27-берене. Почта байланышы ишканаларынын жана анын кызматкерлеринин жоопкерчилиги

Почта байланышы ишканалары почта байланышы кызматтарынан пайдалануучулардын алдында ички почта жөнөтмөлөрү үчүн төмөнкүдөй материалдык жоопкерчилик тартат:

- бааланган почта жөнөтмөсү жоголгон же зыянга учурагандыгы үчүн почта жөнөтмөсү бааланган баанын өлчөмүндө;

- ичине салынган буюмдар тизмеленип жөнөтүлгөн учурдагы бааланган почта жөнөтмөлөрүнүн бир бөлүгү жоголгон же зыянга учурагандыгы үчүн жөнөтүүчү тизмеде көрсөткөн салуунун жетпеген же зыянга учураган бөлүгүнүн баасынын өлчөмүндө;

- жоголгон заказдык почта жөнөтмөсү же кадимки посылка үчүн - почта байланышы тармагында колдонулган ченемдик укуктук документтерде каралган өлчөмдө;

- почта жөнөтмөсүнүн салуулары кемип калгандыгы, бузулгандыгы же зыянга учурагандыгы үчүн - Почта эрежелерине ылайык;

- эгерде которулган акча каражаттары алуучуга объективдүү себептер менен берилбей калган учурда жөнөтүүчүгө акча каражаттары кайра төлөнүп берилбегендиги же туура эмес төлөнгөндүгү үчүн - төлөнбөгөн же толук төлөнбөй калган котормонун суммасынын өлчөмүндө;

- алуучудан акы төлөнүп алынуучу жөнөтмөнүн суммасы толук алынбай калгандыгы же туура эмес төлөнгөндүгү үчүн - толук алынбай же туура эмес төлөнгөн акы төлөнүп алынуучу жөнөтмөнүн суммасынын өлчөмүндө;

- аманаттарды, баалуу каттар менен заказдык бандеролдорду жана башка почта жөнөтмөлөрүн, ошондой эле телеграфтык акча котормолорун жөнөтүү же жеткирүү белгиленген контролдук мөөнөттөн кечиктиргендиги үчүн - Почта эрежелерине ылайык;

- авиажөнөтмөлөрдү (бандеролдор, аманаттар) жөнөтүү же жеткирүү белгиленген мөөнөттөн кечиктиргендиги үчүн - аба жана жер транспорту боюнча жөнөтүүчүгө акыларынын айырмасынын өлчөмүндө жана, андан тышкары, жер транспорту боюнча жөнөтүүдө белгиленген контролдук мөөнөттөн ашкан ар бир сутка үчүн - Почта эрежелерине ылайык;

- ден соолук чыңдоо мекемелеринин жолдомолору, авиа, темир жол билеттери жана башка жол жүрүү билеттери салынган баалуу каттар жөнөтүү жана жеткирүү боюнча белгиленген контролдук мөөнөттөн кечиктирилгендиктин натыйжасында алардын пайдалануу мөөнөтү өтүп кеткендиги үчүн - келтирилген зыяндын өлчөмүндө, бирок салуунун тизмесинде көрсөтүлгөн баанын өлчөмүнөн ашык эмес;

- эл аралык почта жөнөтмөлөрү, телеграф билдирүүлөрү жана акча которуулары үчүн - Бүткүл дүйнөлүк почта союзунун макулдашууларына жана актыларына ылайык.

Байланыш ишканаларынын күнөөсү боюнча почта жөнөтмөлөрү жоголсо же алуучуга почта жана телеграфтык акча котормолору төлөнүп берилбесе, анда байланыш ишканалары жөнөтүүчүгө же алуучуга келтирилген чыгымдарды төлөп берүүдөн бөлөк почталык же башка төлөө акыларын кайтарып берет. Көрсөтүлгөн учурларда тарткан зыянды төлөп бергенден бөлөк керектөөчүнүн пайдасына көрсөтүлгөн кызмат акысынын 25 пайыз өлчөмүндөгү айып почта байланыш ишканаларынан өндүрүлүп алынат. Эгерде телеграфтык котормо алуучуга белгиленген контролдук мөөнөттөн кечиктирилип төлөнсө же толук төлөнбөсө, анда жөнөтүүчүгө же алуучуга толук төлөнбөй калган сумманын айырмасынан бөлөк акча котормосун телеграф менен жөнөткөндүн акысы гана кайтарылат. Жоголгон, уурдалган почта жөнөтмөлөрү, алардагы салуулардын кем болуп, зыянга учурап же бузулуп калгандыгы, ошондой эле почта жөнөтмөлөрдүн өтүү мөөнөтү кечиктирилгендиги үчүн чыгымдарды жана акыларды кайтарып берүү арызды (даттанууну) караган байланыш ишканасы тарабынан жүргүзүлөт, бул ишкана андан кийин ведомстволук текшерүүнүн материалдарынын негизинде бузууларга жол берген тийиштүү ишканага доо коюп, тарткан чыгымдарын төлөп берүүсүн талап кылып счет жиберет. Жоголгон почта жөнөтмөсүнүн акысы арыздануучуга төлөнүп берилгенден кийин ошол почта жөнөтмөсү табылган учурда ал алуучуга тапшырылып же жөнөтүүчүгө кайтарылып берилиши керек, бул учурда арыздануучудан (алуучудан же жөнөтүүчүдөн) жоголгон почта жөнөтмөсүнүн ордуна төлөнгөн акынын суммасы, почта жөнөтмөсүн жеткирүүнү кечиктиргенге төлөнгөн суммадан бөлөгү кайтарылып алынууга тийиш. Жоголгон почта жөнөтмөсүнүн ордуна төлөнүп берилген сумманы кайтарып берүүдөн арыздануучу баш тартса, почта жөнөтмөсү "таратылбагандардын" катарына өткөрүлүп берилет. Почта байланышы ишканаларынын эл аралык почта жөнөтмөлөрүн жоготкондугу, майда пакеттердеги, баалуу каттар менен посылкалардагы салуулардын кем болуп жана бузулуп калгандыгы үчүн жоопкерчилиги Бүткүл дүйнөлүк почта союзунун актыларынын жана башка мамлекеттердин почта администрациялары менен түзүлгөн келишимдердин негизинде аныкталат. Почта байланышы ишканалары төмөнкү учурларда жоопкерчилик тартпайт, эгерде:

- почта жөнөтмөсүнүн салууларынын кем болуп же бузулуп калышы, жоголушу форс-мажордук жагдайларга байланыштуу болсо;

- почта жөнөтмөсүнүн салуулары жөнөтүүчүнүн Почта эрежелеринин талаптарын бузгандыктан же жөнөтүлгөн буюмдун өзгөчө касиеттеринин натыйжасында кемип калса, жетпесе же бузулса;

- почта байланышы ишканасы жабык түрдө (жөнөтүүчүнүн пломбасы (мөөрү) коюлган) кабыл алган камсыздандырылган почта жөнөтмөсүн алуучуга берип жаткан учурда почта жөнөтмөсүнүн пломбасы (мөөрү) бүтүн болсо, ал эми почта жөнөтмөсүнүн массасы кабыл алууда көрсөтүлгөн массасына дал келсе;

- түз контейнерди берип жаткан учурда жөнөткөн ишкананын пломбасы (мөөрү) бүтүн болсо жана контейнердин өзүндө салуулардын сакталышына таасирин тийгизе турган бузулган жерлери болбосо;

- кээ бир почта салууларына болгон тыюулардын же чектөөлөрдүн негизинде почта жөнөтмөсү же анын салуусунун кандайдыр бир бөлүгү белгиленген тартипте алынса же жок кылынса.

Эл аралык почта жөнөтмөлөрүн Кыргыз Республикасынын бажы чек арасынан өтүү мезгилинде текшерүү үчүн алар почта байланышы ишканалары тарабынан эл аралык почта алмашуу жайларында текшерүү үчүн бажы органдарына көрсөтүлөт. Эл аралык почта жөнөтмөлөрүн кароо бажы органдары тарабынан Кыргыз Республикасынын бажы мыйзамдары аныктаган учурларда жана тартипте жүргүзүлөт. Почта байланышы кызматтарынан пайдалануучулардын дареги, алар жөнүндө жана башка маалыматтар, почта жөнөтмөсү (билдирүүсү), акча котормосу жөнүндөгү маалыматтар, ошондой эле почта жөнөтмөсүнүн (билдирүүсүнүн), акча котормосунун мазмуну почта байланышынын жашырындуулугун түзөт, бирок прокурордун санкциясы болгондо укук коргоо органдары тарабынан талап кылынышы мүмкүн. Почта байланышынын жашырын сырын түзүүчү акча каражаттарын которуулар жөнүндө маалымат финансылык чалгындоо органына террористтик ишти финансылоого жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууга (адалдоого) каршы аракеттенүү чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык берилет. Почта байланышынын жашырындуулугун бузган кызмат адамдары жана башкалар, тартип бузууларга жол берген почта байланышы ишканаларынын кызматкерлери Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза мыйзамдары белгилеген тартипте жоопкерчиликке тартылышат. Почта байланышы кызматтарынын керектөөчүлөрү почта байланышы ишканалары тарабынан аларга келтирилген зыян үчүн төлөнгөн акынын өлчөмү менен макул болушпаса, анда келтирилген зыяндын өлчөмүн төлөп берүү, ошондой эле почта байланышы кызматтарынын керектөөчүлөрү менен почта байланышы операторлорунун ортосундагы башка талаш-тартыштар Кыргыз Республикасынын мыйзамдары белгилеген тартипте, ошонун ичинде "Электр жана почта байланышы жөнүндө" Мыйзамынын жана ушул Мыйзамдын негизинде каралат. (КР 26 июня 2009 года N 193, 6 августа 2018 года N 88, 2023-жылдын 9-августундагы № 173 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)