

колониясындагы иштерден ачык көрүндү. Кылмышты уюштуруучулардан тартып

алууда жана жалпы тинтүү жүргүзүүдө көптөгөн курал-жарак, акча, бањги

каражаттары жана башка тыюу салынган предметтер табылган.

Түзөтүү мекемелеринин администрацияларынын иштерине үстөмдүк

кылуудан ажыроо менен катар эле криминалдык топтор кылмыш иштерин

кескин активдештирип, түзөтүү колонияларынын персоналын жана алардын

үй-бүлө мүчөлөрүн коркутуу иштерине өтүшкөн, анын натыйжасында

колониялардын жеке курамынын бөлүгү камактагылар менен кызматтык эмес

байланыштарга барышып, алардын жогорудагыдай иштерине жол берүүгө

өтүшкөн. Көзөмөлдөө курамынын аздыгын (азыркы убакта камактагылардын

саны 1000-2000 адам болгон колонияларда дежурдук нөөмөткө 4-5

контролер чыгат), атайын каражаттардын, көзөмөлдөө жана контролдоо

жагынан тиешелүү техникалык каражаттардын, жеке курамдын коопсуздугун

камсыздоо боюнча шарттардын жоктугун эсепке алуу менен ушундай абал

түзүлгөн, мында жаза өтөө режимин тийиштүү түрдө сактоону,

камактагыларды өзгөчө түн ичинде көзөмөлдөөнү камсыз кылуу мүмкүн

эмес. Азыркы убакта түзөтүү колонияларындагы күзөттүн инженердик-

техникалык каражаттары 1990-жылдардын ортосунда эле эсептен

чыгарылууга тийиш болгон куралдар. Бул камактагыларга КПП аркылуу тыюу

салынган ар кандай буюмдарды алып өтүү аркылуу жаза өтөөнүн

белгиленген режимин бузуусуна мүмкүндүк түзгөн.

Жаза өтөө режиминин абалына жана жалпы эле камактагыларды түзөтүү

процессине алардын иш менен камсыздоонун жоктугу (5%тен төмөн) да терс

таасир тийгизүүдө. Түзөтүү мекемелериндеги ишканалардын өндүрүштүк

кубаттуулугу узак убакыт токтоп турат, алар эскирип бүткөн же жарактан

чыккан. Жазаларды аткаруу системасынын өндүрүштүк ишканаларынын

кредитордук карызы бүгүнкү күндө 25 млн. сомду түзөт.

Керектөөнүн 30 процентиндеги гана каржылоодон улам кылмыш-жаза

аткаруу системасында азык-түлүк, коммуналдык-тиричилик жана

медициналык жактан камсыздоодогу оор абал түзүлгөн. Камалган 1 адамга

күнүнө 30 сом өлчөмүндөгү тамак-аш керектелсе, республикалык бюджеттен

15ке жакын сом гана бөлүнөт. Колониялар 5500 кроватка, 11 мињ

отургучка, 5 мињ - кроват жанындагы тумбочкага, 8500 - матрацка

муктаж. Камактагылардын тамак-ашын уюштуруу үчүн тамак бышыруучу 52

даана электр казандары, 4 комфордуу 21 даана электр плитасы, 10

орундуу 354 даана стол жетишпейт. Тамак ичүүчү идиш-аяктар жок, Кыргыз

Республикасынын Юстиция министрлигинин Жазаларды аткаруу башкы

башкармалыгынын 2005-жылга чейин иштеген, финансы каражаттарын

бөлүштүргөн мурдагы жетекчилери түзөтүү мекемелериндеги иштерди

жакшыртуунун ордуна мыйзамга каршы коммерциялык иштерди жүргүзүү менен

алектенишкен. Бул тууралуу прокуратура органдары тарабынан козголгон

бир катар кылмыш иштери ырастап турат.

Түзөтүү колонияларында кургак учуктун ар кандай түрлөрү менен

ооруган 2,5 мињден ашуун адам жазаларын өтөшөт, өлүм-житим көп. Алсак,

соњку 5 жылдын аралыгында ар кандай оорулардан кылмыш-жаза-аткаруу

системасында камактагы 2392 адам өлгөн. Финансылык каражаттын

жоктугунан флюрографиялык текшерүү чанда гана жүргүзүлөт.

Бүгүнкү күндө жаза аткаруу системасынын жеке курамынын эмгек акысы

укук коргоо органдарынын кызматкерлеринин арасында эњ эле төмөн жана

алар олуттуу моралдык-психологиялык оорчулуктарга дуушар болушууда.

Жаза аткаруу системасынын персоналынын саны соњку 15 жылдын аралыгында

өзгөрүүсүз калса, ушул эле убакта атайын контингеттин саны эки эсеге

өскөн. ГУИНдин жеке курамынын кесиптик даярдыгына өздөрүнүн окуу

жайынын жоктугу да терс таасир тийгизүүдө. Жарандык окуу жайларынын

бүтүрүүчүлөрү өтө психологиялык оорчулуктагы кызматка даяр эмес жана

алардын спецификалык чойродо иштөө үчүн атайын илим-билимдери жана

тажрыйбалары жок.

Жаза аткаруу маселелери Өкмөттүк дењгээлде акыркы жолу 1997-жылы

каралган. Пенитенциардык системанын ишин жакшыртуу боюнча конкреттүү

сунуштар менен Кыргыз Республикасынын Өкмотүнүн токтомдору, Кыргыз

Республикасынын Коопсуздук кењешинин чечими кабыл алынган, бирок иш

жүзүндө алардын бардыгы аткарылбастан калган.

"Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексин колдонууга киргизүү

жөнүндө", "Кыргыз Республикасынын Жаза-аткаруу кодексин колдонууга

киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында камактагылардын

жаза өтөшүн дифференциялаштыруу максатында бир катар түзөтүү

мекемелерин куруу же реконструкциялоо каралган. Бирок, финансы

каражаттарынын жоктугунан көрсөтүлгөн мыйзамдар аткарылбайт. Мындан

тышкары өлүм жазасын аткарууга мораторийдин узакка колдонулуп жана аны

жоюу маселесинин чечилбегендигинин айьшан өлүм жазасына кесилгендер

мыйзамдарды бузуу менен республиканын тергөө-изоляторлорунда кармалат,

бул алардагы оперативдүү абалды кыйла татаалдаштырат.

Кырдаалды мамлекет тарабынан жүргүзүлүп жаткан кылмыш-жаза

саясатынын жазалоочу багыты да курчутуп жиберди. 1991-жылы өлкөнүн

пенитенциардык мекемелеринде болжол менен 8,5 мињ адам камакта

кармалган. Азыркы убакта Кыргыз Республикасынын пенитенциардык

мекемелеринде камакта 16000ден ашуун адам бар, түрмолүк ипдекс өлкөнүн

100000 адамына алып караганда камактагы 316 адамды гүзөт жааа бул

көрсөткүч боюнча республика дүйнөдө 32-орунду ээлейт. Кургак учук

боюнча түзөтүү колонияларындагы эпидемиологиялык оор кырдаалды жана

камактагыларга тийиштүү шарттарды түзүү боюнча жетишсиз

иштерди эсепке алганда камакта мынча адамды кармоо мамлекет үчүн мате-

риалдык, ошондой эле моралдык пландан алып караганда да пайдасыз.

Жаза аткаруу системасын реформалоонун улуттук программасын иштеп

чыгуу зарылдыгы бышып жетилди, анда системадагы орун алган бардык

проблемалар жана аларды чечүү жолдору чагылдырылууга тийиш.

"Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын

Конституциялык мыйзамынын 12-статьясын жетекчиликке алуу менен Кыргыз

Республикасынын Өкмотү токтом кылат:

1. Кылмыш жазаларын аткаруу, камактагыларды кармоо режимин, аларды

иш менен камсыздоону уюштуруу, коммуналдык-тиричилик жана медициналык

жактан камсыздоо, аларды тарбиялоо иштерин жүргүзүү боюнча Кыргыз

Республикасынын Юстиция министрлигинин Жазаларды аткаруу башкы

башкармалыгынын иши канааттандырарлык эмсс деп табылсын.

2. Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги 2010-жылга чейин

мезгилде жаза аткаруу системасын реформалоонун улуттук программасын

2006-жылдын 20-январына чейинки мөөнөттө Кыргыз Республикасынын

Өкмөтүнүн кароосуна киргизсин.

3. Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги Кыргыз

Республикасынын Экономика жана финансы министрлиги менен бирдикте:

- "Кыргыз Республикасында өлүм жазасын аткарууга мораторийдин

мөөнөтүн узартуу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Президентинин 2005-

жылдын 10-январындагы № 4 Жарлыгына ылайык өзгөчө жаза чараларына өкүм

кылынган адамдар үчүн колонияларды курууга же реконструкциялоого

финансы каражаттарын бөлүүнү кароо менен "Өзгөчө жаза чараларына

соттолгон адамдарды кармоо шарттарын жакшыртуу жөнүндө" Кыргыз

Республикасынын Өкмөтүнүн токтом долбоорун Кыргыз Республикасынын

Өкмөтүнүн кароосуна киргизсин;

- төмөнкүлөр үчүн бюджеттик каражат бөлүү жөнүндө Кыргыз

Республикасынын Өкмөтүнө сунуш киргизсин:

- камактагылардын жазаларды өтөө шарттарын дифференциялоону

камсыздоо максатында Кыргыз Республикасынын Жаза-аткаруу кодексине

ылайык демейдегидей жана катуу шарттарда жаза өтөө үчүн түзөтүү

мекемелериндеги жайларды жабдуу үчүн;

- түзөтүу мекемелерин кайтаруунун инженердик-техникалык

каражаттарын, жаза-аткаруу системасынын атайын жана оперативдүү

автомашиналар паркын жањылоо үчүн.

4. Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги Кыргыз

Республикасынын Юстиция министрлиги менен бирдикте пенитенциардык

мекемелерде камактагылар жапырт баш ийбеген, ошондой эле тополоњ

чыгарган учурларда атайын операцияларды жүргүзүүнүн биргелешкен планын

иштеп чыксын жана аны алдын ала Кыргыз Республикасынын Башкы

прокуратурасы менен макулдашсын.

5. Кыргыз Республикасынын Экономика жана финансы министрлиги,

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик салык инснекциясы

Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинин Жазаларды аткаруу башкы

башкармалыгынын мекемелеринин негизги иштери боюнча 1993-жылдан бери

топтолгон бюджетке негизги карыздарын, ага эсептелген финансылык жана

айып санкциялары боюнча карыздарын эсептен чыгаруу боюнча сунуш

киргизсин.

6. Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги, Кыргыз

Республикасынын Экономика жана финансы министрлиги, жергиликтүү

мамлекеттик администрациялар "Кыргыз Республикасынын Жаза-аткаруу

кодексин колдонууга киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын

Мыйзамында каралган түзөтүү мекемелерине объекттерди куруу жана

реконструкциялоонун план-графигин 2006-жылдын 1-июнуна чейин иштеп

чыгышсын жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн кароосуна киргизишсин.

7. Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги, Кыргыз

Республикасынын Экономика жана финансы министрлиги, Кыргыз

Республикасынын Юстиция министрлиги Кыргыз Республикасынын жаза-

аткаруу системасын реформалоо процессине тике инвестицияларды,

гранттарды тартуу боюнча чет өлкөлөрдүн элчиликтери, эл аралык уюмдар

жана башка донорлор менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүшсүн.

8. Кыргыз Республикасынын Экономика жана финансы министрлиги:

- 2006-жылга бюджетти түзүүдө "Жаза-аткаруу системасынын органдары

жана мекемелери (пенитенциардык) жөнүндө" Кыргыз Республикасынын

Мыйзамына ылайык 2006-жылдын 1-январынан тартып жаза-аткаруу

системасынын кызматкерлеринин кызматтык маяналарын көбөйтүүнү карасын;

- жыл сайын республикалык бюджеттерди түзүүдө Кыргыз

Peспубликасынын жазык-аткаруу системасына финансы каражаттарын толук

көлөмүндө бөлүүнү карасын.

9. Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги, Кыргыз

Республикасынын Ички иштер министрлиги, Кыргыз Республикасынын

Экономика жана финансы министрлиги Кыргыз Республикасынын Ички иштер

министрлигинин жаза-аткаруу инспекцияларын Кыргыз Республикасынын

Юстиция министрлигинин Жазаларды аткаруу башкы башкармадыгынын

карамагына өткөрүп берүү маселесин изилдесин.

10. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын

Премьер-министринин Аппаратынын коргонуу жана укуктук тартип иштери

боюнча бөлүмүнө жана Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин

Аппаратынын реформаларды, мамлекеттик программаларды жана долбоорлорду

укуктук жактан камсыздоо башкармалыгына жүктөлсүн.

Премьер-министр Ф.Кулов