3-статья. Ушул Мыйзамда колдонулган түшүнүктөр

Жер казынасы - жер үстүндө же топурак катмарынын төмөнкү чегинде, көлмөлөрдүн жана агын суулардын түбүндө геологиялык иликтөө жана өнөр жайлык өздөштүрүү үчүн жеткиликтүү болгон тереңдиктерге чейин жайгашкан пайдалуу кендерди кошо камтыган жер катмарынын бөлүгү. Пайдалуу кендер - жер катмарынын товардык өндүрүш чөйрөсүндө пайдаланылуучу табигый минералдык түзүлүштөрү. Жалпы таралган пайдалуу кендер - талкаланган же табигый абалда курулуш иштери жана курулуш материалдарын даярдоо үчүн пайдаланылуучу кеңири таралган минералдар жана тоо тектер. Пайдалуу кендер чыккан жерлер - баалардын жана өнөр жай технологиясынын ошол деңгээлинде экономикалык мааниси бар жер казынасындагы минералдык түзүлүштөрдүн табигый чогундулары. Жергиликтүү маанидеги кен чыккан жерлер - кору жакын жайгашкан жергиликтүү керектөөчүлөрдүн керектөөлөрүн гана камсыз кыла алган жалпы тараган жана металл эмес (көмүр, гипс, казып алынуучу туз, табигый күкүрт, тальк жана пирофиллит, графит) пайдалуу кендер чыккан жерлер. Пайдалуу кендердин техногендик түзүлүштөрү - табигый пайдалуу кендерди казып алуудан же кайра иштетүүдөн калган, өнөр жайда пайдалануу үчүн жарактуу болгон жер бетиндеги же жер казынасындагы минералдык заттардын түзүлүштөрү. Жер казынасын пайдалануу - жер казынасын иликтөөгө, пайдалуу кендерди казып алууга, ошондой эле кен казып алууга байланышпаган курулуш жана курулуштарды эксплуатациялоо үчүн жер казынасын пайдаланууга байланыштуу аракеттер. Жер казынасын пайдалануучу - жер казынасын геологиялык иликтөөнү жана (же) өнөр жайлык өздөштүрүүнү жүзөгө ашыруучу юридикалык жак же жеке адам. Геологиялык бөлүндү - геологиялык иликтөө үчүн бөлүнүп берилүүчү жана графикалык документтерде анын бурчтук чекиттеринин географиялык же тик бурчтуу координаттарында тартылуучу жер казынасынын участогу. Жер бөлүндүсү - жер казынасын пайдалануучуга геологиялык иликтөө жана өнөр жайлык өздөштүрүү үчүн бөлүнүп берилүүчү жана графикалык документтерде анын бурчтук чекиттеринин тик бурчтуу координаттарында тартылуучу жердин үстүнкү катмарынын участогу. Тоо-кен бөлүндүсү - пайдалуу кендерди өнөр жайлык иштетүү үчүн бөлүнүп берилүүчү жана графикалык документтерде анын бурчтук чекиттеринин тик бурчтуу үч өлчөмдүү координаттарында тартылуучу жер казынасынын участогу. Жер казынасын геологиялык иликтөө - пайдалуу кендер чыккан жерлерди издөө жана чалгындоо, алардын экономикалык баалуулугуна баа берүү менен андагы минералдык сырьелордун корлорунун санын жана сапатын аныктоо боюнча, ошондой эле пайдалуу кендерди казып алуу менен байланышпаган башка геологиялык объектилерди изилдөө боюнча атайын изилдөө иштеринин комплекси. Техникалык-экономикалык негиздөө - пайдалуу кендер чыккан жерлерди өздөштүрүүнүн экономикалык жактан максатка ылайыктуулугун аныктоо үчүн техникалык эсептөөлөр. Техникалык долбоор - жер казынасын геологиялык иликтөө жана өнөр жайлык өздөштүрүү үчүн зарыл болгон техникалык-экономикалык негиздемелерди, эсептөөлөрдү, чиймелерди, макеттерди сметаларды, түшүндүрмө каттарды жана башка материалдарды камтыган техникалык документтер. Баланстык корлор - жетишилген техникалык деңгээлде пайдалануу экономикалык жактан максатка ылайыктуу болгон минералдык сырье корлору. Баланстан тышкаркы корлор - жетишилген техникалык деңгээлде пайдалануу экономикалык жактан максатка ылайыксыз, бирок кийинчерээк өнөр жайлык өздөштүрүү объектиси болуп калышы мүмкүн болгон минералдык сырье корлору. Пайдалуу кендерди казып алуу - пайдалуу кендерди жер казынасынан чыгарып алуу боюнча процесстердин комплекси. Сапаттын төмөндөшү - казып алуу процессинде пайдалуу кендин сапатынын төмөндөшү. Жер казынасын пайдалануу укугу үчүн төлөм (бонус) - жер казынасынын ресурстарынын ээсине (мамлекетке) аларды өздөштүрүү укугун бергендиги үчүн бир жолку төлөм. Жер казынасын пайдалануу үчүн төлөм (роялти) - жер казынасынын ресурстарынын ээсине (мамлекетке) пайдалуу кендердин тындырылуучу корлору үчүн учурдагы төлөмдөр. Ренталык пайда - пайдалуу кендердин корлорунун алда канча жагымдуу табигый мүнөздөмөлөрү жана ал жайгашкан райондун инфраструктурасынын өнүгүш деңгээли менен шартталган кен чыккан жерди өнөр жайлык өздөштүрүүдөн алынган жалпы пайданын бир бөлүгү. Тарыхый чыгымдар - лицензиялык аймакты геологиялык изилдөө жана кен чыккан жерлерди геологиялык чалгындоо боюнча иштерди жүргүзүүдө мамлекет тарткан өткөн жылдардын чыгымдарынын суммасы. Сарамжалсыз ылгап иштетүү - алда канча көп же казып алуу үчүн эң ыңгайлуу корлорду анын баланстык корлорунун бир бөлүгүнүн ысырап болушуна же баасын жоготушуна алып келүүчү кезексиз же иргеп казып алуу. Нормативден ашык коромжулуктар - казып алууда же кайра иштетүүдө техникалык-экономикалык негиздөөлөр же долбоор менен белгиленген регламенттерди жана (же) технологияларды бузуудан улам пайдалуу кендердин кошумча ысырап болушу. Жер казынасын коргоо - жер казынасынын жана андагы пайдалуу кендердин сарамжалдуу пайдаланылышын, аларды жер казынасынан мүмкүн болушунча экономикалык жактан максатка ылайыктуу толук чыгарып алууну, пайдалуу кендер чыккан жерлерди жана казып алынган минералдык сырьену иштетүүнүн бардык баскычтарында сарамжал пайдаланууну камсыз кылуу. Лицензия - жер казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик орган тарабынан берилүүчү жер казынасын пайдаланууга укук берүүчү уруксат камтылган документ. Лицензиялык макулдашуу - жер казынасынын менчик ээси менен лицензиаттын ортосундагы жер казынасын пайдалануунун шарттары жөнүндөгү, анын ичинде продукцияны, төлөмдөрдү бөлүштүрүү, жаратылыш чөйрөсүнүн коопсуздугу жана коргоо боюнча иш-чараларды жана башка маселелерди камтыган келишим. Лицензиялык макулдашуу лицензиянын ажырагыс тиркемеси болуп эсептелет. Лицензиялык аянт - лицензиаттын жер казынасын пайдалануу укугу жайылтылган тик бурчтуу же географиялык координаттарында белгиленген аймак. Лицензиат - жер казынасын геологиялык иликтөөгө, пайдалуу кендер чыккан жерди иштетүүгө жана башка жер казынасын пайдалануунун түрлөрүнө лицензиянын ээси. Лицензиар (лицензиялык орган) - Кыргыз Республикасынын Өкмөтү лицензия берүүгө ыйгарым укуктарды берген жер казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик орган. Жер укугунун ээлери - жергиликтүү мамлекеттик администрациянын жер бөлүндүлөрүн берүү укугу ыйгарылган органдары жана жердин ээлери. Үчүнчү жактар - чарба жүргүзүүчү субъекттер катары жер казынасын пайдалануучулардан жана лицензиялык органдан айырмаланган ар кандай жактар. Сервитут - ушул Мыйзамдын 22-25-статьяларында белгиленген тартипте жер казынасын пайдалануучуга берилүүчү чектеш жана алыскы жер, тоо-кен жана (же) геологиялык бөлүндүлөргө мүмкүнчүлүк алуу укугу жана аларды пайдалануу укугун чектөө. Сервитут тараптардын макулдугу боюнча чечилүүчү "макулдашылган" (эркин) же жер казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик органдын катышуусунда же сот тартибинде чечилүүчү мажбурлоочу (административдик) болушу мүмкүн. Форс-мажор - лицензиялык макулдашуунун аткарылышын татаалданткан күч жеткис кырдаалдар. Аларга согуштук жаңжалдар, жаратылыш кыйроолору, табигый кырсыктар жана башкалар кирет. Конкурс - чет өлкөлүк жана ата-мекендик инвесторлорго жер казынасын убактылуу пайдалануу укугун берүүнүн усулу, мында алар Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилген конкурстун шарттары менен белгиленген белгилүү бир милдеттенмелерди өзүнө алат. Аукцион - жер казынасын убактылуу пайдалануу укугун берүүнүн усулу, мында ал укук тооруктун жүрүшүндө жер казынасынын аукционго коюлган объекти үчүн эң жогорку бааны сунуш кылган жана төлөп берген жакка өтөт. Аукцион өткөрүүнүн тартиби, ага мүмкүн болуучу жер казынасын пайдалануучулардын катышуусунун шарттары, жеңүүчүлөрдү аныктоонун тартиби, ошондой эле жер казынасын өздөштүрүүчү объект үчүн эсептешүүнүн тартиби Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилген жобо менен жөнгө салынат. (КР 1999-жылдын 21-июлундагы N 82, 2002-жылдын 4-февралындагы N 23, 2011-жылдын 28-октябрындагы N 187, (КР 1999-жылдын 21-июлундагы № 82, 2002-жылдын 4-февралындагы № 23 , 2011-жылдын 28-октябрындагы № 187, 2012-жылдын 13-апрелиндеги №34 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)