Курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоо (Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлигинин буйругуна тиркеме)
Бул документ боюнча сурооңуз барбы?Чат-боттун жообун документ менен салыштырыңыз
ЖИ мыйзамдын тексти боюнча жооп беретЖИ колдонуудагы редакция боюнча жооп берет · акысыз
Айына ЖИнин 40 жообу - акысыз. Банк картасы керек эмес.
| | | Тиркеме Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлигинин 2026-жылдын 19-августундагы № 128-нпабуйругуменен бекитилди |
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЭРЕЖЕСИ _____________________________________________________________________ Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму
КУРУЛУШ КОНСТРУКЦИЯЛАРЫН КОРРОЗИЯДАН КОРГОО
Защита строительных конструкций от коррозии
Protection of building structures from corrosion
Актуалдаштырылган редакция КЧжЭ 3.04.03-85
Киргизүү датасы – 2026.09.04
1 Колдонуу чөйрөсү
Бул курулуш эрежелери жаңыдан курулуп жаткан, ошондой эле реконструкцияланып жаткан имараттар менен курулмаларды (бетон, темир-бетон, болот, алюминий, жыгач, таш жана хризотилцемент) курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоону долбоорлоого жайылтылат. Бул курулуш эрежелери температурасы минус 70 °С плюс 50 °С чейин болгон агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасири астында имараттардын жана курулмалардын курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоого техникалык талаптарды белгилейт. Бул курулуш эрежелери курулуш конструкцияларын радиоактивдүү заттардын коррозиясынан коргоону долбоорлоого, ошондой эле атайын бетондордон (полимербетондор, кычкыл – ысыкка чыдамдуу бетондор ж.б.) конструкцияларды долбоорлоого жайылтылбайт.
2 Ченемдик шилтемелер
Ушул курулуш эрежелеринде төмөнкү ченемдик документтерге шилтемелер келтирилген: КР КР 21-01:2018 Имараттардын жана курулмалардын өрт коопсуздугу КР КЧ 40-01:2023 Суу менен камсыздоо. Тышкы тармактар жана курулмалар КР КЧ 51-01:2024 Таш жана армоташ конструкциялары КР КЧ 52-02:2024 Бетон жана темир-бетон конструкциялары. Негизги жоболор КР КЧ 53-01:2024 Болот конструкциялар. Долбоорлоо ченемдери КР КЭ 54-101:2023 Жыгач конструкциялар КР КЧжЭ 23-02-2000 Курулуш климатологиясы КР КЧжЭ 2.05.03-84* Көпүрөлөр жана түтүктөр КР КЧжЭ 2.06.08-87 Гидротехникалык курулмалардын бетон жана темир-бетон конструкциялары МАМСТ 27751-2014 Курулуш конструкцияларынын жана негиздеринин ишенимдүүлүгү. Негизги жоболор МАМСТ 31937-2024 Имараттар жана курулмалар. Техникалык абалды текшерүү жана мониторинг жүргүзүү эрежелери ЭКЧ 2.04-02-2004 Имараттарды жылуулуктан коргоо ЭКЧ 3.03-03-95 Аэродромдор ЭКЧ 3.04-01-2005 Гидротехникалык курулмалар. Негизги жоболор Э с к е р т ү ү – Ушул курулуш эрежелерин пайдаланууда шилтеме берилген документтердин аракетин текшерүү максатка ылайыктуу.
- жалпы пайдалануудагы маалыматтык тутумда – Кыргызстандарттын расмий сайтында, тийиштүү жылга стандартташтыруу боюнча документтердин кварталдык, жылдык каталогунда.
- «КК курулуш каталогу» тийиштүү жылга Кыргыз Республикасынын аймагында колдонуудагы курулуш боюнча ченемдик документтердин көрсөткүчүндө.
Эгерде шилтеме документ алмаштырылса (өзгөртүлсө), анда бул ченемдерди пайдаланууда алмаштырылган (өзгөртүлгөн), документти жетекчиликке алуу сунушталат. Эгерде шилтеме документ алмаштырылбастан жокко чыгарылса, анда ага шилтеме берилген жобо ага тиешеси жок бөлүгүндө колдонулат.
3 Терминдер жана аныктамалар
Бул курулуш эрежелеринде тиешелүү аныктамалар менен төмөнкү терминдер колдонулат.
3.1 жыгач бетинин антисептикасы: Коргоо объектинин тереңине кирип кетүү үчүн эсептелбеген коргоо объектисинин бетине коргоочу каражаттарды салууну караган жыгачты химиялык коргоо.
3.2 биодеструктор: Материалды бузуучу организм.
3.3 жыгачты бузуучу биологиялык агенттер: Жыгачка зыян келтирүүчү жана бузуучу бактериялар, козу карындар, курт-кумурскалар, моллюскалар жана рак сымалдуулар.
3.4 биозыян: Алардын жашоо учурунда тирүү организмдердин таасиринен улам материалдардын физикалык жана химиялык касиеттеринин өзгөрүшү.
3.5 биоценоз: Кургактыктын же көлмөнүн участогунда чогуу жашаган жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн, козу карындардын жана микроорганизмдердин жыйындысы.
3.6 биоцид: Биологиялык агенттердин жашоосун басууга арналган химиялык зат.
3.7 экинчилик коргоо: Структура даярдалгандан (тургузулгандан) кийин, анын коррозиялык чөйрөгө тийгизген таасирин чектеген же жокко чыгарган чараларды колдонуу менен ишке ашырылуучу курулуш структурасын коррозиядан коргоо; баштапкы коргонуу жетишсиздигинде жүргүзүлөт.
3.8 гидроизоляциялык өтүүчү аралашмалар: Конструкцияларды коррозиядан жана осмостук басымдын таасири астында химиялык компоненттердин терең киришинен жана бетондун структурасына диффузиядан пайда болгон кристаллогидраттар менен бетон же темир-бетон конструкциясынын капиллярларын, тешикчелерин жана микро жаракаларын толтуруу менен сууну чыпкалоодон коргоо үчүн арналган кургак аралашмалар.
3.9 суунун деңгээлинин өзгөрүлмө зонасы (чөйрө): Чөгүп кеткен суу горизонтунан (тоңгон акваториялар үчүн муз) эң бийик суу горизонтуна чейин жана 1 метрден жогору же толкун толкунунун бийиктигине чейинки зона.
3.10 жыгачты консервациялоо: Коргоочу каражаттар менен иштетүүнү караган жана анын коргоо объектисине терең кирип кетишине эсептелген жыгачты химиялык коргоо.
3.11 конструкциялык оттон коргоо: Оттон коргоо ыкмасы конструкциянын жылытылган бетине отко чыдамдуу материалдын жылуулук изоляциялоочу катмарын түзүүгө негизделген.
Э с к е р т ү ү – Конструкциялык оттон коргоого оттон коргоочу чачыратма курамдар, шыбактар, отко туруктуу плиталар, такта жана башка материалдар менен беттемелер, анын ичинде каркаста, аба катмарлары менен, ошондой эле бул материалдардын, анын ичинде жука катмарлуу көөп чыгуучу жабуулары менен комбинациялар кирет.
3.12 жыгачты конструкциялык коргоо: Коргоо объектисин биологиялык агенттер жана (же) өрт менен жок кылууну кыйындаткан же жокко чыгарган конструкциялык чараларды колдонуу менен жыгачты коргоо.
3.13 лототрофтук бактериялар: Калыбына келтирүүчү агент жана энергия алуу үчүн органикалык заттарды кычкылдануучу субстрат катары колдонгон микроорганизмдер.
3.14 массивдүү армирленген конструкциялар: Калыңдыгы 0,5 метрден жогору жана 0,5 % көп эмес арматура конструкциялары.
3.15 микромицеттер: Ар кандай материалдарда өнүгүүгө жөндөмдүү микроскопиялык козу карындар (көктөр).
3.16 минералдашкан суу: 5 г/л жана андан ашык өлчөмдө эриген туздары бар суу.
3.17 чачыратуучу отко чыдамдуу зат: Отко туруктуулугун камсыз кылуу үчүн конструкцияга чачуу ыкмасы менен колдонулуучу була же минералдык тутантуучу курам.
3.18 органотрофтук бактериялар: Калыбына келтирүүчү жана энергия алуу үчүн органикалык заттарды кычкылдануучу субстрат катары колдонгон микроорганизмдер.
3.19 баштапкы коргоо: Конструкцияны долбоорлоо жана даярдоо (тургузуу) стадиясында ишке ашырылган жана конструкциялык чечимдерди, конструкциялык материалды тандоодон же анын структурасын түзүүдөн турган, бул конструкциянын долбоорлоо мөөнөтү бою тиешелүү коррозиялык чөйрөдө иштөөдө туруктуулугун камсыз кылуу.
3.20 синергизм: Эки же андан көп факторлордун өз ара аракеттенүүсүнүн жалпылоочу таасири, алардын аракети ар биринин эффектинен кыйла жогору экендиги менен мүнөздөлөт.
3.21 жука катмарлуу отко чыдамдуу каптоо (көбүртүүчү жабуу, боёк): Кургак катмардын калыңдыгы, эреже катары, 3 мм ашпаган, оттун таасири астында калыңдыгын бир нече жолу көбөйткөн конструкциянын ысытылуучу бетине атайын отко чыдамдуу каптоо.
4 Жалпы жобо
4.1 Курулуш конструкцияларын баштапкы жана экинчилик коргоо талаптары 50 жылдык иштөө мөөнөтү бар конструкциялар үчүн көрсөтүлгөн. Пайдалануу мөөнөтү 100 жыл болгон бетон жана темир-бетон конструкциялары жана МАМСТ 27751, боюнча жоопкерчиликтин жогорку деңгээли менен КС-3, классындагы имараттардын жана курулмалардын конструкциялары үчүн агрессивдүүлүк даражасын баалоо бир деңгээлге жогорулатылат. Көрсөтүлгөн талаптар жаңыдан салынуучу, ошондой эле реконструкциялануучу имараттар жана курулмалар үчүн да дайындалат. Эгерде чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасын баалоо мүмкүн болбосо (мисалы, катуу коррозиялуу чөйрө үчүн), коррозиядан коргоо атайын долбоор боюнча жүргүзүлөт.
4.2 Имараттарды жана курулмаларды долбоорлоо, куруу жана реконструкциялоо окшош курулуш объекттерин эксплуатациялоо тажрыйбасын эске алуу менен ишке ашырылууга тийиш, мында чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн түрүн жана даражасын эске алуу менен конструкциялардын жана коргоочу жабуулардын коррозиялык абалына талдоо жүргүзүү каралышы керек.
4.3 Жаңы курулушта коррозиядан коргоону долбоорлоодо, баштапкы маалыматтар:
КР КЧжЭ 23-02 боюнча райондун климаттык шарттары жана МЧК 2.04-02 боюнча жайлардын жана чөйрөлөрдүн нымдуулук режими жөнүндө маалыматтар; курулуш аянтчасынын аймагында аткарылган изилдөөлөрдүн натыйжалары (жер астындагы суулардын курамы, деңгээли жана агымынын багыты, жер астындагы суулардын деңгээлин жогорулатуу мүмкүнчүлүгү, кыртышта жана жер астындагы сууда курулуш конструкцияларынын материалдарына агрессивдүү заттардын болушу, агып чыгуу агымдарынын болушу ж.б.); газ коррозиялык чөйрөнүн мүнөздөмөлөрү (газдар, аэрозолдор): коррозиялуу заттын түрү жана концентрациясы, температура жана нымдуулук шамалдын басымдуу багытын эске алуу менен имараттын жана курулуштун ичиндеги жана сыртындагы чөйрө, ошондой эле курулуш конструкцияларын эксплуатациялоо мезгилинде чөйрөнүн мүнөздөмөлөрүнүн мүмкүн болгон өзгөрүшүн эске алуу менен; курулуш конструкцияларына механикалык, термикалык жана биологиялык таасирлер. Курулуш аянтындагы инженердик-геологиялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары курулуш конструкцияларынын түптөлүшүнүн тереңдигинен кем эмес тереңдиктеги кыртыштарды жана жер астындагы сууларды мүнөздөөгө тийиш. Изилдөөлөрдүн натыйжалары жер астындагы суулардын деңгээлинин болжолдонгон өзгөрүүсү жөнүндө маалыматты камтууга тийиш.
4.4 Реконструкциялануучу имараттарды жана курулмаларды коррозиядан коргоону долбоорлоодо чыккан курулуштар болуп 4.3 көрсөтүлгөн жана төмөндө келтирилген маалыматтар саналат: МАМСТ 31937 боюнча имараттарды жана курулмаларды техникалык изилдөөнүн жыйынтыктарын эске алуу менен курулуш конструкцияларынын абалы жөнүндө; конструкциялардын бузулуу себептерин изилдөөнүн натыйжалары.
4.5 Курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоо биринчи жана экинчи коргоо ыкмалары, ошондой эле атайын чаралар менен камсыз кылынышы керек.
4.6 Курулуш конструкцияларын коррозиядан алгачкы коргоо конструкцияларды долбоорлоо жана даярдоо процессинде ишке ашырылышы керек жана коррозияны азайтуучу структуралык чечимдерди жана эксплуатациялоо чөйрөсүндө туруктуу материалдарды тандоону камтышы керек.
4.7 Курулуш конструкцияларын экинчилик коргоо негизги коргоо чаралары жетишсиз болгон учурларда коррозиядан коргоону камсыз кылуучу чараларды камтыйт. Экинчи коргоо чараларына коргоочу жабууларды, импрегнацияларды колдонуу жана структураларды чөйрөнүн агрессиясынан изоляциялоонун башка жолдору кирет.
4.8 Атайын коргоо өзүнө биринчи жана экинчи коргоонун курамына кирбеген коргоо чараларын, ар кандай физикалык жана физикалык-химиялык методдорду, чөйрөнүн агрессивдүү таасирин төмөндөтүүчү иш-чараларды (жергиликтүү жана жалпы желдетүү, агындыларды уюштуруу дренаж электрохимиялык коргоо, нымдын конденсациясын болтурбоочу иш-чаралар), обочолонгон жайларга агрессивдүү заттарды бөлүп чыгаруу менен өндүрүштү алып чыгуу ж.б. Гидротехникалык курулмалар (МБК) үчүн биокоррозиядан баштапкы жана экинчилик коргоо боюнча кошумча талаптар Щ тиркемеси боюнча дайындалат.
4.9 Долбоордо каралган гидроизоляция ошол эле учурда коррозиялык чөйрөдө эксплуатациялануучу конструкцияларды коррозиядан коргоону камсыз кылышы керек.
4.10 Тоннелдердин, өткөргүч түтүктөрдүн, сыйымдуу жана башка курулмалардын курама курулуш конструкцияларынын өлчөмдөрү тыгыздоочу жана гидроизоляциялоочу материалдарды натыйжалуу колдонууга мүмкүндүк берүүчү жол берилген болушу керек.
4.11 Имараттардын жана курулмалардын конструкциялары мезгил-мезгили менен диагностика (түздөн-түз же аралыктан мониторинг жүргүзүү), бузулган конструкцияларды оңдоо же алмаштыруу үчүн жеткиликтүү болууга тийиш. Имараттардын жана курулмалардын түздөн-түз кароо (текшерүү) үчүн жеткиликсиз участоктору конструкциялардын абалына дисташшондук контролду камсыз кылуучу системалар же башка түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.
4.12 Жылуулук-техникалык эсептөөлөр менен долбоорлорду долбоорлоо жана ишке ашыруу менен конденсат пайда болуу менен жылытылуучу имараттардын конструкцияларын тоңдуруу мүмкүндүгү жокко чыгарылууга тийиш.
4.13 Коррозиядан коргоо агрессивдүүлүк көрсөткүчтөрүнүн эң жагымсыз маанилерин эске алуу менен дайындалышы керек. Катуу агрессивдүү чөйрөгө дуушар болгон конструкцияларды коргоону долбоорлоо жана ишке ашыруу адистештирилген уюмдарды тартуу менен жүргүзүлүшү керек.
4.14 Айрым бөлүктөрү агрессивдүү таасирдин ар кандай даражаларында болгон курама структуранын баштапкы коргонуусу агрессивдүү таасирдин эң жогорку даражасы бар чөйрөдө турган бөлүк катары дайындалат. Көрсөтүлгөн шарттарда эксплуатациялоого арналган монолиттик конструкцияларды алгачкы коргоону ар бир бөлүктөгү чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин түрүнө жана даражасына ылайык өзүнчө бөлүктөрдө дайындоого жол берилет.
4.15 Долбоорлоодо жана өндүрүүдө колдонуу ордундагы Климаттык зона жана чөйрөнүн агрессивдүүлүгү жөнүндө маалымат жок массалык түрдө колдонулуучу курама темир-бетон конструкциялары (мисалы, топурактуу жана жер астындагы суулары бар участоктордогу электр берүү чубалгыларынын таянычтары, темир-бетонго агрессивдүүлүгүнүн өзгөрүлмө даражасы менен) күчтүү коррозиялуу чөйрө үчүн да алгачкы коргоо менен даярдалышы керек.
4.16 Имараттарды жана курулмаларды технологиялык долбоорлоодо жабдууларды герметизациялоону, бөлүнгөн агрессивдүү чөйрөлөрдүн түрү боюнча жайларда топтоону, агрессивдүү төгүндүлөрдү жана чаңды чогултууну жана зыянсыздандырууну жана конструкцияларга агрессивдүү таасир этүү деңгээлин төмөндөтүүчү башка иш-чараларды кароо керек.
4.17 Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларынын формасы жана конструкциялык чечилиштери курулуш конструкцияларына агрессивдүү газдардын, буулардын, чаңдын, нымдын топтолушу мүмкүн болгон начар желдетилген зоналардын, участоктордун пайда болушун болтурбоого тийиш.
4.18 Курулуш жана эксплуатациялоо мезгилинде, эгерде конструкцияда бетонго жана темир-бетонго алардын таасиринен коргоо каралбаса, конструкциялардын үстүнөн карды жана музду муздан коргоочу реагенттердин жардамы менен алып салууга жол берилбейт.
4.19 Хризотилцемент конструкцияларына чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы жана аларды коргоо чаралары бетон конструкциялары үчүн да бааланып, белгилениши керек.
5 Бетон жана темир-бетон конструкциялары
5.1 Жалпы талап
5.1.1 Бетон жана темир-бетон конструкцияларын алгачкы коргоо чараларына төмөнкүлөр кирет:
агрессивдүү чөйрөнүн таасирине жана терс температурага туруктуу бетондорду колдонуу, бул цементти жана агрегаттарды тандоо, бетондун курамын тандоо, бетондун өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүү, агрессивдүү чөйрөдө бетондун туруктуулугун жогорулатуучу сууну азайтуучу, активдүү минералдык, аба тартуучу жана башка кошулмаларды колдонуу жана болот арматурага, болот салынган деталдарга жана бириктирүүчү элементтерге карата бетондун коргоочу таасири менен камсыздалат; бетон аралашмасын төшөө процессинде гидроактивдүү профилдик өрүлмө жана гидрокепилдер менен бетондоонун тигиштерин герметизациялоо; иштөө шарттарына коррозиялык мүнөздөмөлөргө жооп берген арматураларды тандоо жана колдонуу; курама темир-бетон конструкцияларын даярдоо жана монтаждоо стадиясында камтылган тетиктерди жана байланыштарды коррозиядан коргоо, кийин арматураны бетонго чыңоо менен даярдалган конструкциялардын каналдарында алдын ала чыңалган арматураларды коргоо; бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо кошумча эсептик жана конструкциялык талаптарды сактоо, анын ичинде бетондун коргоочу катмарынын долбоордук калыңдыгын камсыз кылуу жана жаракалардын ачылышынын туурасын чектөө ж.б. Бетондун суукка туруктуулугу алгачкы коргоо чаралары менен камсыздалышы керек.
5.1.2 Экинчи коргоо чараларына бетон жана темир-бетон конструкцияларынын бетин коргоо кирет:
боёк жана лак жабуулары, анын ичинде калың катмарлуу (мастикалуу) жабуулар; барак жана пленка материалдардан чапталган изоляция менен; минералдык жана полимердик бириктиргичтерге, суюк айнекке жана битумга негизделген шыбалуучу, футердик жана шыбак жабуулары менен; конструкциялардын үстүңкү катмарын химиялык туруктуу материалдар менен тыгыздоочу даана же блоктук буюмдар менен каптоо; бетондун тешикчелүү структурасын кристаллдашкан жаңы түзүлүштөр менен тыгыздоо менен бетондун бетин кирүүчү таасир курамы менен иштетүү; гидрофобдук курамдар менен тазалоо; препараттар – биоцид, антисептик ж.б. менен тазалоо.
5.1.3 Коррозиядан коргоо катары бетон жана темир-бетон конструкцияларын жана герметизациялоону (кошулган жерлерди, көңдөйлөрдү, тигиштерди ж.б.) гидроизоляциялоо ченемдик документтерге ылайык жүргүзүлөт.
5.2 Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы
5.2.1 Тышкы агрессивдүү чөйрөлөр жана таасирлер төмөнкүлөргө жараша бөлүнөт:
- чөйрөнүн физикалык абалынан – газ, суюк жана катуу заттарга;
- бетон жана темир бетон конструкцияларына таасир этүүнүн интенсивдүүлүгүнөн – агрессивдүү эмес, алсыз, орто жана жогорку агрессивдүү;
- чөйрөлөрдүн бетонго тийгизген таасиринин мүнөзүнө карата:
- химиялык (сульфаттык, магнезиялык, кычкылдык, щелочтук ж.б.); биологиялык активдүү (козу карындардын, бактериялардын метаболизм продуктуларынын химиялык таасири);
- физикалык-механикалык таасир этүү (өсүмдүктөрдүн тамыры, козу карындардын гифалары, балырлар, эңилчектер ж.б.);
- суукка дуушар болуу (өзгөрүлмө тоңуу жана эрүү);
Цемент ташынын жана агрегаттын компоненттеринин ички өз ара аракеттенүүсү төмөнкүлөргө бөлүнөт:
- реактивдүү кремнеземди жана доломиттерди камтыган агрегаттын щелочтуу коррозиясы;
- эпрингит жана таумаситтин кеч мөөнөтүндө пайда болушу.
5.2.2 Жайлардын нымдуулук режими (кургак, нормалдуу, нымдуу, суулуу) белгилүү температуралык диапазондогу салыштырмалуу нымдуулуктун максималдуу маанисин эске алуу менен ЭКЧ 2.04-02 боюнча абанын температурасына жана салыштырмалуу нымдуулугуна жараша белгиленет. Нымдуулук зонасы (кургак, нормалдуу, нымдуу) В ЭКЧ 2.04-02 тиркемесине ылайык белгиленет.
5.2.3 Коррозиялык чөйрөлөр коррозиядан корголбогон конкреттүү бетонго жана темир-бетонго карата бөлүнөт. Агрессивдүүлүктүн жогорулашы боюнча индекстерин көрсөткөн чөйрөлөр А тиркемесинин А.1-таблицасында келтирилген.
5.2.4 Ар кандай коррозиялуу чөйрөлөргө бир эле учурда дуушар болгондо, бетонго (темир-бетон) айлана-чөйрөнүн таасири конструкциянын иштөө шарттарын эске алуу менен кыйла агрессивдүү болуп аныкталат.
5.2.5 Агрессивдүү заттын түрүнө жана концентрациясына жараша эксплуатациялоо чөйрөсүнүн бетондон жана темир-бетондон жасалган конструкцияларга агрессивдүү таасиринин даражасынын классификациясы Б, В жана Г тиркемелерде берилген:
газ чөйрөсү – Б.1, Б.2-таблица; катуу чөйрө – Б.3, Б.4, В.1, В.2-таблица; жер астындагы суулардын деңгээлинен жогору топурак – В.1, В.2-таблица; суюк органикалык эмес чөйрөлөр – В.3, В.4, В.5, Г. 1-таблицалар; хлориддер – Б.3, Б.4, В.2, В.3, Г.1-таблицалар; суюк органикалык чөйрөлөр – В.6-таблица; биологиялык активдүү чөйрөлөр – В.7-таблица.
5.2.6 Биологиялык активдүү чөйрөлөр – козу карындар жана тиондук бактериялар – бетон жана темир-бетон конструкцияларына агрессивдүү таасиринин даражасы В.7-таблицада W4 суу өткөрбөй турган бетон үчүн берилген. Башка биологиялык активдүү чөйрөлөр жана бетондор үчүн бетон жана темир-бетон конструкцияларына агрессивдүү таасиринин даражасы атайын изилдөөлөрдүн негизинде бааланат.
5.2.7 Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн көрсөткүчтөрүнүн мааниси чөйрөнүн температурасы үчүн 5 °С 20 °С чейин берилет. Чөйрөнүн температурасынын ар бир жогорулашы менен 10 °С 20 °С жогору чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн деңгээли бир деңгээлге жогорулайт. Суюк чөйрөлөр үчүн агрессивдүүлүк көрсөткүчтөрү 1,0 м/с чейин агымдын ылдамдыгы үчүн берилген. Эгерде суунун агымынын ылдамдыгы 1,0 м/с ашса, айлана-чөйрөнүн агрессивдүүлүгү адистештирилген уюмдардын изилдөөлөрүнүн негизинде бааланат.
5.2.8 Жылытылган жайлардын ичиндеги конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы ушул курулуш эрежелерин эске алуу менен, ал эми жылытылбаган имараттарда жана ачык абада атмосфералык жаан-чачындан корголгон конструкцияларга кошумча ЭКЧ 2.04-02 эске алуу менен бааланат. Газ чөйрөсүндө, конденсацияда, төгүлүүдө же жаан-чачында турган конструкцияларды нымдаштырганда, иштөө чөйрөсү нымдуу же суулуу деп бааланат.
5.2.9 В.3, В.4, В.5-таблицаларында көрсөтүлгөн суюк чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасын массивдүү аз армирленген конструкциялардын бетону үчүн бир деңгээлге төмөндөтүү керек.
5.2.10 Суюк чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы суюктуктун башынын мааниси 0,1 МПа чейин болгон курулмалар үчүн келтирилген. Көбүрөөк басым болгондо, коррозиядан коргоо талаптары изилдөө жыйынтыктарынын негизинде адистештирилген уюмдар тарабынан дайындалат.
5.2.11 Агрессивдүү чөйрөнүн жана механикалык жүктөмдөрдүн (жогорку механикалык чыңалуулар, динамикалык жүктөмдөр, жөө жүрүүчүлөр жана автомобиль жолдоруна сүрүлүүчү таасирлер, нөшөрлүү канализациянын лотокторунун катуу чөкмөлөрү менен сүрүлүшү, көл шарпылдагы таасиринин чөлкөмүндөгү шагыл менен сүрүлүшү, мал чарба жайларынын төшөлмөлөрүнүн сүрүлүшү ж.б.) бир эле убакта таасир этүүсүндө агрессивдүү таасирдин даражасы бир деңгээлге жогорулатылат.
5.3 Коргоо ыкмасын тандоо
5.3.1 Курчап турган чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасына жараша коргоонун төмөнкүдөй түрлөрү же алардын айкалыштары колдонулушу керек:
бир аз агрессивдүү чөйрөдө – биринчилик жана эгерде негиздүү болсо, экинчилик; орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөдө – экинчилик жана атайын менен айкалышта баштапкы.
5.3.2 Бетонду жана темир-бетонду коррозиядан, анын ичинде биологиялык зыяндан коргоо боюнча иш-чаралар долбоорлоо алдындагы жумуштардын жана изилдөөлөрдүн стадиясында, имараттарды жана курулмаларды долбоорлоодо, курууда, реконструкциялоодо жана эксплуатациялоодо жүргүзүлөт.
5.3.3 Долбоор алдындагы иштердин жана изилдөөлөрдүн стадиясында төмөнкү иш-чаралар аткарылат:
- чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн, анын ичинде кыртыштын, суунун, газ түрүндөгү чөйрөнүн биологиялык булганышынын даражасын аныктоо;
- курулуш конструкцияларын эксплуатациялоо чөйрөсүнүн мүмкүн болуучу өзгөрүүсүнүн божомолун түзүү;
- коррозиялык процесстердин өнүгүшүнө таасир этүүчү шарттарды баалоо (чөйрөнүн жана курулуш конструкцияларынын нымдуулугу жана температурасы, нымдаштыруу булактары, курулуш конструкцияларын эксплуатациялоо чөйрөсүндө агрессивдүү заттардын болушу, микроорганизмдер үчүн азыктандыруучу жана энергетикалык субстраттардын болушу).
5.3.4 Долбоорду иштеп чыгуу стадиясында төмөнкү иш-чаралар белгиленет:
- коррозияга туруктуулугу жогору болгон материалдарды (цементтерди, агрегаттарды) жана бетондун коррозияга туруктуулугун жогорулатуучу материалдарды, болот арматурага карата бетондун (цементтердин, кошумчалардын) коргоочу таасирин тандоо, ошондой эле агрегаттарда зыяндуу аралашмалардын болушун чектөө;
- коррозиялуу чөйрөлөр-сульфаттар, хлориддер, коррозиялуу микроорганизмдер үчүн бетондун өткөрүмдүүлүгүн азайтуу боюнча чаралар (бетондун өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүүчү кошумчалар);
- бетондун агрессивдүү чөйрөлөр менен тийүүсүнө жол бербөөчү/тоскоолдук кылуучу коргоочу материалдарды тандоо (суулоо жана жабуу, биоциддик кошумчалар жана беттик тазалоо);
- био туруктуулугу жогору материалдарды тандоо (май шыбактар, шыбактар, биоциддерди камтыган жасалгалоочу материалдар);
- конструкциялардын нымдалышын болтурбоо боюнча чаралар;
- коррозиялык процесстердин жана биодеструкторлордун өнүгүшүнө өбөлгө түзүүчү органикалык жана башка заттар менен конструкциялардын коррозиялуу булгануусун алдын алуу жолдору;
- коррозиялык чөйрөнүн агрессивдүүлүгүн азайтуу боюнча чаралар (мисалы, агынды сууларды тазалоо, агынды сууларда кычкылтектин болушун жогорулатуу, саркынды сууларды кычкылдандыргычтар менен тазалоо, курулмаларды желдетүү, температуралык режимди өзгөртүү аркылуу газ чөйрөсүндө күкүрттүү суутектин концентрациясын азайтуу);
- атайын коргоо чаралары.
5.3.5 Курулуштун жана реконструкциялоонун стадияларында төмөнкү
иш-чаралар каралат жана ишке ашырылат:
- бетон таш бургучтарга дуушар болгондо коррозияга туруктуулугу жогорулаган материалдарды (цементтерди, агрегаттарды), анын ичинде катуу магмалык тектерден алынган агрегаттарды колдонуу;
- тыгыздоочу жана изоляциялоочу коррозияга туруктуу материалдарды колдонуу (сиңиргичтер, өтүүчү материалдар, бетонду инектирлөө ыкмасы менен тыгыздоочу материалдар ж б.);
- натыйжалуу аралаштыруу ыкмаларын, бетон аралашмасын тыгыздоону, курама конструкцияны жылуулук менен иштетүүнүн оптималдуу режимдерин жана монолиттүү конструкциялардын бетонду катуулатуу шарттарын колдонуу;
- курулуш материалынын нымдуулугун азайтуу чаралары (чөйрөнүн нымдуулугун азайтуу, нымдуулуктун конденсациясын, шламдарды жана капиллярдык сорууну жок кылуу);
- био туруктуу жасалгалоочу материалдарды (май шыбактарды, шыбактарды, лак-боёк материалдарын, импрегнацияларды), гидрофобизациялоочу иштетүүнү колдонуу;
- конструкциялардын үстүн биоциддик эритмелер менен тазалоо;
- курулуш мезгилинде конструкцияларды нымдуулуктан жана үшүктөн коргоо;
- бактериялар, козу карын споралары жана гифалары, өсүмдүк тамырлары үчүн бетондун жана гипстин өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүү боюнча чаралар; конструктивдүү чаралар-жаракаларды жоюу, өсүмдүк тамырларынын жана козу карын гифаларынын механикалык таасирине туруктуулукту жогорулатуу;
- жер астындагы курулмаларга (коммуникациялык коллекторлор, агынды сууларды коллекторлор, жер астындагы суу сактагычтар) өсүмдүктөрдүн тамыры менен зыян келтирген учурда – жер астындагы курулмалардын аянтынан чөп өсүмдүктөрүн, бадалдарды жана бак-дарактарды алдын алуу/алып салуу, бетондун бекемдигин жогорулатуу, конструкцияларда жана алардын ортосундагы катмарларда жаракалардын пайда болушун жоюу боюнча чаралар;
- атайын коргоо чаралары-чөйрөнүн агрессивдүүлүгүн азайтуу, электрохимиялык коргоо ж.б.
5.3.6 Эксплуатациялоо стадиясында төмөнкү иш-чаралар каралат:
- конструкциянын материалынын нымдуулугун азайтуу үчүн чаралар (чөйрөнүн нымдуулугун азайтуу, нымдуулуктун конденсациясын, төгүлүшүн жана капиллярдык сорууну болтурбоо):
- коррозияга каршы коргоону калыбына келтирүү;
- нымдуулуктан конструкцияларды коргоо;
- конструкциялардын абалына системалуу байкоо жүргүзүү.
5.3.7 Биологиялык активдүү чөйрөлөрдүн болушун жана мүнөзүн, бетон даярдоо үчүн колдонулуучу материалдарда, ошондой эле экинчи коргоо каражаттарында (шпаклевкаларда, праймерлерде, лак-боёк материалдарында) бактериялардын жана козу карындардын спораларынын болушун адистештирилген уюмдар текшерет.
5.3.8 Коррозиядан коргоо чаралары болжолдонгон кызмат мөөнөтүн жана чыгымдарды эске алуу менен варианттардын техникалык экономикалык салыштыруусунун негизинде тандалышы керек, анын ичинде экинчилик коргоону жаңыртуу, учурдагы жана капиталдык оңдоо жана башка чыгымдар.
5.3.9 Кызмат мөөнөтү мезгил-мезгили менен калыбына келтирүүнү эске алуу менен бетон жана темир-бетон конструкцияларын коррозиядан коргоо имараттын жана курулуштун эксплуатациялоо мөөнөтүнө ылайык келиши керек.
5.4 Материалдарга жана конструкцияларга талаптар
5.4.1 Бетонго жана курулуш конструкцияларына талаптар имаратты же курулманы эксплуатациялоонун долбоордук мөөнөтүн камсыз кылуу зарылдыгына жараша дайындалууга тийиш.
5.4.2 Эксплуатациялоонун ар бир шарттары үчүн бетондун коррозияга туруктуулугун камсыз кылуу боюнча талаптар өзүнө бетонду түзүүчүлөрдүн уруксат берилген түрлөрүн жана маркаларын (класстарын), тартылган абанын же газдын зарыл көлөмүн (суукка туруктуулук боюнча талаптары бар бетон үчүн), суу өткөрбөө боюнча бетондун долбоордук маркасын жана/же хлориддердин же көмүртектин эки кычкылынын диффузиясынын жол берилген максималдуу коэффициентин камтууга тийиш.
Цементтер
5.4.3 Бетон даярдоо үчүн бириктиргич катары колдонулушу керек:
портландцемент, минералдык кошулмалар менен портландцемент, шлакопортландцемент; сульфатка туруктуу цементтер; чополуу цементтер. Сууга болгон муктаждыгы төмөн (куруштуруучу) цементтерди (СТЦ, СТК), чыңалуучу жана кысылбаган цементтерди жана жогоруда аталган цементтердин негизинде даярдалган башка цементтерди колдонууга жол берилет. Мында конструкцияларды, имараттарды жана курулмаларды эксплуатациялоо шарттарында долбоор тарабынан белгиленген бекемдиктин параметрлеринин, анын ичинде бетондун көрсөтүлгөн бириктиргичтердеги коррозияга туруктуулугунун жана тоңууга туруктуулугунун жана бул бетондордогу арматуранын туруктуулугунун камсыздалышын ырастоо керек. Газ жана катуу агрессивдүү чөйрөлөрдө (Б.1, Б.3-таблицалары) портландцементти, минералдык кошулмалары бар портландцементти, шлакопортландцементти колдонуу керек. Сульфаттарды камтыган суюк агрессивдүү чөйрөлөрдө (В.3, В.4, В.5-таблицалар) жана кыртыштарда (В.1-таблица) сульфатка туруктуу цементтерди, шлакопортландцементтерди жана портландцементтерди, анын ичинде нормаланган минералогиялык курамдагы портландцементти, ошондой эле бетондун сульфатка туруктуулугун жогорулатуучу кошулмалары бар портландцементти колдонуу керек. Хлориддердин камтылышы боюнча агрессивдүү чөйрөлөрдө (В.2, В.3, Г.1-таблицалар) суукка туруктуулугу боюнча бетонго талаптарды эске алуу менен портландцементти, минералдык кошулмалары бар портландцементти, шлакопортландцементти же позцоландык портландцементти колдонуу керек. Буулантуучу беттер болгон учурда туздардын суммалык курамы боюнча агрессивдүү суюк чөйрөлөрдө (В.3-таблица) бетонду катуулатуунун температуралык режимине карата талаптар сакталган шартта глиноземдик цементти колдонууга жол берилет. Алдын ала чыңалган арматурасы бар темир-бетон конструкциялар үчүн глинозем цементин колдонууга жол берилбейт. Бетону W6 жогорку класстагы сууга туруктуулук талаптары коюлган бетон жана темир-бетон конструкцияларында компенсацияланган кичирейтүү жана алдын ала чыңалуудагы цементти колдонууга жол берилет. Агрессивдүү шарттарда бетон үчүн цементтин түрлөрү Д.1-таблицада келтирилген.
Толуктагычтар
5.4.4 Майда толуктагыч катары I класстагы кварц куму, ошондой эле көңдөйлүү кум колдонулушу керек. Агрессивдүү чөйрөдө эксплуатациялануучу конструкциялардын бетону үчүн техникалык негиздеме болгон учурда, II класстагы кумду колдонууга жол берилет.
Бетон үчүн ири толуктагыч катары жер астынан чыккан тектерден фракцияланган шагыл, майдаланышы боюнча 800дөн төмөн эмес маркадагы шагыл таштан шагыл таштын жана шагылдын колдонулушу керек. Начар кошундуларды камтыбаган, майдаланышы боюнча 600дөн төмөн эмес марка менен жана сууну сиңирүүсү 2 %дан жогору болбогон чөкмө тектерден жасалган бир тектүү шагылды 4төн төмөн pH суу тектик көрсөткүч менен суюк чөйрөлөрдөгү бетондордогу карбонаттык тектерден башка агрессивдүү таасир этүүнүн ар кандай даражасындагы газ, катуу жана суюк чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу конструкцияларды даярдоо үчүн колдонууга жол берилет. Конструкциялык жеңил бетондор үчүн жасалма жана табигый көңдөйлүү толуктагычтар колдонулушу керек.
5.4.5 Толтургучтарда зыяндуу кошундулардын болушу жана саны толуктагычка тиешелүү документтерде көрсөтүлүшү керек жана бетон, темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо эске алынышы керек. Майда жана ири толуктагычтар сууда эрүүчү хлориддердин жана потенциалдуу реакциялык жөндөмдүү тектердин жана минералдардын камтылышына текшерилиши керек. Шагыл жана шагыл таш 0,10 %дан ашык сууда эрүүчү хлоридди, кум 0,15 %дан ашыгын камтыбашы керек. Бул маанилерден ашып кетсе, болот арматурасы менен бетон үлгүлөрүн сыноо менен болот арматурасынын коррозиясы жок экенине ынануу керек. Коррозия болгон учурда анын алдын алуу боюнча иш-чаралар иштелип чыгышы керек.
5.4.6 Доломитти жана доломиттелген акиташты камтыган толуктагычтарды кеңейтүүдөн (магний карбонатынын цементтин жегичтери жана химиялык кошулмалар менен өз ара аракеттенүү реакциясы) бетондун бузулгандыгы тажрыйбалык жол менен далилденген учурда гана колдонууга жол берилет. Толуктагычтардын курамында жегичтерде эрүүчү кремнеземди камтыган минералдар бар болсо, коррозиядан коргоо чаралары катары төмөнкү иш-чаралар каралышы керек:
цементтин минималдуу чыгымы менен бетондун курамын тандоо; Na2O эсебинде 0,6 %дан ашык эмес жегич камтылган цементтерде бетон даярдоо; Na2O эсебинде бетондо жегичтин камтылышы минералдык кошулмаларсыз портландцемент же ЦЕМ I классындагы портландцемент колдонулган шартта 3 кг/м3 ашпоого тийиш; минералдык кошулмалар менен портландцементтерде, пуццоландык портландцементте жана кесек күлдүк портландцементте бетон даярдоо; бетондун курамында активдүү минералдык кошулмаларды колдонуу; бетондун курамына гидрофобдоочу жана газ чыгаруучу кошулмаларды киргизүү; бетондо суукка каршы кошулмаларды жана натрий, калий туздарын – поташты, натрий нитритин, натрий сульфатын, натрий формиатын жана башкаларды камтыган катуулатуучу тездеткичтердин кошулмаларын колдонууга тыюу салынат; литий тузунун кошулмаларын киргизүү; реакциялык жөндөмдүү тектердин кошундулары менен толуктагычтарды реакциялык жөндөмдүү компоненттерди камтыбаган толуктагыч менен суюлтуу; ЭСЧ 2.04-02 боюнча кургак эксплуатациялоо шарттарын түзүү. Таасын толуктагычты колдонууда көрсөтүлгөн иш-чаралардын натыйжалуулугу сыноолор менен далилденүүгө тийиш. Жогорку бекемдиктеги бетондор үчүн цементтин жегичтери жана кошулмалары менен реакциялык жөндөмдүү эмес толуктагычтар колдонулушу керек.
Кошулмалар
5.4.7 Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу темир-бетон конструкцияларынын бетон туруктуулугун жогорулатуу үчүн кошулмалар, анын ичинде төмөнкүлөр колдонулушу керек:
- агрессивдүү чөйрөлөрдө бетондун өткөрүмдүүлүгүн азайтуу үчүн – жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар, анын ичинде активдүү минералдык кошулмалар жана кеңейтүүчү кошулмалар менен айкалышта;
- суюк агрессивдүү чөйрөлөрдүн капиллярдык соруу шарттарында бетондун туруктуулугун жогорулатуу үчүн – гидрофобдоочу кошулмалар, анын ичинде жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта;
- агрессивдүү сульфат жана хлорид чөйрөлөрүндө бетондун туруктуулугун жогорулатуу үчүн – активдүү минералдык кошулмалар жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар, кеңейтүүчү кошулмалар менен айкалышта;
- бетондун суукка туруктуулугун жогорулатуу үчүн – аба тартуучу жана газ пайда кылуучу, анын ичинде жумшартуучу жана сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта;
- көмүртек диоксидинин (карбонизациянын), ошондой эле хлориддердин таасиринде – болот арматуранын коррозиясынын ингибиторлору, анын ичинде жумшартуучу, сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта;
- биологиялык коррозиялык-активдүү чөйрөлөрдүн – биоциддин таасиринде, анын ичинде жумшартуучу, сууну азайтуучу кошулмалар менен айкалышта.
Бетонду даярдоо үчүн колдонулган химиялык кошулмалардын жалпы саны цементтин массасынын 5 % ашпашы керек. Кошулмалардын көп санында бетондун коррозияга туруктуулугун эксперименталдык ырастоо талап кылынат. Темир-бетон буюмдарын жана конструкцияларды даярдоодо колдонулуучу кошулмалар бетонго жана арматурага коррозиялык таасир тийгизбеши керек. Бетондо хлориддин максималдуу жол берилген камтылышы Г.2-таблицада көрсөтүлгөн маанилерден ашпашы керек. Темир-бетон конструкцияларын даярдоодо бетондун курамына хлориддерди (натрий, кальций хлориддери ж. б.) киргизүүгө жол берилбейт: чыңалган арматура менен; диаметри 5 мм жана андан аз чыңалбаган зым арматурасы менен; нымдуу же суулуу шарттамдын шарттарында эксплуатациялануучу; автоклавдуу иштетүү менен; электр коррозияга дуушар болуучу. Бетондордун жана эритмелердин курамына алдын ала чыңалган конструкциялардын каналдарын инъекциялоо үчүн, ошондой эле курама жана курама-монолиттүү темир-бетон конструкцияларынын жиктерин жана уламаларды чулулоо үчүн хлориддерди киргизүүгө жол берилбейт. Бетондордо агрессивдүү чөйрөлөрдө алдын ала чыңалган конструкциялар үчүн, эгерде К индекси менен арматуралык болот колдонулса, нитраттарды, нитриттерди, тиоцианаттарды (роданиддерди) жана формиаттарды камтыган кошулмаларды колдонууга жол берилет. Электр коррозияга дуушар болгон конструкциялардын бетонуна электролит кошулмаларын колдонууга жол берилбейт.
Суу
5.4.8 Бетон аралашмасын жабуу жана катуулатуучу бетонду нымдоо үчүн бетондун физикалык-механикалык жана коррозиялык касиеттерин начарлатпаган суу колдонулушу керек. Бетондун коррозияга туруктуулугун эксперименттик тастыктоо болгон учурда, агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялоо үчүн арналган конструкциялардын бетондору үчүн регенерацияланган жана айкалышкан (аралаш) сууну колдонууга жол берилет.
Арматура
5.4.9 Арматуралык болоттор коррозиялык зыянга дуушар болуу даражасы боюнча I-III топторго бөлүнөт:
I топ – алдын ала чыңалуусуз ысык жайылган жана термомеханикалык бекемделген конструкциялар үчүн, өзөктөрдө жана түрмөктөрдө жеткирилүүчү коррозиялык жаракаланууга каршы ченемделбеген туруктуулугу менен; муздак деформацияланган, түрмөктөрдө жеткирилген арматура; II топ – ысык жайылган жана термомеханикалык бекемделген өзөктөр түрүндөгү алдын ала чыңалуучу конструкциялардын чыңалуучу арматурасы, анын ичинде коррозиялык жаракаланууга каршы ченемделген туруктуулугу менен, ошондой эле жогорку бекемдиктеги арматуралык зым жана жогорку бекемдиктеги зым аркандары; III топ – композиттик полимердик арматура.
5.4.10 Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу алдын ала чыңалган темир-бетон конструкцияларын арматуралоо үчүн II топтогу болот арматурасы жана III топтун металл эмес арматурасы колдонулушу керек.
5.4.11 Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу алдын ала чыңалуусуз темир-бетон конструкцияларында ысык жайылган арматураны жана А400, А500, А600 класстарындагы термомеханикалык бекемделген арматуралык прокатты, ошондой эле 40 сааттан кем эмес коррозиялык жаракаланууга каршы туруктуулугун сыноого туруштук берген В500 классындагы муздак деформацияланган арматураны колдонууга жол берилет.
Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдө колдонулган алдын ала чыңалган темир-бетон конструкцияларында чыңалуучу арматура катары 100 сааттан кем эмес коррозиялык жаракаланууга каршы туруктуулугун сыноого туруштук берген термомеханикалык бекемделген арматуралык прокатты колдонууга жол берилет. Агрессивдүү чөйрөлөрдө коргоочу коррозияга каршы капталган болот арматурасын коррозияга туруктуулугун эксперименталдык тастыктоо же ченемдик документтердин талаптарына ылайык келген композиттик полимердик арматура болгон учурда колдонууга жол берилет.
5.4.12 Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу жаракаларга туруктуулуктун 3-категориясындагы конструкциялар үчүн диаметри 4 мм кем Вр500 жана В500 класстарындагы арматуралык зымды колдонууга жол берилбейт.
5.4.13 Агрессивдүү чөйрөнүн таасиринде эксплуатациялануучу алдын ала чыңалган темир-бетон конструкциялар үчүн диаметри 2,5 мм кем эмес жана аркандын ички катмарларында 2,0 мм кем эмес зымдан турган арматуралык аркандарды колдонууга жол берилет.
7 зым аркандарын колдонууда конструкциялардын учтары бүтөлүшү керек же чыңалуучу арматуралык элементтер атайын коргоочу жабуусу менен болушу керек. Алдын ала чыңалган арматуранын анкердик түзүлүштөрүн коргоо жана каналдарда алдын ала чыңалган арматураны инъекциялоо менен коргоо каралышы керек.
5.4.14 Конструкциялардын арматура өзөктөрүнүн бетинде алдын ала чыңалуусуз калыңдыгы 150 мкм ашпаган бирдей баскан даттын чел кабыгы болууга жол берилет. Беттик коррозия продуктуларынын катмарынын калыңдыгы 150дөн 300 мкм чейин болгон учурда, аларды механикалык жана/же химиялык усулдар менен, мисалы, датты кайра түзгүчтөр менен алып салуу каралышы керек. Дат катмарынын калыңдыгы 300 мкм ашса, арматура коррозия продуктуларын толугу менен жок кылганга чейин механикалык түрдө тазаланышы керек жана арматуранын таасын түрүнө ченемдик документтин талаптарына механикалык мүнөздөмөлөрдүн ылайык келишине чоюлушуна карата контролдук сыноолорго дуушар болушу керек.
Бетон
5.4.15 Бетонго карата талаптар чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасына жараша В.1–В.5, Г.1–Г.2, Ж.3–Ж.5 таблицаларында келтирилген. Бетондун өткөрүмдүүлүк боюнча көрсөткүчтөрү Е.1-таблицада келтирилген.
5.4.16 Белги өзгөртүүчү температура шарттарында иштеген темир-бетон конструкцияларынын бетонуна карата талаптар Ж.1, Ж.2. К таблицаларында келтирилген. Бир эле мезгилде өзгөрүлмө тоңдуруунун жана эритүүнүн жана агрессивдүү суюк чөйрөлөрдүн (хлориддер, сульфаттар, нитраттар жана башка туздар, анын ичинде буулантуучу беттер болгондо) таасирине дуушар болгон темир-бетон конструкцияларынын бетонуна суукка туруктуулугу боюнча жогорку талаптар коюлушу керек.
5.4.17 Суунун жана белги өзгөртүүчү температуранын таасирине дуушар болгон имараттардын жана курулмалардын конструкцияларынын бетондору, суукка туруктуулугу боюнча F1 200 (F2 100) ашык маркаларды абаны тартуучу же газ чыгаруучу кошулмаларды, ошондой эле алардын негизиндеги комплекстүү кошулмаларды колдонуу менен даярдалышы керек. Темир-бетон конструкцияла-рын жана буюмдарын даярдоо үчүн бетон аралашмасындагы тартылган абанын (газдын) көлөмү момпосуй түрүндөгү бетондордун талаптарына, ченемдик документтерине ылайык келүүгө тийиш.
5.4.18 Бетондун курамын эксплуатациялоо чөйрөсүнүн таасирин эске алуу менен тандоо университеттердин илимий-изилдөө институттарынын, башка илимий-изилдөө уюмдарынын адистештирилген лабораторияларында төмөнкү учурларда аткарылат, эгерде:
долбоор тарабынан имаратты жана курулманы эксплуатациялоонун берилген мөөнөттөрү 50 жылдан олуттуу ашса, ошондой эле МАМСТ 2775 боюнча жоопкерчиликтин жогорку деңгээли менен имарат жана курулуш болсо; эксплуатациялоо чөйрөсү агрессивдүү, бирок агрессивдүүлүктүн мүнөзү так эмес болсо; имаратты же курулманы эксплуатациялоо мезгилинде чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн жогорулашы мүмкүн болсо; бир типтеги конструкцияларды массалык тургузуу пландаштырылса; бетонду даярдоо үчүн жаңы материалдар (цементтер, толуктагычтар, толтургучтар, кошулмалар ж.б.) колдонулса.
5.4.19 Агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасирине дуушар болгон темир-бетон конструкциялары бетондогу жаракаларга туруктуулук талаптарынын категориясын жана жаракаларды ачууга жол берилген чектик кеңдикти эске алуу менен Ж.3-таблица боюнча – газ жана өтө агрессивдүү чөйрөлөр үчүн, Ж.4-таблица боюнча – суюк агрессивдүү чөйрөлөр үчүн эсептелиши керек.
5.4.20 Имараттарды жана курулмаларды реконструкциялоодо бетондун жана арматуранын коррозиялык эскирүүсүн эске алуу менен конструкциялардын текшерүү эсебин жүргүзүү керек.
5.4.21 Газ түрүндөгү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринде коргоочу катмардын калыңдыгына жана бетондун өткөрүмдүүлүгүнө талаптар Ж.3 жана Ж.5 таблицаларына ылайык, суюк чөйрөлөрдүн таасиринде – Ж.4 таблицасына, ал эми суюк хлориддик чөйрөлөрдүн таасиринде – Г. 1 таблицасына ылайык белгилениши керек.
5.4.22 Композиттик полимердик арматура үчүн коргоочу катмардын калыңдыгы арматура менен бетондун биргелешип иштешин камсыз кылуу шарттарынан дайындалат. Монолиттик конструкциялардын коргоочу катмарынын калыңдыгын Г.Л, Ж.3, Ж.4, Ж.5 таблицаларында көрсөтүлгөн маанилерден 5 мм ашык кабыл алынышы керек.
Алдын ала чыңалган жаракага туруктуулуктун 2-категориясындагы темир-бетон конструкциялары үчүн коргоочу катмардын калыңдыгын 10 мм жогорулатууда жаракалардын узак эмес ачылышынын туурасын 0,05 мм көбөйтүүгө жол берилет. Бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы жана көпүрөлөрдүн, түтүктөрдүн, гидротехникалык курулмалардын конструкциялары үчүн жаракаларды ачууга жол берилген кеңдик КЧжЭ 2.05.03, КР КЧ 52:02 боюнча орнотулушу керек. Аэродромдордун конструкциялары үчүн бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы ЭКЧ 3.03-03 талаптарына ылайык белгилениши керек.
5.4.23 Жеңил бетондордон жасалган бетон жана темир-бетон конструкцияларын агрессивдүү чөйрөлөрдө колдонууга алардын өткөрүмдүүлүк көрсөткүчтөрү оор бетондордун тиешелүү мүнөздөмөлөрүнө ылайык келген учурда оор бетондор менен бирдей жол берилет.
5.4.24 Агрессивдүү чөйрөлөрдө көлөмү 14 %дан жогору суу сиңирүүчү көңдөйлүү толуктагычтарда жеңил бетондордон жасалган жүк көтөрүүчү конструкцияларды колдонууга жол берилбейт.
5.4.25 Агрессивдүү газ жана катуу чөйрөлөрү менен имараттар жана курулмалар үчүн жеңил жана ячейкалуу бетондон тосмо конструкциялары
Л.1-таблицага ылайык колдонулушу керек.
5.4.26 Көл жана дарыя сууларынын таасирине дуушар болгон конструкциялардын коррозияга туруктуулугу жана суукка туруктуулугу алгачкы (бетондун сульфатка туруктуулугун жана суукка туруктуулугун жогорулатуучу сульфатка туруктуу цементтерди жана кошулмаларды колдонуу, бетондун өткөрүмдүүлүгүн төмөндөтүү, коргоочу катмардын калыңдыгын көбөйтүү, арматураны коррозияга каршы жабуулар менен коргоо) же экинчи ирет же электрохимиялык коргоо менен камсыздалышы керек.
5.4.27 Майда дандуу бетондон жасалган темир-бетон жука дубалдуу конструкцияларды начар агрессивдүү газ сымал, суюк жана катуу чөйрөлөрдө цинктелген же композиттик полимердик арматура менен арматураланган шартта экинчи ирет коргоосуз колдонууга жол берилет, орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдө жука дубалдуу конструкциялардын бетин экинчи ирет коргоону колдонуу керек.
5.5 Болот калтырма тетиктерди жана бириктирүүчү элементтерди коррозиядан коргоого карата талаптар
5.5.1 Болот калтырма тетиктерди жана бириктирүүчү элементтерди коргоо зарылдыгы, ошондой эле коррозиядан коргоо усулдарын тандоо темир-бетон конструкцияларын эксплуатациялоо процессинде калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер иштеген айлана-чөйрөнүн таасир этүү шарттары менен аныкталат.
5.5.2 Агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринин шарттарында эксплуатациялануучу калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер болоттун коррозияга туруктуу түрлөрүнөн же металл протектордук жабуулар менен корголуп даярдалышы керек.
5.5.3 Конструкциялардын бетондолуучу уламаларында жана жалгашуу түйүндөрүндө коргоочу жабуулары жок кадимки болоттордон жасалган калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер кошулуучу конструкциялардан төмөн эмес суу өткөрбөстүгү боюнча бетондун маркасындагы бетондун коргоочу катмары менен болууга тийиш. Конструкциялардын бетондолуучу уламаларында жана жалгашуу түйүндөрүндөгү жаракалардын ачылышынын туурасы Ж.3 жана Ж.4 таблицаларында көрсөтүлгөндөн ашпоого тийиш.
Бетондоо үчүн формаларга орнотуудан мурун корголбогон калтырма тетиктер чаңдан, даттан жана башка булгоочу заттардан таза болушу керек.
5.5.4 Калтырма жана бириктирүүчү элементтердин бетондолбогон беттерине чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы металл конструкцияларынын элементтерине карата аныкталат.
5.5.5 Бетондолбогон болот калтырма тетиктердин жана курама, монолиттүү темир-бетон конструкцияларынын бириктирүүчү элементтеринин беттеринин коррозиясынан алардын арналышына жана эксплуатациялоо шарттарына жараша коргоону төмөнкүлөр менен жүргүзүү керек:
лак-боёк жабуулары менен (чөйрөнүн таасиринин агрессивдүү эмес жана начар агрессивдүү даражасында кургак жана нормалдуу нымдуулук шарттамы менен жайларда); ысык же муздак цинктөө же газ термикалык жана термодиффузиялык чачуу усулдары менен түшүрүлгөн протектордук металл жабуулары (нымдуу же суулуу шарттам менен жайларда жана ачык абада); айкалышкан жабуулар менен (чөйрөнүн орточо агрессивдүү таасир этүүсүндө металлдаштырылган катмар боюнча лак-боёк менен). Лак-боёк, металл жана айкалышкан жабуу топторун жана тутумдарын тандоо металл конструкциялары үчүн да жүргүзүлүшү мүмкүн. Э с к е р т ү ү л ө р 1 «Муздак цинктөө» – лак-боёк материалдары үчүн колдонулуучу усулдар менен металлдын бетине түшүрүлүүчү цинк толтурулган композициялар менен коррозиядан коргоо: пневматикалык же абасыз чачуу, малуу, чачы, чыгырык менен. 2 Башка заманбап ата мекендик жана чет өлкөлүк лак-боёк материалдарын алардын агрессивдүү таасирлерге туруктуулугун жана «муздак цинктөө» усулу менен капталган сунушталган жабуу менен шайкештигин талаптагыдай негиздөөдө колдонуу мүмкүн. 3 Металлдын чектелген коррозиялык эскиришине жол берүү тиешелүү техникалык-экономикалык негиздемеде кабыл алынышы мүмкүн.
5.5.6 Эгерде конструкцияларды монтаждоо мезгилинде гана зарыл болсо жана мында имаратты (курулманы) эксплуатациялоо мезгилинде алардын бетинде дат пайда болушу эстетикалык талаптарды бузууга алып келбесе, калтырма тетиктерди жана бириктирүүчү элементтерди коррозиядан коргоону жүргүзбөөгө жол берилет.
5.5.7 Бүткүл чөйрө чек боюнча жылчыксыз ширетилген жалпак беттер (барак каптама тибиндеги) менен бири-бирине караган калтырма тетиктердин жана бириктирүүчү элементтердин участокторуна коргоочу жабууларды каптабоого жол берилет.
5.5.8 Жабуулардын калыңдыгынын минималдуу маанилери таасын түрлөрдөгү жабууларга ченемдик документтерге ылайык түшүрүү усулуна жараша дайындалат жана төмөнкүдөй болушу керек:
30 мкм – гальваникалык усул менен; 50 мкм – ысык цинктөө усулу менен; 60 мкм – муздак цинктөө усулу менен; 100 мкм – газ термикалык чачуу усулу менен; 25 мкм – термодиффузиялык чачуу усулу менен.
5.5.9 Калтырма тетиктердин жана бириктирүүчү элементтердин болот элементтеринин калыңдыгынын мааниси (барак, тилке, профиль) 6 мм кем эмес, ал эми арматуралык өзөктөр 12 мм кем эмес кабыл алынышы керек.
5.5.10 Курама темир-бетон дубал панелдери (анын ичинде үч катмарлуу дубал панелдери) сыяктуу сырткы тосмо конструкцияларынын уламалардагы калтырма тетиктер жана бириктирүүчү элементтер коррозиядан корголууга тийиш.
5.5.11 Айлана-чөйрөнүн таасир этүү шарттарына ылайык, имараттардын сырткы дубалынын болот калтырма тетиктери жана бириктирүүчү элементтери беш топко бөлүнөт.
I – сырткы дубал панелдеринин чектеринен тышкары жайгашкан, бетондолбостон ачык асман алдында көрсөтүлгөн имараттын фасаддарынын болот калтырма жана бириктирүүчү элементтери; II – сырткы дубал панелдеринин чектеринен тышкары, ошондой эле үч катмарлуу дубал панелдеринин бетонунун сырткы катмарында жайгашкан имараттардын фасаддарынын бетондолуучу же монолиттелүүчү болот калтырма жана бириктирүүчү элементтери; III – бетондун ички катмарындагы сырткы үч катмарлуу дубал панелдеринин горизонталдык жана вертикалдык уламаларында жайгашкан монолиттелүүчү болот калтырма жана бириктирүүчү элементтер; IV – ошол эле, бирок дубал панелинин калыңдыгы боюнча жайгашкан; V – имараттын ичинде турган, сырткы дубал панелдерине жанаша уланган жана уланбаган конструкциялардын монолиттелүүчү болот калтырма жана бириктирүүчү элементтери. Үч катмарлуу дубал панелдеринин сырткы дубалдары менен имараттардагы чөйрөнүн агрессивдүү таасирин баалоо жана калтырма тетиктердин жана бириктирүүчү элементтердин жайгашкан жери И.1-таблицада келтирилген. Э с к е р т ү ү – Бетондоштуруу деп конструкциялардын беттеринде, монолиттөө деп конструкциялардын жалгашуу түйүнүнүн ичинде жайгашкан тетиктердин элементтерин бетон же эритме менен бүтөө түшүнүлөт.
5.5.12 Беш топтун ар бирине таасир этүүнүн салыштырмалуу бирдей температуралык нымдуулук шарттарында турган калтырма жана бириктирүүчү элементтердин белгилүү бир түрлөрү ылайык келет, алар үчүн коррозиядан коргоо усулдарынын бирдей баадагы варианттары сунушталган (К.1-таблица).
5.5.13 Калтырма жана бириктирүүчү элементтерди бетондоо же аларды
П-IV топторунун конструкцияларынын жалгашуу түйүндөрүндө монолиттөө оор, анын ичинде кошулуучу конструкциялардын бетонунун суу өткөрбөстүгү боюнча бирдей маркадагы суу өткөрбөстүгү боюнча майда дандуу бетон менен, бирок W4төн төмөн эмес, ал эми V топ үчүн – долбоор боюнча жүзөгө ашырылышы керек. Бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы (сырткы бетинен жакынкы болот бөлүгүнүн же бириктирүүчү элементтин бетине чейинки аралык) 20 мм кем эмес болушу керек.
5.5.14 Имараттын цоколдук бөлүгүндө жана техникалык жер кабатта сырткы панелдердин калтырма жана бириктирүүчү элементтерин өз ара жана ички дубалдардын панелдери менен коргоо II топ боюнча аткарылышы керек.
Техникалык жер кабатта бардык калтырма жана бириктирүүчү элементтердин (жартактардын, бурчтардын) калыңдыгы жана анкерлөөчү, бириктирүүчү өзөктөрдүн диаметри эсептик же конструктивдик маанилерге салыштырмалуу 2 мм кем эмес көбөйтүлүшү керек. Имараттын цоколдук бөлүгүндө жана техникалык жер кабатта монолиттөө бетону суу өткөрбөстүгү боюнча W6дан төмөн эмес маркада болушу керек.
5.5.15 Жайлардын ичинде турган тепкич арыштардын конструкцияларын бекитүү үчүн калтырма тетиктердин ачык металл элементтери Ц.7-таблица боюнча II топтогу лак-боёк жабуусу менен (жалпы калыңдыгы 55 мкм кем эмес эки катмар) сырдалууга тийиш.
5.5.16 Ширетилген жик, ошондой эле ага жанаша жайгашкан коргоочу жабуулардын монтаждоодо жана ширетүүдө бузулган участоктору ошол эле же бирдей баадагы жабууларды колдонуу менен корголуп, калыбына келтирилиши керек.
5.6 Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын бетин коррозиядан коргоого талаптар
5.6.1 Конструкциялардын беттерин коргоо чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин түрүнө жана даражасына жараша дайындалышы керек.
5.6.2 Коррозиядан экинчи ирет коргоо каралган конструкцияларга техникалык шарттарда төмөнкүлөргө карата талаптар көрсөтүлүшү керек.
корголуучу бетке; корголуучу конструктивдик элементтин формасына жана жаракаларды ачуунун жол берилген туурасын көрсөтүү менен анын беттик катмарынын катуулугуна; конструкциянын материалы менен мүмкүн болгон өз ара аракеттенүүсүн эске алуу менен коргоочу жабуулардын материалдарына; өзгөрүлмө температуранын шарттарында конструкциялардын материалынын жана коргоочу жабуунун биргелешкен ишине; конструкциялардын абалын кароо жана аларды коргоону калыбына келтирүү мезгилдүүлүгү.
5.6.3 Конструкциялардын бетин коргоону долбоорлоодо төмөнкүлөр каралышы керек:
лак-боёк жабуулары – газ жана катуу чөйрөлөрдүн (аэрозолдордун) таасиринде; лак-боёк калың катмарлуу (мастикалык) жабуулар – суюк чөйрөлөр таасиринде жана бет өтө агрессивдүү чөйрө менен түздөн-түз байланышта болгондо; чапталган жабуулар – суюк чөйрөлөрдүн таасиринде, топурактарда – беттеме жабууларда суу өткөрбөс катмар катары; беттеме жабуулар, анын ичинде полимербетондор – суюк чөйрөнүн таасиринде, топурактарда – чапталган жабуунун механикалык бузулууларынан коргоо катары; химиялык туруктуу материалдар менен сиңирүү (тыгыздоочу) – суюк чөйрөлөрдүн таасиринде, топурактарда; гидрообочолонтуучу кирүүчү аралашмалар менен иштетүү – бетондордун суу өткөрбөстүгүн жана техногендик же башка агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасирине туруктуулугун жогорулатуу үчүн; гидрофобдоо – суу басымы жок суу же атмосфералык жаан-чачындар менен мезгил-мезгили менен нымдаштырганда, лак-боёк жабуулары үчүн жердиктөөчү катмарды төшөө алдында бетти даярдоо катары конденсат пайда болгондо; биоциддик материалдар – кислоталарды бөлүп чыгаруучу бактериялардын жана козу карындардын таасиринде; жука катмарлуу полимерцементтик коргоочу жабуулар – газ чөйрөлөрүнүн таасиринде жана суюк чөйрөлөрдүн мезгил-мезгили менен таасир этүүсүндө, суу жана атмосфералык жаан-чачындар менен мезгил-мезгили менен нымдаштырууда, конденсат пайда болгондо; калың катмарлуу полимерцементтик жабуулар – суюк чөйрөлөрдүн таасиринде.
5.6.4 Жер үстүндөгү жана жер алдындагы темир-бетон конструкцияларынын үстүнкү бетиндеги коррозиядан коргоо коргоочу жабууларды жаңыртуу мүмкүндүгүнүн шарттарына жараша дайындалышы керек. Эксплуатациялоо процессинде ачылышы жана оңдоосу дээрлик жокко чыгарылган жер алдындагы конструкциялар үчүн эксплуатациялоонун бүткүл мезгилинде конструкцияларды коргоону камсыз кылуучу материалдарды колдонуу зарыл.
5.6.5 Коррозияга каршы коргоону колдонуунун алдында бетон жана
темир-бетон конструкцияларынын бетинин абалы бааланат жана ченемделген көрсөткүчтөр белгиленет: ченемделген быдырлуулук классы; беттик катмардын кысууга чеги; жол берилген шакарлуулук; беттик катмардын нымдуулугу; зыяндын жана кемчиликтердин жоктугу; бетине жакын курч бурчтардын жана кырлардын жоктугу; бетинде булгануулардын жоктугу.
5.6.6 Даярдалган бетон бети, коргоочу жабуунун түрүнө жараша, ченемдик документтердин талаптарына ылайык келиши керек.
Кысууга беттик катмардын бекемдиги бетон үчүн 15 МПа кем эмес жана цемент-кум эритмеси үчүн 8 МПа кем эмес болушу керек. Лак-боёк материалдарын органикалык эриткичтерде колдонууда калыңдыгы 20 мм болгон беттик катмардагы бетондун нымдуулугу массасы боюнча 4 %дан көп эмес болушу керек (бетинде пленкалуу ным болбошу керек, бетондун бети кармалап көрүүдө абадай кургак болушу керек). Суунун негизинде материалдарды колдонууда бетондун беттик катмарынын нымдуулугу массасы боюнча 10 %дан жогору болбошу керек (бетинде суунун көрүнүп турган пленкасы болбош керек). Цементтик камдаштыргычта кургак курулуш суу обочолонтуучу кирүүчү капиллярдык аралашмаларды колдонууда бетонду толук нымдуулукка чейин дыкаттап нымдоо талап кылынат.
5.6.7 Коргоочу материалдар таасын материалга ченемдик документтердин талаптарына ылайык, белгиленген тартипте бекитилген рецептуралар жана технологиялык регламенттер боюнча даярдалышы керек. Курулушта колдонулуучу лак-боёк материалдары (сырлар, эмалдар, лактар, жердиктөөлөр, майшыбактар) ченемдик документтердин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.
5.6.8 Жабуу тутумдары коргоочу касиеттерине ылайык төрт топко бөлүнөт. Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттарына жараша жабууларды тандоого талаптар М.1-таблицада келтирилген; жабуулардын коргоочу касиеттери биринчи топтон төртүнчү топко чейин жогорулайт.
Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын бетин коррозияга каршы коргоо үчүн арналган лак-боёк жука катмарлуу жабуу тутумдарынын түрлөрү (калыңдыгы 250 мкм чейин) П.1-таблицада келтирилген. Коргоочу жабуулардын лак-боёк калың катмардагы, айкалышкан, сиңирилүүчү толтургуч тутумдарынын түрлөрү П.2-таблицада келтирилген. Жаракага туруктуу (лак-боёк, мастикалык, полимерцементтик) жабуулар деформациясы жаракалардын ачылышы менен коштолгон конструкциялар үчүн Ж.З жана Ж.4 таблицаларында көрсөтүлгөн чектерде каралышы керек.
5.6.9 Темир-бетон конструкцияларынын бетин коррозияга каршы коргоо үчүн арналган коргоочу жабуулар жана тутумдар эксплуатациялоонун болжолдонгон шарттарына жараша белгилүү бир сапат көрсөткүчтөрүнө ээ болушу керек: бетонго адгезия, суу өткөрбөстүк, диффузиялык өткөрүүчүлүк, суукка туруктуулук, химиялык туруктуулук, био туруктуулук, жаракаларга туруктуулук, буу өткөрүүчүлүк, жасалга жана башка касиеттер.
5.6.10 Бетондогу коргоочу жабуу тутумдарынын сапат көрсөткүчтөрүнүн маанилери таасын коргоо тутуму үчүн ченемдик документтерде, ошондой эле таасын объекттерге долбоордук документтерде белгилениши керек. Бетондун бети менен коргоочу жабуулардын тутумдарынын илинишүүсүнүн бекемдигинин мааниси 1,0 МПа кем эмес болушу керек.
5.6.11 Жер алдындагы конструкциялардын бетин коргоо темир-бетон конструкцияларынын түрүн, алардын массивдүүлүгүн, даярдоо жана куруу технологиясын эске алуу менен эксплуатациялоо шарттарына жараша тандалат.
Имараттардын жана курулмалардын жер алдындагы конструкцияларынын, ошондой эле жер төлө жайларынын (дубалдардын) тосуучу конструкцияларынын, агрессивдүү жер алдындагы суулардын таасирине дуушар болгон төшөлмөлөрдүн сырткы каптал беттери мастикалык, чапталган же беттеме жабуулар менен корголот. Ар кандай типтеги обочолонтууга карата талаптар Н.1-таблицада келтирилген. Бетондон нымдын бууланышына тоскоол болгон, бети толук обочолонбогон нымдуулук жана терс температура таасирине дуушар болгон бетон жана темир-бетон конструкцияларын жабууга жол берилбейт.
5.6.12 Бетон жана темир-бетон пайдубалдарынын жана курулмаларынын таманын коргоо үчүн агрессивдүү чөйрөнүн таасирине туруштук бере турган обочолонтуучу түзүлүш каралышы керек.
Пайдубал конструкциялары үчүн даярдоо материалдары пайдубал чөлкөмүндө топурак чөйрөсүнө коррозиялык туруктуулукка ээ болушу керек.
5.6.13 Агрессивдүү жер алдындагы суу же топурак менен байланышта болгон жер астындагы бетон жана темир-бетон конструкцияларынын каптал беттери жер астындагы суулардын деңгээлинин мүмкүн болгон жогорулашын жана курулманы эксплуатациялоо процессинде алардын агрессивдүүлүгүн эске алуу менен корголушу керек.
Топурактарда сууда ээрүүчү туздар 10 г/кг топурактан жогору болгон учурда, эң ысык айдын орточо айлык температурасы 25 °С жогору болгон аймактар үчүн абанын орточо айлык салыштырмалуу нымдуулугу 40 %дан төмөн болсо, пайдубалдардын бардык беттерине гидрообочолонтуу орнотуу зарыл.
5.6.14 Суюк агрессивдүү чөйрөлөр болгон учурда металл колонналардын жана жабдуулардын алдындагы бетон жана темир-бетон пайдубалдары, ошондой эле төшөлмөгө жанаша жайгашкан башка конструкциялардын үстүнкү беттери химиялык жактан туруктуу материалдар менен таза төшөлмөнүн деңгээлинен 300 мм кем эмес бийиктикте корголушу керек. Орто жана күчтүү даражадагы агрессивдүү таасир этүүчү технологиялык суюктуктардын пайдубалдарына тутумдук түрдө түшүүсү мүмкүн болгон учурда, түпкүчтөрдүн орнотулушу каралышы керек. Темир-бетон конструкцияларынын технологиялык иш-чаралар менен төгүлүүсүн же агрессивдүү суюктуктар менен чачылышын болтурбоо мүмкүн болбогон үстүнкү участокторунда жантаймалар, траптар, жергиликтүү кошумча коргоо каралышы керек.
5.6.15 Төшөлмөлөрдүн бетон жана темир-бетон конструкцияларын коргоо чөйрөнүн материалга агрессивдүү таасиринин даражасын, механикалык жүктөмдөрдү (машиналардын жана жөө жүрүүчүлөрдүн сүрүү таасири, сокку жүктөмдөр) жана жылуулук таасирлерин эске алуу менен атайын долбоор боюнча аткарылышы керек.
Топурактагы төшөлмөлөрдү долбоорлоодо жер алдындагы суулардын болушуна жана алардын деңгээлине карабастан, төшөлмө катмардын алдында гидрообочолонтуу каралышы керек.
5.6.16 Бетонго же темир-бетонго карата агрессивдүү суюктуктарды ташуучу жер алдындагы коммуникациялардын өткөргүч түтүктөрү каналдарда же тоннелдерде жайгашып, тутумдук кароо үчүн жеткиликтүү болушу керек. Жетүүгө кыйын болгон жерлерде, мисалы, канализациялык коллекторлордо темир-бетон конструкцияларынын коррозиялык абалын тутумдук контролдоону (мониторингди) уюштурууда аралыктан контролдоо тутуму колдонулушу керек.
Агрессивдүү суюктуктарды ташуучу агынды лотоктор, чуңкурчалар, коллекторлор имараттардын пайдубалдарынан, түркүктөрдөн, дубалдардан, жабдуулар үчүн пайдубалдардан 1 метрден кем эмес аралыкта болууга тийиш. Көрсөтүлгөн курулуш конструкцияларынын ички беттери текшерүү жана оңдоо үчүн жеткиликтүү болууга тийиш.
5.6.17 Агрессивдүү газ түрүндөгү ички чөйрөсү менен канализациялык курулмалардын темир-бетон конструкциялары бекемдиги боюнча В30дан төмөн эмес, суу өткөрбөстүгү боюнча – W8ден кем эмес класстагы бетондон даярдалышы керек. Агрессивдүү газ түрүндөгү ички чөйрөсү менен участоктордо канализациялык өткөргүч түтүктөрдү, кудуктарды жана камераларды долбоорлоодо химиялык жактан туруктуу цементсиз силикат, полимердик жана башка материалдар менен коргоо каралып, ички полимердик футеровка менен темир-бетон түтүктөр колдонулушу керек.
Канализациялык курулмалардын коргоочу жабууларынын натыйжалуулугу натурдук сыноолор менен ырасталууга тийиш. Газ коррозиясына дуушар болгон металл элементтери дат баспас болоттон жасалып, химиялык туруктуу жабуулар менен корголушу керек же коррозияга туруктуу композиттик металл эмес материалдар менен алмаштырылышы керек.
5.6.18 Жер түркүктөрдү даярдоодо суу өткөрбөстүгү боюнча бетондун маркасы W6дан төмөн болбошу керек. Кагылма жана титиретип чөгөрүүчү темир-бетон жер түркүктөрүнүн беттерин жабуулар менен коргоого жол берилбейт. Жер түркүктөрдү сиңирүү же суу обочолонтуучу кирүүчү аралашмалар менен коргоого алардын жер түркүктөрдүн көтөрүү жөндөмдүүлүгүнө таасири жок экендиги далилденген шартта жол берилет.
5.6.19 Бетти коргоо түзүлүшү кыйын болгон темир-бетон конструкцияларын (бургулоочу шыкама жер түркүктөр, «топурактагы дубал» усулу менен тургузулган конструкциялар ж. б.) алгачкы коргоо үчүн цементтердин, толуктагычтардын атайын түрлөрүн тандап алуу, бетондун курамын тандоо, бетондун туруктуулугун жогорулатуучу кошулмаларды киргизүү ж. б. у. с. зарыл.
5.6.20 Тосуучу темир-бетон конструкцияларынын деформациялык жиктеринде цинктелген, дат баспас же гуммирленген болоттон, полиизобутиленден же башка коррозияга туруктуу материалдардан жасалган компенсаторлор каралышы керек жана аларды тыгыз бекитилген химиялык туруктуу мастикада орнотулушу керек. Деформациялык жиктердин конструкциясы менен алар аркылуу агрессивдүү чөйрөнүн кирүү мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылууга тийиш. Деформациялык жиктерди жылчыксыздоо үчүн ийкемдүү коррозияга туруктуу материалдардан жасалган компенсаторлор, гидро кепилдер, жылчыксыздоочтор, суу обочолонтуучу тасмалар колдонулат.
5.6.21 Эгерде бетон жана темир-бетон конструкцияларын коррозиядан коргоону ушул курулуш эрежелеринде белгиленген талаптардын алкагында камсыз кылуу мүмкүн болбогон учурда, химиялык жактан туруктуу бетондон жасалган конструкцияларды колдонуу керек.
5.7 Темир-бетон конструкцияларын электр коррозиясынан коргоого талаптар
5.7.1 Темир-бетон конструкцияларын электр коррозиясынан коргоо төмөнкү учурларда каралышы керек:
электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарынын жана курулмаларынын темир-бетон конструкциялары үчүн туруктуу электр агынынын орнотмолорунан адашкан электр агындары; туруктуу электр агынындагы электрлештирилген рельстик транспорттун курулмаларынын конструкциялары, өткөргүч түтүктөр, коллекторлор, пайдубалдар жана бөтөн булактардан электр агындарын колдонуу чөлкөмүндө башка узун жер алдындагы конструкциялар болгондо; жердештиргич катары колдонулган темир-бетон конструкцияларынан өзгөрүлмө электр агыны колдонулганда.
5.7.2 Адашкан электр агындары менен коррозия коркунучу
«арматура-бетон» потенциалынын маанилери же арматурадан агып чыккан электр агынынын тыгыздыгынын маанилери боюнча белгилениши керек. Кооптуулук көрсөткүчтөрү 8-таблицада келтирилген.
5.7.3 Жердетүүчү түзүлүштөр катары пайдаланылуучу конструкциялар үчүн өнөр жай жыштыгынын өзгөрүлмө электр агыны менен коррозия коркунучу жер алдындагы конструкциялардын арматурасынын бетинен топуракка узакка агып чыгуучу 10 мА/дм2 ашкан электр агынынын тыгыздыгы менен аныкталат.
5.7.4 Темир-бетон конструкцияларын адашкан электр агындарынын коррозиясынан коргоо ыкмалары төмөнкү топторго бөлүнөт:
I – адашкан электр агынынын булактарында аткарылуучу, агып кетүүчү электр агындарын чектөө; II – темир-бетон конструкцияларында аткарылуучу пассивдүү коргоо; III – эгерде пассивдүү коргоо мүмкүн болбосо же жетишсиз болсо, темир-бетон конструкцияларында аткарылуучу активдүү (электр химиялык) коргоо. Электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарынын жана курулмаларынын темир-бетон конструкцияларын жана рельстик транспорттун туруктуу электр агынында электрлештирилген курулмаларын долбоорлоодо I жана II топтордун электр коррозиясынан коргоо ыкмалары каралышы керек.
5.7.5 Электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарынын жана курулмаларынын темир-бетон конструкцияларын жана рельстик транспорттун туруктуу электр агынында электрлештирилген курулмаларын пассивдүү коргоо төмөнкүлөр менен камсыздалышы керек:
W6 төмөн эмес суу өткөрбөстүгү боюнча марканын бетонун колдонуу менен; сууну азайтуучу таасирдин комплекстүү кошулмаларын жана активдүү минералдык кошулмаларды колдонуунун эсебинен жетишилген жогорку электр каршылыгы бар бетонду колдонуу менен; бетондун электр каршылык көрсөтүүсүн төмөндөтүүчү, анын ичинде болоттун коррозиясын токтотуучу кошулмалары бар бетонду колдонууну болтурбоо менен; бетондун 20 мм кем эмес коргоочу катмарынын калыңдыгы, ал эми тиймелик тармактын таянычтары үчүн – 16 мм кем эмес дайындалышы менен; жаракалардын ачылышынын туурасын чектөө менен: алдын ала чыңалган конструкциялар үчүн – 0,1 мм көп эмес жана кадимки конструкциялар үчүн – 0,2 мм көп эмес.
5.7.6 Бөтөн булактардан электр агынынын талаасында турган конструкциялардын бетонуна бетондун электр каршылыгын төмөндөтүүчү электролит туздарынын кошулмаларын киргизүүгө жол берилбейт.
5.7.7 Электролиз бөлүмдөрүнүн имараттарын жана курулмаларын электр коррозиясынан коргоо үчүн төмөнкүлөр каралышы керек:
темир-бетон калкаларында, электролизерлерди тейлөө үчүн темир-бетон аянтчаларында, жер алдындагы темир-бетон конструкцияларында электр обочолонтуучу жиктерди орнотуу; суу эритмелеринин электролиз бөлүмдөрүндө электр көтөрүүчү жабдууларга (электролизерлер үчүн таянычтар, устундар жана пайдубалдар, шина өткөргүчтөр үчүн таяныч түркүктөрү, электролизерлер менен бириктирилген жабдуу үчүн таяныч устундары жана пайдубалдар) кошулуучу конструкциялар үчүн полимер бетондорду же бетон полимерлерди колдонуу; конструкцияларды эритме менен куюунун алдын алуу боюнча иш-чаралар (коргоочу калканчтарды орнотуу ж. б.); пайдубалдардын беттерин жер алдындагы конструкциялардын коррозиясынан коргоо үчүн сунушталган жабуулар менен коргоо. Суу эритмелеринин электролиз бөлүмдөрүндө топурактын, каналдардын, ноолордун жана башка конструкциялардын деңгээлинде же деңгээлинен төмөн орнотууда электролизерлер үчүн пайдубалдарды болот менен арматуралоого жол берилбейт.
5.7.8 Рельстик транспорт курулмаларынын темир-бетон конструкцияларын электр коррозиясынан коргоо үчүн тиймелик тармактын таянычтарын жердетүү чынжырынын 10 000 Омдон кем эмес электрдик каршылыгын камсыз кылуучу электр обочолонтуучу тетиктерди жана түзүлүштөрдү, көпүрөлөрдүн, эстакадалардын, тоннелдердин жана башкалардын конструкцияларынын элементтерине тиймелик тармакты бекитүүчү тетиктерди орнотуу каралышы керек.
5.7.9 Темир-бетон конструкцияларын жердетүүчү түзүлүштөр катары пайдаланууда конструкциялардын бардык элементтерин, ошондой эле электр технологиялык жабдууларды кошуу үчүн темир-бетон түркүктөрүнө орнотулуучу калтырма тетиктерди металл боюнча үзгүлтүксүз электр чынжырына арматураларды же конструкциялардын бири-бирине тийишкен элементтеринин калтырма тетиктерин ширетүү жолу менен бириктирүү каралышы керек. Мында конструкциялардын иштөөсүнүн эсептик схемасы өзгөрбөшү керек.
5.7.10 Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөнүн таасирине дуушар болгон темир-бетон пайдубалдарын, ошондой эле туруктуу электр агынында иштеген электр орнотмолорун жердетүү үчүн темир-бетон конструкцияларын жердештиргич катары колдонууга жол берилбейт.
5.7.11 Электр коррозияга дуушар болгон конструкцияларда болот арматурасын жогорку электр каршылыгына ээ болгон композиттик полимердик арматурага алмаштырууга жол берилет (базальт-пластик, айнек-пластик ж.б.). Жогорку электр өткөргүчтүккө ээ болгон көмүр пластикалык арматураны мындай шарттарда колдонууга жол берилбейт.
6 Жыгач конструкциялар
6.1 Жыгач конструкцияларына агрессивдүү таасир этүүчү биологиялык агенттер бар, алар жыгачка биологиялык зыян келтирет, ошондой эле химиялык агрессивдүү чөйрөлөр – газ, катуу, суюк, жыгачтын химиялык коррозиясын пайда кылат.
6.2 Биологиялык активдүү чөйрөнүн жыгачка агрессивдүү таасиринин даражасы 1-таблица боюнча кабыл алынышы керек.
Жыгачтан жасалган конструкцияларга химиялык агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринин даражасы: газ – 2-таблицада, катуу – 3-таблицада, суюк органикалык эмес чөйрөлөр – Р. 4-таблицада, суюк органикалык чөйрөлөр – Р. 5-таблицада келтирилген.
6.3 Химиялык орто коррозиялуу жана жогорку коррозиялуу чөйрөлөрдө иштөө үчүн жыгач конструкцияларын долбоорлоодо биологиялык агенттердин таасири эске алынбайт.
6.4 Химиялык, орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөдө колдонууга арналган жыгач конструкциялар туруктуулугу жогорулаган ийне жалбырактуу жыгачтан – карагайдан, карагайдан, пихтадан, карагайдан, кедрден жана башкалардан жасалууга тийиш.
Жыгач конструкциялары үчүн жыгачты бузуучу козу карындар жана курт-кумурскалар жабыркабаган кырдуу жыгачты колдонуу керек; нымдуулугу 20 %дан ашпаган кургатылган жыгачты гана колдонуу керек.
6.5 Жыгач конструкцияларды биологиялык коррозиядан коргоо структуралык чараларды жана биоциддерди колдонуу менен Ш.2-таблица боюнча жүргүзүлөт.
6.6 Конструкциялык чаралар имараттын же курулманын иштөө мөөнөтүнө, ошондой эле жыгачты химиялык коргоо жүргүзүлгөндүгүнө же болбогондугуна карабастан милдеттүү болот. Жыгачтын баштапкы нымдуулугу жогорулап, структурада анын тез кургап кетишине тоскоол болгон учурларда, ошондой эле жыгачтын туруктуу же мезгил-мезгили менен нымдалышын структуралык чаралар менен жоюуга мүмкүн болбогон учурларда, химиялык коргоо чараларын колдонуу керек.
6.7 Конструкциялык чаралар төмөнкүлөрдү караштырууга тийиш:
- жыгач конструкцияларды атмосфералык жаан-чачындардан, жер кыртышындагы жана эриген суулардан (электр берүүчү аба чубалгыларынын таянычтарын кошпогондо), технологиялык аралашмалардан ж.б. түздөн-түз нымдуулуктан сактоо.
- жыгач конструкцияларын капиллярдык жана конденсациялык нымдануудан коргоо.
- кургатуучу температуралык-нымдуулук режимин түзүү менен жыгач конструкцияларды дайыма кургатуу (жайларды табигый жана мажбурлап желдетүү, имараттардын конструкцияларында жана бөлүктөрүндө кургатуучу продукту, аэраторлорду орнотуу).
6.8 Тирөөчү жыгач конструкциялар (фермалар, аркалар, устундар ж. б.) ачык, жакшы желдетилип, мүмкүн болушунча бардык бөлүктөрүндө алардын элементтерин кароо жана коргоо боюнча иштерди жүргүзүү үчүн жеткиликтүү болууга тийиш.
6.9 Химиялык орто коррозиялуу жана жогорку коррозиялуу чөйрөсү бар имараттарда жана курулмаларда жыгач конструкциялары жана алардын элементтери катуу кесилиште жана металл элементтеринин минималдуу саны менен болушу керек.
Мындай имараттарда жана курулмаларда жыгач конструкцияларын колдонуу мүмкүн болушунча чектелиши керек. Орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү химиялык чөйрөсү бар имараттарда химиялык агрессивдүү чаң топтолуп турган жыгач тор элементтеринин көп сандагы аралык түйүндөрүнүн жана ачык горизонталдуу жана жантайыңкы четтеринин болушуна байланыштуу өтүүчү конструкцияларды, атап айтканда фермаларды колдонуудан качуу керек.
6.10 Жыгач конструкцияларынын металл бириктирүүчү бөлүктөрү
9-бөлүм
дүн талаптарына ылайык коррозиядан корголушу керек. Металл тетиктерге агрессивдүүлүктүн даражасын Х.1–Х.5 – таблицалар боюнча, ал эми коррозиядан коргоо ыкмаларын Ц. 6 – таблица боюнча кабыл алуу керек. Бекитүүчү металл элементтери (жабдыктар) – мыктар, бурамалар, болттор, шпилькалар ж. б. цинк менен капталган болушу керек. Химиялык орто коррозиялык жана жогорку коррозиялык чөйрөлөрдүн таасири астында иштетилген жүк көтөрүүчү желимделген жыгач конструкцияларда түйүндүү муундар жана жыгач элементтердин муундары үчүн бири-бирине чапталган жыгач таякчалар колдонулушу керек.
6.11 Ачык абада эксплуатациялануучу тирөөч конструкциялар үзгүлтүксүз массивдүү кесилишке ээ болууга жана шыргыйлардан, тегерек жыгачтан же желимделген жыгачтан жасалууга тийиш. Конструкцияларды даярдоо үчүн жыгачты бузуучу козу карындар жана курт-кумурскалар таасир этпеген жыгачты, пайдалануу шартына ылайык нымдуулукту колдонуу керек.
Ачык курулмаларда конструкциялардын жыгач элементтерин аларга атмосфералык нымдын түздөн-түз тийүүсүнөн сактоочу каражаттарды максималдуу түрдө колдонуу зарыл. Тирөөч конструкциялардын ачык горизонталдуу жана жантайыңкы кырлары атмосфералык жана коррозияга туруктуу материалдан жасалган чатырлар менен, анын ичинде алдын ала консервацияланган биопротектордук курамдар менен жаан-чачындан корголушу керек.
6.12 Жылытылуучу имараттардын жана курулмалардын тосуучу конструкцияларында эксплуатациялоо процессинде ашыкча нымдуулук топтолбошу керек.
Дубал панелдеринде жана каптоочу плиталарда сырткы аба менен байланы-шуучу вентиляциялык каналдар каралышы керек, ал эми жылуулук инженердик эсептерде каралган учурларда буу тосмо катмары колдонулушу керек. Коррозиядан коргоонун түрү С.1 таблицасынын талаптарына ылайык келиши керек.
6.13 Жыгач конструкцияларды биологиялык агенттердин таасиринен пайда болуучу коррозиядан коргоонун химиялык чаралары антисептикти, консервалоону, лак-боёк материалдарын же комплекстүү таасир этүүчү курамдарды түшүрүүнү карайт. Химиялык агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринде конструкцияларды лак-боёк материалдары менен каптоо же үстүртөн сиңдирүү комплекстүү таасир этүүчү курамдар менен каралышы керек.
6.14 Жыгач конструкцияларды коррозиядан коргоо каражаттарынын жана ыкмаларынын тизмеси С.1, Т.1, Р.6-таблицаларда келтирилген.
7 Таш конструкциялар
7.1 Таш конструкцияларына агрессивдүүлүктүн даражасы эритме жана дубал материалы боюнча өзүнчө бааланат жана таш конструкциясы үчүн жалпысынан чөйрө эң агрессивдүү болгон материал катары кабыл алынат.
7.2 Силикат кыштарын, таштарды, ячейкалуу бетон блокторун, көңдөй керамикалык кыштарды жана таштарды, көңдөй бетон блокторун колдонууга жол берилет; ЭКЧ 2.04-02 боюнча нымдуу режимдеги жайлардын сырткы дубалдары үчүн жарым кургак пресстелген керамикалык кыштарды алардын ички беттерине буу тосмолоочу жабындылар түшүрүлгөн шартта колдонууга болот. Көрсөтүлгөн материалдарды ЭКЧ 2.04-02 боюнча нымдуу режимдеги жайлардын дубалдары үчүн, ошондой эле жертөлөлөрдүн, жертөлөлөрдүн, пайдубалдардын сырткы дубалдары үчүн колдонууга жол берилбейт.
Бийиктиги 5 кабаттан ашпаган имараттардын пайдубалдарын жана жертөлөлөрүнүн дубалдарын куруу үчүн, ошондой эле 25 жылга чейинки убактылуу курулмалар жана объекттер үчүн КР КЧ 51-01 талаптарын эске алуу менен бекемдиги 20,0 МПа же андан жогору жана үшүккө туруктуулугу F75 жана андан жогору катуу силикат блокторун пайдаланууга жол берилет:
- горизонталдык жана вертикалдык гидроизоляциянын болушу;
- жер төлөөнүн дубалдарын курууда жылуулук изоляциясын колдонуу;
- кислоталуу жер чөйрөлөрүнүн жана сульфат камтыган дат басуучу топурактардын жоктугу.
Нымдуу эксплуатациялык режимдеги жайлардын сырткы дубалдары үчүн натыйжалуу изоляциясы бар үч катмарлуу кирпичти алардын ички беттерине буу тосмолоочу жабындылар түшүрүлгөн шартта колдонууга жол берилет. Нымдуу режимдеги жайлардын сырткы дубалдары үчүн, ошондой эле жертөлөлөрдүн сырткы дубалдары үчүн мындай таштарды колдонууга жол берилбейт.
7.3 Буулантуучу бети болгон учурда суюк чөйрөнүн жана кыртыштын агрессивдүү таасиринин даражасы, толук кандуу керамикалык кирпичтен жасалган конструкцияга хлориддер, сульфаттар, нитраттар жана башка туздар жана жегич шакарлар бар эритмелердин таасиринде 10дон 15 г/л чейин (г/кг) аз коррозиялуу, 15тен 20 г/л чейин (г/кг) орто коррозиялуу, 20 г/л (г/кг) жогору катуу коррозиялуу катары баалоо керек.
Керамикалык жана силикат кирпич конструкцияларына газ жана катуу чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы У.1 жана У.2-таблицаларга ылайык кабыл алынышы керек.
7.4 Суюк чөйрөнүн цемент таштоочу эритмелерге агрессивдүү таасиринин даражасын В.3, В.4, В.6 таблицаларына ылайык портландцементтеги суу өткөрбөйт W4 маркасындагы бетон сыяктуу кабыл алуу керек; пластмассалоочу компонент катары акиташ кошулган эритмелер үчүн курчап турган чөйрөгө агрессивдүү таасиринин даражасы таблицаларда көрсөтүлгөндөн бир деңгээлге жогору болушу керек.
Коррозиялык чөйрөдө чопо жана күлдү колдонуу менен таш эритмесин колдонууга жол берилбейт. Портландцементтин негизиндеги кыш эритмелерине газ жана катуу чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы Б 1 жана Б 3 таблицалары боюнча кабыл алынышы керек.
7.5 Кладканы мезгил-мезгили менен тоңдурууда кладка эритмесинин суукка туруктуулугу боюнча маркасын Ж.2-таблица боюнча кабыл алуу керек.
7.6 Эритмелер үчүн кум жана суу 5.4 белгиленген талаптарга жооп бериши керек.
7.7 Агрессивдүү чөйрөсү бар жайларда таш таштын тигиштери саймаланышы керек. Коррозиялык чөйрөнүн таасири астында эксплуатацияланган таш жана армокаш конструкцияларынын бети Ф.1-таблицанын талаптарына ылайык лак-боёк материалдары (шыбак же түздөн-түз кыш боюнча) менен коррозиядан корголушу керек. Жер үстүндөгү бөлүктө жайгашкан конструкциялар үчүн керектүү буу өткөрүмдүүлүгүн камсыз кылуучу коргоочу материалдар колдонулушу керек.
7.8 Таш кыноодогу болот бөлүктөр 5.5-талаптарга ылайык коррозиядан корголушу керек.
8 Хризотилцемент конструкциялары
8.1 Хризолиттик асбесттин жана цементтин негизинде жасалган конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасын портландцементтин сууга туруктуулугу W4 маркасындагы бетон сыяктуу
кабыл алуу керек: газ – В.1-таблица боюнча, катуу – В.3-таблица боюнча, суюктук – В.3, В.4, В.6-таблицалар боюнча.
8.2 Коррозиялуу чөйрө менен имараттарды жана курулмаларды желдетүү үчүн колдонулган хризотилцемент кутучаларында кутунун ичиндеги чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн деңгээли имараттын ичине караганда бир деңгээлге жогору болушу керек.
8.3 Хризотилцемент дубал панелдери жерге тийбеши керек. Бул конструкциялар жер астындагы сууларды капиллярдык соруудан хризотилцемент дубал панелдерин коргогон гидроизоляциялык төшөмө менен плинтуста жайгаштырылышы керек.
8.4 Хризотилцемент конструкцияларынын бети М.1, П.1, П.2-таблицаларда келтирилген талаптарга ылайык лак-боёк материалдары менен айлана-чөйрөнүн коррозиялык таасиринен корголушу керек.
8.5 Жыгач, металл, полимердик материалдар пайдаланылган хризотилцемент курамдуу конструкцияларды коргоону колдонулуучу материалдардын ар бирине агрессивдүү чөйрөнүн таасиринин даражасын эске алуу менен кароо керек.
9 Металл конструкциялар
9.1 Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы
9.1.1 Металл конструкцияларына чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы:
Х.1-таблица – газ чөйрөсү үчүн;
Х.2-таблица – катуу чөйрө үчүн;
Х.3-таблица – суюк органикалык эмес чөйрөлөр үчүн;
Х.4-таблица – суюк органикалык чөйрөлөр үчүн;
Х.5-таблица – көмүртек болот структурасындагы жер астындагы суулар жана топурактар үчүн.
9.1.2 Х.1 жана Х.2-таблицалары боюнча жылытылуучу имараттардын ичиндеги конструкциялардын бөлүктөрүнө чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасын аныктоодо жайлардын нымдуулук режимин, ал эми жылытылбаган имараттардын ичиндеги, бастырмалардын алдындагы жана ачык абада турган конструкциялардын бөлүктөрү үчүн – нымдуулук зонасын эске алуу керек. Атмосферанын, анын ичинде имараттардын ичиндеги туздар, чаңдар же аэрозолдор менен булганышы, эгерде алардын орточо жылдык концентрациясы
0,3 мг/(м2 сутка) кем эмес болсо, эске алынууга тийиш.
9.2 Материалдарга жана конструкцияларга карата талаптар
9.2.1 Күчтүү коррозиялуу чөйрөлөрү бар өндүрүштөр үчүн имараттардын болот конструкциялары КР КЧ 53-01 талаптарын эске алуу менен катуу дубалдар менен долбоорлонууга тийиш.
9.2.2 Түтүктөрдүн элементтери же жабык тик бурчтуу профилдеги агрессивдүү чөйрөлөр менен өндүрүш үчүн имараттардын жана курулмалардын болот конструкциялары жылчыксыз тигиштер жана учтарынын ширетилиши менен долбоорлонууга тийиш. Мында ички беттердин коррозиясынан коргоону жүргүзбөөгө жол берилет. Начар коррозиялуу чөйрөдө ачык абада турган конструкциялар үчүн туюк кесилиштин элементтерин колдонууга суу топтолушу мүмкүн болгон участоктордон суу агызууну камсыз кылган шартта жол берилет.
9.2.3 Жалпысынан имараттардын жана курулмалардын конструкциялары, конструкциялардын бириктирүүчү элементтери жана түйүндөрү коргоочу жабууларды кароо жана жаңылоо үчүн жеткиликтүү болууга тийиш. Бул талаптарды камсыз кылуу мүмкүн болбогон учурда, конструкциялар эксплуатациянын бүткүл мезгилинде коррозиядан корголушу керек.
9.2.4 Орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттарда жана курулмаларда эки бурчтан тавр кесилиштери, төрт бурчтан кесилишсиз тик бурчтуу кесилиштери же каналдардан эки бурчтуу кесилиштери жана ийилген профили бар металл конструкцияларды колдонууга жол берилбейт.
9.2.5 Профилдүү барактарды камтыган панелдик тосмо конструкциялары менен бир кабаттуу жылытылган имараттардын колдоочу конструкциялары агрессивдүү эмес жана начар агрессивдүү чөйрөлөр үчүн да долбоорлонушу керек. Орто коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттарда ушундай конструкцияларды а, б позицияларда жана Ц.6 таблицасына ылайык коррозиядан корголгон шартта долбоорлоого жол берилет. Жогорку агрессивдүү чөйрөлөрү бар өндүрүштөр үчүн профилдүү барактарды камтыган панелдер менен имараттарды долбоорлоого жол берилбейт.
9.2.6 Болот конструкцияларын долбоорлоого жол берилбейт:
09Г2 жана 14Г2 маркадагы болот – орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу чөйрөнүн таасириндеги имараттар жана курулмалар үчүн, ошондой эле В газдар тобу боюнча күкүрттүн диоксидин же суутектин сульфидин камтыган начар коррозиялуу чөйрөдөгү имараттар жана курулмалар үчүн (В.2-таблица). 18Г2Афпс маркадагы болоттон – В, С же D газдардын топтору боюнча күкүрт кычкыл газы же суутек сульфиди камтылган орто коррозиялуу жана өтө коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттар жана курулуштар (Б.2-таблица).
9.2.7 Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү суюк чөйрөлөр менен күкүрттүн диоксидин, суутек сульфидин же суутек хлоридин камтыган начар агрессивдүү чөйрөлөрү менен имараттардын жана курулмалардын болот конструкцияларын, ошондой эле орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү суюк чөйрөлөрдүн же топурактардын таасиринде курулмаларды болоттун жана ширетилген бирикмелердин коррозияга ыңтайлуулугуна изилдөөлөр жүргүзүлгөндөн кийин гана жана таасын чөйрөдө чыңалуунун алдында 588 МПа кем эмес агуучулук чеги менен 12ГН2МФАЮ, 12Г2СМФ жана 14ГСМФР маркаларындагы болоттон жана жогорку бекемдиктеги болоттон долбоорлоого жол берилет.
9.2.8 Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын долбоорлоодо суюк чөйрө же pH тартып 4кө чейин жана 11ден жогору топурак, жездин, сымаптын, калайдын, никелдин, коргошундун туздарынын жана башка оор металлдардын эритмелери, катуу щелочь, кальцийленген сода же шакарлуу реакциясы бар, чаң, каш конструкцияларда чаңдын таасирин эске албастан чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы орто коррозиялуу же катуу коррозиялуу туздарга туура келет.
Э с к е р т ү ү – Жогоруда саналган коррозиялык чөйрөлөр, ошондой эле эритмелер жана катууланган бетон алюминий конструкцияларынын бетине мүмкүн болгон учурда, долбоордо аларды конструкциялардын бетинен алып салуу керектиги көрсөтүлүшү керек.
9.2.9 С жана D газдардын тобу боюнча хлор концентрациясында, суутек хлоридинде жана суутек фторидинде орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу эксплуатациялоо чөйрөсү бар имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын алюминийден долбоорлоого жол берилбейт. 1915, 1925, 1915Т, 1925Т, 1935Т маркаларындагы алюминий эритмелерин органикалык эмес суюк чөйрөдөгү конструкциялар үчүн колдонууга болбойт.
9.2.10 Күкүрттүн диоксидин же В тобундагы суутек сульфидин камтыган начар коррозиялуу чөйрөдөгү имараттар жана курулмалар үчүн 09Г2 маркасындагы болот конструкцияларын, ошондой эле орто коррозиялуу жана катуу коррозиялуу чөйрөлөрү бар имараттарды жана курулмаларды долбоорлоого жол берилбейт.
9.2.11 Ачык абада курулмалар үчүн болот аркан конструкцияларынын элементтерин долбоорлоодо Ц.4-таблицага берилген талаптарды эске алуу керек, ал эми агрессивдүү чөйрөлөрү бар имараттардын ичиндеги же коробкалардын ичиндеги болот аркандар үчүн (чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы
Х.1-таблица боюнча бааланат – жылытылбаган имараттар үчүн да) Ц.4-таблицага ылайык (ачык абада орто же катуу коррозиялуу чөйрөлөр үчүн да).
9.2.12 Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялоо үчүн окшош эмес металлдардан жасалган конструкцияларды долбоорлоодо окшош эмес металлдар контакт болгон жерлерде контакттык коррозияны болтурбоо боюнча чараларды кароо зарыл, ал эми ширетилген конструкцияларды долбоорлоодо Ц.5-таблицанын талаптарын эске алуу зарыл.
9.2.13 Коррозиядан коргоосуз колдонулуучу тосмо конструкциялардын барактарынын минималдуу калыңдыгы Х.8-таблицага ылайык тандалышы керек.
9.3 Болот жана алюминий конструкцияларынын беттеринин коррозиядан коргоо талаптары
9.3.1 Алюминийден жана цинктелген болоттон жасалган жүк көтөрүүчү конструкцияларды жана тосмо конструкцияларын коррозиядан коргоо ыкмалары Ц.1, Ц,6, Ц.8 таблицаларында келтирилген. 10ХНДП маркасындагы болоттон жасалган жүк көтөрүүчү конструкцияларды аз агрессивдүү таасир этүү даражасы менен чөйрөлөрдө ачык абада, 10ХСНД жана 15ХСНД маркалардагы болоттон
– А тобунун газдары атмосферада камтылган учурда кургак чөлкөмдө ачык абада коррозиядан коргобоого жол берилет (аз агрессивдүү таасир этүү чөйрөсүнүн даражасы). 10ХНДП (А жана В тобундагы газдары бар чөйрөлөр үчүн) жана 10ХДП (А тобундагы газдары бар чөйрөлөр үчүн гана) маркаларындагы болоттон тосмолоочу конструкцияларды ачык абада аз агрессивдүү чөйрөнүн таасиринин шарттарында коррозиядан коргоосуз колдонууга жол берилет. Агрессивдүү эмес же аз агрессивдүү чөйрөлөрү менен имараттардын ичинде турган, көрсөтүлгөн маркалардагы болоттон жасалган конструкциялардын чөйчөктөрү металлды боеочу жана профилдештирүүчү линияларга же аз агрессивдүү таасир этүү даражасы менен чөйрөлөр үчүн каралган коргоо ыкмалары менен түшүрүлгөн
II жана III топторундагы лак-боёк жабуулары менен коррозиядан корголушу керек. Металлды боео жана профилдөө линияларында түшүрүлгөн II жана III топтордогу лак-боёк жабуулары менен цинктелген көмүртек болоттон жасалган тосмо конструкциялар коррозиялык эмес таасир этүү даражасындагы чөйрөлөр үчүн каралууга жол берилет. Жука такта ийилген профилдерден имараттардын каркастарынын тирөөч металл конструкцияларын жана 1-жана 275-класстардагы ысык цинк менен капталган цинктелген прокаттан даярдалган тосуучу конструкцияларды чөйрөнүн коррозиялык эмес таасир этүү шарттарында гана колдонууга жол берилет. Мындай профилдерден жасалган тирөөч конструкцияларды жана кошумча лак-боёк менен капталган жука тактайдан цинктелген болоттон тосуучу конструкцияларды чөйрөнүн аз коррозиялуу таасиринде колдонууга жол берилет. Цинктелген болоттун коррозиясынан кошумча коргоо үчүн материалдардын класстарын жана коргоочу-декоративдик боёктордун калыңдыгын конкреттүү иштөө шарттарында боёктун иштөө мөөнөтүн эске алуу менен тандоо керек. Жабуунун болжолдонгон кызмат мөөнөтү жабуулары бар реалдуу конструкциялардын фрагменттери болгон жабуулардын үлгүлөрүн тездетилген климаттык сыноолордун натыйжалары боюнча белгилениши керек.
9.3.2 Коррозиялуу чөйрөлөргө дуушар болгон алюминийден жасалган тирөөч конструкцияларды долбоорлоодо (хлор, суутек хлориди же В тобундагы суутек фториди камтыган чөйрөлөрдүн аз коррозиялуу таасиринен тышкары) алюминийден жасалган тосмо конструкциялар үчүн да коррозиядан коргоо боюнча талаптарды сактоо керек. Өзгөчө жагдай катары көрсөтүлгөн чөйрөлөр үчүн бардык маркадагы алюминийден жасалган таяныч конструкциялары электрохимиялык аноддоштуруу жолу менен коррозиядан корголушу керек (катмардын калыӊдыгы
0 t > 15мкм). Сульфаттардын жана хлориддердин жалпы концентрациясы 5 r/л ашкан сууда эксплуатациялануучу конструкциялар электрохимиялык аноддоштуруу (t >15 мкм), андан кийин IV группадагы сууга туруктуу боёк каптоо менен корголууга тийиш. Алюминийден жасалган тосмо жана тирөөч конструкциялар үчүн лак-боёк каптоо катмарынын калыңдыгы 70 мкм кем болбошу керек. Алюминийден жасалган конструкциялардын кирпичтен же бетондон жасалган конструкцияларга кошулушуна чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасына карабастан эритме же бетон толук катып калгандан кийин гана жол берилет. Кошулган жерлер лак-боёк жабуулары менен корголушу керек. Конструкцияларды алюминийден бетондоого жол берилбейт. Алюминийден сырдалган конструкцияларды жыгач конструкцияларга алар креозот менен сиңирилген шартта туташтырууга жол берилет.
9.3.3 Колдоочу болот конструкциялардын бетин прокат масштабынан, даттан, шлак кошулмаларынан коргоочу жабууларды колдонуудан мурун тазалоо даражасы Х.6-таблицада келтирилген талаптарга жооп бериши керек. Техникалык жактан негизделген учурларда темир конструкциялардын бетин шкаладан жана даттан тазалоонун деӊгээли бир деӊгээлге жогорулатылат. Боёк жана лак менен жабуу үчүн тосмо темир конструкциялардын бети тазалоочу I даражага чейин тазаланышы керек.
Алюминий конструкцияларынын бетин сырдоо алдында тазалоо ченемдик документтердин талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек.
9.3.4 Жүк көтөрүүчү темир конструкциялардын конструкцияларында боёк жана лак жабуунун сапаты төмөнкү класстарга ылайык келүүгө тийиш экендиги белгиленүүгө тийиш: IV же V – орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөр үчүн жана иш жерлеринин аймагында жайгашкан бир аз агрессивдүү жана агрессивдүү эмес чөйрөлөрдөгү конструкциялар үчүн; IV баштап VI чейин – бир аз агрессивдүү чөйрөдөгү башка структуралар үчүн жана VII чейин – агрессивдүү эмес чөйрөдө.
Болот жана алюминий конструкцияларын коррозиядан коргоо үчүн боёк топтору колдонулат: I – алкиддик (пентафталдык, глифталдык, алкиддик-стиролдук), ал эми суюк бирок уретандык (уралкиддер), майлуу, майлуу-битумдуу, эпоксиэфирдик, нитроцеллюлоздук; II – фенол-формальдегид, перхлорвинил жана винилхлорид сополимерлеринде, хлор каучук, поливинил бутралдык, акрил, полиэфир силикондук, органосиликаттык; III – перхлорвинил жана винилхлорид сополимерлеринде, хлор каучук, полистирол, кремний органосу, органосиликат, полисилоксан, полиуретан, эпоксид; IV – перхлорвинил жана винилхлорид сополимерлеринде, эпоксиддик, полиуретандык.
9.3.5 Ц.1-таблицада келтирилген лак-боёк каптоосунун калыңдыгынын маанисин 20 %дан ашык эмес жогорулатууга жол берилет. Конструкциялар өндүрүш ишканаларында коррозиядан толук корголушу керек.
Монтаждоодо сүрүлүүчү бирикмелерди же ширетүүнү колдонуу менен ирилештирүүчү кураштырууга дуушар болгон ири габариттүү конструкциялар үчүн даярдоочу ишканада топурак катмарды колдонууну гана караштыруу керек. Коррозиядан толук коргоо, бул учурда, орнотуу аяктагандан кийин, курулуш аянтчасында жүргүзүлөт. Эгерде тапшырыкчы конструкцияларды даярдоочу ишканада коррозиядан толук коргоону талап кылса, бул талап түшүндүрмө катта же долбоордук чиймелерде, ташууда, сактоодо жана монтаждоо түйүндөрүндө бузулган жабууларды кийин калыбына келтирүү зарылдыгын милдеттүү түрдө тактоо менен көрсөтүлүүгө тийиш.
9.3.6 Долбоордук тышкы температурасы минус 40 °С төмөн болгон аймактарда курулган имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын коррозиядан коргоону долбоорлоодо ченемдик документтердин талаптарын эске алуу зарыл. КР КЧжЭ 23-02 ылайык тышкы абанын температурасы эң суук беш күндүк мезгилдин температурасы катары кабыл алынат.
9.3.7 Эритилген ыкмада ысык цинктөө жана термикалык-диффузиялык цинктөө болттуу бириктирүүлөрү бар, кошулган ширетүүлөрү жана бурчтук тигиштери бар болот конструкцияларды, ошондой эле болтторду, шайбаларды жана гайкаларды коррозиядан коргоо үчүн каралышы керек. Коррозиядан коргоонун бул усулдарын контур боюнча туташ ширетилген же ширетилүүчү элементтердин ортосунда 1,5 мм кем эмес кепилденген боштук камсыз кылынган шартта бири-бирин кабаттап ширетилген болот конструкциялар үчүн караштырууга жол берилет.
Конструкциялык байланыштардын монтаждык ширетүүлөрү конструкцияларды орноткондон кийин коргоочу цинкке бай праймерди колдонуу менен цинк же алюминийден же III жана IV группадагы лак-боёк менен капталган термикалык чачуу менен корголушу керек. Жогорку күчтүү болттордогу цинктелген конструкциялык жупташуу учактары сүрүлүү коэффициентин 0,37 кем эмес камсыз кылуу үчүн монтаждан мурун металл ок менен иштетилиши керек. Болот конструкцияларды ысык цинктөөнүн ордуна (катмардын калыңдыгы 60–100 мкм болгондо) майда элементтер үчүн (ченелген узундугу 1 мге чейин) болтторду, гайкаларды жана шайбаларды кошпогондо гальваникалык цинктөөнү же кадмирлөөнү (катмардын калыңдыгы 42 мкм болгондо) кийин хроматтоону кароого жол берилет. Коррозиядан коргоонун бул ыкмасын катмарынын калыңдыгы 21 мкм чейин болгон кадимки бекемдиктеги болттор, гайкалар жана шайбалар үчүн (жиптеги каптаманын калыңдыгы жиптүү байланыштын буралуулугун камсыз кылууга тийиш) III жана IV топтогу лак-боёк жабуулары менен болттордун чыгып турган бөлүктөрүн андан ары кошумча коргоо менен караштырууга болот.
9.3.8 Газотермикалык цинк жана алюминий жабуулары, ошондой эле газотермикалык металл жабуулардан жана лак-боёк жабуулардан турган комбинацияланган жабуулар МАМСТ 27751 боюнча жоопкерчиликтин жогорку деңгээлиндеги имараттардын жана курулмалардын болот конструкцияларын дат басуудан коргоо үчүн Ц.1 жана Ц.6-таблицаларга ылайык агрессивдүү чөйрөлөрдө, ошондой эле конструкцияларды узак мөөнөттүү коррозиядан коргоого карата талаптар жогорулаганда же эксплуатациялоо процессинде коргоочу жабууларды кайра калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгү болбогондо каралышы керек.
Газ-термикалык цинк жана алюминий жабуулары ширетилген, болттуу жана кагылган кошулмалар менен темир конструкцияларды коррозиядан коргоо үчүн каралууга тийиш. Ширетилген монтаждык түйүндөрдү газ-термикалык чачуу ширетүү алдында жүргүзүлбөйт. Конструкцияларды монтаждоодон кийин монтаждык байланыштарды коргоо коргоочу цинкке бай жердиктөөнү колдонуу менен III жана IV группадагы газ-термикалык же боёк-лак каптоо менен камсыз кылынышы керек. 9.3.7-пунктта көрсөтүлгөн конструкцияларды коргоо үчүн эгерде эритмеге батыруу жолу менен цинктөө технологияда каралбаса, термикалык жабуулар менен камсыздоого жол берилет.
9.3.9 Болот конструкциялар үчүн электрохимиялык коргоо камсыз кылынууга тийиш: щелоч эритмелерин кошпогондо, X.3-таблицада келтирилген суюк чөйрөгө жарым-жартылай же толук чөмүлгөн топурактагы конструкциялар; эгерде резервуарларга суу тунуп калса, мунай жана нефть продуктылары үчүн цистерналардын түбүнүн ички беттери. Топурактарда конструкцияларды электрохимиялык коргоону изоляциялык жабуулар менен бирдикте кароо зарыл, ал эми суюк чөйрөлөрдө III жана IV топтогу лак-боёк жабуулары менен бирге кароого жол берилет. Болот конструкцияларын электрохимиялык коргоону долбоорлоо долбоорлоо уюму тарабынан жүзөгө ашырылат.
9.3.10 Кийин лак-боёк жабууларын сыйпоо менен химиялык кычкылдандыруу же үстүн электрохимиялык аноддоо алюминийден жасалган конструкцияларды коррозиядан коргоо үчүн каралууга тийиш. Конструкциялардын коргоочу аноддук же боёк пленкасынын бүтүндүгү ширетүүдө, кагышууда жана монтаждоодо аткарылган башка жумуштарда бузулган жерлер алдын ала тазалоодон кийин лак-боёк менен корголушу керек.
9.3.11 Топуракта жайгашкан конструкциялар үчүн изоляциялык жабуулар каралышы керек. Тегерек жана тик бурчтуу кесилиштин элементтери, анын ичинде аркандардан, тростордон, түтүктөрдөн, полимердик жабышчаак ленталардан же битум-резинадан, битум-полимерден ж.б. негиздеги, арматуралоочу оромосу бар нормалдуу, күчөтүлгөн же өтө күчөтүлгөн жабуулар менен; барак конструкциялары жана профилдик прокаттан конструкциялар-катмарынын калыңдыгы 3 мм кем эмес битум, битум-полимер же битум-резина жабуулары менен корголот. Монтаждык ширетүүлөр ширетилгенден кийин тазаланат. Монтаждалганга чейин куроочу ширетүүчү жерлерди битум жердиктөө менен бир катмарда жердиктөө каралууга жол берилет.
9.3.12 Темир курулуш конструкцияларын электркорозиядан коргоону долбоорлоодо ченемдик документтердин талаптарын жетекчиликке алуу керек.
9.4 Болот түтүндөрдүн, газ түтүндөрүнүн жана желдетүүчү түтүктөрдүн, резервуарлардын коррозиясынан коргоого талаптар
9.4.1 Газ өткөрүүчү челектер үчүн болотту жана алардын ички беттерин коррозиядан коргоо үчүн материалдарды тандоо Ц.2-таблицасы боюнча жүргүзүлүшү керек. Капталбаган болот түтүктөрдүн долбоорлорунда баррелдин ички бетин мезгил-мезгили менен текшерүү үчүн, ал эми «түтүктөгү-түтүк» тибиндеги түтүктөр үчүн-ошондой эле түтүк аралык мейкиндикти текшерүү үчүн түзүлүштөр каралышы керек. Болот каркаска илинген айрым элементтерден жасалган түтүктөрдүн сөңгөктөрүн долбоорлоодо каркас конструкцияларын коррозиядан коргоо ыкмалары Ц.1 жана Ц.6-таблицаларга ылайык колдонулушу керек, ал эми чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы С тобундагы газдар үчүн Х.1-таблица боюнча аныкталат.
9.4.2 Сырткы абанын начар коррозиялуу чөйрөсүндө нымдуулуктун кургак жана нормалдуу зоналарында куруу үчүн арналган 10 ХНДП маркасындагы болоттон жасалган тирөөч каркастардын конструкцияларын коррозиядан коргоосуз колдонууга жол берилет. Газ чыгаруучу түтүктүн сөӊгөгүнүн үстү
Ц.2-таблицага ылайык коррозияга туруктуу болоттон жасалышы керек.
9.4.3 Мунай жана мунай продуктулары үчүн резервуарлардын болот конструкцияларынын ички беттерине чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы Х.7-таблица боюнча кабыл алынышы керек.
9.4.4 Муздак суу, мунай жана мунай продуктулары үчүн, көмүртектүү жана аз легирленген болоттон же алюминийден жасалган резервуарлардын конструкцияларынын жер үстүндөгү, жер астындагы жана ички беттерин коррозиядан коргоо ыкмалары Ц. 1 жана Ц6-таблицаларга, анын ичинде мунай жана мунай продуктулары үчүн резервуарлардын конструкцияларынын ички беттерине ылайык каралышы керек.
9.4.5 Ысык суу үчүн резервуарлардын ички беттерин (суу алдындагы бөлүгүндө) коргоо электрохимиялык коргоо, сууну деаэрациялоо жана суунун бетине герметиктин пленкасын колдонуу менен резервуарларда аны кайрадан кычкылтек менен каныктырууну алдын алуу менен ишке ашырылууга тийиш. Резервуарлардын суу алдындагы бөлүктөрүнө ысык сууга туруктуу лак-боёк жабууларын жазууга жол берилет.
9.4.6 Суюк минералдык жер семирткичтерди, кычкылдыктарды жана щелочторду, көмүртек болотту сактоо үчүн идиштердин ички беттерин коргоону долбоорлоодо металл эмес химиялык туруктуу материалдар менен каптоону же минералдык жер семирткичтерди жана кычкылдыктарды сактоо үчүн резервуарларды электрохимиялык коргоону кароо керек. Мында конструкциялар каптоочу материалдарга температуралык таасирлерден деформацияларды эске алуу менен эсептелиши керек. Мындай резервуарлардын тигиштерин ширетүү бириктирилип иштелип чыгышы керек. Футерлөө менен коррозиядан корголгон резервуарлардын конструкциялары технологиялык жабдуулардан динамикалык жүктөрдү өткөрбөшү керек. Мындай резервуарлардын ичиндеги ысык суу же аба түтүктөрү футерлөө бетинен 50 мм кем эмес аралыкта, ал эми тез жүрүүчү аралаштыруучу түзүлүштөрдүн бычак-аралаштыргычтарына чейин (айлануу ылдамдыгы 300 об/мин жогору) – футерлөөдөн 300 мм кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.
9.4.7 Коррозиядан коргоо үчүн 9.4.6 көрсөтүлгөн болот суюк резервуарлардын ички беттерин каптоочу материалдар Ц.3 жана Ц.9-таблицалары боюнча кабыл алынышы керек.
10 Коопсуздук жана айлана-чөйрөнү коргоо талаптары
10.1 Адамдар болууга, жаныбарларды жана канаттууларды кармоого арналган жайларда жана башка жерлерде, азык-түлүк жана дары-дармек кампаларында жана сактоочу жайларда, ичүүчү суу үчүн резервуарларда, ошондой эле өндүрүш шарттары боюнча зыяндуу заттарды колдонууга жол берилбеген ишканаларда коргоочу жабуулар үчүн пайдаланылуучу материалдар адамдар, жаныбарлар жана канаттуулар үчүн коопсуз болушу керек.
10.2 Курулуш материалдары адамдын ден соолугуна терс таасирин тийгизбеши керек, б.а. зыяндуу заттарды, мисалы, аммиак, суутек сульфиди ж.б., ошондой эле козу карындардын жана бактериялардын спораларын айлана-чөйрөгө чыгарбашы керек.
10.3 Имараттардын жана курулмалардын курулуш конструкцияларынын беттерин коргоо боюнча иштерди жүргүзүүдө ченемдик документтерде каралган коопсуздук техникасынын жана өрт коопсуздугунун эрежелерин сактоо зарыл.
10.4 Курулушта лак-боёк материалдарын колдонууга байланышкан бардык иштер коопсуздуктун жалпы талаптарына ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.
10.5 Коррозияга каршы коргоо участокторун, кампаларды, эмульсияларды, суу эритмелерин, суспензияларды даярдоо түйүндөрүн долбоорлоодо санитардык, жарылуу, жарылуу-өрт жана өрт коопсуздугу бөлүгүндө колдонуудагы ченемдердин талаптары сакталууга тийиш.
10.6 Коррозияга каршы жабуулар тышкы чөйрөгө белгиленген тартипте бекитилген эӊ жол берилген концентрациядан (ЭЖК) ашкан өлчөмдө зыяндуу химиялык заттарды бөлбөшү керек.
10.7 Коррозияга каршы коргоочу материалдарды, алардын эритмелерин, эмульсияларын, ошондой эле технологиялык жабдууларды жана түтүктөрдү жуугандан пайда болгон калдыктарды санитардык-тиричилик көлмөлөрүнө жана канализацияга төгүүгө же төгүүгө тыюу салынат. Жогоруда аталган материалдарды же калдыктарды агызууну же төгүүнү жокко чыгаруу мүмкүн болбогон учурда агындыларды алдын ала тазалоону кароо зарыл.
11 Өрт коопсуздугу
11.1 Курулуш конструкцияларынын беттерин коррозиядан коргоо отко туруктуулук жана өрт коркунуч чектери боюнча талаптарды эске алуу менен жүзөгө ашырылууга тийиш. Коррозияга каршы материалдарды тандоо алардын өрт-техникалык мүнөздөмөлөрүн (өрт коркунучун) жана алардын оттон коргоочу материалдар менен шайкештигин эске алуу менен ишке ашырылууга тийиш.
11.2 Курулуш конструкцияларын отко туруктуулугу жана өрт коркунучу боюнча классификациялоонун тартиби ченемдик документтерге ылайык белгиленет.
11.3 Алгачкы коргоодогу курулуш конструкцияларынын отко туруктуулук чектери жана өрт коркунучунун класстары КР КЧ 21-01 боюнча имараттар менен курулмалардын талап кылынган отко туруктуулук даражасына жана конструкциялык өрт коркунуч классына ылайык келүүгө тийиш.
11.4 Экинчилик коргоочу коррозияга каршы материалдардын өрт коркунучунун талап кылынган класстары өрт коопсуздугу боюнча ченемдик документтер жана ченемдик укуктук актылар менен аныкталат.
11.5 Коррозияга каршы жана оттон коргоочу курамдарды биргелешип колдонуу алардын шайкештигин жана адгезиясын эске алуу менен жүргүзүлүшү керек. Коррозияга каршы кошулмаларга караганда өрткө каршы кошулмаларды колдонуу мүмкүнчүлүгү өрткө каршы сыноолор менен ырасталышы керек. Конструкцияларга колдонулуучу оттон коргоо каражаттары конструкцияларды дат басууга алып келбеши керек.
11.6 Пайдаланылып жаткан конструкциянын коррозияга каршы жабууларын алмаштыруунун натыйжасында оттон коргоочу каптоо бузулган учурда талап кылынган отко туруктуулук чектерин жана (же) функциялык өрт коркунучунун класстарын камсыз кылуу үчүн оттон коргоочу каптаманы калыбына келтирүү боюнча иш-чараларды кароо зарыл.
11.7 Конструкциялык оттон коргоону пайдаланууда чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин түрүн жана даражасын эске алуу менен конструкцияларды коррозиялык коргоону камсыз кылуу боюнча кошумча иш-чараларды кароо зарыл
11.8 Чачылуучу оттон коргоочу курамдар жана жука катмарлуу оттон коргоочу жабуулар агрессивдүү чөйрөнүн шарттарына туруктуу болууга тийиш же атайын (оттон кооптуу эмес) жабуулар менен корголушу керек. Жалындын бетин коргоо менен өрткө каршы агенттерди колдонууда, өрткө каршы көрсөткүчтөр беттик катмарды эске алуу менен аныкталышы керек. Өрттөн коргоо каражаттары иштелип чыккан өрттөн коргоо долбооруна ылайык колдонулушу керек. Долбоор оттон коргоо каражаттарынын оттон коргоо натыйжалуулугу, бекемдиги, отко туруктуулук чектерин камсыз кылуу боюнча жылуулук техникалык эсептөөлөрдүн натыйжалары жөнүндө маалыматтарды, ошондой эле оттон коргоону колдонуу жана пайдалануу шарттары жөнүндө маалыматтарды камтууга тийиш.
11.9 Оттон коргоо каражаттары менен корголгон конструкциялардын оттон коргоо сапатын аныктоо үчүн иштетилбеген жерлерди, жаракаларды, катмарларды, түстүн өзгөрүшүн, бөтөн тактарды, бөтөн кошулмаларды жана башка зыяндарды аныктоо үчүн жалындан коргоочу жабууларды визуалдык текшерүү, ошондой эле катмарлардын калыңдыгын өлчөө жүргүзүлөт. Корголуучу бетке колдонулган отко чыдамдуу каптоо катмарынын сырткы көрүнүшү жана калыңдыгы конкреттүү каптоо ченемдик документтеринин талаптарына жооп бериши керек.
А тиркемеси
Эксплуатациялоо чөйрөсүнүн классификациясы
А.1-т а б л и ц а – Эксплуатациялоо чөйрөсү
| Индекс | Эксплуатациялоо чөйрөсү | Конструкциялардын мисалы |
| 1 Агрессиянынбелгилерижок чөйрө | ||
| ХО | Арматурасыз жана калтырма тетиктерсиз бетонүчүн: тоңдуруу-эритүү, сүрүлүш жана химиялык агрессиядан башка чөйрөлөр. Темир бетонүчүн: кургак | Жайдын ичиндеги кургакиштөө режимименен конструкциялар |
| 2 Карбонизациядануламарматуранын коррозиясы | ||
| ХС 1 | Кургакжана дайыма нымдуучөйрө | Ашканаларды, жуунуучу бөлмөлөрдү, кир жуучу жайларды кошпогондо, турак жай имараттарындагы жайлардын конструкциялары Бетон дайыма суунун астында болот |
| ХС 2 | Нымдуужана кыска убакытка кургак | Суу менен узакка жуулган бетондун бети. Пайдубалдар |
| ХС 3 | Орточонымдуучөйрө (нымдуужайлар, нымдууклимат) | Жаан-чачын менен нымдаштырбастан, сырткы аба тез-тез же туруктуу таасир эткен конструкциялар.Чатырдынастындагы конструкциялар. Жогорку нымдуулуктагы жайдын ичиндеги конструкциялар(коомдук ашканалар, ванна бөлмөлөрү, кир жуучу жайлар, жабык бассейндер, мал сарайлар) |
| ХС 4 | Өзгөрүлмө нымдуулукжана кургатуу | Жамгыргадуушарболгон тышкы конструкциялар |
| 3 Хлориддердинтаасириненулам коррозия | ||
| Болот арматураны же калтырма тетиктерди камтыганбетонхлориддерге, анын ичинде муздан тазалоочу катары колдонулган туздарга дуушарболгонучурда, коррозиялыкчөйрөтөмөнкүкөрсөткүчтөрбоюнчаклассификацияланат |
А.1-таблицанын уландысы
| Индекс | Эксплуатациялоо чөйрөсү | Конструкциялардын мисалы |
| XD 1 | Орточонымдуулукчөйрөсү | Хлорид туздарынын аэрозолунадуушарболгон конструкциялар |
| XD 2 | Нымдуужана сейреккургакэксплуатациялоо режими | Сууда сүзүүбассейндери. Хлориддердикамтыганөнөржай саркындысууларынадуушарболгон конструкциялар |
| XD 3 | Алмаштырылган нымдоо жана кургатуу | Муздан арылтуу эритмелери менен чачууга тийиш болгон көпүрө конструкциялары. Жол беттери. Унаа токтотуучу жайлардын жабылышы |
| 4 Тоңдуруу жана эрүү, муздан тазалоочу туздар менен же тузсуз алмашып турган бетондун бузулушу | ||
| Суу каныккан, өзгөрүлмө тоңуу жана эрүү бетонунатаасирэткенде, агрессивдүү чөйрөтөмөнкүбелгилербоюнчаклассификацияланат: | ||
| ХF1 | Муз тоӊууга каршы суунун орточо каныккандыгы | Жамгыр жана үшүккө дуушар болгон имараттардын жана курулмалардын вертикалдуу беттери |
| ХF 2 | Муз тоӊууга менен сууну орточо каныктыруу | Муз тоӊууга жана тондурууга каршы эритмени чачууга дуушар болгон имараттардын жана курулмалардын вертикалдуу бети |
| ХF 3 | Муз тоӊууга каршы күчтүүсууга каныктыруу | Жамгыр жана үшүктүн таасириндеги курумалар |
| ХF 4 | Муз тоӊууга каршы туздардынэритмелерининкүчтүүканыккандыгы | Тайгалакка каршы реагенттер менен тазаланган жол жабуулары. Көпүрөлөрдүн горизонталдуубеттери |
| 5 Химиялык жана биологиялык агрессия | ||
| ХA1 | Анча-мынчаагрессивдүүагенттер – Б.3, Б.4, В.1, В.7, Г.2-таблицалар боюнча чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн начардаражасы | Суу астындагы конструкциялар |
| ХA 2 | Орточо агрессивдүүагенттер – Б.3, Б.4, В.1, В.7, Г.2-таблицалар боюнча чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн орточо даражасы | Көл жана дарыя суусу менен байланышта болгон конструкциялар Агрессивдүү топурактагы конструкциялар |
| ХА 3 | Агрессивдүүагенттердинжогоркумазмуну Б.3, Б.4, В.1 -В.7, Г.2-таблицаларбоюнча чөйрөнүнагрессивдүүлүгүнүнкүчтүүдаражасы | Химиялык агрессивдүүагындыларыбар өнөржай суутазалоочу курулмалар. Мал чарбасындагы тоюттар. Газ тазалоо системалары менен суу менен муздатуу. Минералдыкжер семирткичтеркампалары |
А.1-таблицанын аягы
| Индекс | Эксплуатациялоо чөйрөсү | Конструкциялардын мисалы |
| 6 Кремнезем толтургуч менен щелочтун реакциясынын кесепетинен бетондун коррозиясы | ||
| Нымдуулугуна жараша чөйрө төмөнкүлөр боюнча классификацияланат | ||
| WO | Бетон кургак чөйрөдө жайгашкан | Кургак бөлмөлөрдүн ичиндеги конструкциялар. Жаан-чачындан, жерүстүндөгү сууларданжанажерастындагы нымдантышкарысырткы абадагы конструкциялар |
| WF | Бетон тез-тезден же узак убакытка нымдашат | Жаан-чачындын, жер үстүндөгү суулардын жана жер астындагы нымдын таасиринен корголбогон тышкы конструкциялар.Нымдуубөлмөлөрдөгү конструкциялар, мисалы, бассейндер, кир жуучу жайлар жана салыштырмалуу нымдуулугу негизинен 80 % дан ашкан башка бөлмөлөр. Конденсаттын таасирине көп дуушар болгон конструкциялар, мисалы, түтүктөр,жылуулук алмаштыргыч станциялар, фильтркамералары, мал чарбалары.Нымдуулуктун жеткиликтүүлүгүнө карабастан, минималдуу өлчөмү 0,8 ден ашкан массивдүү конструкциялар |
| WA | WFчөйрөнүн таасиринен тышкарысырттан келген щелочторкөп же узак убакытка таасир эткен бетон | Көл жана дарыя сууларына дуушар болгон конструкциялар.Кошумча динамикалыктаасирижок тайгакка каршы туздартаасирэткенконструкциялар(мисалы, чачуу зонасы).Щелочтуутуздаргадуушарболгон өнөржайжана айыл чарба имараттарынынконструкциялары (мисалы, шламотоптомолор) |
| WS | Түздөн-түз щелочтук таасири менен жогорку динамикалык жүктөмдүү бетон | Тайгакка каршы туздарга жана кошумча жогорку динамикалык жүктөмдөргө дуушар болгон конструкциялар (мисалы, жол беттеринин бетондору) |
| Э с к е р т ү ү –Хлориддин курамы ар кандай болгон көл жана дарыя суулары үчүн бетонго талаптар 1-таблицада келтирилген. Агрессивдүү таасир төмөнкү учурларда дагы изилдениши керек: - Б.2, Б.4, В.3-таблицаларда белгиленбеген химиялык агенттердин аракеттери; - «Суудагы химиялык заттарды (В.3 жана В.4 таблицаларда көрсөтүлгөн) камтыган суу агымында 1 м/с ашык жогорку ылдамдыкта», В.5-таблицаларда келтирилген химиясы. |
Б тиркемеси
Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн классификациясы
Б.1-т а б л и ц а – Агрессивдүү газ чөйрөлөрүнүн классификациясы
| Жайдын нымдуулук режими1) Нымдуулук зонасы3) | Газ тобу | Төмөнкүлөрдөн жасалган конструкцияларга газ чөйрөсүнүн2) агрессивдүүлүк таасиринин даражасы | |
| Бетон | Темир-бетон | ||
| Кургак ———— Кургак | A B C D | Агрессивдүү эмес Ошол эле » » | Агрессивдүү эмес Ошол эле Начар агрессивдүү Орто агрессивдүү |
| Нормалдуу ——————— Нормалдуу | A B C D | Агрессивдүү эмес Ошол эле » Начар агрессивдүү | Агрессивдүү эмес Начар агрессивдүү Орто агрессивдүү Өтө агрессивдүү |
| Нымдуу же суулуу4) ————————— Нымдуу | A B5) C5) D5) | Агрессивдүү эмес Ошол эле Начар агрессивдүү Орто агрессивдүү | Начар агрессивдүү Орто агрессивдүү Өтө агрессивдүү Ошол эле |
| 1) 1-таблица жана ЭКЧ 2.04-02 боюнча аныкталат. 2) Газ чөйрөсүндө бир нече агрессивдүү газдар бар болсо, чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы эң агрессивдүү газ менен аныкталат. 3) В тиркемеси жана ЭКЧ 2.04-02 боюнча аныкталат. 4) Беттеринде конденсаттын пайда болушуна жол берилген жылытылган имараттардын конструкциялары үчүн чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы жайлардын нымдуу же суулуу режимдеги конструкциялары үчүн да белгиленет. 5) Газ чөйрөсүндө суутек сульфиди болгондо, бетонго чөйрөнүн коррозия даражасы күчтүү деп кабыл алынат. Э с к е р т ү ү – Агрессия даражасы W4 сууөткөрбөөчү маркадагы бетон үчүнкөрсөтүлгөн. |
Б.2-т а б л и ц а – Агрессивдүү газдардын түрлөрү жана концетрациясы боюнча
топтору
| Аталышы | Төмөнкү топтогу газдар үчүн концентрация, мг/м3 | |||
| А | В | С | D | |
| Көмүркычкыл газы | 2000 чейин | 2000 жогору | - | - |
| Аммиак | 0,2 чейин | 0,2 жогору 20 чейин | 20 жогору | - |
| Күкүрткычкыл газы | 0,5 чейин | 0,5 жогору 10 чейин | 10 жогору 200 чейин | 200 жогору 1000 чейин |
| Суутекфториди | 0,05 чейин | 0,05 жогору 5 чейин | 5 жогору 10 чейин | 10 жогору 100 чейин |
| Суутексульфиди | 0,01 чейин | 0,01 жогору 5 чейин | 5 жогору 100 чейин | 100 жогору |
| Азотоксиддери 1) | 0,1 чейин | 0,1 жогору 5 чейин | 5 жогору 25 чейин | 5 жогору 100 чейин |
| Хлор | 0,1 чейин | 0,1 жогору 1 чейин | 1 жогору 5 чейин | 5 жогору 10 чейин |
| Суутек хлориди | 0,05 чейин | 0,05 жогору 5 чейин | 5 жогору 10 чейин | 10 жогору 100 чейин |
| 1)Сууда эрип, кислоталардын эритмелерин пайда кылат. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Таза абада көмүр кычкыл газынын көлөмү болжол менен 600 мг/м3 түзөт. 2 Газдардын ушул таблицанын D графасында көрсөтүлгөн чектен ашкан концентрациясында курулуш конструкциялары үчүн материалды колдонуу мүмкүндүгүн эксперименттик изилдөөлөрдүн жыйынтыктарынын негизинде аныктоо керек. Эгерде чөйрөдө бир нече газ болсо, анда агрессивдүү ( А баштап D чейин) топ кабыл алынат. |
Б.3-т а б л и ц а – Агрессивдүү катуу чөйрөнү классификациясы
| Бөлмөнүннымдуулукрежими 1) Нымдуулук зонасы 4) | Катуу чөйрөлөрдүн сууда эригичтиги 2), 3) жана алардын гигроскопиялуулугу | Катуу чөйрөнүн конструкциягаагрессивдүүтаасиринин даражасы | |
| бетон | темир-бетон | ||
| Кургак ———— Кургак | Жакшыэрүүчүкичинекей гигроскопиялык | Агрессивдүү эмес | Начар агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчүгигроскопиялык | Начар агрессивдүү Ошол эле » » | Орто агрессивдүү | |
| Нормалдуу —————— Нормалдуу | Жакшыэрүүчүкичинекей гигроскопиялык | Начар агрессивдүү | |
| Жакшы эрүүчүгигроскопиялык | Орто агрессивдүү 5) | ||
| Нымдуу же суулуу ————————— Нымдуу | Жакшы эрүүчү кичинекей гигроскопиялык | Орто агрессивдүү 6) | |
| Жакшы эрүүчүгигроскопиялык | Орто агрессивдүү 5) | Орто агрессивдүү6) | |
| 1) 1, 2-таблица жана ЭКЧ 2.04-02 боюнча аныкталат. 2)Эң кеңири таралган эрүүчүзаттардынтизмесижанаалардын мүнөздөмөлөрү Б.4-таблицада белгиленген. 3)Азэрүүчү заттардынболушу чөйрөнүнагрессивдүүлүгүнөтаасирэтпейт. 4) В ЭКЧ 2.04-02 – тиркемеси боюнча аныкталат. 5)Агрессиянындеңгээлин В.3–В.5, Г.1, Г.2-таблицалар боюнча таблицалардантактоокерек. 6)Хлориддердикамтыгантуздарөтө коррозиялуучөйрөкатары классификацияланышыкерек. Э с к ер т ү ү л ө р 1 Нымдуу жана суулуу режимдеги жайларда жакшы эрүүчү гигроскопиялык чөйрөгө дуушар болгондо жана терс температуранын мезгил-мезгили менен таасир этүүсүндө бетондун аяздуу деструкциясын Ж.1-таблица боюнча эске алуу керек. 2 Агрессия даражасы W4 суу өткөрбөөчү маркадагы бетон үчүн көрсөтүлгөн. |
Б.4-т а б л и ц а – Катуу чөйрөнүн мүнөздөмөсү (туздар, оксиддер, гидроксиддер,
органикалык бирикмелер, аэрозолдор жана чаңдар)
| Катуу медианын сууда эригичтиги жана алардын гигроскопиялуулугу | Көбүнчө туздар, оксиддер, гидроксиддер, органикалык бирикмелер, аэрозолдор, чаңдар |
| Аз эрүүчү | Силикаттар, фосфаттар, (экинчи жана үчүнчү) жана магний, кальций, барий, коргошун карбонаттары; барий, коргошун сульфаттары; темир, хром, алюминий, кремний оксиддери жана гидроксиддери, суперфосфат |
| Жакшы эрүүчү, аз гигроскопиялык | Натрий, калий, аммоний хлориддери жана сульфаттары; кальций, барий, коргошун, магний нитраттары; щелочтуу металл карбонаттары, карбамид |
| Жакшы эрүүчү, гигроскопиялык | Кальций, магний, алюминий, цинк, темир хлориддери; магний, марганец, цинк, темир сульфаттары; натрий, калий, аммоний нитраттары жана нитриттери; бардык негизги фосфаттар; экинчи натрий фосфаты; натрий, калий оксиддери жана гидроксиддер |
| Э с к е р т ү ү – Аз эригендерге эригичтиги 2г/дм3 аз, жакшы эригендерине 2 г/дм3 жогору кошулмалар кирет. 0 °C температурада 60 % же андан көп салмактуу салыштырмалуу нымдуулуктагы кошулмалар аз гигроскопиялык, ал эми гигроскопиялык – 60%тен аз деп эсептелет. |
В тиркемеси
Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы
В.1-т а б л и ц а – Топурактагы сульфаттардын W4–W20 суу өткөрбөө боюнча маркадагы бетондорго агрессивдүү таасиринин даражасы
| Цемент | Агрессивдүүкыртыштынкөрсөткүчүмг / кг, суу өткөрбөөчү маркадагы бетонго | Топурактын бетонго жапыз таасиринин денгээли | |||||
| Сульфаткатуруктууцементтер тобу | Цемент түрү | W4 | W6 | W8 | W10–W14 | W16–W20 | |
| I | IIтопко кирбеген портландцемент | 500-1000 | 1000-1500 жогору | 1500-2000 жогору | 2000-3000 | 3000-4000 жогору | Начар агрессивдүү |
| 1000-1500 | 1500-2000 жогору | 2000-3000 жогору | 3000-4000 жогору | 4000-5000 жогору | Орто агрессивдүү | ||
| 1500 жогору | 2000 жогору | 3000 жогору | 4000 жогору | 5000 жогору | Өтө агрессивдүү | ||
| II | Клинкерде С3S-65% көп эмес, С3А – 7 %ден көп эмес, С3А+С4AF – 22%дан көп эмес жана шлакопорт-ландцемент болгон портландцемент | 3000-4000 | 4000-5000 жогору | 5000-8000 жогору | 8000-10000 жогору | 10000-12000 жогору | Начар арессивдүү |
| 4000-5000 | 5000-8000 жогору | 8000-10000 жогору | 10000-12000 жогору | 12000-15000 жогору | Орто агрессивдүү | ||
| 5000 жогору | 8000 жогору | 10000 жогору | 12000 жогору | 15000 жогору | Өтө агрессивдүү |
В.1-таблицанын аягы
| Цемент | Агрессивдүү кыртыштын көрсөткүчү мг/кг, суу өткөрбөөчү маркадагы бетонго | Топурактын бетонго жапыз таасиринин денгээли | |||||
| Сульфатка туруктуу цементтер тобу | Цемент түрү | W4 | W6 | W8 | W10–W14 | W16–W20 | |
| III | Сульфатка туруктуу цементтер | 6000–8000 | 8000–10000 жогору | 10000–12000 жогору | 12000–15000 жогору | 15000–20000 жогору | Начар агрессивдүү |
| 8000–10000 | 10000–12000 жогору | 12000–15000 жогору | 15000–20000 жогору | 20000–24000 жогору | Орто агрессивдүү | ||
| 10000 жогору | 12000 жогору | 15000 жогору | 20000 жогору | 20000 жогору | Өтө агрессивдүү |
В.2-т а б л и ц а Темир-бетон конструкцияларынын болот арматурасына топурактагы хлориддердин агрессивдүү таасиринин даражасы
| Кыртыштын агрессивдүүлүгүнүнкөрсөткүчү 1) хлорид камтылган, мг/кг, суу өткөрбөө боюнча бетондорүчүн | Топурактын бетондогу болот арматурага жапыз таасиринин денгээли | ||
| W4–W6 | W8–W10 | W10 көп | |
| 250 жогору 500 чейин | 500 жогору 1000 чейин | 1000 жогору 7500 чейин | Начар агрессивдүү |
| 500 жогору 5000 чейин | 1000 жогору 7500 чейин | 7500 жогору 10000 чейин | Орто агрессивдүү |
| 5000 жогору | 7500 жогору | 10000 жогору | Өтө агрессивдүү |
| 1)Жерастындагы сууларболгонучурдабетондун коргоочукатмарынынкалыңдыгы жанасуу өткөрбөөчүмаркасы Г.1-таблицабоюнчакабыл алынат. Э с к е р т ү ү – Көрсөткүчтөрүкалыңдыгы20 мм бетонкоргоочу катмарыбар конструкцияларүчүн берилген. Коргоочу катмардын калыңдыгы 25,30 жана 50 мм болгондо, көрсөткүчтөр 1,5, 1,7 жана 2,5 көбөйтүлөт. |
В.3-т а б л и ц а – Бетонго суюк органикалык эмес чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Агрессивдүүлүк көрсөткүчү | Суюк чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүнкөрсөткүчү 1) фильтрлөө коэффициенти 0,1 м/суткадан жогору топурактардагы курулмалар үчүн, ачыккөлмөлөрдөжанасуу өткөрбөөчүлүкбоюнчамаркадагыбетондон жасалган басымкурулмалары үчүн | Бетонгосуюкорганикалыкэмес чөйрөнүнагрессивдүүтаасирининдаражасы | |||
| W4 | W6 | W8 | W10–W12 | ||
| БикарбонаттынщелочтуулугуHCO3, мг-экв/дм3 (град)2) | 0 жогору 1,05 чейин | – | – | – | Начар агрессивдүү Ошол эле |
| Суутеккөрсөткүчү pH3) | 5,0 жогору 6,5 чейин | 4,0 жогору 5,0 чейин | 3,5 жогору 4,0 чейин | 3,0 жогору 3,5 чейин | |
| 4,0 жогору 5,0 чейин | 3,5 жогору 4,0 чейин | 3,0 жогору 3,5 чейин | 2,5 жогору 3,0 чейин | Орто агрессивдүү | |
| 4,0 жана андан аз | 3,5 жана андан аз | 3,0 жана андан аз | 2,0 жана андан аз | Өтө агрессивдүү | |
| Агрессивдүүкөмүр кычкылгазынын CO2 курамы, мг/дм3 | 10 жогору 40 чейин | 40 жогору 100 чейин | 100 жогору | – | Начар агрессивдүү |
| 40 жогору 100 чейин | 100 жогору | – | – | Орто агрессивдүү | |
| Магний Mg2+туздарынынболушу, ионго кайра эсептегенде мг/дм3 | 1000 жогору 2000 чейин | 2000 жогору 3000 чейин | 3000 жогору 4000 чейин | 4000 жогору 5000 чейин | Начар агрессивдүү |
| 2000 жогору 3000 чейин | 3000 жогору 4000 чейин | 4000 жогору 5000 чейин | 5000 жогору 6000 чейин | Орто агрессивдүү | |
| 3000 жогору | 4000 жогору | 5000 жогору | 6000 жогору | Өтө агрессивдүү | |
| NH4* аммонийтуздарынынболушу, ионго кайра эсептегенде мг/дм3 | 100 жогору 500 чейин | 500 жогору 800 чейин | 800 жогору 1000 чейин | -4) | Начар агрессивдүү |
| 500 жогору 800 чейин | 800 жогору 1000 чейин | 1000 жогору 1500 чейин | -4) | Орто агрессивдүү | |
| 800 жогору | 1000 жогору | 1500 жогору | -4) | Өтө агрессивдүү |
В.3-таблицанын аягы
| Агрессивдүүлүк көрсөткүчү | Суюк чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүнкөрсөткүчү1) фильтрлөө коэффициенти 0,1 м/суткадан жогору топурактардагы курулмалар үчүн, ачыккөлмөлөрдөжанасуу өткөрбөөчүлүкбоюнчамаркадагыбетондон жасалган басымкурулмалары үчүн | Суюк органикалык эмес чөйрөнүн бетонго агрессивдүү таасиринин деңгээли | |||
| W4 | W6 | W8 | W10–W12 | ||
| Жегичтик щелочтордун болушуиондоргоэсептегендемг/дм3Na+ и К+ | 50000 жогору 60000 чейин | 60000 жогору 8000 чейин | 80000 жогору 100000 чейин | -4) | Начар агрессивдүү |
| 60000 жогору 80000 чейин | 80000 жогору 100000 чейин | 100000 жогору 150000 чейин | -4) | Орто агрессивдүү | |
| 80000 жогору | 100000 жогору | 150000 жогору | -4) | Өтө агрессивдүү | |
| Хлориддердин, сульфаттардын 5), нитраттардын жана башка туздардын суммалык болушу, буулантуучубеттерболгондомг/дм3 | 10000 жогору 20000 чейин | 20000 жогору 50000 чейин | 50000 жогору 60000 чейин | -4) | Начар агрессивдүү |
| 20000 жогору 50000 чейин | 50000 жогору 60000 чейин | 60000 жогору 70000 чейин | -4) | Орто агрессивдүү | |
| 50000 жогору | 60000 жогору | 70000 жогору | -4) | Өтө агрессивдүү | |
| 1)Фильтрлөө коэффициенти 0,1 м/суткадан аз болгон начар чыпкалоочу кыртыштарда жайгашкан курулмаларды эксплуатациялоо шарттарында чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасын баалоодо ушул таблицанын көрсөткүчтөрүнүн мааниси (pH мааниден тышкары) 1,3кө көбөйтүлүшү керек – суу өткөрбөөчү W4–W8 марканын бетондору үчүн pH суутек көрсөткүчүнүн мааниси 0,5 ке азайтылышыкерек; суу өткөрбөөчү W8 марканын бетондору үчүн pH чоңдугу боюнча агрессивдүү таасирдин даражасы сууөткөрбөөчү W8 марканынбетону үчүн. 2)Бикарбонаттынщелочтуулугунунар кандай маанисиндечөйрөсуу өткөрбөөчү W6 жана андан көп маркадагы бетонгокарата дат баспайт, ошондой эле топурактын W4 фильтрлөө коэффициенти 0,1 м/суткадан төмөн. 3)pH көрсөткүчүнүн негизинде айлана-чөйрөнүн агрессивдүү таасирин баалоо жогорку концентрациядагы органикалык кислоталардын жана көмүр кычкыл газынын эритмелерине жайылтылбайт. 4) Агрессивдүүлүктүн деңгээли изилдөөлөрдө белгиленет. 5) Кристалл гидрат туздарынын (сульфаттар, хлориддер, нитраттар ж. б.) эритмелеринин агрессивдүүлүгү температура 10°Сден төмөн түшкөндө бир деңгээлге жогорулайт. Сульфаттардын курамы цементтин түрүнө жана минералогиялык курамына жараша В.4 жана В.5-таблицаларда көрсөтүлгөн чектен ашпоого тийиш. |
В.4-т а б л и ц а – Бикарбонаттарды камтыган суюк сульфат каражаттарынын W4-W8 суу өткөрбөөчүлүккө чейинки бетон
сорттору үчүн коррозия даражасы
| Цемент | Суюк чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн көрсөткүчү 1) SO4,2иондору боюнча сульфаттын курамы менен, мг/дм3, чыпкалоо коэффициенти St. 0,1 м/сутка болгон топурактарда, ачык сууда жана HCO3 иондорун камтыган басымдуу конструкциялар үчүн, мп-экв/дм3 | W42) суу өткөрбөстүгү боюнча бетон маркасына суюк чөйрөнүн агрессивдүүлүк таасиринин даражасы | |||
| Сульфаткатуруктууцементтер тобу | Цемент түрү | 0,0 жогору 3,0 чейин | 3,0 жогору 6,0 чейин | 6,0 жогору | |
| I | II тобуна кирбеген портландцемент | 250 жогору 500 чейин | 500 жогору 1000 чейин | 1000 жогору 1200 чейин | Начар агрессивдүү |
| 500 жогору 1000 чейин | 1000 жогору 1200 чейин | 1200 жогору 1500 чейин | Орто агрессивдүү | ||
| 1000 жогору | 1200 жогору | 1500 жогору | Өтө агрессивдүү | ||
| II | C3S клинкердик курамы 65%дан ашпаган портландцемент, С3А 7%дан көп эмес, C3A+C4AF 22 %тен көп эмес жана портландцемент шлак цементи3) | 1500 жогору 3000 чейин | 3000 жогору 4000 чейин | 4000 жогору 5000 чейин | Начар агрессивдүү |
| 3000 жогору 4000 чейин | 4000 жогору 5000 чейин | 5000 жогору 6000 чейин | Орто агрессивдүү | ||
| 4000 жогору | 5000 жогору | 6000 жогору | Өтө агрессивдүү | ||
| III | Сульфатка туруктууцементтер | 3000 жогору 6000 чейин | 6000 жогору 8000 чейин | 8000 жогору 12000 чейин | Начар агрессивдүү |
| 6000 жогору 8000 чейин | 8000 жогору до 12000 чейин | 12000 жогору 15000 чейин | Орто агрессивдүү | ||
| 8000 жогору | 12000 жогору | 15000 жогору | Өтө агрессивдүү | ||
| 1)Фильтрлөө коэффициенти 0,1 м/суткадан аз болгон начар чыпкалоочу кыртыштарда жайгашкан курулмаларды эксплуатациялоо шарттарында чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасын баалоодо ушул таблицанын көрсөткүчтөрү 1,3 кө көбөйтүлүүгө тийиш. 2)Агрессивдүүлүккөрсөткүчтөрүсуу өткөрбөөчү W4 маркадагы бетонүчүнберилген. Суу өткөрбөйт W6 маркасындагы бетон үчүн чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасын баалоодо бул таблицадагы көрсөткүчтөрдү 1,3кө, W8 суу өткөрбөй турган бетон үчүн – 1,7ге көбөйтүү керек. 3) Бетондо II группадагы портландцементти микрокремний негизиндеги кошумчаларды бир убакта колдонуу III группадагы цементти колдонууга барабар. |
В.5-т а б л и ц а – Суюк сульфат каражаттарынын суу өткөрбөгөндүгү W10–W20 боюнча бетон маркалары үчүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы
| Цемент | Суюк чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн көрсөткүчү 1) SO42иондорунун курамында сульфаттуу, мг/дм3, фильтрлөө коэффициенти St. 0,1 м/сутка, ачык сууда жана суу өткөрбөй турган бетон классы бар басымдуу конструкциялар үчүн | Бетонго суюк чөйрөмүн агрессивдүүлүк таасиринин даражасы | ||
| Сульфаткатуруктууцементтер тобу | Цемент түрү | W10–W14 | W16–W20 | |
| I | II топко кирбеген портландцемент | 850–1250 | 1250–2500 жогору | Аз агрессивдүү |
| 1250–2500 | 2500–5000 жогору | Орто агрессивдүү | ||
| 2500 жогору | 5000 жогору | Өтө агрессивдүү | ||
| II | C3S клинкердик курамы менен портландцемент – 65% дан көп эмес, С3А | 5100–8000 | 8000–9000 | Аз агрессивдүү |
| 8000–9000 | 9000–10000 жогору | Орто агрессивдүү | ||
| II | – 7 % көп эмес, С3А+С3AF – 22 % көп эмес жана шлакопортландцемент | 9000 жогору | 10000 жогору | Өтө агрессивдүү |
| III | Сульфатка туруктуу цементтер | 10200–12000 | 12000–15000 жогору | Аз агрессивдүү |
| 12000–15000 | 15000–20000 жогору | Орто агрессивдүү | ||
| 15000 жогору | 20000 жогору | Өтө агрессивдүү | ||
| 1)К/ суткадан 0,1 м/суткадан аз начар фильтрлөөчү топуракта жайгашкан конструкцияларды эксплуатациялоо шарттарында чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасын баалоодо ушул таблицанын агрессивдүүлүгүнүн көрсөткүчтөрү 1,3 кө көбөйтүлүүгө тийиш. Э с к е р т ү ү – II группадагы портландцементти бетондо микрокремний негизиндеги кошумчаларды бир убакта колдонуу III группадагы цементтерди колдонууга барабар. |
В.6-т а б л и ц а – Суюк органикалык чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы
| Чөйрө | Суюк органикалык каражаттардын суу өткөрбөөчү маркадагыбетонго агрессивдүүлүгүнүндаражасы | |||
| W4 | W6 | W8 | ||
| Май: минералдык өсүмдүк жаныбар | Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Ошол эле | Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Ошол эле | Агрессивдүү эмес Аз агрессивдүү Ошол эле | |
| Мунайжанамунай продуктулары: чийики мунай 1) күкүрттүүмунай күкүрттүү мазут 1) дизелдикотун 1) керосин 1) бензин бензин | Орто агрессивдүү Ошол эле » Аз агрессивдүү Ошол эле Агрессивдүү эмес | Орто агрессивдүү Өтө агрессивдүү Ошол эле » » Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү Ошол эле» Агрессивдүү эмес Ошол эле » | |
| Эриткичтер: чектүүуглеводороддор(гептан, октан, декан ж.б.) ароматтык углеводороддор (бензол, толуол, ксилол, хлорбензол ж.б.)кетондор (ацетон, метилэтил кетон, диэтил кетонж.б.) | Агрессивдүү эмес Аз агрессивдүү Ошол эле | Агрессивдүү эмес Ошол эле Аз агрессивдүү | Агрессивдүү эмес Ошол эле » | |
| Кислоталар: кислоталардын суудагыэритмелери | Өтө агрессивдүү Тоже | Өтө агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | |
| (уксус, лимон, сүт ж.б.) 0,05 г/дм3 жогору концентрациядагы сууда эрибей турган кислоталар (каприлдик, капрондук ж.б.) | Ошол эле | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| Спирттер: бир атомдуу көп атомдуу | Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү | Агрессивдүү эмес Орто агрессивдүү | Агрессивдүү эмес Аз агрессивдүү | |
| Мономеры: хлорбутадиен стирол | Өтө агрессивдүү Аз агрессивдүү | Өтө агрессивдүү Аз агрессивдүү | Орто агрессивдүү Агрессивдүү эмес | |
В.6-таблицанын аягы
| Чөйрө | Суюк органикалык каражаттардын суу өткөрбөөчү маркадагыбетонго агрессивдүүлүгүнүндаражасы | |||
| W4 | W6 | W8 | ||
| Амиддер: карбамид(концентрациядагы суу эритмелери 50дөн 150 г/дм3 чейин) 150 г/дм3 дициандиамид (концентрациядагы сууэритмелери10 г/дм3 чейин)диметилформамид (концентрациядагы суу эритмелери 20дан 50 г/дм3 чейин 50г/дм3 жогору | Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Өтө агрессивдүү Сильноагрессивная | Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Аз агрессивдүү Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү | Агрессивдүү эмес Аз агрессивдүү Аз агрессивдүү Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү | |
| Башка органикалык заттар: фенол (10 г/дм3чейин суу эритмелери) формальдегид (20дан 50 г/дм3 чейин суу эритмелери) 50 г/дм3 жогору дихлорбутен тетрагидрофуран кант (0,1 г/дм3 жогору концентрациядагы суу эритмелери) | Орто агрессивдүү Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Ошол эле » Аз агрессивдүү | Орто агрессивдүү Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Ошол эле Аз агрессивдүү Ошол эле | Орто агрессивдүү Агрессивдүү эмес Аз агрессивдүү Ошол эле » Агрессивдүү эмес | |
| 1)Мунай жана мунай продуктуларын сактоочу резервуарлардын ички беттери жана дубалдары үчүн чийки мунайдын жана мазуттун таасири орточо коррозиялуу, ал эми мазуттун, дизелдин жана керосиндин таасири начар коррозиялуу деп бааланышы керек.Резервуаркаптамаларыныничкибеттериүчүн аталган суюктуктардын таасири начар коррозиялуу катары бааланышы керек. | ||||
В.7-т а б л и ц а – Бетон жана темир-бетон конструкцияларына биологиялык активдүү чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Агрессивдүү чөйрө | Чөйрөнүн агрессивдүүлүк таасиринин даражасы: | ||
| Кургак1) | Нормалдуу1) | Нымдуу1) | |
| Козу карындар Тионбактериялары(сульфиддинконцентрациясысуутек), мг/м3 0,01 чейин 0,01-5 5 жогору | Агрессивдүү эмес Ошол эле » » | Аз агрессивдүү Ошол эле Орто агрессивдүү Өтө агрессивдүү | Аз агрессивдүү Орто агрессивдүү Өтө агрессивдүү Ошол эле |
| 1)Чөйрөнүн нымдуулугу ЭКЧ 2.04-02 1 жана 2-таблицалары боюнча аныкталат. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Биологиялык активдүү каражаттардын агрессивдүүлүгүнүн даражасы суу өткөрбөөчү W4 маркадагы бетон үчүн келтирилген. Жогорку класстагы бетон үчүн чөйрөнүн агрессивдүүлүгү атайын изилдөөлөрдүн жыйынтыгы менен бааланат. Шыбоо үчүн козу карындардын агрессивдүүлүгүнүн деңгээли сууга туруштук берүү W4 маркасындагы бетонго салыштырмалуу эки деңгээлге көтөрүлөт. 2Агынды сууларды коллекторлор үчүн күкүрт суутектин концентрациясы курулмалардын эксплуатациялоо тажрыйбасынан алынат же саркынды суулардын курамына жана коллектордун долбоордук мүнөздөмөсүнө жараша долбоорлоодо эсептелет. 3Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы 15 °Cден 25 °Cге чейинки температуралар үчүн көрсөтүлгөн. 25 °Cден жогору температурада нормалдуу жана нымдуу чөйрөдө агрессивдүүлүктүн деңгээли бир деңгээлге жогорулайт. 15 °Cден төмөн температурада нормалдуу жана нымдуу чөйрөдө агрессивдүү аракеттердин даражасы бир деңгээлге төмөндөйт. |
В.8-т а б л и ц а – Темир-бетон конструкцияларынын коррозиясынын коркунучтуу
көрсөткүчтөрү
| Конструкциялардынжайгашкан жери | Имараттар жана курулмалар | Аноддук жана алмаштыруучу зоналардагы коркунучтуннегизгикөрсөткүчтөрү 1) | |
| Жез-сульфатэлектродунакарата«арматура-бетон» потенциалы, В | Арматураданагып жаткан токтунтыгыздыгы, мА/дм2 | ||
| Жерастында | 5.7.1 көрсөтүлгөн иондорду камтууда C1’ жер астындагы сууда 0,2 г/дм3чейин | 0,5 жогору | 0,6 жогору |
| Жер үстүндө | Өнөр жай рельстик транспорттун эритмелердин, курулмалардын электролизбөлүмдөрү | 0,5 жогору | 0,6 жогору |
| Суу эритмелерининэлектролизбөлүмдөрү | 0,0 жогору | 0,6 жогору | |
| 1)Келтирилгенкөрсөткүчтөржаракалардын ачылышынын туурасы 5.7.5-де көрсөтүлгөндөн ашпаган конструкцияларда арматура бетон менен корголгон шартта жарактуу. Бетондун коргоочукатмарындаачылышынын туурасы5.7.5ашыкболгон жаракаларболгон учурда электркоррозия коркунучунун көрсөткүчтөрүн ченемдик документтер боюнча кабыл алуу керек. |
Г тиркемеси
Хлориддердин агрессивдүү таасири
Г.1-т а б л и ц а – Ачык көлмөлөрдө жана топуракта темир-бетон конструкцияларынын болот арматурасына суюк хлорид чөйрөлөрүнүн таасиринин шартында хлориддердин жол берилген максималдуу концентрациясы
| Бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы, мм | Суюк чөйрөдөгү хлориддердин максималдуу жол берилген концентрациясы, диффузия коэффициенти см2/с болгон бетон үчүн мг/дм3 (суу өткөрбөө боюнча маркалар менен) | ||
| 5·10-8 кем эмес 1·10-8 чейин (W6–W8) | 1·10-8 кем эмес 5·10-9 чейин (W10–W14) | 5·10-9 кем эмес (W16–W20) | |
| 0,1 м/сутка же андан көп чыпкалоо коэффициенти менен ачык сууда же топуракта суунун өзгөрүлмө деңгээлинин жана капиллярдык соргучтун зонасы | |||
| 20 | 500 | 1300 | 4100 |
| 30 | 700 | 1850 | 8300 |
| 50 | 1000 | 2700 | 18000 |
| Фильтрлөө коэффициенти 0,1 м/суткадан аз болгон топурактагы суунун өзгөрүлмө деңгээлинин жана капиллярдык соргучтун зонасы | |||
| 20 | 1150 | 3000 | 5000 |
| 30 | 1400 | 3700 | 9500 |
| 50 | 1750 | 4700 | 20000 |
| Эскертүү л ө р 1 Коргоочу катмардын калыңдыгы жана бетондун өткөрүмдүүлүгү көрсөтүлгөн маанилерде, хлориддин концентрациясы таблицада көрсөтүлгөндөн жогору болсо, чөйрө агрессивдүү болот – экинчи коргоо талап кылынат. 2 Толук жана туруктуу чөмүлүү шарттарында хлориддин курамы нормаланбайт. |
Г.2-т а б л и ц а – Бетон конструкцияларында максималдуу жол берилген хлорид
мазмуну
| Армирлөө түрү | Хлориддин курамы боюнча марка | Максималдуу жол берилген хлорид мазмуну, % цементтин массасы |
| Армирленбеген конструкция | Cl 1,0 | 1,0 |
| Чыӊалбаган арматура | Cl 0,4 | 0,4 |
| Болжолдуу чыӊалган арматура | Cl 0,1 | 0,1 |
| Э с к е р т ү ү – Бетондогу хлориддердин болушу цементтин курамындагы, агрегаттардагы, жабылган суудагы, хлордун иондоруна эсептелген химиялык жана минералдык кошулмалардагы алардын санын эске алуу менен эсептелет. |
Д тиркемеси
Агрессивдүү чөйрөдө бетон үчүн цементтин түрлөрү
Д.1 – т а б л и ц а
| Цемент түрү | Пайдалануу чөйрөлөрү | |||||||||||||||||
| Агрессив-дүү эмес чөйрө | Карбонизация | Хлорид коррозиясы | Тоӊдуруу-ээритүү | Химиялык коррозия | ||||||||||||||
| Көл жана дарыя суусу | Башка хлориддик таасирлер | |||||||||||||||||
| Эксплуатация чөйрөсүнүн индекстери | ||||||||||||||||||
| XO | XC1 | XC2 | XC3 | XC4 | XS1 | XS2 | XS3 | XD1 | XD2 | XD3 | XF1 | XF2 | XF3 | XF4 | XA1 | XA2 | XA3 | |
| ЦЕМ I | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ |
| ЦЕМ II/А-Ш | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | + | и | и | и | ++1) | +1) | + 1) |
| ЦЕМ II/В-Ш | ++ | + | + | + | + | ++ | ++ | - | + | + | - | + | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ II/А-П | ++ | - | - | - | - | - | ++ | - | - | - | - | - | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ II/А-З | ++ | - | - | - | - | - | ++ | - | - | - | - | - | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ II/А-Г | ++ | + | и | и | и | и | и | и | и | и | и | и | и | и | и | и | и | и |
| ЦЕМ II/А-МК | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | + | + | ++ | ++ | ++ |
| ЦЕМ II/А-И | ++ | ++ | + | + | + | + | + | и | + | + | + | + | - | - | - | ++ | + | - |
Д.1-таблицанын уландысы
| Цемент түрү | Эксплуатация чөйрөсү | |||||||||||||||||||
| Агрессив-дүү эмес чөйрө | Карбонизация | Хлорид коррозиясы | Тоӊдуруу-ээритүү | Химиялык коррозия | ||||||||||||||||
| Көл жана дарыя суусу | Башка хлориддиктаасирлер | |||||||||||||||||||
| Эксплуатация чөйрөсүнүниндекстери | ||||||||||||||||||||
| XO | XC1 | XC2 | XC3 | XC4 | XS1 | XS2 | XS3 | XD1 | XD2 | XD3 | XF1 | XF2 | XF3 | XF4 | XA1 | XA2 | XA3 | |||
| ЦЕМ II/А-К | ++ | + | и | и | и | и | и | и | и | и | И | и | и | и | и | и | и | и | ||
| ЦЕМ III/А | ++ | ++ | + | + | + | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | - | - | - | + | + | + | ||
| ЦЕМ IV/А | ++ 2) | + | - | - | - | - | ++2) | - | + | - | - | - | - | - | - | -3) | -3) | -3) | ||
| ЦЕМ V/А | ++ | + | и | и | и | и | и | и | + | и | и | и | и | и | и | и | и | и | ||
| ПЦ-Д0 | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ||
| ПЦ-Д5 | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | + | + | + | + | + | + | + | ||
| Кесек күл менен ПЦ-Д20 | ++ | + | + | + | + | ++ | ++ | - | + | + | - | + | - | - | - | ++1) | ++1) | и | ||
| Пуццолан менен ПЦ-Д20 | ++ | - | - | - | - | - | ++ | - | - | - | - | - | - | - | - | ++1) | ++1) | |||
| ШПЦ | ++ | ++ | + | + | + | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | - | - | - | + | + | + | ||
| ПЦ 400, 500-Д0-Н | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ||
| ПЦ 500-Д5-Н | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | + | + | + | + | + | + | + | ||
Д.1-таблицанын аягы
| Цемент түрү | Эксплуатация чөйрөсү | |||||||||||||||||
| Агрессив-дүү эмес чөйрө | Карбонизация | Агрессивдүү эмес чөйрө | Тоӊдуруу-ээритүү | Агрессивдүү эмес чөйрө | ||||||||||||||
| Көл жана дарыя суусу | Башка хлориддик таасирлер | |||||||||||||||||
| Эксплуатация чөйрөсүнүн индекстери | ||||||||||||||||||
| XO | XC1 | XC2 | XC3 | XC4 | XS1 | XS2 | XS3 | XD1 | XD2 | XD3 | XF1 | XF2 | XF3 | XF4 | XA1 | XA2 | XA3 | |
| Кесек күл менен ПЦ 400, 500-Д20 | ++ | + | + | + | + | ++ | ++ | - | + | + | + | + | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| Пуццолан менен ПЦ 400, 500-Д20-Н | ++ | - | - | - | - | - | ++ | - | - | - | - | - | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ I СС | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ II/А-Ш СС | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | + | и | и | и | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ II/А-П СС | ++ | - | - | + | - | - | ++ | - | + | - | - | - | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ II/А-К (Ш-П) СС | ++ | - | - | - | - | - | ++ | - | и | и | и | - | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ II/А-К (Ш-П, МК) СС | ++ | - | - | - | - | - | ++ | - | и | и | и | - | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| ЦЕМ III/А СС | ++ | ++ | + | + | + | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | + | + | - | - | - | ++1) | ++1) | ++1) |
| 1) Сульфат чөйрөсүндө сунушталат. 2) Массалык конструкциялардын суу астындагы жана ички аймагында сунушталат. 3) Сульфат чөйрөсүндө жол берилет. Мааниси: «++» сунушталат; «+» жол берилет; «-» жол берилбейт; «жана» сыналууга тийиш. |
Е тиркемеси
Бетондун өткөрүмдүүлүк көрсөткүчтөрү
Е.1 – т а б л и ц а
| Бетон мүнөздөмөсү | Бетондун өткөрүмдүүлүк категориясы | ||||
| Нормалдуу | Төмөндөтүлгөн | Төмөн | Өзгөчө төмөн | ||
| Суу өткөрбөчүлүгү боюнча бетонмаркасы | W4 | W6 | W8 | W10–W14 | WI6–W20 |
| Фильтрлөө коэффициенти, см/с | 2·10-9 жогору 7·10-9 чейин | 6·10-10 жогору 2·10-9 чейин | 1·10-10 жогору 6·10-10 чейин | 5·10-11 жогору 1·10-10 чейин | 5·10-11 аз |
| Хлориддерүчүн диффузиякоэффициенти, см2/с | – | 5·10-8ден 1·10-8 чейин | 1·10-8ден 5·10-9 чейин | 5·10-9 аз | |
| Суу-цементкатышы, ашык эмес: | 0,6 | 0,55 | 0,45 | 0,35 | 0,3 |
| Салмагыбоюнча сууну сиңирүү, % | 4,7 жогору 5,7 чейин | 4,2 жогору 4,7 чейин | 3,7 жогору 4,2 чейин | 3,0 жогору 3,7 чейин | 3,0 аз |
Ж тиркемеси
Бетон жана темир-бетон конструкцияларына талаптар
Ж.1-т а б л и ц а – Өзгөрүлүүчү шарттарда иштеген конструкциялардын бетондун суукка туруктуулугуна карата талаптар
| Конструкциянын иштөө талаптары | Суукка туруктуулугубоюнча бетонмаркасы1), төмөнэмес | |
| Режимдин мүнөздөмөсү | Кышкы сырткыабанын болжолдуу температурасы, °C | |
| 1 Кезектешип тоңдуруужана эритүү: көлжана дарыя сууларынын, минералдашкан,анын ичиндетоңгон суулардын, музгакаршы реагенттердинтаасиринде каныкканабалда | 40 төмөн 20 төмөн 40 чейин кошо кошкондо 5 төмөн 20 чейин кошо кошкондо -5 жана андан жогору | F2450 F2300 F2200 F2100 |
| Тузсуз суулардынтаасиринде каныкканабалда | 40 төмөн 20дан40ка чейин 5тен 40ка чейин 5 жана андан жогору | F1400 F1300 F1200 F1150 |
| Мезгил-мезгили менен нымдуулук шарттарында (мисалы, атмосфералык таасирге дуушар болгон жер үстүндөгү конструкциялар) | 40 төмөн 20дан40ка чейин 5тен 20га чейин 5 жана андан жогору | F1300 F1200 F1150 F1100 |
| Аба-нымдуу шарттарда, мезгил-мезгили менен нымдуулуктун жоктугунда (мисалы, абанын таасири астында болгон, бирок жаан-чачындан корголгон конструкциялар) | 40 төмөн 20дан40ка чейин 5тен 20га чейин 5 жана андан жогору | F1200 F1100 F175 F150 |
| 2 Жыл бою бир жолку температуранын таасири, °C, сууга каныккан абалда (мисалы, жерде же суу астында жайгашкан конструкциялар) | 40 төмөн 20дан төмөн 40ка чейин | F1200 F1150 |
Ж.1-таблицанын аягы
| Конструкциянын иштөө талаптары | Суукка туруктуулугу боюнча бетон маркасы 1), төмөн эмес | |||
| Режимдин мүнөздөмөсү | Кышкы сырткы абанын болжолдуу температурасы, °C | |||
| 5тен төмөн 20га чейин | F1100 | |||
| 5 жана андан жогору | F175 | |||
| Э с к е р т ү ү л ө р 1 Бүтпөгөн курулушту консервациялоодо, ошондой эле курулуш мезгилинде конструкцияларды нымдоодон же жылуулук изоляциялоодон коргоону камсыз кылуу керек, мисалы, фундаменттик конструкцияларды топурак менен каптоо. 2 Бүтпөгөн курулушту консервациялоодо, ошондой эле курулуш мезгилинде конструкцияларды нымдоодон же жылуулук изоляциялоодон коргоону камсыз кылуу керек, мисалы, фундаменттик конструкцияларды топурак менен каптоо. 3 Таза суунун таасиринде суу менен жабдуу курулмаларынын, көпүрөлөрдүн жана түтүктөрдүн, аэродромдордун, автомобиль жолдорунун жана гидротехникалык курулмалардын конструкциялары үчүн суукка туруктуулугу боюнча бетондун маркалары; ушул курулуш эрежелери боюнча минералдашкан сууга дуушар болгондо КР КЧ 40-01, КЧжЭ 2.05.03, КЧжЭ 2.06.08, ЭКЧ 3.03-03 талаптарына ылайык дайындалууга тийиш. 4 Кышкы абанын эсептелген температурасы КР КЧжЭ 23-02 боюнча эң суук беш күндүк мезгилдин температурасы катары 0,92 ыктымалдуулук менен кабыл алынат. | ||||
Ж.2-т а б л и ц а – Бетондун жана дубал конструкцияларынын эритмесинин суукка туруктуулугуна талаптар
| Конструкциянын иштөө шарттары | Бетондон жасалган жылытылган имараттардын сырткы дубалдарынын суукка чыдамдуулугу боюнча бетондун минималдуу маркасы | ||||
| Бөлмөнүн ички абасынын салыштырмалуу нымдуулугу, % | Кышкы сырткы абанын болжолдуу температурасы 1), °C | ||||
| уюлдук | жеңил, майдаланган | оор жана майда бүртүкчөлүү | |||
| 40 төмөн | F100 | F1100 | F1200 | ||
| 20 төмөн 40 чейин | F75 | F175 | F1100 | ||
| 5 төмөн 20 чейин | F50 | F150 | F175 | ||
| 5 жана андан жогору | F35 | F135 | F150 |
Ж.2-таблицанын аягы
| Конструкциянын иштөө шарттары | Бетондон жасалган жылытылган имараттардын сырткы дубалдарынын суукка чыдамдуулугу боюнча бетондун минималдуу маркасы бөлмөнүн ички абасынын салыштырмалуу нымдуулугу, % | ||||
| Бөлмөнүн ички абасынын салыштырмалуу нымдуулугу, % | Кышкы сырткы абанын болжолдуу температурасы 1), °C | ||||
| уюлдук | жеңил, майдаланган | оор жана майда бүртүкчөлүү | |||
| 40 төмөн | F75 | F175 | F1100 | ||
| 20 төмөн 40ка чейин | F50 | F150 | F150 | ||
| 5 төмөн 20га чейин | F35 | F1 35 | - | ||
| 5 жана андан жогору | F25 | F125 | - | ||
| 40тан төмөн | F50 | F150 | F175 | ||
| 20 төмөн 40га чейин | F35 | F135 | - | ||
| 5 төмөн 20дан чейин | F25 | F125 | - | ||
| 5 жана андан жогору | F15 | F125 | - | ||
| 1) Кышкы абанын эсептелген температурасы КР КЧжЭ 23-02 боюнча эң суук беш күндүк мезгилдин температурасы катары 0,92 ыктымалдуулук менен кабыл алынат. |
Ж.3-т а б л и ц а – Газ жана катуу агрессивдүү чөйрөнүн таасиринде пайдаланылуучу темир-бетон конструкцияларына коюлуучу талаптар
| Арматураболот тобу | Арматураклассы1) | Чөйрөдө жаракаларга туруктуулукталаптарынын категориясы жанажаракалардын кыска жана узак ачылышынын жол берилген чектик туурасы, мм, 2) | Чөйрөдө бетондункоргоочукатмарынынкалыңдыгынынминималдуумааниси3), мм (сызыктан жогору) жана суу өткөрбөөчү бетон 4) (сызыктын астында) | ||||
| аз агрес-сивдүү | орто агрес-сивдүү | өтө агрес-сивдүү | аз агрес-сивдүү | орто агрес-сивдүү | өтө агрессивдүү | ||
| Алдын ала чыӊалуусуз конструкциялар | |||||||
| I | А240, А400, А500, Вр500, В500 | 3 0,25 (0,20) | 35) 0,15 (0,10) | 3 5) 0,10 (0,05) | 20 W4 | 20 W6 | 25 W8 |
Ж.3-таблицанын аягы
| Арматураболот тобу | Арматураклассы1) | Чөйрөдө жаракаларга туруктуулукталаптарынын категориясы жанажаракалар-дын кыска жана узак ачылышынын жол берилген чектик туурасы, мм, 2) | Чөйрөдө бетондункоргоочукатмарынынкалыңдыгынынминималдуумааниси3), мм (сызыктан жогору) жана суу өткөрбөөчү бетон 4) (сызыктын астында) | ||||
| аз агрессив -дүү | орто агрессив-дүү | өтө агрессив-дүү | аз агрес-сивдүү | орто агрессив-дүү | өтө агрессивдүү | ||
| Алдын ала чыӊалуусуз конструкциялар | |||||||
| II | А600, | 2 015 (0,10) | 1 – | 1 – | 25 W6 | 25 W8 | 25 W8 |
| А8006) А10006) | 2 0,15 (0,10) | 1 – | 1 – | 25 W6 | 25 W8 | 25 W8 | |
| Вр1200, Вр13007), Вр14007), Вр1500 7), Вр1600 7), К1400 (К7), К1500 (К7), К1600, К1700 | 2 0,10 | 1 – | 1 – | 25 W8 | 25 W8 | 25 W8 | |
| III | Курамаполимерарматурасы | Жаракалардыначылышынынтуурасы, коргоочукатмардынминималдуу калыңдыгыжанабетондунсуу өткөрбөөчү классыченелген эмес | |||||
| 1)АрматуракласстарынынбелгилериКР КЧ 52:02 ылайык кабыл алынган.Арматуранынкласстары, аны жасоо ыкмалары жана иштөө мүнөздөмөлөрү ченемдик документтерге ылайык кабыл алынат. 2)Сызыктанжогору-жаракаларга туруктуулукталаптарынын категориясы; сызыктан төмөн – жаракалардын кыска жана узак ачылышынын (кашаада) жол берилген туурасы. 3)Кураматемир-бетонконструкцияларыүчүн коргоочукатмардынкалыңдыгынынмаанисинмонолиттүүконструкцияларүчүн 5 мм көбөйтүү керек. 4)Орто жана жогорку коррозиялуу чөйрөлөр үчүн сууга туруштук берүүчү бетон сорттору жылуулоочу жабуулардын болушу үчүн берилет. Жабууларжокболгон учурда, суу өткөрбөөчү бетонмаркаларыконструкциялардынтүрүнө жанаайлана-чөйрөнүнтаасир этүү шарттарынажарашаарбирконкреттүү учурдакөбөйтүлүшү жана дайындалышыкерек. 5) Алдын ала чыңалуусуз конструкциялардадаярдоодотермомеханикалыккатуулануугадуушарболгонА400, А500 жана А600 класстарындагы арматуралардыузактыгы 40 сааттан кем эмессыноолорменен коррозиялыккрекинггекаршы туруктуулугунырастаганшарттаколдонуугажол берилет. 6)Алдын ала чыңалуудагы А600, А800, А1000 класстарындагы арматуралар даярдаганда термомеханикалык катууланууга дуушар болгон конструкцияларда коррозиялык крекингге каршы туруктуулугун 100 сааттан кем эмес узактыктагы сыноолор менен тастыктаган шартта колдонууга жол берилет. 7)Жогорку күчзымжылмакайже мезгилдүү профилдеболушумүмкүн. |
Ж.4-т а б л и ц а – Агрессивдүү суюк чөйрөлөрдүн таасиринде темир-бетон конструкцияларына коюлуучу талаптар
| Арматураболот тобу | Арматура классы 1) | Чөйрөдө жаракаларга туруктуулукталаптарынын категориясы жанажаракалардынкыскажана узакка созулушунажол берилген чектиктуурасы, мм, 2) | Чөйрөдө бетондункоргоочукатмарынынкалыңдыгынынминималдуумааниси3), мм (сызыктан жогору) жана суу өткөрбөөчү бетон 4) (сызыктын астында) | ||||
| аз агрессив-дүү | орто агрессив-дүү | өтө агрессив-дүү | аз агрес-сивдүү | орто агрес-сивдүү | өтө агрессивдүү | ||
| Алдын ала чыӊалуусуз конструкциялар | |||||||
| I | А240, А400, А500, А600, Вр500, В500 | 3 0,20 (0,15) | 35) 0,15 (0,10) | 35) 0,10 (0,05) | 20 W4 | 20 W6 | 25 W8 |
| Алдын ала чыӊалуусуз конструкциялар | |||||||
| II | А600, | 2 0,15 (0,10) | 1 – | 1 – | 25 W6 | 25 W8 | 25 W8 |
| А8006), А10006) | 2 0,15 (0,10) | 1 – | 1 – | 25 W6 | 25 W8 | 25 W8 | |
| Вр12007), Вр13007), ВР14007), Вр15007), Вр16007), К1400 (К7), К1500 (К7), К1600, К1700 | 2 0,10 | 1 – | 1 – | 25 W8 | 25 W8 | 25 W8 |
Ж.4-таблицанын аягы
| Арматура болот тобу | Арматура классы 1) | Чөйрөдө жаракаларга туруктуулук талаптарынын категориясы жана жаракалардын кыска жана узакка созулушуна жол берилген чектик туурасы, мм,2) | Чөйрөдө бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгынын минималдуу мааниси 3), мм (сызыктан жогору) жана суу өткөрбөөчү бетон 4) (сызыктын астында) | ||||
| аз агрес-сивдүү | орто агрес-сивдүү | өтө агрес-сивдүү | аз агрес-сивдүү | oрто агрес-сивдүү | өтө агрессивдүү | ||
| III | Арматуралар курама полимердик | Жаракалардын ачылышынын туурасы, коргоочу катмардын минималдуу калыңдыгы жана бетондун суу өткөрбөөчү классы ченелген эмес | |||||
| 1) Арматура класстарынын белгилери КР КЧ 52:02 ылайык кабыл алынган. Арматуранын класстары, аны жасоо ыкмалары жана иштөө мүнөздөмөлөрү ченемдик документтерге ылайык кабыл алынат. 2) Сызыктан жогору-жаракаларга туруктуулук талаптарынын категориясы; сызыктан төмөн-жаракалардын кыска жана узакка (кашаада) ачылышынын жол берилген туурасы. 3) Курама темир-бетон конструкциялары үчүн коргоочу катмардын калыңдыгынын маанисин монолиттүү конструкциялар үчүн 5 мм көбөйтүү керек. 4) Орто жана катуу коррозиялуу чөйрөлөр үчүн сууга туруштук берүүчү бетон маркалары жылуулоочу жабуулардын болушунун шарттарынан келип чыккан. Жабуулар жок болгон учурда, суу өткөрбөөчү бетон маркалары конструкциялардын түрүнө жана айлана-чөйрөнүн таасир этүү шарттарына жараша ар бир конкреттүү учурда көбөйтүлүшү жана дайындалышы керек. 5) Алдын ала чыңалуусуз конструкцияларда даярдоодо термомеханикалык катууланууга дуушар болгон А400, А500 жана А600 класстарындагы арматураларды узактыгы 40 сааттан кем эмес сыноолор менен коррозиялык жаракаланууга каршы туруктуулугун ырастаган шартта колдонууга жол берилет. 6) Алдын ала чыңалуудагы А600, А800, А1000 класстарындагы арматуралар даярдаганда термомеханикалык катууланууга дуушар болгон конструкцияларда коррозиялык жаракаланууга каршы туруктуулугун 100 сааттан кем эмес узактыктагы сыноолор менен тастыктаган шартта колдонууга жол берилет. 7) Жогорку күчтүү зым жылмакай же мезгилдүү профилде өндүрүлүшү мүмкүн. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Жаракалар аркылуу фильтрлөө мүмкүн болгондо, суюк чөйрөлөр болот арматурасына орто жана жогорку коррозиялуу деп бааланат. Темир-бетон конструкцияларынын коррозиясынан коргоо биринчи жана экинчи коргоо ыкмаларын биргелешкен колдонуу менен фильтрлөөдөн тышкары жүргүзүлөт. 2 Хлориддердин эритмелерин мезгил-мезгили менен нымдоо жана капиллярдык соруу менен мүнөздөлгөн чөйрөлөрдө темир-бетон конструкцияларынын коргоочу катмарынын бетонунда туурасы 0,10 (0,05) мм ашык жаракаларга жол берилбейт. | |||||||
Ж.5-т а б л и ц а – Көмүртектин диоксидинин таасиринде пайдаланылуучу темир-бетон конструкцияларынын бетонунун коргоочу катмарына коюлуучу талаптар
| Көмүр кычкыл газынын абадагы концентрациясы, мг/м3 | Коргоочу катмардын калыӊдыгы, мм | Темир-бетон конструкцияларынын бетонунда Д 104, см2, көмүр кычкыл газынын диффузия коэффициентинин максималдуу жол берилген мааниси пайдалануу мөөнөтү менен, жыл | ||
| 20 | 50 | 100 | ||
| 600га чейин | 10 | 1,14 | 0,45 | 0,23 |
| 15 | 2,57 | 1,03 | 0,51 | |
| 20 | 4,57 | 1,83 | 0,91 | |
| 600дөн 6000ге чейин | 10 | 0,26 | 0,10 | 0,05 |
| 15 | 0,46 | 0,18 | 0,09 | |
| 20 | 0,71 | 0,28 | 0,14 |
И тиркемеси
Үч катмарлуу дубал панелдеринин сырткы дубалдары бар имараттардагы камтылган бөлүктөргө жана бириктирүүчү элементтерге айлана-чөйрөнүн таасир этүү шарттары
И.1-т а б л и ц а с ы – Камтылган бөлүктөргө жана туташтыргыч элементтерге чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы
| 5.5.11 боюнча топтун номери | Айлана-чөйрөнү мүнөздөө жана анын агрессивдүүлүгүнүн шарттуу даражасы | Камтылган бөлүктөрдүн жана туташтыргычтардын тиби |
| I | Абанын нымдуулугу жана температурасы ачык экспозиция шарттарына жооп берет; чөйрөнүн агрессивдүүлүк даражасы орто агрессивдүү | Туташуу түйүндөрүндө: - лоджиялардын өз ара жана полдун деңгээлинен тышкары лоджиялардын дубалдары менен тосмолору; - лоджия пол плиталары дубал панелдерине жанаша бурчунда лоджия дубалдарына |
| II | Ошол эле, бирок коррозия процесстери бетондун болушуна байланыштуу басаңдашат; агрессивдүү чөйрөнүн таасиринин даражасы – бир аз агрессивдүү | Бетондолгон же чулуланган кошулган түйүндөрдө: - лоджиялардын дубалдары менен, полдун деңгээлинде лоджиялардын жабууларынын панелдери менен өз ара тосуулар; - лоджиялардын дубалдарына жана дубал панелдерине тоскуч плиталары |
| III | Нымдуулук мүмкүнчүлүгү кошулган жердин түзүлүшүнүн сапатына жараша болот, температура оң; чөйрөнүн агрессивдүүлүк даражасы – агрессивдүү эмес | Нымдуулук мүмкүнчүлүгү кошулган жердин түзүлүшүнүн сапатына жараша болот, температура оң; чөйрөнүн агрессивдүү даражасы – агрессивдүү эмес |
| IV | Нымдандыруу мүмкүнчүлүгү кошулган жердин түзүлүшүнүн сапатына жараша болот; температуралар – оң ичинен сырткы климатка чейин, шүүдүрүм чекитинде нымдуулуктун фазалык пленкасынын пайда болушу; чөйрөнүн агрессив- дүүлүгүнүн даражасы–орто агрессивдүү | Сырткы үч катмарлуу дубал панелинин бүт калыңдыгы боюнча камтылган жана бириктирүүчү бөлүктөрү жайгашкан чулуланган кошулмаларда |
| V | Абанын нымдуулугу жана температурасы жылытылган имараттардын шарттарына туура келет; агрессивдүү чөйрөнүн даражасы – агрессивдүү эмес | Ички конструкциялардын сырткы дубалдарга кошулушуна карабастан өз ара бириктирүү түйүндөрүндө |
К тиркемеси
Камтылган тетиктерди жана бириктирүүчү элементтерди коррозиядан коргоо
К.1-т а б л и ц а – Камтылган тетиктерди жана туташтыруучу элементтерди коргоо ыкмалары
| И.1-таблица боюнча камтылган бөлүктөрдүн тобу | Коргоо ыкмасы |
| I | 1 Калыңдыгы 60 мкм ысык цинктелген. 2 Муздак цинктелген цинк–120–150мкм калыңдыгы толтурулган композициялар. 3 Комбинацияланган каптоо калыңдыгы 60–70 мкм цинк менен толтурулган композициялар менен муздак цинктөө жана аба ырайына чыдамдуу IIa же IIIa топторундагы лак-боёк каптоо (калыңдыгы 80–100 мкм) |
| II | Варианттар боюнча коргоо болгондо бетондоо же чулулоо: 1 Калыңдыгы 50 мкм ысык цинктелген. 2 Муздак цинктелген цинк 60–70 мкм калың толтурулган композициялар |
| III | Беттик коргоо талаптары жок чулулоо |
| IV | Төмөнкү варианттар боюнча коргоо болгон учурда чулулоо: 1 Калыңдыгы 60 мкм ысык цинктелген. 2 Муздак цинктелген цинк – 80–100 мкм калыңдыктагы толтурулган композициялар |
| V | Коргоо талап кылынбайт |
Л тиркемеси
Тосуучу конструкцияларды коргоого талаптар
Л.1-т а б л и ц а – Чөйрөнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасына жараша имараттын ичинде тосмо конструкцияларын коргоо
| Жайдын агрессивдүүлүк даражасы | Тосуучу конструкцияларды коргоого талаптар | |
| жеңил бетондордон (тыгыз жана бузулган структура) | уюлдук бетондордон | |
| Аз агрессивдүү | Агрессивдүү чөйрөнүн таасири жагынан оор же жеңил конструкциялык бетондон жасалган изоляциялоочу катмар болгондо конструкцияларды колдонууга жол берилет | Арматура атайын жабуулар менен жана бетондун бети агрессивдүү чөйрөнүн таасиринен буу тосмосу менен боёк менен корголсо, конструкцияларды колдонууга жол берилет |
| Орто агрессивдүү | Агрессивдүү чөйрөнүн таасири жана атмосфералык жаан-чачындын таасири жагынан гидрофобизация жагынан лак-боёк менен капталган оор же жеңил конструкциялык бетондон жасалган изоляциялоочу катмар болгондо конструкцияларды колдонууга жол берилет | Орточо агрессивдүү чөйрөгө ылайык лак-боёк каптоолор менен |
| Өтө агрессивдүү | Конструкцияларды колдонууга катуу агрессивдүү чөйрө үчүн лак-боёк менен агрессивдүү чөйрөнүн таасири жагынан оор же жеңил конструкциялык бетондон жасалган изоляциялоочу катмар болгондо жол берилет | Колдонууга жол берилбейт |
| Э с к е р т ү ү л ө р 1 Суу өткөрбөөчү маркасы жана изоляциялоочу оор же жеңил конструкциялык бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы Ж.3 таблицанын талаптарына жооп бериши керек. 2 Агрессивдүү чөйрө жайлардын нымдуу же суулуу режими жана көмүртектин диоксидинин болушу менен мүнөздөлгөн имараттарда жана курулмаларда лак-боёк коргоосу жок жеңил бетондордон конструкцияларды, ал эми ячейкалуу бетондорду начар коррозиялуу чөйрө үчүн коргоосу бар конструкцияларды колдонууга жол берилет. Жабуулардын топтору М.1-таблицада келтирилген. |
М тиркемеси
Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттарына жараша жабууларды тандоого талаптар
М.1-т а б л и ц а – Жабууларды эксплуатациялоо шарттарынын топтору
| Жабуу тиби | Орточо агрессивдүүлүк даражасы боюнча жабууларды эксплуатациялоо шарттарынын тобу | |||
| Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | |
| Атмосферага туруктуу | Iа | IIа | IIIа | IVа |
| Атмосферага жана химиялык заттарга туруктуу | - | Iах | IIIах | IVах |
| Атмосферага, химиялык заттарга жана жаракаларга туруктуу | - | IIахжр | IIIахжр | IVахжр |
| Жабуулардын белгилениши: «а» – атмосферага туруктуу жабуулар, «х» –химиялык заттарга туруктуу, «жр» –жаракаларга туруктуу жабуулар. |
Н тиркемеси
Изоляциянын ар кандай түрлөрүнө талаптар
Н.1 – т а б л и ц а
| Эксплуата-циялоо шарты | Изоляциялык жабуулардын типтери | ||||||||||||
| Торкрет-шыбактоо | Битумдук | Битумдук-полимердик | Асфальттык | Полимердик | |||||||||
| цемент-те | полимер- дик кошулма-лар менен | сырдуу | сиӊүү-чү | чаптал-гыч | сырдуу | сиӊүүчү | чаптал-гыч | муздак | ысык | ысык куюлган | сырдуу | чаптал-гыч | |
| Басымдын чоӊдугу боюнча | |||||||||||||
| Капиллярдык соруу | - | - | ++ | - | - | ++ | - | - | + | = | - | - | - |
| Басым 10 мге чейин | + | + | +1) | + | + | + | + | + | + | + | = | +2) | = |
| Басым 10 мден көп | + | ++ | - | + | + | - | + | + | + | + | + | + | + |
| Бөлүнүп иштеп жатканда | + | ++ | - | + | О, анк | - | + | О, анк | ++ | - | О, анк | ++ | ++ |
Н.1-таблицанын уландысы
| Эксплуата-циялоо шарты | Изоляциялык жабуулардын тиби | |||||||||||||
| Торкрет-шыбактоо | Битумдук | Битумдук-полимердик | Асфальттык | Полимердик | ||||||||||
| цемент-те | полимер- дик кошулма-лар менен | сыр-дуу | сиӊүүчү | чаптал-гыч | сыр-дуу | сиӊүүчү | чаптал-гыч | муздак | ысык | ысык куюлган | сырдуу | чаптал- гыч | ||
| Жумуштарды аткаруунун шарттары боюнча | ||||||||||||||
| Курулуш аянты | + | + | + | + | + | + | + | + | + | + | + | + | + | |
| Кышкы шарттар | О, с | О, с | О, с | + | О, с | О, с | О, с | О, с | О, с | О, с | ++ | О, с | О, с | |
| Суунун-чөйрөнүн химиялык агрессивдүүлүгү боюнча | ||||||||||||||
| Ажыратуучу | - | + | + | + | + | + | + | + | + | + | - | - | = | |
| Жалпы кислоталык | - | - | + | + | + | + | + | + | О, с | ++, с | ++ | ++ | ++ | |
| Көмүр кислоталык | + | + | + | + | + | + | + | + | О, с | + | + | + | + | |
Н.1-таблицанын уландысы
| Эксплуата-циялоо шарты | Изоляциялык жабуулардын тиби | ||||||||||||
| Торкрет-шыбактоо | Битумдук | Битумдук-полимердик | Асфальттык | Полимердик | |||||||||
| цемент-те | полимер- дик кошулма-лар менен | сыр-дуу | сиӊүү-чү | чаптал- гыч | сырдуу | сиӊүүчү | чаптал- гыч | муздак | ысык | ысык куюл-ган | сырдуу | чаптал- гыч | |
| Суунун-чөйрөнүн химиялык агрессивдүүлүгү боюнча | |||||||||||||
| Магнезиялык | - | + | + | + | + | + | + | + | О, с | + | + | + | + |
| Сульфаттык | - | + | + | + | + | + | + | + | О, с | + | + | + | + |
| Нефтехимиялык | О, боёо | + | - | - | - | - | - | - | - | - | - | ++ | ++ |
| Электрохимия-лык | - | - | О, боёо | + | + | + | + | + | + | + | + | + | + |
| Механикалык бекемдиги боюнча | |||||||||||||
| Жаракаларга туруктуулугу боюнча | |||||||||||||
| Жаракасы жок | + | + | + | + | + | + | + | + | ++ | ++ | - | + | - |
| Жаракасы 0,3 мм чейин | О, арм | + | О, арм | - | + | О, арм | - | ++ | + | + | - | О, арм | - |
Н.1-таблицанын аягы
| Эксплуата-циялоо шарты | Изоляциялык жабуулардын тиби | |||||||||||||
| Торкрет-шыбактоо | Битумдук | Битумдук-полимердик | Асфальттык | Полимердик | ||||||||||
| цемент-те | полимер- дик кошулма-лар менен | сыр-дуу | сиӊүү-чү | чаптал-гыч | сыр- дуу | сиӊүүчү | чаптал- гыч | муздак | ысык | ысык куюлган | сыр- дуу | чаптал- гыч | ||
| Тышкы таасири боюнча | ||||||||||||||
| Жер үстүндөгү зона | + | + | О,с | + | О, коргоо | О,с | + | + | + | - | - | О, с | + | |
| Жер астындагы зона | + | + | + | + | + | + | + | + | ++ | + | + | + | + | |
| 1) Жабуу 3 метрге чейин басымга туруштук бере алат. 2) Жабуу 5 метрге чейин басымды көтөрө алат. Белгилери: "++" – сөзсүз артыкчылыкка ээ; " + "– сунушталат; " - "– сунушталбайт; " = "–экономикалык негиздемеде болушу мүмкүн; " = " – кошумча иш-чаралар талап кылынат; "с" – курамды атайын тандоо менен; "коргоо" – атайын коргоочу тосмосу менен; "боёо" – үстүн кошумча боёо менен; "анк" – анкеровкасы менен; "арм "– арматурасы менен. | ||||||||||||||
П тиркемеси
Конструкцияларды коргоонун түрлөрү
П.1-т а б л и ц а – Темир-бетон конструкцияларын коррозиядан коргоо үчүн жука катмарлуу лак жабуулары
| Пленка түзүүчү материалдын түрү боюнча лак-боёк материалынын мүнөздөмөсү | Жабуу тобу | Туруктулукту мүнөздөө индекси | Темир-бетон конструкцияларында жабуунуколдонуу шарттары |
| Алкид-уретандык | II, III | а, ан, п, х | АУтибиндеги лактарменен тегиздөөгө колдонулат |
| Органосиликаттык | II, III | а, ан, п | Суюлтулганбоёктуннегизинде тегиздөөгө колдонулат |
| Кремнийорганикалык | III | а, ан, п, т | Ошол эле |
| Каучук | III | а, ан, п, х, тр | КЧ тибиндеги лактар менен тегиздөөгө колдонулат |
| Полисилоксандык | III, IV | а, ан, п, х | Суюлтулганбоёктуннегизинде тегиздөөгө колдонулат |
| Полиуретандык | III, IV | а, ан, п, х, тр | УР тибиндеги лактар менен тегиздөөгө колдонулат |
| Перхлорвинилдик жана поливинилхлориддик | III, IV | а, ан, п, х | Ошол эле, ХВ |
| Сополимеро-винилхлориддик | III, IV | а, ан, п, х | ХС тибиндеги лактар менен тегиздөөгө колдонулат |
| Хлорсульфатталганполиэтилен | III, IV | а, ан, п, х, тр | ХП тибиндеги лактар менен тегиздөөгө колдонулат |
| Эпоксиддик | III, IV | а, ан, п, х | ЭП тибиндеги лактар менен тегиздөөгө же суюлтулганбоёктуннегизинде тегиздөөгө колдонулат |
| Эпоксиддик-каучук | III, IV | а, ан, п, х | ЭП тибиндеги лактар менен тегиздөөгө же суюлтулганбоёктуннегизинде тегиздөөгө колдонулат |
П.1-таблицанын аягы
| Пленка түзүүчү материалдын тиби боюнча лак-боёк материалынын мүнөздөмөсү | Жабуу тобу | Туруктулукту мүнөздөө индекси | Темир-бетон конструкцияларында жабуунуколдонуу шарттары |
| Суу-дисперсиялыкполиакрил | II, III | а, ан, п | Суу дисперсиялык тегиздөөгө же суюлтулган боёк тегиздөөгө колдонулат |
| Суудисперсиялыкполиакрилфосфаты | II, III | а, ан, п, т | |
| Суу-дисперсиялык эпоксид-акрил | III, IV | а, ан, п, х | |
| Суу-дисперсиялык эпоксиддиккаучук | III, IV | а, ан, п, х | |
| Суу-дисперсиялык полиуретан | III, IV | а, ан, п, х | |
| Мааниси: «а» –ачык абада; «ан» – чатырдынастында; «п» – жайларда; «х» – химиялык туруктуу; «жр» – жаракага чыдамдуу; «т» – ысыкка чыдамдуу. |
П.2-т а б л и ц а – Лак-боёк калың катмардуу, айкалышкан, сиӊирүүчү, кольматанттык коргоо тутумдары
| Коргоо түрү | Материалдын мүнөздөмөсү | Эксплуата-циялоо шартынын тобу | Жабуу тутумунун калыӊдыгы, мм | Мааниси | Негизги касиеттери |
| Жабуунун лак-боёк калыӊ катмардуу жана айкалышкан тутумдары | Полиуретандык Каучук Эпоксиддик-каучук Хлорсульфатталган Полиэтилен Полимочевинанын негизинде | III, IV | 0,3–2,0 | Коргоочу,гидроизоля-циялоочу | Бетондунбетинеколдонулат. Бетонго нымдынкиришине жолбербейт, бетондун бетин айрым суюк агрессивдүү чөйрөнүн таасиринен, карбонациядан, туздардын, анын ичинде хлориддердин таасиринен коргойт. Бетондогу арматуранын коопсуздугун, бетондун суукка туруктуулугун жогорулатат. Жабууларжаракага чыдамдуу, бетондогужаракалардыначылышынажол берилет |
| Жабуунун полимерцеммент тутумдары | Цемент-полимернегизиндегиматериалдар | III, IV | 2,0–4,0 | Коргоочу,гидроизоля- циялоочу | Бетондунбетинеколдонулат. Бетонго нымдынкиришине жолбербейт, бетондун бетин айрым суюк агрессивдүү чөйрөнүн таасиринен, карбонациядан, туздардын, анын ичинде хлориддердин таасиринен коргойт. Бетондогу арматуранын коопсуздугун, бетондун суукка туруктуулугун жогорулатат. Жабууларжаракага чыдамдуу, бетондогужаракалардыначылышынажол берилет |
П.2-таблицанын аягы
| Коргоо түрү | Материалдын мүнөздөмөсү | Эксплуата-циялоо шартынын тобу | Жабуу тутумунун калыӊдыгы, мм | Мааниси | Негизги касиеттери |
| Сиӊирүүчү-кольматанттык жайылуу аракети | Полимердик негиздеги материалдар | II | - | Гидрофобизация-лоочу, коргоочу | Бетондунбетинеколдонулат. Бетонго суу кирүүнү алдын алат. |
| II, III | - | Коргоочу, тыгыздоочу, гидроизолация-лоочу | Бетондунбетинеколдонулат. Бетонго суу кирүүнү алдын алат, бетондунбетинайрым суюк агрессивдүү чөйрөлөрдүнтаасириненкоргойт, бетондогу арматуранынсакталышын, бетондунсууккатуруктуулугунжогорулатат | ||
| Цемент-полимердик негиздеги материалдар | II, III | 1,0-5,0 | Суу өткөрбөй турган, тыгындалып турган, тыгыздап турган | Бетондун бетине суу басымынын багытына карабастан (түз же тескери) колдонулат.Бетонго суу кирүүнү алдын алат, бетондун бетин айрым суюк чөйрөлөрдүн таасиринен коргойт, бетондогу арматуранын сакталышын жогорулатат.Ачуутуурасы0,4ммденашпаганбетондогужаракаларды бириктирүүчү эффекткеээ | |
| Гидропломба | Цемент-полимердик негиздеги материалдар | - | - | Тампондоочу, гидроизолация-лоочу | Бетондун бетине жана бузулган жерлерге колдонулат. Агыпкетүүнү тезарада токтотот |
Р тиркемеси
Жыгач конструкцияларды коргоого талаптар
Р.1-т а б л и ц а – Жыгач конструкцияларга биологиялык активдүү чөйрөлөрдүн агрессивдүү аракетинин даражасы
| Эксплуа-тациялоо шарты-нын классы1) | Конструк-цияларды эксплуата-циялоонун жалпы шарттары | Имараттар-дын жана курулмалар-дын үлгүлөрү | Эксплуата-циялоодо жыгачтын тең салмактуулук нымдуулугу, % | Биологиялык агенттин түрү | Жыгачка агрессивдүү таасир этүү даражасы | ||
| жыгачты бузуучукозу карындар | жыгачты бузуучукурт-кумурска-лар | ||||||
| 1 | 1.1 1.2 | Кургак жана нормалдуу режим менен жылытылган бөлмөлөрдүн ичинде 2) | Коомдукимараттаржана курулуштар, туракүйлөр | 15 жогору эмес | – | + | Агрессив-дүү эмес |
| 2 | 2.1 | Нымдуурежиммененжылытылган бөлмөлөрдүничинде 2) | Аквапарктар, бассейндер, өндүрүш, мал чарба жана канаттуулар имараттары | 18ден жогору эмес, мезгил-мезгили менен 20дан жогору | + | + | Аз агрессив-дүү |
| 2.2 | Жылуулук жана ным чыгаруу бу-лактарыжокжылытылба-ганбөлмөлөрдүничинде | Ар кандай арналышта-гы кампа имараттары, жылытылба-ган чердакжайлары | + | + | + | ||
| 3 | 3.1 | Сыртта,бирок жаан-чачындан корголгон | Ачыкспорт-тукдене тарбия курул-малары, бастырмалар | + | + |
Р.1-таблицанын аягы
| Эксплуата-циялоо шартынын классы1) | Конструкция- лардыэксплуата-циялоонун жалпы шарттары | Имараттардын жана курулмалардын үлгүлөрү | Эксплуата-циялоодо жыгачтын теңсалмактуулук нымдуулугу, % | Биологиялык агенттин түрү | Жыгачкаагрессив-дүү таасир этүү даражасы | ||
| жыгач-ты бузуучу козу- карындар | жыгач-ты бузуучукурт-кумурс-калар | ||||||
| 3.2 | Нымдуурежимдеги2)жылытылган бөлмөлөрдүничинде,ошондой эле жылуулукжананымдуулук булактарыбар жылытылбаганбөлмөлөрдүничинде | Өндүрүш, мал жана канаттуулар имараттары | Мезгил-мезгили менен 20дан жогору | + | + | Орто агрессив-дүү | |
| 3.3 | Сыртта (жерменен байланышыжок) | Конструкция-ларытолугу мененже жарым-жарты-лай ачыкабадажайгашканимараттар жанакурулмалар | 20га чейин жана андан жогору | + | + | ||
| 4 | 4.1 4.2 | Сыртта, жер менен байланыш-та ("жер-аба" зонасы)жесуу менен | Электр чубалгылары-нын тирөөчтөрү, жер түркүктөр, суу менен муздаткычтар | Дайыма 20дан жогору | + | + | Өтө агрессив-дүү |
| 1) Эксплуатациялоо шарттарынын классы КР КЭ 54-101 боюнча кабыл алынган 2) Жайдын нымдуулук режими ЭКЧ 2.04-02 боюнча кабыл алынган Мааниси: «+» - жыгачка мүмкүн болгон зыян. |
Р.2-т а б л и ц а – Жыгач конструкцияларга газ чөйрөсүнүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Жайдын нымдуулук режими 1) ————————————— Нымдуулук зонасы2) | Б.2-таблица боюнча газдардын тобу | Жыгачкагазчөйрөсүнүнагрессивдүүдаражасы |
| Кургак ————— Кургак | A | Агрессивдүү эмес |
| B | Ошол эле | |
| C | » | |
| D | Аз агрессивдүү | |
| Нормалдуу ——————— Нормалдуу | A | Агрессивдүү эмес |
| B | Ошол эле | |
| C | Аз агрессивдүү | |
| D | Орто агрессивдүү | |
| Нымдуу жана суулуу —————————— Нымдуу | A | Агрессивдүү эмес |
| B | Аз агрессивдүү | |
| C | Ошол эле | |
| D | Орто агрессивдүү | |
| 1) ЭКЧ 2.04-02 1 жана 2-таблицалары боюнча аныкталат. 2) ЭКЧ 2.04-02 В тиркемеси боюнча аныкталат. Эскертүү л ө р 1 Беттеринде конденсаттын пайда болушуна жол берилген жылытылган имараттардын конструкциялары үчүн чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы нымдуу же суулуу режимдеги бөлмөлөрдөгү конструкциялар үчүн да белгиленет. 2 Газ чөйрөсүндө бир нече дат басуучу газдар болгондо, чөйрөнүн агрессивдүүлүк даражасы эң агрессивдүү газ менен аныкталат. |
Р.3-т а б л и ц а – Жыгач конструкцияларына катуу чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Жайдын нымдуулук режими1) —————————— Нымдуулук зонасы 3) | Катуу чөйрөнүн сууда2)эригичтиги жана алардын гигроскопиялуулугу | Жыгачка катуу чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы |
| Кургак —————— Кургак | Аз эрүүчү | Агрессивдүү эмес |
| Жакшы эрүүчү, аз гигроскопиялык | Ошол эле | |
| Жакшы эрүүчү, гигроскопиялык | Аз агрессивдүү | |
| Нормалдуу ————————— Нормалдуу | Аз эрүүчү | Агрессивдүү эмес |
| Жакшы эрүүчү, аз гигроскопиялык | Аз агрессивдүү | |
| Жакшы эрүүчү, гигроскопиялык | Ошол эле | |
| Нымдуу жана суулуу —————————— Нымдуу | Аз эрүүчү | Агрессивдүү эмес |
| Жакшы эрүүчү, аз гигроскопиялык | Аз агрессивдүү | |
| Жакшы эрүүчү, гигроскопиялык | Орто агрессивдүү | |
| 1) ЭКЧ 2.04-02 1 жана 2-таблицалар боюнча аныкталат. 2) Эң кеңири таралган эрүүчү туздардын тизмеси жана алардын мүнөздөмөлөрү Б.3 жана Б.4-таблицаларда берилген. 3) ЭКЧ 2.04-02 В тиркемеси боюнча аныкталат. Э с к е р т ү ү – Металл элементтери жок болгон жыгач конструкциялары үчүн хлориддик чөйрөлөр агрессивдүү эмес. |
Р.4-т а б л и ц а – Суюк органикалык эмес чөйрөлөрдүн жыгач конструкцияларга
агрессивдүү таасиринин даражасы
| Чөйрө | Концентрация, % | Органикалык эмес суюк чөйрөлөрдүн жыгачка агрессивдүү таасиринин даражасы1) | Чөйрө | Концентрация, % | Органикалык эмес суюк чөйрөлөрдүн жыгачка агрессивдүү таасиринин даражасы1) |
| Суу: | Кислота: | ||||
| күкүрт, | 5 жогору 10 чейин | Орто агрессивдүү | |||
| дарыя, | - | Агрессивдүү эмес | азот, | 5 жогору 10 чейин | |
| көл, | - | туз, | 5 чейин | ||
| фосфор | 10 жогору | ||||
| Аммиак | 5 жогору 10 чейин | ||||
| Щелочтор | 2ге чейин жана 30дан жогору | ||||
| Кислота: | Кислота: | ||||
| фосфор, | 10 чейин | Аз агрессивдүү - | күкүрт, | 10 жогору | Өтө агрессивдүү |
| күкүрт, | 5 чейин | азот, | » 10 | ||
| Азот | 5 чейин | туз | » 5 | ||
| Аммиак | 5 чейин | Щелочтор | » 2ден 30га чейин | ||
| 1)Чөйрөнүн температурасы 45°C – 50°C болгон учурда агрессивдүү таасирдин даражасы бир деӊгээлге жогорулайт. |
Р.5-т а б л и ц а – Органикалык суюк чөйрөнүн жыгач конструкцияларга агрессивдүү таасиринин даражасы
| Чөйрө | Органикалык суюк чөйрөнүн жыгачка агрессивдүүлүк даражасы | Чөйрө | Органикалык суюк чөйрөнүн жыгачка агрессивдүүлүк даражасы | |
| Нефть жана нефтепродукты | Агрессивдүү эмес | Органикалык кислотанын эритмелери: уксус, лимон, козу кулак ж.б. | Аз агрессивдүү | |
| Май: минералдык, өсүмдүк, жаныбар | Ошол эле | |||
| Эритмелер: бензол, ацетон | Ошол эле |
Р.6-т а б л и ц а – Ар кандай чөйрөнүн нымдуулугунда жыгач конструкцияларын
биологиялык коррозиядан коргоо
| Р.1-таблица боюнча агрессивдүүлүк таасиринин даражасы | Жайдын нымдуулук режими ————————————— Нымдуулук зонасы | С.1-таблица боюнча коргоо |
| Агрессивдүү эмес | Кургак, нормалдуу ————————— Кургак, нормалдуу | Коргоосу жок |
| Нымдуу, суулуу ————————— Нымдуу | 4, 5 | |
| Аз агрессивдүү | Кургак, нормалдуу ————————— Кургак, нормалдуу | Коргоосу жок |
| Нымдуу, суулуу ————————— Нымдуу | 6, 7, 10 | |
| Орто агрессивдүү | Кургак, нормалдуу —————————— Кургак, нормалдуу | 10 |
| Нымдуу, суулуу —————————— Нымдуу | 4, 5, 10 | |
| Өтө агрессивдүү | Суюк чөйрө | 10 |
| 1)ЭКЧ 2.04-02 1 жана 2-таблицалар боюнча аныкталат. 2)ЭКЧ 2.04-02 В тиркемеси боюнча аныкталат. |
С тиркемеси
Жыгач конструкцияларды биологиялык коррозиядан коргоонун каражаттары жана ыкмалары
С.1-т а б л и ц а – Биологиялык коррозиядан коргоочу жабуулардын түрлөрү
| Коргоочу каражаттын түрү | Каражаттын химиялык негиздери | Кайра иштетүү ыкмасы жана керектөө нормасы | ||
| бетке колдонуу, г/м2 | консервациялоо, кг/м3 | |||
| Биологиялык коргоо | ||||
| 1 | Сууда эрүүчү антисептиктер | |||
| А – жуулуучу | Фториддер, бораттар | 400–500 | – | |
| Б – оор жуулуучу | Хром, жез, мышьяк | 400–500 | 8-15 | |
| 2 | Органика-эрүүчү антисептиктер | Алкиддик | 150–200 | – |
| 3 | Майлуу антисептиктер (сиңирүүчү майлар) | Таш көмүр, сланец, антрацен | – | 75-100 |
| Нымдан коргоочу | ||||
| 4 | Сууда эрүүчү лак-боёк материалдары (лактар, боёктор, эмальдар) | Акрил, акрил-алкид | 100–150 | – |
С.1-таблицанын аягы
| Коргоочу каражаттын түрү | Каражаттын химиялык негиздери | Кайра иштетүү ыкмасы жана керектөө нормасы | ||
| бетке колдонуу, г/м2 | консервациялоо, кг/м3 | |||
| 5 Органикалык аралашуучу лак-боёк материалдары: А – лактар, боёктор, эмальдар Б – май шыбактар | Алкид, уретан-алкид Эпоксиддик | 100–150 800–1000 | – – | |
| Биологиялык нымдан коргоочу | ||||
| 6Сиӊүүчү курамы сууда аралашуучу | Акрил, акрил-алкид | 120–150 | - | |
| 7 Сиӊүүчү курамы аралашуучу | Алкиддик | 120–150 | - | |
| 8 | Пленка түзүүчү курамдары сууга аралашуучу | Акрил, акрил-алкид | 150–200 | - |
| 9 Пленка түзүүчү курамдары органикалык аралашуучу | Алкид, уретан-алкид | 150–200 | - | |
| Химиялык туруктуу нымдан коргоочу | ||||
| 10 | Органикалык аралаштырылуучу лак-боёк материалдары | Перхлорвинил, уретан-алкид, эпоксид | 120–150 | - |
Т тиркемеси
Жыгач конструкцияларын биологиялык коррозиядан коргоо
Т.1-т а б л и ц а – Жыгач конструкцияларын коргоочу иштетүү схемалары
| Конструкциялар жана элементтер | КР КЭ 54-101 боюнча эксплуатациялоо шартынын классы | ||||||
| 1.1 жана 1.2 | 2.1 | 2.2 | 3.1 | 3.2 | 3.3 | 4.1 жана 4.2 | |
| Имараттардын көтөргүч конструкциялары | |||||||
| Колонналар, фермалар, алкактар, устундар, аркалар, сундурмалар, байланыштыруучулар, ригелдер ж.б.: | |||||||
| каптал беттери | – | 6, 7 2 + 5А | 1, 2 + 4, 5А 2 + 4, 5А | 1Б, 2 + 5А1) 2 + 4, 5А | 1Б, 2 + 5А 2 + 5А | 7 2 + 5А | – |
| Жылытылуучу имараттардын сырткы дубалдары кесилишкен жерлердеги туташ массивдүү кесилиштеги элементтердин каптал беттери | – | - 2 + 5Б | – | – | - 2 + 5Б | – | – |
| тумшук беттери | – | 1Б, 2 2 + 5Б | 1Б, 2 2 + 5Б | 1Б, 2 2 + 5Б | 1Б, 2 2 + 5Б | 1Б, 2 2 + 5Б | – |
Т.1-таблицанын уландысы
| Конструкциялар жана элементтер | КР КЭ 54-101 боюнча эксплуатациялоо шартынын подклассы | ||||||
| 1.1 жана 1.2 | 2.1 | 2.2 | 3.1 | 3.2 | 3.3 | 4.1 жана 4.2 | |
| Ачык курулмалардын көтөргүч конструкциялары | |||||||
| Эстакадалар, транспортерлук галереялар, мунаралар (жарык берүүчү, геодезиялык, суу менен камсыздоочу ж.б.), перголалар ж.б.: | |||||||
| каптал беттери | – | – | – | – | – | 1Б, 2 + 5А 2 + 5А | – |
| тумшук беттери | – | – | – | – | – | - 2 + 5Б | – |
| Аба электр чубалгыларынын тирөөчтөрү, жер түркүктөр, градирендин сугат системалары, перголалар | – | – | – | – | – | 1Б, 3 – |
Т.1-таблицанын уландысы
| Конструкциялар жана элементтер | КР КЭ 54-101 боюнча эксплуатациялоо шартынын классы | |||||||
| 1.1 жана 1.2 | 2.1 | 2.2 | 3.1 | 3.2 | 3.3 | 4.1 жана 4.2 | ||
| Имараттарды тосуучу конструкциялар | ||||||||
| Сырткы дубалдар таман таштан, устундан жасалган: | ||||||||
| фасад беттери | – | – | – | – | – | 6, 7 6 - 9 | – | |
| ички беттер | – | 8, 9 2 + 4, 5А | 1Б, 6, 7 6, 7 | – | 2 + 5А 2 + 5А | – | – | |
| Сырткы дубалдары каркас жана панель: | ||||||||
| каркас элементи | – | 1, 2 2 | – | – | 1, 2 2 | – | – | |
| тышкы каптоо | – | – | – | – | – | 6-9 – | – | |
Т.1-таблицанын аягы
| Конструкциялар жана элементтер | КР КЭ 54-101 боюнча эксплуатациялоо шартынын классы | |||||||
| 1.1 жана 1.2 | 2.1 | 2.2 | 3.1 | 3.2 | 3.3 | 4.1 жана 4.2 | ||
| Имараттарды тосуучу конструкциялар | ||||||||
| Чердак жана кабат аралык жабуулар: | ||||||||
| Жайдын интерьериндеги устундар, прогондор ж.б. | – | 6 – 9 6 – 9 | – | – | 6 – 9 6 – 9 | – | – | |
| ошол эле, жабуунун калыӊдыгында | 1, 2 1Б, 2 | 1, 2 1Б, 2 | – | – | 1, 2 1Б, 2 | – | – | |
| Айкалыштырылган жабуулар (жылуулоо калыӊдыгында каркастын элементтери) | – | 1, 2 1Б, 2 | – | – | 1, 2 1Б, 2 | – | – | |
| 1)1Б антисептикти же 2 органикалык аралашуучу антисептикти жана 5А органикалык аралашуучу лак-боёк материалын колдонуу ырааттуулугу. Э с к е р т ү ү – Сызыктын үстүндө катуу жыгачтан жасалган конструкцияларды, сызыктан ылдыйда – желим жыгачтан жасалган конструкцияларды коргоочу тазалоонун схемасы көрсөтүлгөн. | ||||||||
У тиркемеси
Таш конструкцияларын коргоо талаптары
У.1-т а б л и ц а – Ташка газ чөйрөлөрүнүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Жайдын нымдуулук режими1) Нымдулук зонасы2) | Газ тобу (Б.1 жана Б.2-таблицалар боюнча) | Кирпич конструкцияларына газ чөйрөлөрүнүн агрессивдүүлүгүнүн даражасы | |
| керамикалык пластик калыптоо | силикаттык | ||
| Кургак ————— Кургак | B | Агрессивдүү эмес | Агрессивдүү эмес |
| C | Ошол эле | Ошол эле | |
| D | » | ||
| Нормалдуу —————— Нормалдуу | B | Агрессивдүү эмес | Агрессивдүү эмес |
| C | Ошол эле | Ошол эле | |
| D | » | Аз агрессивдүү | |
| Нымдуу, суулуу ———————— Нымдуу | B | Агрессивдүү эмес | Агрессивдүү эмес |
| C | Ошол эле | Аз агрессивдүү | |
| D | » | Орто агрессивдүү | |
| 1) ЭКЧ 2.04-02 1 жана 2-таблицалар боюнча аныкталат. 2) ЭКЧ 2.04-02 В тиркемеси боюнча аныкталат. |
У.2-т а б л и ц а – Ташка катуу чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Жайдын нымдуулук режими1) Нымдулук зонасы2) | Катуу чөйрөнүн сууда эригичтиги 3) жана алардын гигроскопиялуулугу | Кыш конструкцияларына катуу чөйрөнүн агрессивдүүлүк таасиринин даражасы | |
| керамикалык пластикалык калып | силикаттык | ||
| Кургак ————— Кургак | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Агрессивдүү эмес | Агрессивдүү эмес |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Ошол эле | Ошол эле | |
| Нормалдуу —————— Нормалдуу | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Аз агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| Нымдуу, суулуу ——————— Нымдуу | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Аз агрессивдүү | Орто агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Орто агрессивдүү | Ошол эле | |
| 1) ЭКЧ 2.04-02 1 жана 2-таблицалар боюнча аныкталат. 2) ЭКЧ 2.04-02 В тиркемеси боюнча аныкталат. 3)Эң кеңири таралган эрүүчү туздардын, чаңдардын тизмеси жана алардын мүнөздөмөлөрү Б.4-таблицада келтирилген. |
Ф тиркемеси
Таш конструкцияларын коргоо үчүн лак-боёк жабуулардын тобу
Ф.1-т а б л и ц а – Таш конструкцияларын коргоо үчүн лак-боёк жабуулардын тобу
| Пленка түзүүчү типтеги лак-боёк материалдарынын мүнөздөмөсү | Жабуулардын тобу | Анын туруктуулугун мүнөздөгөн жабуу индекси | Конструкцияларга жабууну колдонуу шарттары |
| Пентафталик | I | а, ан, п | ПФ тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
| Нитроцеллюлоза | I | П | НЦ тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
| Органикалык силикаттык | I | ан, п | Суюлтулган боёк менен тегиздөө |
| Кремний-органикалык | III | а, ан, х, т | Суюлтулган боёк менен тегиздөө |
| Полиуретандык | III, IV | а, ан, п | УР тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
| Эпоксиддик | III, IV | а, ан, п, х | ЭП тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
| Эпоксид-каучук | III, IV | а, ан, п, х | Суюлтулган боёк менен тегиздөө |
| Перхлоровинил | III, IV | а, ан, п, х | ХВ тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
| Сополимер-винилхлорид | III, IV | а, ан, п, х | ХС тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
| Хлоркаучук | III | а, ан, п, х | КЧ тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
| Хлорсульфатталган полиэтилен | III, IV | а, ан, п, х, жр | ХП тибиндеги лак менен тегиздөөдө колдонулат |
Ф.1-таблицанын аягы
| Пленка түзүүчү типтеги лак-боёк материалдарынын мүнөздөмөсү | Жабуу топтору | Анын туруктуулугун мүнөздөгөн жабуу индекси | Конструкцияларга жабууну колдонуу шарттары |
| Суу-дисперсиялык пентафтал | I | п | Суюлтулган боёк менен тегиздөө |
| Ошол эле, сополимервинил ацетаты | I | п | Суюлтулган боёк менен тегиздөө |
| » каучук | I | п | Суюлтулган боёк менен тегиздөө |
| » полиакрил | II, III | а, ан, п | Суюлтулганбоёкко негизделген грунт-катмарлардан кийин колдонулат |
| » полиакрилдик фосфат | II, III | а, ан, п, т | Суюлтулган боёкко негизделген грунт-катмардан кийин колдонулат |
| Мааниси: «а» – ачык абада, «ан» – ошол эле, бастырмада, «п» – жайда, «х» –химиялык туруктуу, «жр» – жаракага туруктуу, «т» –ысыкка чыдамдуу. |
Х тиркемеси
Металл конструкцияларын коргоо боюнча талаптар
Х.1-т а б л и ц а – Металл конструкцияларына газ чөйрөлөрүнүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Жайдын абасынын салыштырмалуу нымдуулугу, % ———————— нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоо узактыгы, с/жыл1) | Х.10-таблица боюнча газдардын тобу | Конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | ||
| жылытылган имараттардын ичинде 2), 3) | жылытылбаган имараттардын ичинде же бастырмалардын астында 3) | ачык абада | ||
| 60 чейин —————— 1000 чейин | A1 | Агрессивдүү эмес | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү-1 |
| A2 | Агрессивдүү эмес | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү-2 | |
| B | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү-14) | Аз агрессивдүү-2 | |
| C | Аз агрессивдүү-2 | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| D | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | |
| 60–75 —————— 1000–2500 | A1 | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү-1 | Аз агрессивдүү-1 |
| A2 | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү-2 | Аз агрессивдүү-2 | |
| B | Аз агрессивдүү-2 | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| C | Аз агрессивдүү-2 | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| D | Орто агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | Өтө агрессивдүү |
Х.1-таблицанын аягы
| Жайдын абасынын салыштырмалуу нымдуулугу, % ———————— нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоо узактыгы, с/жыл1) | Х.10-таблица боюнча газдардын тобу | Конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | ||
| жылытылган имараттардын ичинде 2), 3) | жылытылбаган имараттардын ичинде же бастырмалардын астында 3) | ачык абада | ||
| 75 жог. —————— 2500–4000 | A1 | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү |
| A2 | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| B | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| C | Өтө агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | |
| D | Өтө агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | |
| 1МАМСТ 9.039 боюнча аныкталат. 2)Нымдын конденсациясынын суунун агышынын же чачырашынын натыйжасында бетти нымдоодо, агрессивдүү тассирдин даражасы нымдоонун тиешелүү узактыгы менен ачык абадагы конструкциялар үчүн кабыл алынат. 3)Жылытылган жана жылытылбаган имараттардын ичинде конструкциялар ультрафиолеттик нурлануу жана жаан-чачын таасирине дуушар болбойт; бастырмалардын астында конструкциялар ультрафиолеттик нурлануу жана жамгыр түрүндөгү жаан-чачын таасирине дуушар болбойт. 4)Бастырмалардын астында агрессивдүү таасиринин – аз агрессивдүү – 2 даражасы кабыл алынат. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасын баалоодо көмүртек диоксидинин таасири эске алынбайт. 2 Алюминий конструкцияларына чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасын баалоодо аммиактын, күкүрттүн диоксидинин, суутектин сульфидинин, азоттун оксиддеринин А жана В топтору боюнча концентрациядагы таасири эске алынбайт; А тобундагы газдардын агрессивдүү таасиринин даражасы 2500–4000 с/жыл нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоонун узактыгында аз агрессивдүү – 2 катары бааланышы керек. |
Х.2-т а б л и ц а – Металл конструкцияларына катуу чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Жайдын абасынын салыштырмалуу нымдуулугу, % ——————————— нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоо узактыгы, с/жыл1) | Х.11-таблица боюнча катуу чөйрөлөрдүн сууда эрүүсү жана алардын гигроскопиялуулугу | Конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы 2),3) | ||
| жылытылган имараттардын ичинде 4), 5) | жылытылбаган имараттардын ичинде же бастырмалардын астында 4), 5) | ачык абада 5) | ||
| 60 чейин ————— 1000 чейин | Аз эрүүчү | Агрессивдүү эмес | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялуу | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү | Аз агрессивдүү | |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялуу | Аз агрессивдүү | Аз агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| 60–75 ————— 1000–2500 | Аз эрүүчү | Агрессивдүү эмес | Аз агрессивдүү | Аз агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялуу | Аз агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялуу | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| 75 жог. ————— 2500–4000 | Аз эрүүчү | Аз агрессивдүү | Аз агрессивдүү | Аз агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялуу | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү |
Х.2-таблицанын аягы
| Жайдын абасынын салыштырмалуу нымдуулугу, % ———————————— нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоо узактыгы, с/жыл 1) | Х.11-таблица боюнча катуу чөйрөлөрдүн сууда эрүүсү жана алардын гигроскопиялуулугу | Конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы 2),3) | ||
| жылытылган имараттардын ичинде 4), 5) | жылытылбаган имараттардын ичинде же бастырмалардын астында 4), 5) | ачык абада 5) | ||
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялуу | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | Өтө агрессивдүү | |
| 1) МАМСТ 9.039 боюнча аныкталат. 2) Алюминийден жасалган конструкцияларга өтө агрессивдүү таасиринин даражасын хлориддердин суммаланган түшүүсүндө 25 мг/(м2·сут) жогору, орто агрессивдүү – 5 мг/(м2·сут) жогору болгондо белгилөө керек. Алюминийге сульфаттар, нитраттар, нитриттер, фосфаттар жана кычкылдандыруучу туздарды камтыган чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы жогоруда көрсөтүлгөн өлчөмдөргө ылайык хлориддердин бир эле учурдагы таасиринде гана эсепке алынышы керек. 3) Нымдын конденсациясынын, суунун агышынын же чачырашынын натыйжасында бетти нымдоодо, агрессивдүү тассирдин даражасы ачык абадагы конструкциялар үчүн кабыл алынат. 4) Жылытылган жана жылытылбаган имараттардын ичинде конструкциялар ультрафиолеттик нурлануу жана жаан-чачын таасирине дуушар болбойт; бастырмалардын астында конструкциялар ультрафиолеттик нурлануу жана жамгыр түрүндөгү жаан-чачын таасирине дуушар болбойт. 5) Агрессивдүү таасирдин аз агрессивдүү даражасы: аз агрессивдүү – 1 жана аз агрессивдүү – 2 даражаларын камтыйт. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Имараттардын ичинде турган тосмо конструкциялардын бөлүктөрү үчүн абанын салыштырмалуу нымдуулугу 75 %дан жогору болгон жайлардагыдай чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы белгилениши керек. 2 Абанын булганышы 9.1.2 көрсөтмөлөрүнө ылайык эсепке алынат. |
Х.3-т а б л и ц а – Металл конструкцияларына суюк органикалык эмес чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Органикалык эмес суюк чөйрөлөр | Суутектик көрсөткүч pH | Сульфаттардын жана хлориддердин суммалык концентрациясы, г/л | Металл конструкцияларына чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы1) |
| Тузсуз табигый суулар | 3 жог. 11 чейин | 5 чейин | Орто агрессивдүү |
| Ошол эле | 5 жог. | Өтө агрессивдүү | |
| 3 чейин | Ар бири | Ошол эле | |
| Өндүрүштүк айланма жана агынды сууларды тазала- бастан | 3 жог. 11 чейин | 5 чейин | Ошол эле |
| 5 жог. | Өтө агрессивдүү | ||
| Мал чарба имараттарын-дагы агынды суюктуктар | 5 жог. 9 чейин | 5 чейин | Орто агрессивдүү |
| Органикалык эмес кислоталардын эритмелери | 3 чейин | Ар бири | Өтө агрессивдүү |
| Жегичтер эритмеси | 11 жог. | Ошол эле | Орто агрессивдүү |
| 50 г/л жогору концентрация менен туздардын эритмелери | 3 жог. 11 чейин | Ошол эле | Өтө агрессивдүү |
| 1)0 °Cден 50 °Cге чейинки температура аралыгында жана 1 м/с чейинки кыймыл ылдамдыгында кычкылтек эркин жеткиликтүү болгондо. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Суу хлор же суутек сульфиди менен каныкканда, чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы бир деңгээлге жогору кабыл алынышы керек. 2 Суудан жана туздардын эритмелеринен (деаэрация) кычкылтекти алып салууда агрессивдүү таасирдин даражасы бир деңгээлге төмөн кабыл алынышы керек. 3 Суунун кыймылынын ылдамдыгы 1ден 10 м/с чейин жогорулаганда, ошондой эле жээкке урулган толкун чөлкөмүндө жана суу ташкындаган-куюлган чөлкөмдө конструкциялардын бетин мезгил-мезгили менен нымдаганда же деаэрациясы жок жабык резервуарларда суунун температурасы 50 °Cден 100 °Cге чейин жогорулаганда чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы бир деңгээлге жогору кабыл алынышы керек. |
Х.4-т а б л и ц а – Металл конструкцияларына суюк органикалык чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Органикалык суюк чөйрөлөр | Металл конструкцияларына чөйрөлөрдүн агрессивдүү таасиринин даражасы |
| Майлар (минералдык, өсүмдүк, жаныбарлардын) | Агрессивдүү эмес |
| Мунай жана мунай өндүрүмдөрү | Аз агрессивдүү |
| Эриткичтер (бензол, ацетон) | Ошол эле |
| Органикалык кислоталардын эритмелери | Орто агрессивдүүдөн өтө агрессивдүүгө чейин |
| Э с к е р т ү ү – Ушул таблицада келтирилген мунайдын жана мунай өндүрүмдөрүнүн агрессивдүү таасиринин даражасы кармап туруучу металл конструкцияларына жана резервуарлардын конструкцияларынын сырткы бетине таасир этүү учурунда эске алынышы керек. Резервуарлардын ичиндеги конструкцияларга мунайдын жана мунай өндүрүмдөрүнүн агрессивдүү таасиринин даражасн Х.7-таблица боюнча кабыл алынышы керек. |
Х.5-т а б л и ц а – Металл конструкцияларына жер алдындагы суулардын агрессивдүү таасиринин даражасы
| Абанын орто жылдык температурасы, °C 1) | Жер алдындагы суулардын мүнөздөмөсү 2) | Жер алдындагы суулардын деңгээлинен төмөн топурактардын агрессивдүү таасиринин даражасы | Жер алдындагы суулардын деңгээлинен жогору топурактардын агрессивдүү таасиринин даражасы3) | |||
| pH | сульфаттардын жана хлориддердин суммалык концентрациясы, г/л | ЭСЧ 2.04-02 боюнча нымдуулук чөлкөмүндө | топурактардын салыштырмалуу каршылык маанилеринде, Ом | |||
| 20 чейин | 20 жог. | |||||
| 0 чейин | 5 чейин | Ар бири | Орто агрессивдүү | Нымдуу | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү |
| 5 жог. | 5 чейин | Аз агрессивдүү | Кургак | Аз агрессивдүү | Аз агрессивдүү | |
| 5 жог. | 5 жог. | Орто агрессивдүү | Нормалдуу | Орто агрессивдүү | Аз агрессивдүү | |
| 0 жог. 6 чейин | 5 чейин | Ар бири | Өтө агрессивдүү | Нымдуу | Өтө агрессивдүү | Орто агрессивдүү |
| 5 жог. | 1 чейин | Аз агрессивдүү | Кургак | Орто агрессивдүү | Аз агрессивдүү | |
| 5 жог. | 1 жог. | Орто агрессивдүү | Нормалдуу | Өтө агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| 6 жог. | 5 жог. | Ар бири | Өтө агрессивдүү | Нымдуу | Өтө агрессивдүү | Өтө агрессивдүү |
| 5 жог. | 5 чейин | Орто агрессивдүү | Кургак | Орто агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| 5 жог. | 5 жог. | Өтө агрессивдүү | Нормалдуу | Өтө агрессивдүү | Орто агрессивдүү | |
| 1) Абанын орточо жылдык температурасы КР КЧжЭ 23-02 келтирилген. 2) Геотермалдык суулардын таасири каралбайт. 3) 0,1 м/сут жогору чыпкалоо коэффициенти менен өтө чыпкалоочу жана орто чыпкалоочу топурактар үчүн. Э с к е р т ү ү – Түбүндө кумдуу топурактарды камтыбаган, ошондой эле түбүндө ылайды жана 20 мг/л чейин суутек сульфидин камтыган агрессивдүү таасиринин даражасы – аз агрессивдүү; 20 мг/л жогору суутек сульфидин камтыса – орто агрессивдүү. |
Х.6-т а б л и ц а – Болот конструкцияларынын бетин тазалоого талаптар
| Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Болот конструкцияларынын бетин прокаттык ширендиден жана жабуу астындагы даттан тазалоо даражасы | ||||
| лак-боёк | металл | обочолон-туучу | |||
| ысык цинктөө | термо-диффузиялык цинктөө | газ термикалыкчачуу | |||
| Агрессивдүү эмес | 3 | 1 | 2 | - | 3 |
| Аз агрессивдүү | 21) | 1 | 2 | 1 | 3 |
| Орто агрессивдүү | Төмөн эмес 21) | 1 | 2 | 1 | 3 |
| Өтө агрессивдүү | Ошол эле | - | - | 1 | 3 |
| 1)Агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатацияланган конструкциялардын ширетүүчү жиктеринин беттери, ошондой эле суюк чөйрөлөрдө эксплуатацияланган конструкциялардын беттери 1–тазалоо даражасына чейин тазаланууга тийиш. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Аз агрессивдүү, орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөр үчүн прокаттык ширендиден жана даттан тазалоонун талап кылынган даражасына жетүү үчүн жышып-агызып тазалоо каралышы керек. Бетти ысык жана термодиффузиялык цинктөөнүн алдында тазалоо үчүн зыянсыздандырууну колдонууга жол берилет. 2 Агрессивдүү шарттарда, ошондой эле суюк чөйрөлөрдүн таасиринде эксплуатацияланган конструкциялардын курч кырлары лак-боёк жабуулары менен коррозиядан коргоодо 2 мм кем эмес радиуска чейин, ысык цинк менен 0,3 мм чейин жана газ термикалык жабуулар менен 1,0 мм чейин тегеректелиши керек. Эгерде металл жабууларга лак-боёк жабууларынын түшүрүлүшү болжолдонгон болсо, анда металл жабууларды колдонуудан мурун курч кырлардын радиусу 2 мм кем болбошу керек. 3 Электр химиялык коргоодо болот конструкцияларынын бетин тазалоо даражасы лак-боёк жана обочолонтуучу жабууларды кошумча колдонбостон белгиленбейт. |
Х.7-т а б л и ц а – Резервуарлардын конструкцияларынын элементтерине мунайдын жана мунай өндүрүмдөрүнүн агрессивдүү таасиринин даражасы
| Резервуарлардын конструкцияларынын элементтери | Резервуарлардын болот конструкцияларына агрессивдүү таасирдин даражасы | ||||
| чийки мунай | Мунай өндүрүмдөрүнүн | ||||
| мазуттун | дизель отунунун | бензиндин | керосиндин | ||
| Түпкүлүктүн ички бети жана төмөнкү алкак | Орто агрессив-дүү | Орто агрессив-дүү | Орто агрессив-дүү | Аз агрессив-дүү | Орто агрессивдүү |
| Понтондордун жана калкып жүрүүчү чатырлардын ортоңку алкактары жана төмөнкү бөлүктөрү | Аз агрессив-дүү | Аз агрессив-дүү | Аз агрессив-дүү | Аз агрессив-дүү | Аз агрессивдүү |
| Жогорку алкак (мезгил-мезгили менен нымдоо чөлкөмү) | Орто агрессив-дүү | Аз агрессив-дүү | Аз агрессив-дүү | Орто агрессив-дүү | Аз агрессивдүү |
| Понтондордун жана калкып жүрүүчү чатырлардын калканычы жана үстү | Орто агрессив-дүү | Орто агрессив-дүү | Орто агрессив-дүү | Аз агрессив-дүү | Орто агрессив-дүү |
| Э с к е р т ү ү л ө р 1 Мазуттун агрессивдүү таасиринин даражасы сактоо температурасы 90 °Cге чейин кабыл алынат. 2 Чийки мунайда суутек сульфиди 10 мг/л жогору концентрацияда же суутек сульфиди жана көмүр кычкыл газы ар кандай катышта болгондо түпкүлүктүн ички бетине, төмөнкү алкакка, чатырга жана понтондордун, калкып жүрүүчү чатырлардын үстүнө агрессивдүү таасир этүү даражасы бир деңгээлге көтөрүлөт. |
Х.8-т а б л и ц а – Коррозиядан кошумча коргоосуз тосмо конструкциялардын такталарынын минималдуу калыңдыгы
| Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Коррозиядан кошумча коргоосуз колдонулуучу тосмо конструкциялардын такталарынын минималдуу калыңдыгы, мм | ||
| алюминийден | 19 мкм кем эмес калыңдыктагы ысык цинктүү жабуулар менен болоттон жука такта түрүндөгү прокаттан (МАМСТ 14918 боюнча 275тен кем эмес класстагы) | 10ХНДП, 10ХДП, 14ХГНДЦ маркалардагы болоттон (C345 бекемдик классы) | |
| Агрессивдүү эмес | Чектелбейт | 0,5 | Сырткы бетке агрессивдүү таасир этүү менен аныкталат 1) |
| Аз агрессивдүү | Ошол эле | – | 0,8 |
| Орто агрессивдүү | 1,02) | – | – |
| 1) Жайлар тарабынан такталардын бетине лак-боёк жабууларын түшүрүү шарттарында. 2) АД1М, АМцМ, Амг2М маркаларындагы алюминий үчүн (коррозиядан коргоосуз башка маркалардагы алюминийди колдонууга жол берилбейт). |
Х.9-т а б л и ц а – Болот жука барак конструкциялардын цинк каптамаларына күкүрт диоксидинин таасири менен шаар жана айылдын ачык атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгү боюнча маалымдама маалыматтар
| Атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы 1) —————————————— Коррозиялык агрессивдүүлүк, (биринчи сыноо жылы үчүн цинктүү жабуулардын коррозиясынын ылдымдыгы, мкм/жыл) МАМСТ ISO 9223 боюнча | Нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоонун узактыгы, с/жыл МАМСТ 9.039 боюнча 2) | Күкүрт диоксидинин камтылышы, мг/м3МАМСТ ISO 9223 боюнча | Х.1-таблица боюнча чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы |
| C1 —————— Абдан төмөн, (0,1 аз) | 5003)кем | 0,005 кем | Аз агрессивдүү-1 |
| C2 —————— Төмөн, (0,1–0,7) | 500 жогору 2500 чейин | 0,005 кем | Аз агрессивдүү-1 |
| C3 ———————— Орто, (0,7–2,1) | 1000 жогору 2500 чейин | 0,005 жогору 0,030 чейин | Аз агрессивдүү-1 |
| 2500 жогору 3500 чейин | 0,005 кем | Орто агрессивдүү |
Х.9-таблицанын уландысы
| Атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы 1) —————————————— Коррозиялык агрессивдүүлүк, (биринчи сыноо жылы үчүн цинктүү жабуулардын коррозиясынын ылдымдыгы, мкм/жыл) МАМСТ ISO 9223 боюнча | Нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоонун узактыгы, с/жыл МАМСТ 9.039 боюнча2) | Күкүрт диоксидинин камтылышы, мг/м3МАМСТ ISO 9223 боюнча | Х.1-таблица боюнча чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | ||
| C4 ———————— Жогорку (2,1–4,2) | 1000 жогору 2500 чейин | 0,030 жогору 0,090 чейин | Аз агрессивдүү-1, 2 | ||
| 2500 жогору 4000 чейин | 0,005 жогору 0,030 чейин | Орто агрессивдүү | |||
| C5 ———————— Абдан жогорку (4,2–8,4) | 1000 жогору 2500 чейин | 0,090 жогору0,250 чейин | Аз агрессивдүү-2 | ||
| 2500 жогору 4000 чейин | 0,030 жогору 0,250 чейин | Орто агрессивдүү | |||
| CX —————————— Экстремалдуу жогору (8,4 – 25) | 2500 жогору 4000 чейин | 0,250 жогору | Орто агрессивдүү | ||
Х.9-таблицанын аягы
| Атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы 1) ————————————————— Коррозиялык агрессивдүүлүк, (биринчи сыноо жылы үчүн цинктүү жабуулардын коррозиясынын ылдымдыгы, мкм/жыл) МАМСТ ISO 9223 боюнча | Нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоонун узактыгы, с/жыл МАМСТ 9.039 боюнча 2) | Күкүрт диоксидинин камтылышы, мг/м3МАМСТ ISO 9223 боюнча | Х.1-таблица боюнча чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы |
| 1) Атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгүнүн категориясын аныктоодо нымдын фазалык пленкасы менен беттин нымдалышынын узактыгы жана хлориддин жылдык орточо концентрациясы 0,3 мг/(м2·сут) жогору болбогон учурда абанын күкүрт диоксиди менен булгануусу эске алынышы керек. 2) Нымдын фазалык пленкасы менен беттин нымдалышынын узактыгы МАМСТ 9.039-74 (3-бөлүм) боюнча белгилениши керек. 3) Нымдын фазалык пленкасы менен беттин нымдалышынын узактыгы аз болгон муздак региондор, мисалы Борбордук Арктика/Антарктика. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүк категориясын аныктоодо, каталык (белгисиздик) – 33 %дан +50 %га чейин түзөт. Минималдуу белгисиздик C3 категориясы үчүн, максималдуу – C1 жана C5 үчүн байкалат. CX категориясы үчүн белгисиздик эң жогорку болуп саналат. Тагыраак аныктоо үчүн атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы бир жыл ичинде таасын жерде цинк жабуу үлгүлөрүнүн экспозициясынын жыйынтыктарынын негизинде белгиленет. Бул учурда каталык +/- 5%ды түзөт. 2 Берилген маалыматтар конструкциялардын аба менен эркин үйлөгөн беттерине гана жайылтылат. Абанын кирүүсү чектелген жылчыктарда, ным токтоп турган жерлерде, ар түрдүү металлдар менен байланышта болгон жерлерде турган цинк жабууларынын коррозия ылдамдыгы бир нече эсе жогору болушу мүмкүн. |
Х 10-т а б л и ц а – Болоттон жана алюминийден жасалган металл конструкциялары үчүн түрүнө жана концентрациясына жараша агрессивдүү газдардын топтору
| Аталышы | Газ топтору үчүн концентрация, мг/м3 | ||||
| A1 | A2 | B | C | D | |
| Көмүр кычкыл газы | 500 чейин | 500 жогору 2000 чейин | 2000 жогору | - | - |
| Аммиак | 0,04 чейин | 0,04 жогору 0,2 чейин | С0,2 жогору 20 чейин | 20 жогору | - |
| Күкүрт кычкыл газы | 0,05 чейин | 0,05 жогору 0,5 чейин | 0,5 жогору 10 чейин | 10 жогору 200 чейин | 200 жогору 1000 чейин |
| Суутек фториди | 0,005 чейин | 0,005 жогору 0,05 чейин | 0,05 жогору 5 чейин | 5 жогору 10 чейин | 10 жогору 100 чейин |
| Суутек сульфиди | 0,004 чейин | 0,005 жогору 0,01 чейин | 0,01 жогору 5 чейин | 5 жогору 100 чейин | 100 жогору |
| Азот оксиддери1) | 0,04 чейин | 0,04 жогору 0,2 чейин | 0,2 жогору 5 чейин | 5 жогору 25 чейин | 25 жогору 100 чейин |
| Хлор | 0,03 чейин | 0,03 жогору 0,1 чейин | 0,1 жогору 1 чейин | 1 жогору 5 чейин | 5 жогору 10 чейин |
| Суутек хлориди | 0,005 чейин | 0,005 жогору 0,05 чейин | 0,05 жогору 5 чейин | 5 жогору 10 чейин | 10 жогору 100 чейин |
| 1)Сууда эрийт, кислота эритмелерин пайда кылат. Э с к е р т ү ү – Эгерде газдардын концентрациясы ушул таблицадагы D тобундагы газдардын тобу үчүн белгиленген чектен ашып кетсе, материалды курулуш конструкциялары үчүн колдонуу мүмкүнчүлүгү эксперименталдык изилдөөлөрдүн маалыматтарынын негизинде аныкталууга тийиш. Эгерде чөйрөдө бир нече газдар болсо, агрессивдүү топ (А1ден Dге чейин) кабыл алынат. |
Х 11-т а б л и ц а – Катуу чөйрөлөрдүн мүнөздөмөсү (туздар, оксиддер, гидроксиддер, органикалык бирикмелер, аэрозолдор жана чаңдар)
| Катуу чөйрөнүн сууда эригичтиги жана алардын гигроскопиялуулугу | Кеңири таралган туздар, оксиддер, гидроксиддер, органикалык бирикмелер, аэрозолдор, чаңдар |
| Аз эрүүчү | Силикаттар, фосфаттар (экинчи жана үчүнчү) жана магний, кальций, барий, коргошун карбонаттары; барий жана коргошун сульфаттары; темирдин, хромдун, алюминийдин, кремнийдин оксиддери жана гидроксиддери |
| Жакшы эрүүчү, аз гигроскопиялуу | Натрий, калий, аммоний хлориддери жана сульфаттары; магний, марганец, цинк сульфаттары; аммоний нитраты, барий, калий, коргошун; натрий нитраты жана карбонаты; калий фосфаты; натрий фосфаттары, карбамид |
| Жакшы эрүүчү, гигроскопиялуу | Алюминий хлориди, кальций, литий, магний, марганец, цинк, темир; литий нитраттары, кальций, магний, цинк; калий нитриттери, литий; калий карбонаты; экинчи калий фосфаты; натрий, калий оксиддери жана гидроксиддери |
| Э с к е р т ү ү– Эригичтиги 2 г/дм3 аз болгон туздар начар эрүүчү, ал эми эригичтиги 2 г/дм3 ашкан туздар жакшы эрүүчү деп эсептелет. Төмөн гигроскопиялык туздар 20°С температурада 60 % же андан көп салмактуу салыштырмалуу нымдуулукка ээ болгон туздар, ал эми гигроскопиялык туздар 60 %тен аз салмактуу салыштырмалуу нымдуулукка ээ туздар. |
Х 12-т а б л и ц а – Жука жалпак болоттон жасалган конструкциялардын ысык цинк каптоолоруна хлориддер таасир эткенде ачык атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгү жөнүндө маалымдама маалыматтары
| Чөйрөнүн коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы1) ————————————— Коррозия агрессивдүүлүгү, (коррозия ылдамдыгы сыноонун биринчи жылында цинк каптоо, мкм/жыл) МАМСТ ISO 9223 боюнча | Нымдуулук фазасынын пленкасы менен бетти нымдаштыруунун узактыгы, саат/жыл2) МАМСТ 9.0392) боюнча | Хлориддин камтылышы, мг/(м2·сут) МАМСТ ISO 9223 | X.11-таблицага ылайык катуу чөйрөлөрдүн сууда эригичтиги жана алардын гигроскопиялуулугу | Х.2-таблица боюнча чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы |
| C3 ——————— Орточо (0,7–2,1) | 1000 жогору2500 чейин | 0,3 жогору3 чейин | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Орто агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Орто агрессивдүү | |||
| C4 —————— Жогорку (2,1–4,2) | 1000 жогору2500 чейин | 3 жогору60 чейин | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Орто агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Орто агрессивдүү | |||
| 2500 жогору4000 чейин | 0,3 жогору3 чейин | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Орто агрессивдүү | |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Өтө агрессивдүү |
Х 12-таблицанын уландысы
| Чөйрөнүн коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы1) ————————————————————— Коррозия агрессивдүүлүгү, (коррозия ылдамдыгы сыноонун биринчи жылында цинк каптоо, мкм/жыл) МАМСТ ISO 9223 боюнча | Нымдуулук фазасынын пленкасы менен бетти нымдаштыруунун узактыгы, саат/жыл2) МАМСТ 9.039 2) боюнча | Хлориддин камтылышы, мг/(м2·сут) МАМСТ ISO 9223 | X.11-таблицага ылайык катуу чөйрөлөрдүн сууда эригичтиги жана алардын гигроскопиялуулугу | Х.2-таблица боюнча чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы |
| C5 —————————— Өтө жогору (4,2–8,4) | 1000 жогору чейин 2500 | 60 жогору 300 чейин | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Орто агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Орто агрессивдүү | |||
| 2500 жогору чейин 4000 | 3 жогору 60 чейин | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Орто агрессивдүү | |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Өтө агрессивдүү | |||
| CX —————————— Экстремалдык жогору (8,4–25) | 2500 жогору 4000 чейин | 60 жогору 300 чейин | Жакшы эрүүчү аз гигроскопиялык | Орто агрессивдүү |
| Жакшы эрүүчү гигроскопиялык | Өтө агрессивдүү |
Х 12-таблицанын аягы
| Чөйрөнүн коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы1) ——————————————————— Коррозия агрессивдүүлүгү, (коррозия ылдамдыгы сыноонун биринчи жылында цинк каптоо, мкм/жыл) МАМСТ ISO 9223 боюнча | Нымдуулук фазасынын пленкасы менен бетти нымдаштыруунун узактыгы, саат/жыл2) МАМСТ 9.039 2) боюнча | Хлориддин камтылышы, мг/(м2·сут) МАМСТ ISO 9223 | X.11-таблицага ылайык катуу чөйрөлөрдүн сууда эригичтиги жана алардын гигроскопиялуулугу | Х.2-таблица боюнча чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы |
| 1) Атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгүнүн категориясын аныктоодо нымдын фазалык пленкасы менен беттин нымдалышынын узактыгы жана күкүрт диоксидинин жылдык орточо концентрациясы 0,005 мг/м3 жогору болбогон учурда абанын хлориддер менен булгануусу эске алынышы керек. 2) Нымдын фазалык пленкасы менен беттин нымдалышынын узактыгы МАМСТ 9.039-74 (3-бөлүм) боюнча белгилениши керек. Э с к е р т ү ү л ө р 1 C1 жана C2 коррозиялык агрессивдүүлүк категориялары үчүн хлориддин тунуусу эске алынбайт. 2 Атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүк категориясын аныктоодо каталык (белгисиздик) -50 %дан +50 %га чейин түзөт. Тагыраак аныктоо үчүн атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүк категориясы бир жыл ичинде белгилүү бир жерде цинк жабуу үлгүлөрүнүн экспозициясынын жыйынтыктарынын негизинде белгиленет. Бул учурда каталык чеги +/-5 % түзөт. Минималдуу белгисиздик C3 категориясы үчүн, максималдуу – С5 үчүн байкалат. СХ категориясы үчүн белгисиздик эң жогорку болуп саналат. 3 Берилген маалыматтар конструкциялардын аба менен эркин үйлөгөн жана атмосфералык жаан-чачындар менен жуулган беттерине гана жайылтылат. Хлорид эритмелери токтоп турган жерлерде, окшош эмес металлдар менен байланышкан жерлерде аба чектелген жаракалардагы цинк каптоолорунун коррозия ылдамдыгы бир нече эсе жогору болушу мүмкүн. Абанын кирүүсү чектелген жылчыктарда, хлорид эритмелери токтоп турган жерлерде, ар түрдүү металлдар менен байланышта болгон жерлерде турган цинк жабууларынын коррозия ылдамдыгы бир нече эсе жогору болушу мүмкүн. 4 Абадагы туздун өлчөмү көбүнчө шамалдын багыты, шамалдын ылдамдыгы, жергиликтүү топография, имараттын же курулманын көлдөн алыстыгы сыяктуу көл тузунун ички аймактын ташылышына таасир этүүчү өзгөрүлмө чондуктарга көз каранды. 5 Хлориддер менен ашыкча булганышы көл суусунун чачырашына жана аэрозолдоруна мүнөздүү болуп саналат жана бул таблицанын чегинен чыгат. 6 Өндүрүштүк атмосферада, мисалы, химиялык ишканаларда коррозиялык агрессивдүүлүктү классификациялоо ушул таблицанын чегинен чыгат. |
Ц тиркемеси
Темир конструкциялар. Коррозиядан коргоого талаптар
Ц.1-т а б л и ц а – Фасондук жана калыӊ беттик прокаттан болот конструкциялардан коргоочу жабуулар
| Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттары | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Ц.7-таблицага ылайык болот конструкциялар үчүн лак-боёк жабуунун топтору (рим цифралары), праймерди кошкондо лак-боёк жалпы калыңдыгы, мкм3) | ||
| Конструкциялардын материалы | Темир коргоочу жабуу материалы | |||
| Темир коргоочу жабуулары жок көмүртек жана аз легирленген болот | Цинктик жабуу (ысык жана жылуулук диффузиялык цинк менен каптоо) | Цинктик жана алюминий жабуусу (газотермикалык чачуу) | ||
| Жылытылган жана жылытылбаган имараттардын ичинде | A тобундагы газдар менен жайлар | Аз агрессивдүү-1 | I-80 | Лак-боёксуз жабуу |
| Аз агрессивдүү -2 | I-120 | Лак-боёксуз жабуу | ||
| Орто агрессивдүү | II-160 | II-120 | II-120 | |
| Аз эрүүчү туздар жана чаң менен жайлар | Аз агрессивдүү1) | II-120 | Лак-боёксуз жабуу | |
| B, C, D тобундагы газдар, аэрозолдор жана чаңдар бар жайлар | Аз агрессивдүү1) | III-120 | Лак-боёксуз жабуу | |
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-160 | III-160 |
Ц.1-таблицанын уландысы
| Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттары | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Ц.7-таблицага ылайык болот конструкциялар үчүн лак-боёк жабуунун топтору (рим цифралары), праймерди кошкондо лак-боёктун жалпы калыңдыгы, мкм3) | |||
| Конструкциялардын материалы | Темир коргоочу жабуу материалы | ||||
| Темир коргоочу жабуулары жок көмүртек жана аз легирленген болот | Цинктик жабуу (ысык жана жылуулук диффузиялык цинк менен каптоо) | Цинктик жана алюминий жабуусу (газотермикалык чачуу) | |||
| Жакшы эрүүчү (төмөн гигроскопиялык жана гигроскопиялык) туздары бар жайлар | Өтө агрессивдүү | IV-240 | Кабыл албоо керек | IV-240 2) | |
| Аз агрессивдүү-1) | III-120 | Лак-боёксуз жабуу | |||
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-160 | III-160 | ||
| Ачык асман алдында жана чатырлардын астында | A тобундагы газдар | Аз агрессивдүү -1 | I-80 | Лак-боёксуз жабуу | |
| Аз агрессивдүү -2 | I-120 | Лак-боёксуз жабуу | |||
| Орто агрессивдүү | II-160 | II-120 | II-120 | ||
| Аз эрүүчү туздар жана чаң | Аз агрессивдүү 1) | I-120 | Лак-боёксуз жабуу |
Ц.1-таблицанын уландысы
| Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттары | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Ц.7-таблицага ылайык болот конструкциялар үчүн лак-боёк жабуунун топтору (рим цифралары), праймерди кошкондо лак-боёктун жалпы калыңдыгы, мкм3) | ||
| Конструкциялардын материалы | Темир коргоочу жабуу материалы | |||
| Темир коргоочу жабуулары жок көмүртек жана аз легирленген болот | Цинктик жабуу (ысык жана жылуулук диффузиялык цинк менен каптоо) | Цинктик жана алюминий жабуусу (газотермикалык чачуу) | ||
| Ачык асман алдында жана чатырлар-дын астында | B, C, D тобундагы газдар | Аз агрессивдүү 1) | III-160 | Лак-боёксуз жабуу |
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-120 | III-120 | |
| Өтө агрессивдүү | IV-200 | Кабыл албоо керек | IV-240 2) | |
| Жакшы эрүүчү (төмөн гигроскопиялык жана гигроскопиялык) туздар, аэрозолдор жана чаң | Аз агрессивдүү 1) | III-160 | Лак-боёксуз жабуу | |
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-120 | III-120 | |
| Өтө агрессивдүү | IV-200 | Кабыл албоо керек | IV-240 2) | |
| Жылытыл-ган жана жылытыл-баган имараттар-дын ичинде | A тобундагы газдар | Аз агрессивдүү-1 | I-80 | Лак-боёксуз жабуу |
| Аз агрессивдүү-2 | I-120 | Лак-боёксуз жабуу | ||
| Орто агрессивдүү | II-160 | II-120 | II-120 |
Ц.1-таблицанын уландысы
| Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттары | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Ц.7-таблицага ылайык болот конструкциялар үчүн лак-боёк жабуунун топтору (рим цифралары), праймерди кошкондо лак-боёк жалпы калыңдыгы, мкм3) | ||
| Конструкциялардын материалы | Металл коргоочу жабуу материалы | |||
| Металл коргоочу жабуулары жок көмүртек жана аз легирленген болот | Цинктик жабуу (ысык жана жылуулук диффузиялык цинк менен каптоо) | Цинктик жана алюминий жабуусу (газотермикалык чачуу) | ||
| Жылытылган жана жылытыл-баган имарат-тардын ичинде | Аз эрүүчу туздар жана чаң менен жайлар | Аз агрессивдүү1) | II-120 | Лак-боёксуз жабуу |
| B, C, D тобундагы газдар | Аз агрессивдүү | III-120 | Лак-боёксуз жабуу | |
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-160 | III-160 | |
| Өтө агрессивдүү | IV-240 | Кабыл албоо керек | IV-240 1) | |
| Жакшы эрүүчү(төмөн гигроско-пиялык жана гигроско-пиялык) туздар, аэрозолдор жана чаң | Аз агрессивдүү1) | III-120 | Лак-боёксуз жабуу | |
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-160 | III-160 |
Ц.1-таблицанын уландысы
| Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттары | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Ц.7-таблицага ылайык болот конструкциялар үчүн лак-боёксуз жабуунун топтору (рим цифралары), праймерди кошкондо лак-боёктун жалпы калыңдыгы, мкм3) | ||
| Конструкциялардын материалы | Металл коргоочу жабуу материалы | |||
| Металл коргоочу жабуулары жок көмүртек жана аз легирленген болот | Цинктик жабуу (ысык жана жылуулук диффузиялык цинк менен каптоо) | Цинктик жана алюминий жабуусу (газотермикалык чачуу) | ||
| Ачык асман алдында жана чатыр-лардын астында | A тобундагы газдар | Аз агрессивдүү-1 | I-80 | Лак-боёксуз жабуу |
| Аз агрессивдүү-2 | I-120 | Лак-боёксуз жабуу | ||
| Орто агрессивдүү | II-160 | II-120 | II-120 | |
| Аз эрүүчү туздар жана чаң менен жайлар | Аз агрессивдүү1) | I-120 | Лак-боёксуз жабуу | |
| B, C, D тобундагы газдар | Аз агрессивдүү1) | III-160 | Лак-боёксуз жабуу | |
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-120 | III-120 | |
| Өтө агрессивдүү | IV-200 | Кабыл албоо керек | IV-240 1) |
Ц.1-таблицанын уландысы
| Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттары | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Ц.7-таблицага ылайык болот конструкциялар үчүн лак-боёк жабуунун топтору (рим цифралары), праймерди кошкондо лак-боёктун жалпы калыңдыгы, мкм3) | ||
| Конструкциялардын материалы | Металл коргоочу жабуу материалы | |||
| Металл коргоочу жабуулары жок көмүртек жана аз легирленген болот | Цинктик жабуу (ысык жана жылуулук диффузиялык цинк менен каптоо) | Цинктик жана алюминий жабуусу (газотермикалык чачуу) | ||
| Жакшы эрүүчү (төмөн гигроскопиялык жана гигроскопиялык) туздар, аэрозолдор жана чаң | Аз агрессивдүү1) | III-160 | Лак-боёксуз жабуу | |
| Орто агрессивдүү | III-160 | III-120 | III-120 | |
| Өтө агрессивдүү | IV-200 | Кабыл албоо керек | IV-240 2) | |
| Суюк чөйрөдө | Аз агрессивдүү1) | III-160 | III-160 | III-160 |
| Орто агрессивдүү | IV-220 | IV-180 | IV-200 | |
| Өтө агрессивдүү | IV-300–500 | Кабыл албоо керек | IV-240 2) |
Ц.1-таблицанын аягы
| Конструкцияларды эксплуатациялоо шарттары | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Ц.7-таблицага ылайык болот конструкциялар үчүн лак-боёк жабуунун топтору (рим цифралары), праймерди кошкондо лак-боёктун жалпы калыңдыгы, мкм3) |
| Конструкциялардын материалы | Металл коргоочу жабуу материалы | |
| Металл коргоочу жабуулары жок көмүртек жана аз легирленген болот | Цинктик жабуу (ысык жана жылуулук диффузиялык цинк менен каптоо) | Цинктик жана алюминий жабуусу (газотермикалык чачуу) |
| 1) Агрессивдүү таасирдин даражасы аз агрессивдүү жана төмөнкү даражаларды камтыйт: аз агрессивдүү– 1 жана аз агрессивдүү – 2. 2) Цинк каптоо үчүн колдонууга жол берилбейт. 3) Көрсөтүлгөн жабуунун калыңдыгы минималдуу жол берилген маани болуп саналат. Э с к е р т ү ү л ө р 1 Ширетилген тигиштерде жабуунун калыңдыгы 30 мкм көбөйтүлүшү керек. 2 Боёк жабууларын тандоодо болот конструкцияларын иштетүүнүн өзгөчө өзгөчөлүктөрүн эске алуу керек. Пайдалануу шарттарына жараша колдонулуучу лак-боёк жабуулары ачык абада, бастырманын алдында, жайларда – химиялык туруктуу, ысыкка чыдамдуу, майга туруктуу, сууга туруктуу, кислотага туруктуу, щелочко туруктуу, бензинге туруктуу болушу керек. 3 Көмүртектүү жана аз легирленген болотторго лак-боёк жабуунун кызмат кылуу мөөнөтү 5–10 жыл, ысык цинк менен лак-боёк жабуунун негизиндеги аралаш жабуулар, газотермикалык цинк жана лак-боёк каптоо, газотермикалык алюминий каптоо жана лак-боёк каптоо – 15–30 жыл. |
Ц.2-т а б л и ц а – Болот түтүн түтүктөрүн коргоо ыкмалары
| Газдардын температурасы, °C | Газдар-дын курамы | Газдардын салыштыр-ма нымдуулу-гу, % | Конденсаттын пайда болуу мүмкүнчүлүгү | Болоттун маркалары | Коррозиядан коргоо ыкмалары |
| 89 жог. 140 чейин | A жана B топтору боюнча | 30 чейин | Түзүлбөйт | ВСт3сп5 ВСт3сп5 | Эпоксиддүү термо туруктуу жабуулар 1) |
| 140 жог. 250 чейин | SO2, SO3 | 10 жог. 15 чейин | Ошол эле | Газ термикалык чачуу 2) же кремний органикалык жабуулар 1) | |
| 69 жог. 160 чейин | Ошол эле | 10 жог. 20 чейин | Түзүлөт | 2Х13, 3Х13, 12Х18Н10Т 0Х20Н28МДТ, 10Х17Н13М2Т, 12Х18Н10Т | Коргоосуз |
| 69 жог. 160 чейин | SO2, SO3, азотоксидде-ри | 10 жог. | Ошол эле | Ошол эле | |
| 1) Ц.6-таблицасы боюнча, эпоксиддүү материалдар үчүн – 100 °Cден жогору температуранын кыска убакыттагы жогорулашында гана; жабуунун катмарларынын саны жана калыңдыгы B, C, D топторундагы газдар менен жайларда орто агрессивдүү чөйрөлөр үчүн дайындалат. 2) Катмардын 200–250 мкм калыңдыгында алюминий менен. |
Ц.3-т а б л и ц а – Суюк чөйрөлөр үчүн болот резервуарларынын ички беттерин коррозиядан коргоо үчүн жабуулардын материалдары
| Суюк чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Жабуулардын материалдары |
| Орто агрессивдүү | Газ термикалык алюминий жабуулары, лак-боёк, арматураланган лак-боёк, суюк резиналуу, мастикалык, беттегич 1) желимделген |
| Өтө агрессивдүү | Лак-боёк жабууларын андан ары түшүрүү менен газ термикалык алюминий жабуулары, арматураланган лак-боёк, такталык беттөө, беттегич айкалышкан, желимделген |
| 1)Абразивдүү чөйрө, же катуу жүктөм болгон учурда лак-боёк, же мастикалык жабуунун үстүнө каралат. |
Ц.4-т а б л и ц а – Ачык абада эксплуатациялануучу болот аркандарын коргоо
| Нымдын фазалык пленкасы менен бетти нымдоонун узактыгы, с/жыл 1) | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Канаттардын конструкциясы | Канаттар үчүн зымдардын ажырашына убактылуу каршылык, МПа | МАМСТ 7372 боюнча зымдын цинктүү жабуулардын тобу |
| 1000 чейин | Аз агрессивдүү | Ар бири | 1764 чейин | Ж 2) же ОЖ 3) |
| 1000–2500 | Ошол эле | Ошол эле | 1764 чейин | ОЖ 3) |
| 4000 чейин | Орто агрессивдүү же өтө агрессивдүү | Жабык конструкция | 1372 чейин аркандын сырткы түрмөктөрү, 1764 чейин аркандын ички түрмөктөрү | Лак-боёк жабуулары, майлагычтар же полимердик пленкалар менен кошумча коргоо менен ОЖ |
| 1)МАМСТ 9.039 боюнча аныкталат. 2)Эксплуатациялоо процессинде конструкциялардын абалын туруктуу байкоо жок болгон учурда, лак-боёк жабуулары, майлагычтар же полимердик пленкалар менен кошумча коргоо каралышы керек. 3)Биринчисинен акыркысына чейинки зымдын катмарлары үчүн Ж жабуусунун тобуна жол берилет. |
Ц.5-т а б л и ц а – Аз легирленген болоттун тиешелүү маркаларына ылайык агрессивдүү чөйрөлөрдө болот конструкцияларын ширетүү үчүн материалдар
| Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Болоттун маркалары | Сварка үчүн материалдардын маркалары | ||
| Ширетме зым | Жабылган электроддор | |||
| Флюс алдында | Көмүртек диоксиди алдында | |||
| Аз агрессивдүү 1) | 10ХНДП, 10ХДП | Св-08Х1ДЮ, Св-10НМА, Св-08ХМ | ППВ-5к 2), Св-08ХГ2СДЮ | ОЗС-18 |
| 14ХГНДЦ 4) | - | - | - | |
| 10ХСНД, 15ХСНД | Св-10НМА, Св-08ХМ | Св-08ХГ2СДЮ | ОЗС-24, АН-Х7, ВСН-3, Э138-45Н, Э138-50Н3) | |
| Орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү | 10ХСНД, 15ХСНД | Св-10НМА, Св-08ХМ | Св-08ХГ2СДЮ | АН-Х7, ВСН-3, Э138-45Н, ОЗС-24, Э138-50Н3) |
| 10ХНДП, 10ХДП | Св-08Х1ДЮ, Св-10НМА, Св-08ХМ | Св-08ХГ2СДЮ | ОЗС-18 | |
| 09Г2С, 10Г2С1 | Св-10Г2, Св-10ГА, Св-08ГА | Св-08Г2С, Св-08Г2СЦ | УОНИ 13/55 | |
| 18Г2АФпс, 16Г2АФ, 15Г2АФДпс, 14Г2АФ | - | Св-08Г2С, Св-08Г2СЦ | УОНИ 13/65 | |
| 12ГН2МФАЮ, 12Г2СМФ | Св-08ХГН2МЮ | Св-10ХГ2СМА | Э70 типтеги ар кандай | |
| 1) Конструкцияларды коррозиядан коргобостон долбоорлоодо. 2)Кошумча коргоосуз. 3) 10ХСНД маркасындагы болот үчүн гана. 4) Коррозиялык туруктуулукту жана ширетме жиктердин зарыл болгон бекем мүнөздөмөлөрүн камсыздаган ширетүүчү материалдарды колдонууга жол берилет. |
Ц.6-т а б л и ц а – Болот калың такталуу, профилдүү прокаттан жана алюминийден
жасалган металл конструкцияларды коррозиядан коргоо ыкмалары
| Конструкциялар чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Конструкциялар | |
| Жүк көтөрүүчү | Тосуучу 1) | |
| көмүртектик жана аз легирленген болоттон | алюминийден | |
| Агрессивдүү эмес | I топтогу лак-боёк жабуулары (Ц.7-таблица) | Коргоосуз |
| Аз агрессивдүү, аз агрессивдүү -1, аз агрессивдүү -2 | а) Термодиффузиялык цинктелген жабуулар (t = 45–60 мкм); б) ысык цинктелген жабуулар (t = 60–100 мкм)2); в) газ термикалык цинктелген жабуулар (t = 120–180 мкм) же алюминий (t = 200–250 мкм); г) цинктөө (t = 80–120 мкм); д) I, II жана III топтордогу лак-боёк жабуулары (Ц.7-таблица); е) обочолонтуучу жабуулар (топурактардагы конструкциялар үчүн) | Коргоосуз |
| Орто агрессивдүү | а) II жана III топтордогу лак-боёк жабуулары менен калкалоочу термодиффузиялык цинктелген жабуулар (t = 45–60 мкм); б) II жана III топтордогу лак-боёк жабуулары менен калкалоочу ысык цинктелген жабуулар (t = 60–100 мкм)2); в) II, III жана IV топтордогу лак-боёк жабуулары менен калкалоочу газ термикалык цинктүү же алюминий жабуулары (t=120–180 мкм); г) II, III жана IV топтордогу лак-боёк жабуулары; д) газ термикалык цинктелген жабуулар (t=200–250 мкм) же алюминий (t=250–300 мкм); е) электр химиялык коргоо менен бирге обочолонтуучу жабуулар (топурактардагы конструкциялар үчүн)3); ж) суюк чөйрөлөрдөгү жана түпкү топурактардагы электр химиялык коргоо3); и) химиялык туруктуу металл эмес материалдар менен беттөө | а) Электр химиялык аноддук оксидүү жабуулар (t = 15 мкм); б) коргоосуз1); в) II, III топтордогу лак-боёк жабууларын андан ары түшүрүү менен химиялык оксиддөө; г) IV топтогу лак-боёк жабуулары; д) протектордук цинк менен толтурулган жердиктегичти колдонуу менен ошол эле |
Ц.6-таблицанын аягы
| Конструкцияларга чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы | Конструкциялар | |
| Жүк көтөрүүчү | Тосуучу 1) | |
| көмүртектик жана аз легирленген болоттон | алюминийден | |
| Өтө агрессивдүү | а) IV топтогу лак-боёк жабуулары менен калкалоочу газ термикалык алюминий жабуулары (t = 200–250 мкм); б) электр химиялык коргоо менен бирге обочолонтуучу жабуулар (топурактардагы конструкциялар үчүн) 3); в) электр химиялык коргоо (суюк чөйрөлөрдө)3); г) химиялык туруктуу металл эмес материалдар менен беттөө; д) IV топтогу лак-боёк жабуулары | а) IV топтогу лак-боёк жабуулары менен электр химиялык аноддук оксидүү жабуулар (t = 15 мкм); б) IV топтогу лак-боёк жабууларын андан ары түшүрүү менен химиялык оксиддөө |
| 1) Х.8-таблицанын талаптарына ылайык. 2) 09Г2, 09Г2С, 15ХСНД маркаларындагы болоттордон тышкары. 3) Аркандардан жана тростордон жасалган конструкциялардын элементтери үчүн электр химиялык коргоо каралбайт. Э с к е р т ү ү л ө р 1Лак-боёк жабуусунун тобу жана калыңдыгы Ц.1-таблицада келтирилген. Агрессивдүү эмес даражадагы таасири бар чөйрөлөр үчүн лак-боёк жабуусунун катмарынын калыңдыгы ченемдик документтерге ылайык белгилениши керек. 2B, C жана D газдарынын топтору боюнча күкүрт диоксиди, суутек сульфиди жана азоттун оксиддери камтылган аз агрессивдүү, орто агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөлөрдө газ термикалык жабуулар үчүн А7 (МАМСТ 11069), АД1, АМц (МАМСТ 4784) маркасындагы алюминий; калган чөйрөлөрдө газ термикалык жана ысык цинк жабуулары үчүн – Ц0, Ц1, Ц2, Ц3 (МАМСТ 3640) маркаларындагы цинк колдонулушу керек.Суюк чөйрөлөрдүн (орто агрессивдүү же өтө агрессивдүү таасир этүү даражасы менен) таасирине дуушар болгон болот конструкцияларды коррозиядан коргоо үчүн алюминий (t = 120–170 мкм) калкалары менен газ термикалык цинк жабууларын (t = 80–120 мкм) колдонууга жол берилет. 3 Топурактардагы конструкциялар үчүн обочолонтуучу жабуулар (битум, битум-резина, битум-полимер, битум-минералдык, полиэтилен ж.б.) МАМСТ 9.602 талаптарын канааттандырууга тийиш. |
Ц.7-т а б л и ц а – Болот жана алюминий конструкцияларын коррозиядан коргоо
үчүн лак-боёк менен жабуучу топтор
| Пленка түзүүчү материалдын түрү боюнча лак-боёк материалынын мүнөздөмөсү | Жабуу тобу | Туруктуулукту мүнөздөөчү индекс | Болот жана алюминий конструкцияларында жабууларды колдонуу шарттары |
| Глифталдык | I | - | I группадагы эмальдардын жана боёктордун астындагы болотко алкиддик глифталдык жердиктегич каптоо үчүн колдонулат. |
| Алкид-стироликтер | I | - | I, II топтогу эмальдардын астындагы болотко жердиктегич каптоо үчүн колдонулат |
| Эпоксиэфир | I | - | I, II топтгу эмальдардын астындагы болотко жердиктегич каптоо үчүн колдонулат |
| Пентафтал | I | а, ан, п | I топтогу жердиктегич колдонулат |
| Нитроцеллюлоза | I | а, ан, п | Ошол эле |
| Алкид-уретандык | I | а, ан, п | " |
| Майлуу | I | а, ан, п | " |
| Битум-майлуу | I | а, ан, п, т | Ошол эле, жердиктегичсиз жылуулукка туруктуу |
| Полиэфир | I, II | а, ан, п | Түрмөк металл сырдоо линияларында жука цинктелген болотко жердиктегичтин үстүнө колдонулат |
| Фенолоформальдегиддик | II | - | Перхлоровинил, сополимер-винилхлорид жана II, III топтогу хлордуу резина эмальдарынын астындагы болотко жердиктегичти каптоо үчүн колдонулат. Пассивациялоочу пигменттер менен пигменттелгенде цинктелген болоттун жана алюминий эритмелеринин жердиктегич каптоолору үчүн колдонулат. |
Ц.7-таблицанын уландысы
| Пленка түзүүчү материалдын түрү боюнча лак-боёк материалынын мүнөздөмөсү | Жабуу тобу | Туруктуулукту мүнөздөөчү индекс | Болот жана алюминий конструкцияларында жабууларды колдонуу шарттары | |
| Поливинилбутиралдык | II | - | I, II топтогу жердиктегичти каптоо астында болот жана цинктелген болот үчүн фосфаттоочу жердиктегич катары колдонулат. | |
| Акрилдик | II | а, ан, п | Алар II, III топтогу эмаль астында алюминий эритмелери, болот жана цинктелген болот үчүн пассивациялоочу жердиктегич катары колдонулат. Акрил эмальдары акрил жердиктегичтин үстүнө колдонулат | |
| Органикалык силикаттык | II, III | а, ан, п | Жердиктегичсиз же фосфаттоочу жердиктегичте, алкид, фенол-формальдегид же органикалык силикат жердиктегичтерде колдонулат | |
| Кремнийорганикалык | III | а, ан, п, т | Алкид, фенол-формальдегид же органикалык силикат жердиктегичтерге колдонулат, майга жана ысыкка чыдамдуу жердиктегичсиз колдонулат | |
| Хлоркаучук | II, III | а, ан, п, х | Хлор каучук эмальдары хлор каучук жана акрил топурактары менен колдонулат | |
| Полисилоксан | III | а, ан, п, х | Полисилоксан жердиктегич боюнча, эпоксиддер менен бирге колдонулат | |
| Полиуретандык | III, IV | а, ан, п, х | Алкиддик, фенол‑формальдегиддик, акрилдик, эпоксиддик жана полиуретан-дик грунтовкалардын үстүнө колдонулат | |
| Полимочевиналык | III, IV | X | Бир компоненттүү полиуретан жердиктегичке же түздөн-түз темирге колдонулат | |
| Перхлорвинилдик жана сополимер‑винилхло-риддик | II, III, IV | а, ан, п, х, хк, хщ | Алкид, фенол-формальдегид, акрил пассивдештирүүчү жана перхлорвинил, сополимер-винилхлорид жердиктегичтер боюнча колдонулат | |
Ц.7-таблицанын аягы
| Пленка түзүүчү материалдын түрү боюнча лак-боёк материалынын мүнөздөмөсү | Жабуу тобу | Туруктуулукту мүнөздөчү индекс | Болот жана алюминий конструкцияларында жабууларды колдонуу шарттары | |
| Фторполимердик | III, IV | а, ан, п, х | Түрмөк темир сырдоо линияларында жука цинктелген болотко жердиктегичтин үстүнө колдонулат | |
| Эпоксиддүү | III, IV | а, ан, п, х, хщ | Эпоксиддүү жердегичтерге колдонулат | |
| Ар кандай пленка түзүүчү заттарга (эпоксиддүү, полистирол, полиуретан)цинктелген протектор | III | - | Конструкцияларды коррозиядан ишенимдүү жана узак мөөнөттүү коргоону камсыз кылуу зарыл болгондо перхлоровинил, сополимер-винилхлорид, хлорлуу каучук, полиуретан, III, IV топтогу эпоксиддүү эмаль астындагы болотко жердиктегич каптоо үчүн колдонулат | |
| Мааниси: «а» –ачык асман алдында, «ан» –ошол эле, бастырма асытнда, «п» – жайларда, «х» – химиялык туруктуу, «хк» – кислота эритмелеринде туруктуу, «хщ» – щелочтук эритмелерде туруктуу, «т» – термо туруктуу. | ||||
Ц.8-т а б л и ц а – Жука тактай цинктелген прокаттын коррозиядан коргоочу декоративдик лак-боёк үзгүлтүксүз прокат металл боёк линияларына колдонулат
| Пленка түзүүчү заттын түрү боюнча жабуунун тышкы (бет) катмарынын лак-боёк материалынын мүнөздөмөлөрү | МАМСТ 9825 (МАМСТ 33366.1, МАМСТ 34180) боюнча жабуунун сырткы катмарынын кыскача белгилөө | Сырт-кы каптоо катмар-ынын калың-дыгы, мкм 1) | МАМСТ 9825 боюнча жердик-тегич жабуу-нун кыскача белгилөө | Жабуунун жердик- тегич катмары-нын калыӊды-гы, мкм 1) | Лак-боёктун болжол-дуу жалпы калың-дыгы, мкм 1) | Сунуш-талган жарык-ка турук-туулук, RUV | Жабуу тобу | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы2) | МАМСТ 9.401 боюнча сыноо менен тастык-талган кызмат мөөнөтү, жыл | Прокаттын эки тарабындагы цинк каптоосунун жалпы массасы, г/м2, кем эмес |
| Полиэфирдик эмаль | ПЛ (SP) | 18–22 | ПЛ | 5–12 | 23–34 | 2–3 | I - II | Агрессивдүү эмес | 20 | 100 |
| Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 10 | 140 | ||||||||
| Жогорку туруктуулук-тагы полиэфирдик эмаль | 20–30 | ПЛ | 10–20 | 30–50 | 4 | II - III | Агрессивдүү эмес | 25 | 100 | |
| Аз агрессивдүү -1; аз агрессивдүү -2 | 15 | 140 | ||||||||
| Бырышкан полиэфирдик эмаль | 18–35 | ПЛ | 5–12 | 23–47 | 3–4 | I - II | Агрессивдүү эмес | 15 | 100 | |
| Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 10 | 140 | ||||||||
| Текстураланган полиэфирдик эмаль | 20–35 | ПЛ | 5–12 | 25–37 | 3–4 | II | Агрессивдүү эмес | 15 | 100 | |
| Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 10 | 140 |
Ц.8-таблицанын уландысы
| Пленка түзүүчү заттын түрү боюнча жабуунун тышкы (бет) катмарынын лак-боёк материалынын мүнөздөмөлөрү | МАМСТ 9825 (МАМСТ 33366.1, МАМСТ 34180) боюнча жабуунун сырткы катмарынын кыскача белгилөө | Сырткы каптоо катма- рынын калың-дыгы, мкм 1) | МАМСТ 9825 боюнча жердикте-гич жабуунун кыскача белгилөө | Жабуунун жердикте-гич катма-рынын калыӊды-гы, мкм 1) | Лак-боёктун бол- жолдуу жалпы калың-дыгы, мкм 1) | Сунуш-талган жарык- ка турук-туулук, RUV | Жабуу тобу | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы2) | МАМСТ 9.401 боюнча сыноо менен тастык-талган кызмат мөөнөтү, жыл | Прокаттын эки тарабын-дагы цинк каптоо- сунун жалпы массасы, г/м2, кем эмес |
| Полиуретандык эмаль | УР (PUR) | 20–25 | ПЛ | 10–15 | 30–40 | 3 | II - III | Агрессивдүү эмес | 30 | 100 |
| Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 20 | 140 | ||||||||
| 30–35 | ПЛ | 15–25 | 45–60 | 3 | III | Агрессивдүү эмес | 35 | 100 | ||
| Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 25 | 140 | ||||||||
| 30–35 | УР | 15–25 | 45–60 | 3 | III | Агрессивдүү эмес | 40 | 100 | ||
| Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 30 | 140 | ||||||||
| Жогорку туруктуулуктагы полиуретандык эмаль | 30–35 | ПУ | 15–25 | 45–60 | 4 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 40 | 140 | |
| Орто агрессивдүү | 20 | 275 |
Ц.8-таблицанын уландысы
| Пленка түзүүчү заттын түрү боюнча жабуунун тышкы (бет) катмарынын лак-боёк материалынын мүнөздөмөлөрү | МАМСТ 9825 (МАМСТ 33366.1, МАМСТ 34180) боюнча жабуунун сырткы катмарынын кыскача белгилөө | Сырт- кы каптоо катмары-нын калың-дыгы, мкм 1) | МАМСТ 9825 боюнча жердик-тегич жа-буунун кыскача белгилөө | Жабуунун жердикте-гич катмары-нын калыӊ-дыгы, мкм 1) | Лак-боёктун бол- жолдуу жалпы калың-дыгы, мкм 1) | Сунуш-талган жарык-ка турук-туулук, RUV | Жабуу тобу | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы2) | МАМСТ 9.401 боюнча сыноо менен тастык-талган кызмат мөөнөтү, жыл | Прокаттын эки тарабында-гы цинк каптоосу-нун жалпы массасы, г/м2, кем эмес |
| Фторполимер-дик эмаль ПВДФ | ФП (PVDF) | 18–22 | ПЛ | 5–12 | 23–36 | 4 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 30 | 140 |
| Орто агрессивдүү | 15 | 275 | ||||||||
| Калың катмарлуу фторополимер эмалы ПВДФ | 25–40 | ПЛ | 10–20 | 35–60 | 4 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 50 | 140 | |
| Орто агрессивдүү | 30 | 275 | ||||||||
| 25–40 | УР | 15–25 | 40–65 | 4 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 50 | 140 | ||
| Орто агрессивдүү | 30 | 275 | ||||||||
| ПВХ пластизоль | ХВ (PVC) | 70–100 | АК | 3–15 | 73–115 | 2 – 3 | III | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 20 | 140 |
| Орто агрессивдүү | 10 | 275 | ||||||||
| Чоӊойтулган калыӊдыктагы ПВХ пластизоль | 150–500 | АК | 3–15 | 153–515 | 2 – 3 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 30 | 140 | |
| Орто агрессивдүү | 15 | 275 |
Ц.8-таблицанын уландысы
| Пленка түзүүчү заттын түрү боюнча жабуунун тышкы (бет) катмарынын лак-боёк материалынын мүнөздөмөлөрү | МАМСТ 9825 (МАМСТ 33366.1, МАМСТ 34180) боюнча жабуунун сырткы катмарынын кыскача белгилөө | Сырткы каптоо катма-рынын калың-дыгы, мкм 1) | МАМСТ 9825 боюнча жердикте-гич жабуунун кыскача белгилөө | Жабуунун жердиктегич катмарынын калыӊдыгы, мкм 1) | Лак-боёктунболжол-дуу жалпы калың-дыгы, мкм 1) | Сунушталган жарык-ка турук-туулук, RUV | Жабуу тобу | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы2) | МАМСТ 9.401 боюнча сыноо менен тас-тыкталган кызмат мөөнөтү, жыл | Прокат-тын эки тарабын-дагы цинк кап-тоосунун жалпы массасы, г/м2, кем эмес |
| Лак полиэфирдик | ПЛ (SP) | 15–25 | ПЛ беттик эмаль/ПЛ жердеткич | 18–22/6–12 | 39–59 | 3–4 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 30 | 140 |
| Орто агрессивдүү | 15 | 275 | ||||||||
| Полиуретандык лак, полиуретандык-полиамиддик | УР (PUR), УР/ПА (PUR-PA) | 15–35 | УР беттик эмаль/УР жердеткич | 30–35/15–25 | 60–95 | 3–4 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 40 | 180 |
| Орто агрессивдүү | 20 | 275 | ||||||||
| Фторполимердик лак ПВДФ | ФП (PVDF) | 15–25 | ПВДФ беттик эмаль/ПЛ жердеткич | 18–22/6–12 | 39–59 | 4–5 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 50 | 180 |
| Орто агрессивдүү | 30 | 275 | ||||||||
| Фторполи-мердик лак ФЭВЭ | ФЭ (FEVE) | 15–25 | ПВДФ беттик эмаль/ПЛ жердеткич | 18–22/6–12 | 39–59 | 4–5 | III - IV | Аз агрессивдүү-1; аз агрессивдүү-2 | 50 | 180 |
| Орто агрессивдүү | 30 | 275 | ||||||||
| Арткы беттин эпоксиддик эмалы | ЭП (EP) | 5–15 | ПЛ жердеткич | 5–12 | 10–27 | 1 | III | Агрессивдүү эмес | 10 | 100 |
Ц.8-таблицанын уландысы
| Пленка түзүүчү заттын түрү боюнча жабуунун тышкы (бет) катмарынын лак-боёк материалынын мүнөздөмөлөрү | МАМСТ 9825 (МАМСТ 33366.1, МАМСТ 34180) боюнча жабуунун сырткыкатмарынын кыскача белгилөө | Сырткы каптоокатма-рынын калың-дыгы, мкм 1) | МАМСТ 9825 боюнча жер-диктегич жабуунун кыскача белгилөө | Жабуу-нун жер-диктегич катмары-нын калыӊ-дыгы, мкм 1) | Лак-боёктун болжол-дуу жалпы калыңды-гы, мкм 1) | Сунуштал-ган жарыкка туруктуу-лук, RUV | Жабуу тобу | Чөйрөнүн агрессивдүү таасиринин даражасы2) | МАМСТ 9.401 боюнча сыноо менен тастык-талган кызмат мөөнөтү, жыл | Прокаттын эки тарабын-дагы цинк каптоосу-нун жалпы массасы, г/м2, кем эмес |
| 8–14 | ПЛ жердеткич | 6–12 | 14–26 | 1 | III | Агрессивдүү эмес | 20 | 100 | ||
| 5–15 | ПЛ жердеткич | 5–12 | 10–27 | 1 | III | Аз агрессивдүү-1 | 3 | 100 | ||
| Арткы беттин полиэфирдик эмалы | ПЛ (SP) | 8–14 | ПЛ жердеткич | 5–12 | 13–26 | 1 | I | Агрессивдүү эмес | 15 | 100 |
| 8–14 | ПЛ жердеткич | 5–12 | 13–26 | 1 | I | Аз агрессивдүү-1 | 3 | 100 | ||
| Арткы беттин эпоксиэфирдик эмалы | ЭФ (EP-SP) | 5–14 | ПЛ жердеткич | 5–12 | 10–26 | 1 | I | Агрессивдүү эмес | 10 | 100 |
| 5–14 | ПЛ жердеткич | 5–12 | 10–26 | 1 | I | Аз агрессивдүү-1 | 3 | 100 | ||
| 1) Жабуунун калыңдыгынын төмөнкү мааниси минималдуу жол берилген маани болуп саналат. 2) Аз агрессивдүү-2 чөйрө үчүн бул учурда абадагы күкүрт диоксидинин концентрациясынын жогорку чеги 0,3 мг/ м3, хлориддин тунуусу – 0,3 мг/(м2·сут) чейин чектелет. |
Ц.8-таблицанын аягы
| Пленка түзүүчү заттын түрү боюнча жабуунун тышкы (бет) катмарынын лак-боёк материалынын мүнөздөмөлөрү | МАМСТ 9825 (МАМСТ 33366.1, МАМСТ 34180) боюнча жабуунун сырткы катмарынкыскача белгилөөлөрү | Сырткы каптоо кат-марынын калың-дыг, мкм 1) | МАМСТ 9825 боюнча жердикте-гич жабуунун кыскача белгилөө | Жабуунун жердикте-гич катмарынын калыӊдыгы, мкм 1) | Лак-боёктун болжолдуу жалпы калыңдыгы, мкм 1) | Сунушталган жарыкка туруктуу-лук, RUV | Жабуу тобу | Чөйрөнүнагрессив-дүүтаасири-ниндара-жасы2) | МАМСТ 9.401 боюнча сыноо менен тастыкталган кызмат мөөнөтү, жыл | Прокаттын эки тарабын-дагы цинк каптоосу-нун жалпы массасы, г/м2, кем эмес |
| Э с к е р т ү ү л ө р 1 Цинктелген прокаттын коррозиясынан кошумча коргоо үчүн материалдардын маркалары жана коргоочу-жасалгалоочу лак-боёк жабууларынын калыңдыгы таасын эксплуатациялоо шарттарында жабуунун иштөө мөөнөтүн эске алуу менен тандалат. Лак-боёк жабууларынын болжолдонгон иштөө мөөнөтү МАМСТ 9.401 боюнча жабуу үлгүлөрүн тездетилген климаттык сыноонун жыйынтыктары боюнча белгилениши керек. 2 Орто агрессивдүү чөйрөдө лак-боёк жабуулары менен прокаттан конструкцияларды шаардык жана айылдык конуштардын атмосфералык абасындагы күкүрттүн диоксиди, азоттун оксиддери жана суутектин хлориди боюнча булгоочу заттардын ЧЖКсынан ашпастан, хлориддер 0,3 мг/(м2·сут) ашык эмес тунганда жана прокаттын тилинген кырын жана буюмдагы жылчык жерлерди коргоо боюнча иш-чараларды жүргүзүү менен колдонууга жол берилет. 3 Сактоодо жана ташууда цинктелген боелгон прокаттын түрмөккө, цинктелген боелгон прокаттын түрмөгүнөн кесилген жалпак барактардын таңгагына жана цинктелген боелгон прокаттан жасалган курулуш багытындагы даяр буюмдардын таңгагына суунун киришине (же конденсаттын пайда болушуна) жол берилбейт. 4 Жабуунун болжолдуу иштөө мөөнөтү МАМСТ 9.401 боюнча жабуулардын үлгүлөрүн тездетилген климаттык сыноонун жыйынтыктары боюнча белгилениши керек. МАМСТ 9.401 боюнча 6-усул боюнча жабууларды тездетилген климаттык сыноо мелүүн жана муздак климаттын (УХЛ1) өнөр жай атмосферасында жабууларды эксплуатациялоо шарттарын моделдейт, бул аз агрессивдүү – 2 чөйрөгө абадагы күкүрт диоксидинин концентрациясы 0,05тен 0,3 мг/м3 чейин, хлориддердин тунуусу 0,3 мг/(м2·сут) чейин жана атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгүнүн С4 категориясы абадагы күкүрт диоксидинин концентрациясы 0,030дан 0,090 мг/м3 чейин, хлориддердин тунуусу 0,3 мг/(м2·сут), атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгүнүн С5 категориясы абадагы күкүрт диоксидинин концентрациясы 0,090дон 0,25 мг/м3 чейин, хлориддердин тунуусу 0,3 мг/(м2·сут) чейин болгон учурда ылайык келет. МАМСТ 9.401 боюнча 3-усул боюнча жабууларды тездетилген климаттык сыноо мелүүн жана муздак климаттын (УХЛ1) шарттуу таза атмосферасында жабууларды эксплуатациялоо шарттарын моделдейт, бул аз агрессивдүү – 1 чөйрөгө абадагы күкүрт диоксидинин концентрациясы 0,025 мг/м3 чейин, хлориддердин тунуусу 0,3 мг/(м2·сут) чейин жана атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгүнүн С2 категориясы абадагы күкүрт диоксидинин концентрациясы 0,005 мг/м3 чейин, хлориддердин тунуусу 0,3 мг/(м2·сут) чейин, атмосферанын коррозиялык агрессивдүүлүгүнүн С3 категориясы абадагы күкүрт диоксидинин концентрациясы 0,005тен 0,025 мг/м3 чейин, хлориддердин тунуусу 0,3 мг/(м2·сут) чейин болгон учурда ылайык келет. 5 Түрүлмө прокаттын лак-боёк жабуусунун иштөө мөөнөтү МАМСТ 9.401-2018 (4.8-пункт) боюнча коргоо касиеттеринин начарлашынын жол берилген деңгээлине жеткенге чейин бааланат, МАМСТ 9.032 боюнча жабуулардын бардык класстары үчүн – 3 баллдан (АЗЗ) МАМСТ 9.407 боюнча ашык эмес. Мында жабуунун бузулуу аянты буюмдун үстүнкү бетинен 15 %га ашпоого, коррозиялык бузулуу аянты – 1 %дан ашпоого тийиш. Жасалгалоочу касиеттери боюнча талаптар коюлуучу түрүлмө прокаттын лак-боёк жабуусунун иштөө мөөнөтү жабуу менен жасалгалоочу касиеттеринин (жаркыроо, түс) начарлашынын жол берилген деңгээлине жеткенде бааланат. |
Ц.9-т а б л и ц а – Кислоталар, щелочтор жана суюк минералдык жер семиткичтер
үчүн болоттон жасалган резервуарларды коргоочу жабуу варианттары
| Коргоочу жабуу | Жабуу схемасы | Болжолдуу жабуу калыңдыгы, мм |
| Лак-боёк | 4-топтогу "х", "хк", "хщ" индекси менен лак-боёк жабуулары Ц.7-таблица боюнча пайдалануу шарттарына жараша Ц.7-таблица боюнча | 0,16-0,50 |
| Армирленген лак-боёк | Айнек буласы менен армирленген эпоксиддик жабуулар | 1,0 |
| Полиэфир чайырынын негизинде полипропилен кездемеден армирленген жабуулар | 1,0 | |
| Суюк резина аралашмасы | Эпоксиддик жердеткич боюнча тиоколдук герметиктер | 1,5-2,0 |
| Дивинил-стирол термопластикалык негизиндеги герметик | 1,5-2,0 | |
| Мастикалык | Эпоксифуран чайырынын негизинде мастика | 1,0-2,0 |
| Эпоксиддик компаунданын негизинде полимердик жылчык тыгын | 1,0-2,0 | |
| Эпоксиддик чайырдын негизиндеги эпоксиддик сланец формулалары | 1,0-1,5 | |
| Барак | Профилдүү полиэтилен | 2,0-3,0 |
| Поливинилхлориддик пластикат | 3,0-5,0 | |
| Полиизобутилен астындагы поливинилхлориддик пластикаты | 10 | |
| Футердик 1) | Керамикалык плитка (кислотага чыдамдуу же пол үчүн) 2) | 20-60 |
| Туташтыргычтарда кислотага чыдамдуу кыш 2) | - | |
| Бир даана кислотага чыдамдуу керамикалык материалдар, түз фасондук плиткалар, кислотага чыдамдуу кыш 3) катмар боюнча химиялык туруктуу бириктиргичте (полиизобутилендин негизинде вулканизацияланбаган химиялык туруктуу резина, битум-ролл изоляциясы ж.б.) | 30-270 |
Ц.9-таблицанын аягы
| Коргоочу жабуу | Жабуу схемасы | Болжолдуу жабуу калыңдыгы, мм |
| Айнек стекловолок менен бекемделген боёк жана лак курамындагы эпоксиддүү бириктиргичтерге шлакоситалдык плиткалар | 12-20 | |
| Силикат жылчык тыгындан кислотага чыдамдуу таш куюу плиткасы (полиизобутилендин негизинде вулканизацияланбаган химиялык туруктуу резина ж.б.) | 30 | |
| Көмүрграфиттик материалдар (АТМ плиткалары, көмүр жана графиттелген блоктор) катмар-катмар боюнча полимердик материалдардын негизинде жылчык тыгындарга (полиизобутилен ж. б.) | 20-400 | |
| Гуммирлөөчү | Кийин вулканизациялоо менен желимдерде резиналар жана эбониттер | 3-12 |
| 1) Коргоо каптоо схемасы, жоондугу жана катмарларынын саны түзүлүшү өлчөмүн эске алуу менен, температура, статикалык туруктуулугун эсептөө милдеттүү текшерүү менен агрессивдүү чөйрөнүн мүнөздөмөсү, жана зарыл учурларда жылуулук-техникалык эсептөө менен тандалып алынышы керек. 2) Камдаштыргыч агрессивдүү чөйрөнүн курамын эске алуу менен тандалышы керек. 3)Даана кислота туруктуу материалдар чөйрөнү, механикалык жүктөрдү жана жылуулук эсептөөлөрдүн мүнөзүнө жараша тандалышы керек. |
Ц.10-т а б л и ц а – Болоттон жука такта түрүндөгү муздак жайылган прокаттан жасалган жүк көтөрүүчү жана тосуучу конструкцияларды коррозиядан коргоо ыкмалары
| Х.1-таблица боюнча агрессивдүү таасирдин даражасы | Конструкцияларды коргоо ыкмалары | |
| Жүк көтөрүүчү 5) | Тосуучу 1), 5) | |
| Агрессивдүү эмес | 24 мкм кем эмес калыңдыктагы же 350дөн кем эмес класстагы ысык цинктүү жабуулар; Ц.8-таблица боюнча II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар; 40 мкм кем эмес калыңдыктагы II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) | 19 мкм кем эмес калыңдыктагы же 275тен кем эмес класстагы ысык цинктүү жабуулар; 55% алюминийди, 43,4% цинкти жана 1,6% кремнийди камтыган эритмеден, 25 мкм кем эмес калыңдыктагы же 185тен кем эмес класстагы ысык алюминий цинкттүү жабуулар; Ц.8-таблица боюнча II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 7 мкм кем эмес калыңдыктагы же 100дөн кем эмес класстагы ысык цинктүү жабуулар; Ц.8-таблица боюнча II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 7 мкм кем эмес калыңдыктагы электролиттик цинктүү жабуулар |
| Аз агрессивдүү-1 | Ц.8-таблица боюнча II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 2); 80 мкм кем эмес калыңдыктагы II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) | Ц.8-таблица боюнча II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 10 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 140тан кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар; 60 мкм кем эмес калыңдыктагы II жана III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 10 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 140тан кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) |
Ц.10-таблицанын уландысы
| Х.1-таблица боюнча агрессивдүү таасирдин даражасы | Конструкцияларды коргоо ыкмалары | |
| Жүк көтөрүүчү 5) | Тосуучу1), 5) | |
| Аз агрессивдүү-2 | Ц.8-таблица боюнча III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 24 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 350дөн кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар; 120 мкм кем эмес калыңдыктагы III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 24 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 350дөн кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) | Ц.8-таблица боюнча II, III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 10 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 140тан кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар; 100 мкм кем эмес калыңдыктагы II, III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) |
| Аз агрессивдүү-2 | Ц.8-таблица боюнча III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 24 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 350дөн кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар; 120 мкм кем эмес калыңдыктагы III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 24 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 350дөн кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) | Ц.8-таблица боюнча II, III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 10 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 140тан кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар; 100 мкм кем эмес калыңдыктагы II, III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) |
| Орто агрессивдүү 4) | Колдонууга жол берилбейт | Ц.8-таблица боюнча II, III топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар; 120 мкм кем эмес калыңдыктагы II, III, IV топтордогу кошумча лак-боёк жабуулары менен 19 мкм кем эмес калыңдыктагы (же 275тен кем эмес класстагы) ысык цинктүү жабуулар 3) |
| Өтө агрессивдүү | Колдонууга жол берилбейт | Колдонууга жол берилбейт |
Ц.10-таблицанын аягы
| Х.1-таблица боюнча агрессивдүү таасирдин даражасы | Конструкцияларды коргоо ыкмалары |
| Жүк көтөрүүчү 5) | Тосуучу1), 5) |
| 1) Х.8-таблицанын талаптарына ылайык. 2) Лак-боёк жабуусунун калыңдыгы – агрессивдүү таасир этүү даражасы менен эксплуатациялоо шарттары үчүн аз агрессивдүү –2 сыяктуу. 3) Суюк жана күл майда лак-боёк материалдарынын негизинде ысык кургатуу жабуулары металл конструкциялары даярдалгандан кийин колдонулат. 4) Шаардык жана айылдык конуштардын атмосфералык абасындагы күкүрт диоксиди, азоттун оксиддери жана суутектин хлориди боюнча булгоочу заттардын ЧЖКны ашырбастан, хлориддер 0,3 мг/(м2·сут) көп эмес тунганда жана прокаттын тилинген кырын коргоо боюнча иш-чараларды жүргүзүү менен. 5)Ц.8, Ц.15 таблицаларын эске алуу менен башка жабууларды жана жабуулардын калыңдыгын колдонууга жол берилет. Э с к е р т ү ү л өр 1 Лак-боёк жабуусунун тобу жана калыңдыгы Ц.8-таблицада келтирилген. 2 Профилделген болот цинктелген төшөмөлдүн коррозиядан кошумча коргоо чөйрөсүнүн агрессивдүү эмес таасиринде жай тарабынан чатырды жабуу талап кылынбайт, жылуулоо тарабынан II жана III топторунун лак-боёк жабуулары менен коргоого жол берилет (Ц.7-таблица). Аз агрессивдүү таасир этүү чөйрөсүндө төмөнкүлөр колдонулушу керек: - Ц.8, Ц.10 таблицалары боюнча II жана III топторунун түрүлмө металлды үзгүлтүксүз боео сызыктарында түшүрүлгөн лак-боёк жабуулары; - Ц. 7-таблица боюнча II жана III топторундагы лак-боёк жабуулары (жайлардын ичинде турган конструкциялар үчүн конструкциялар монтаждалгандан кийин 8-10 жылдан кийин лак-боёк жабууларын коюуну кароого жол берилет). |
Ц.11-т а б л и ц а – Ар кандай иштөө шарттарында көмүртек болоту жана цинк каптоо коррозиясынын кирүү ылдамдыгы
боюнча маалымдама маалыматтар
| Х.1-таблица боюнча агрессивдүүлүк таасиринин даражасы | Коррозиянын максималдуу кирүү ылдамдыгы, мкм жылына | ||||||
| Көмүртек болот | Ысык цинк каптоо | Гальваникалык (электролиттик) цинк каптоо | МАМСТ Р 9.316 боюнча термикалык диффузиялык цинк каптоо | МАМСТ Р 57411, МАМСТ Р 57419 боюнча термикалык диффузиялык цинк каптоо | МАМСТ Р ИСО 10683 боюнча электролиттик эмес цинк-ламелярдык каптоо | ||
| Цинктелген буюмдардын аталышы | |||||||
| Жука барак прокат1) | Профилдик прокат жана бекиткичтер | Жука барак прокат2) жана бекиткичтер | Профилдик прокат жана бекиткичтер | Бекиткичтер | Бекиткичтер | ||
| Агрессивдүү эмес | 10 | 0,4 | 0,4 | 1,0 | 0,3 | 0,3 | 0,3 |
| Аз агрессивдүү-1 | 25 | 1,0 | 0,8 | 1,5 | 0,6 | - | - |
| Аз агрессивдүү -2 | 50 | 3,3 | 2,5 | 5 | 1,7 | - | - |
| Орто агрессивдүү | 500 | 35 | 25 | 50 | 18 | - | - |
| Өтө агрессивдүү | 500 жогору | 35 жогору | 25 жогору | 50 жогору | С18 | - | - |
| 1) Жука барак прокат үчүн үзгүлтүксүз ысык цинктөө линияларында цинктелген. 2) Жука барак прокаты электролиттик ыкма менен прокаттын үзгүлтүксүз цинктөө линияларында цинктелген. |
Ц.12-т а б л и ц а – Коррозиядан коргоонун сунушталган ыкмалары бекиткичтердин металл жабуулары жана чакан өлчөмдөгү
конструкциялык элементтер менен чөйрөнүн коррозиялык таасиринин даражасына жараша
| Бекитүүчү буюмдардын аталышы | Бекиткичтердин материалы (болоттун маркасы) | Чөйрөнүн агрессивдүүлүк тассиринин даражасы | Коргоочу жабуулардын тиби | |||||
| МАМСТ ISO 10684 боюнча ысык цинктөө жабуусу 45 мкм кем эмес | МАМСТ 9.303 боюнча 10 мкм кем эмес гальваника-лык (электролит) цинк каптоо | МАМСТ Р 9.316 боюнча III, IV класстагы термо-диффузия-лык цинктик каптоо | МАМСТ Р 57411, МАМСТ Р 57419 боюнча термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р ИСО 10683 боюнча электролиттик эмес цинк-ламелярдык каптоо | ||||
| төмөн темпера-тура | жогорку темпера-тура | |||||||
| Болттор, буралмалар,сайгыч жана бурмалар | 10, 10кп, 20, 35Х, 40, 45 жана көмүртек болоттун башка маркалары | Агрессивдүү эмес | ++ | ++ | ++ | ++ | + | ++ |
| Аз агрессивдүү-1 | ++ | ++ | Н | ++ | Н | ++ | ||
| Аз агрессивдүү-23) | ++ | ++ | Н | ++ | Н | Н | ||
| Орто агрессивдүү | Н | Н | Н | Н | Н | Н | ||
| Анкерлер 1) | 65Г, 70, 40Х, 50ХФА жана конструкциялык болоттун башка маркалары | Агрессивдүү эмес | ++ | ++ | ++ <4> | ++ | + | ++ |
Ц.12-таблицанын уландысы
| Бекитүүчү буюм-дардын аталышы | Бекиткич-тердин материалы (болоттун маркасы) | Чөйрөнүн агрессивдүүлүк тассиринин даражасы | Коргоочу жабуулардын тиби | |||||
| МАМСТ ISO 10684 боюнча ысык цинктөө жабуусу 45 мкм кем эмес | МАМСТ 9.303 боюнча 10 мкм кем эмес гальваникалык (электролит) цинк каптоо | МАМСТ Р 9.316 боюнча III, IV класстагы термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р 57411, МАМСТ Р 57419 боюнча термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р ИСО 10683 боюнча Электролиттик эмес цинк-ламелярдык каптоо | ||||
| төмөн темпера-тура | жогорку темпера-тура | |||||||
| Аз агрессивдүү-1 | ++ | ++ | Н | ++ | Н | ++5) | ||
| Аз агрессивдүү-23) | ++ | ++ | Н | ++ | Н | Н | ||
| Орто агрессивдүү | Н | Н | Н | Н | Н | Н | ||
| Соруучу кадоолор жана кадоонун соруучу өзөгү1), 2) | 70 жана башка маркалар | Агрессивдүү эмес | - | - | ++ | ++ | + | ++ |
| Аз агрессивдүү-1 | - | - | Н | ++ | Н | ++ | ||
| Аз агрессивдүү 23) | Н | Н | Н | Н | Н | Н | ||
| Орто агрессивдүү | Н | Н | Н | Н | Н | Н |
Ц.12-таблицанын уландысы
| Бекитүүчү буюмдардын аталышы | Бекиткичтер-дин материалы (болоттун маркасы) | Чөйрөнүн агрессивдүүлүк тассиринин даражасы | Коргоочу жабуулардын тиби | |||||
| МАМСТ ISO 10684 боюнча ысык цинктөө жабуусу 45 мкм кем эмес | МАМСТ 9.303 боюнча 10 мкм кем эмес гальваникалык (электролит) цинк каптоо | МАМСТ Р 9.316 боюнча III, IV класстагы термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р 57411, МАМСТ Р 57419 боюнча термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р ИСО 10683 боюнча электролиттик эмес цинк-ламелярдык каптоо | ||||
| төмөн темпера-тура | жогорку температура | |||||||
| Бышык буралгылар, өзү кесүүчү, өзү буралгыч буралмалар винты | 20Г2Р, 40Х, 40Х "Селект", 30Х3МФ, 30ХН2МФА, 35ХГСА, 20Х2НМТРБ жана легирленген болоттун башка маркасы | Агрессивдүү эмес | ++ | ++ | Н | ++ | + | ++ |
| Аз агрессивдүү-1 | ++ | ++ | Н | ++ | Н | ++ | ||
| Аз агрессивдүү-2 3) | ++ | ++ | Н | ++ | Н | Н | ||
| Орто агрессивдүү | Н | Н | Н | Н | Н | Н |
Ц.12-таблицанын уландысы
| Бекитүүчү буюмдардын аталышы | Бекиткичтер-дин материалы (болоттун маркасы) | Чөйрөнүн агрессивдүүлүк тассиринин даражасы | Коргоочу жабуулардын тиби | |||||
| МАМСТ ISO 10684 боюнча ысык цинктөө жабуусу 45 мкм кем эмес | МАМСТ 9.303 боюнча 10 мкм кем эмес гальваникалык (электролит) цинк каптоо | МАМСТ Р 9.316 боюнча III, IV класстагы термо-диффузия-лык цинктик каптоо | МАМСТ Р 57411, МАМСТ Р 57419 боюнча термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р ИСО 10683 боюнча электролиттик эмес цинк-ламелярдык каптоо | ||||
| төмөн темпера-турада | жогорку темпера-турада | |||||||
| Чакан көлөмдөгү болот конструкцияла-рынын элементтери | 3 сп/пс 5, 20, 20 кп, 45, С235, 09Г2С, 30ХГСА жана башка көмүртек маркас | Агрессивдүү эмес | ++ | ++ | ++4) | ++ | + | ++ |
| Аз агрессивдүү-1 | ++ | ++ | Н | ++ | Н | ++ | ||
| Аз агрессивдүү-23) | ++ | ++ | Н | ++ | Н | Н | ||
| Орто агрессивдүү | Н | Н | Н | Н | Н | Н |
Ц.12-таблицанын аягы
| Бекитүүчү буюмдардын аталышы | Бекиткичтер-дин материалы (болоттун маркасы) | Чөйрөнүн агрессивдүүлүк тассиринин даражасы | Коргоочу жабуулардын тиби | |
| МАМСТ ISO 10684 боюнча ысык цинктөө жабуусу 45 мкм кем эмес | МАМСТ 9.303 боюнча 10 мкм кем эмес гальваникалык (электролит) цинк каптоо | МАМСТ Р 9.316 боюнча III, IV класстагы термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р 57411, МАМСТ Р 57419 боюнча термо-диффузиялык цинктик каптоо | МАМСТ Р ИСО 10683 боюнча электролиттик эмес цинк-ламелярдык каптоо |
| төмөн темпера- турада | жогорку темпе ратурада |
Документтин уландысы
Тексттин башы көрсөтүлдү: документтин 88%.
Браузерде документтин толук тексти автоматтык түрдө жүктөлөт.
Документ боюнча дагы суроолоруңуз барбы?
ЖИден сураңыз - ал мыйзамдын тексти боюнча жооп берип, керектүү беренелерди көрсөтөт.
Айына ЖИнин 40 жообу - акысыз. Банк картасы керек эмес.