2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын өнөр жай кластеринин ишканалары үчүн экспорттук жана маркетингдик стратегия (Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин тиркеме)

| | | Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 547-т тескемеге тиркеме |

2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын өнөр жай кластеринин ишканалары үчүн экспорттук жана маркетингдик стратегия

I. 2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын айыл чарба продукциясы үчүн экспорттук жана маркетингдик стратегия

1. Айыл чарбасы Кыргыз Республикасынын экономикасынын негизги тармактарынын бири болуп саналат, өлкөнүн азык-түлүк коопсуздугун, калкты жумуш орундары менен жана экспорттук потенциалды калыптандырууну камсыз кылат.

Кыргыз Республикасы айыл чарба продукциясынын экспортун өнүктүрүү үчүн олуттуу атаандаштык артыкчылыктарына ээ, анын ичинде жагымдуу жаратылыш-климаттык шарттары, экологиялык таза жерлери, айыл чарба өндүрүшүнүн салттары жана ири сатуу рынокторуна географиялык жакындыгы бар.

2. 2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын өнөр жай кластеринин ишканалары үчүн экспорттук жана маркетингдик стратегия (мындан ары – Стратегия) айыл чарба секторунун экспорттук потенциалын жогорулатуу максатында иштелип чыккан жана өндүрүүчүлөр, кайра иштетүүчүлөр, кооперативдер жана экспорттоочулар үчүн экспорттук ишти өнүктүрүү жана продукцияны тышкы рыноктордо илгерилетүү боюнча практикалык сунуштарды камтыйт.

3. Стратегиянын максаты сатуу рынокторун кеңейтүү, продукциянын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу жана жогорку кошумча наркка ээ продукциянын үлүшүн көбөйтүү аркылуу Кыргыз Республикасынын айыл чарба продукциясынын экспорттук потенциалын жогорулатуу болуп саналат.

4. Стратегиянын милдеттери:

– келечектүү экспорттук рынокторду аныктоо;

– негизги товардык топтордун экспорттук потенциалын аныктоо;

– продукциянын сапатын жана атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу;

– эл аралык стандарттарды ишке ашырууга көмөктөшүү;

– экспорттук инфраструктураны жана экспорттук маркетингди өнүктүрүү;

– айыл чарба продукциясын кайра иштетүү көлөмүн көбөйтүү.

5. Кыргыз Республикасынын негизги экспорттук товарлары болуп төмөнкүлөр саналат:

– өсүмдүк өстүрүү: буурчак, картошка, пияз, сабиз, капуста, алма, өрүк, алча, жүзүм, мөмөлөр;

– кайра иштетүү: кургатылган жемиштер, жемиш концентраттары, консервацияланган продукция, ширелер, жаңгактар;

– мал чарбачылыгы: эт, сүт азыктары, жүн, тери;

– балчылык: бал, башка бал азыктары.

6. Ички жана тышкы факторлорду баалоо (SWOT-талдоо):

7. Кыргыз Республикасынын айыл чарба тармагы продукциянын экологиялык жактан таза болушунан, жагымдуу жаратылыш-климаттык шарттарынан жана өлкөнүн пайдалуу географиялык жайгашуусунан улам олуттуу экспорттук потенциалга ээ. Ушуну менен бирге экспортту андан ары өнүктүрүү инфраструктураны модернизациялоо, кайра иштетүүнү кеңейтүү, эл аралык сапат стандарттарын киргизүү жана ата мекендик продукциянын маркетинг деңгээлин жогорулатуу менен байланышкан маселелерин чечүүнү талап кылат.

8. Тышкы рыноктордо атаандаштыкка жөндөмдүүлүктү жогорулатуу максатында кошумча наркы жогорку продукцияларды иштеп чыгууга, эл аралык сертификацияны кеңейтүүгө, өндүрүүчүлөрдүн кооперациясын өнүктүрүүгө жана «Кыргызстанда жасалган» бирдиктүү брендинин астында чыгарылган продукцияларды илгерилетүүгө артыкчылыктуу көңүл бурулушу керек.

9. Артыкчылыктуу товардык топтор, экспорттук потенциал жана негизги рыноктор:

Биринчи топ – Кыргыз Республикасында атаандаштык артыкчылыктарына, туруктуу экспорттук суроо-талапка жана калыптанган сатуу рынокторуна ээ болгон Кыргыз Республикасынын продукциясы. Экинчи топ – кайра иштетүүнү өнүктүрүү, сертификациялоо жана өндүрүштүк кубаттуулукту кеңейтүү шартында жогорку өсүү потенциалына ээ болгон продукция. Үчүнчү топ – кошумча инвестицияларды, өндүрүштү модернизациялоону жана жаңы рынокторду өздөштүрүүнү талап кылган кошумча наркы жогорку продукция.

10. Кыргыз Республикасынын айыл чарба продукциясы үчүн артыкчылыктуу экспорттук рыноктор:

11. Негизги чектөөлөр болуп төмөнкүлөр саналат:

– эл аралык сертификациянын жоктугу;

– муздаткыч инфраструктурасынын жетишсиз өнүгүшү;

– кайра иштетүү деңгээлинин төмөндүгү;

– экспорттук партияларды консолидациялоо көйгөйлөрү;

– продукциянын жетишсиз таанымалдыгы.

12. Кыргыз Республикасынын айыл чарба маркетингдик стратегиясы ата мекендик продукциялардын таанымалдыгын жогорулатууга, чет элдик сатып алуучулардын ишенимин калыптандырууга жана кыргыз продукцияларын артыкчылыктуу чет элдик рыноктордо жайылтууга багытталган.

13. Негизги көңүл продукцияны сатууга гана эмес, ошондой эле кыргыз айыл чарба продукцияларынын табигый, экологиялык жактан таза, коопсуз жана жагымдуу тоолуу климаттык шартта өндүрүлгөн катары туруктуу репутацияны түзүүгө бурулушу керек.

14. Айыл чарба продукцияларын «Кыргызстанда жасалган» деген бирдиктүү улуттук экспорттук бренд менен жайылтуу максатка ылайыктуу.

15. Бул бренд чет элдик сатып алуучулар тарабынан төмөнкү баалуулуктар менен байланыштырылышы керек:

16. Айыл чарба продукцияларын тышкы рыноктордо жайылтуу үчүн оффлайн жана онлайн куралдарды камтыган комплектүү ыкманы колдонуу сунушталат:

17. Айыл чарба продукциялары үчүн төмөнкү каналдарды пайдалануу сунушталат:

– азык-түлүк жана айыл чарба продукцияларынын адистештирилген көргөзмөлөрүнө катышуу;

– санариптик экспорттук каталогдо өндүрүүчүлөр жөнүндө маалыматтарды жайгаштыруу;

– продукцияны соода өкүлчүлүктөрү, бизнес-ассоциациялар жана тармактык бирикмелер аркылуу илгерилетүү;

– чет элдик сатып алуучулар үчүн продукциянын дегустациясын жана презентациясын өткөрүү;

– брендди илгерилетүү жана өнөктөштөрдү издөө үчүн социалдык тармактарды жана интернет-платформаларды колдонуу.

Маркетингдик стратегияны ишке ашыруу кыргыз айыл чарба продукцияларынын таанымалдыгын жогорулатууга, чет элдик сатып алуучулардын ишенимин бекемдөөгө, сатуу каналдарын кеңейтүүгө жана жогорку кошумча нарк продукцияларынын экспорттук берүүлөрүн көбөйтүүгө жөндөм түзөт.

18. Ишканаларга төмөнкү эл аралык стандарттарды жана сертификацияларды киргизүү сунушталат:

– талаптагыдай айыл чарба практикасы глобалдык стандарты (мындан ары – Global G.A.P.);

– коркунучтарды талдоо жана критикалык контролдоо чекиттери (мындан ары – HACCP);

– «Тамак-аш продукциясынын коопсуздугун башкаруу системалары» эл аралык стандарты (мындан ары – ISO 22000);

– органикалык продукциянын сертификаты (мындан ары – Organic);

– Халал сертификаты (мындан ары – Halal).

19. Кыргыз Республикасынын айыл чарба продукциясын экспорттоочу үчүн практикалык жол картасы:

20. Ийгиликтүү экспорттоочунун негизги көрсөткүчтөрү:

21. Экспорттук потенциалды жогорулатуу үчүн төмөнкүлөр сунушталат:

– кооперативдерге биригүү;

– кайра иштетүү көлөмүн көбөйтүү;

– эл аралык стандарттарды киргизүү;

– таңгакка жана бренддөөгө инвестициялоо;

– санариптик сатуу каналдарын колдонуу;

– сатуу рынокторун диверсификациялоо.

22. Стратегияны ишке ашыруу төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:

– айыл чарба продукциясынын экспортун көбөйтүүгө;

– берүүлөрдүн географиясын кеңейтүүгө;

– фермерлердин жана кайра иштетүүчүлөрдүн кирешелерин жогорулатууга;

– экспортто кайра иштетилген продукциянын үлүшүн көбөйтүүгө;

– эл аралык рыноктордо кыргыз продукциясынын позициясын бекемдөөгө.

II. 2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын фармацевтика тармагы үчүн экспорттук жана маркетингдик стратегия

23. Фармацевтика тармагы калктын саламаттыгын, жогорку технологиялык өндүрүштөрдү өнүктүрүүнү жана өлкөнүн экспорттук потенциалын калыптандырууну камсыз кылуучу Кыргыз Республикасынын экономикасынын негизги чөйрөлөрүнүн бири болуп саналат.

Кыргызстан фармацевтикалык продукциянын экспортун өнүктүрүү үчүн олуттуу атаандаштык артыкчылыктарга ээ, анын ичинде заманбап өндүрүштүк кубаттуулуктардын, аккредитацияланган лабораториялардын болушу, экологиялык таза чийки заттарды (бийик тоолуу чөптөр, мумие) колдонуу, ошондой эле ЕАЭБдин жана Борбордук Азиянын ири рынокторуна географиялык жакындыгы.

24. Бул Стратегия фармацевтика секторунун экспорттук потенциалын жогорулатуу максатында иштелип чыккан жана өндүрүүчүлөр, изилдөө борборлору, дистрибьюторлор жана экспорттоочулар үчүн экспорттук ишти өнүктүрүү жана продукцияны тышкы рыноктордо илгерилетүү боюнча практикалык сунуштарды камтыйт.

25. Стратегиянын максаты сатуу рынокторун кеңейтүү, эл аралык сапат стандарттарын киргизүү жана жогорку кошумча нарк менен продукциянын үлүшүн көбөйтүү аркылуу Кыргыз Республикасында фармацевтикалык продукциялардын экспорттук потенциалын жогорулатуу.

26. Стратегиянын милдеттери:

– келечектүү экспорттук рынокторду аныктоо;

– негизги товардык топтордун (дары формалары, БАК, инновациялык препараттар) экспорттук потенциалын аныктоо;

– эл аралык стандарттарды киргизүү аркылуу продукциянын сапатын жана атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу;

– лабораторияларды эл аралык сертификациялоого жана аккредитациялоого көмөк көрсөтүү;

– экспорттук инфраструктураны жана экспорттук маркетингди өнүктүрүү;

– инновациялык препараттарды жана терең кайра иштетүү продукцияларын чыгарууга дем берүү.

27. Кыргыз Республикасынын фармацевтика тармагынын негизги экспорттук товарлары болуп төмөнкүлөр саналат:

– дары препараттары: таблеткалар, капсулалар, ампулалар, инфузиялык эритмелер, көз тамчылары, күкүм формалары (саше, премикстер);

– табигый чийки заттын негизиндеги продукция: биологиялык активдүү кошулмалар (БАК), бийик тоолуу чөптөрдөн алынган препараттар, тазаланган мумие, витаминдер, иммуномодуляторлор;

– адистештирилген продукция: тамак-аш өнөр жайы үчүн премикстер, профилактика жана ден соолукту чыңдоо үчүн препараттар;

– терең кайра иштетүү продукциялары: инновациялык дары каражаттары, айкалыштырылган препараттар, BFS технологиясын колдонуу менен жаңы муундагы стерилдүү эритмелер.

28. Ички жана тышкы факторлорду баалоо (SWOT-талдоо):

29. Артыкчылыктуу товардык топтор, экспорттук потенциал жана негизги рыноктор:

30. Артыкчылыктуу рыноктор:

– РФ жана Казакстан (ЕАЭБ): тоскоолдуктар аз, алымдар 0 %, окшош стандарттар;

– ӨР: кыргыз продукциясына ишеним, суроо-талаптын өсүшү;

– ЕБ (Германия, Франция): Good Manufacturing Practice (мындан ары – GMP) болгон учурда келечектүү рынок;

– Жакынкы Чыгыш (БАЭ, Сауд Аравиясы): адал жана органикалык продукцияга суроо-талап.

31. Негизги чектөөлөр болуп төмөнкүлөр саналат:

– GMP эл аралык сертификациясынын жоктугу;

– импорттолгон чийки затка көз карандылык;

– валюталык тобокелдиктер;

– жогорку технологиялык өндүрүштөр үчүн кадрлардын жетишсиздиги;

– бренддин глобалдык рыноктордо аз таанымалдыгы.

32. Фармацевтикалык продукцияны илгерилетүү төмөнкүлөр менен ассоциацияланган «Кыргызстанда жасалган» брендинин айланасында түзүлүшү керек:

– сапат (европалык жабдуулар жана GMP стандарттары);

– экологиялык тазалык (табигый чийки заттарды колдонуу (бийик тоолуу чөптөр, мумие);

– инновациялуулук (BFS заманбап технологиялары, QR-маркалоо);

– ишеним (аккредитацияланган лабораториялар жана эл аралык сертификаттар).

33. Илгерилетүү инструменттери:

– эл аралык фармацевтикалык көргөзмөлөргө катышуу;

– соода миссиялары жана B2B-жолугушуулары;

– санариптик каталогдор жана маркетплейстер;

– таргеттелген санариптик маркетинг;

– максаттуу өлкөлөрдө товардык белгилерди каттоо.

34. Төмөнкү эл аралык стандарттарды жана сертификацияларды киргизүү сунушталат:

– GMP;

– ISO 9001, ISO 22000;

– Halal;

– Organic (БАК үчүн).

35. Кыргыз Республикасынын фармацевтикалык тармагынын экспорттоочулары үчүн практикалык жол картасы:

36. Кыргыз Республикасынын фармацевтика тармагынын экспорттук потенциалын жогорулатуу үчүн төмөнкүлөр сунушталат:

– күч-аракетти бириктирүү үчүн тармактык ассоциацияларга жана кластерлерге биригүү;

– эл аралык сертификаттарды (GMP, ISO, HACCP) алууга инвестициялоо;

– инновациялык препараттардын жана БАКтын эсебинен продукциянын линейкасын кеңейтүү;

– заманбап таңгактоо, маркалоо жана бренддөө технологияларын киргизүү;

– санариптик сатуу каналдарын жана маркетплейстерди активдүү колдонуу;

– ЕАЭБден тышкары ЕБ жана Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүнүн рынокторуна чыгуу менен сатуу рынокторун диверсификациялоо;

– жогорку технологиялык өндүрүш үчүн адистерди даярдоо аркылуу кадрдык потенциалды өнүктүрүү.

37. Стратегияны ишке ашыруу төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:

– фармацевтикалык продукциянын экспортун көбөйтүүгө жана ЕАЭБ өлкөлөрүнүн рынокторунда позицияларды бекемдөөгө;

– берүүлөрдүн географиясын кеңейтүүгө, анын ичинде ЕБ жана Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүнө;

– фармацевтикалык компаниялардын кирешелерин жогорулатууга жана тармакка инвестицияларга дем берүүгө;

– экспортто инновациялык жана сертификацияланган продукциянын үлүшүн көбөйтүүгө;

– «Кыргызстанда жасалган» брендине чет өлкөлүк сатып алуучулардын ишенимин бекемдөөгө;

– фармацевтика секторун өлкө экономикасынын технологиялык локомотивдеринин бирине айландырууга.

III. 2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын зергердик cектору үчүн экспорттук жана маркетингдик стратегия

38. Кыргыз Республикасынын зергердик сектору өлкөнүн кайра иштетүү өнөр жайын жана чийки заттык эмес экспортун өнүктүрүүнүн келечектүү багыттарынын бири болуп саналат. Баалуу металлдардын өздүк чийки зат базасынын, квалификацияланган адистердин жана зергердик чеберчиликтин көп жылдык салттарынын болушу өндүрүштү өнүктүрүү жана жогорку кошумча нарк менен продукцияларды экспорттоону көбөйтүү үчүн жагымдуу шарттарды түзөт.

39. Бул Стратегия зергердик сектордун экспорттук потенциалын жогорулатуу максатында иштелип чыккан жана өндүрүүчүлөр, тармактык бирикмелер жана экспорттоочулар үчүн экспорттук ишти өнүктүрүү жана тышкы рыноктордо ата мекендик продукцияны илгерилетүү боюнча практикалык сунуштарды камтыйт.

40. Стратегиянын максаты жогорку кошумча нарк менен продукцияларды өндүрүүнү көбөйтүү, сатуу рынокторун кеңейтүү жана ата мекендик өндүрүүчүлөрдүн атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу аркылуу Кыргыз Республикасында зергердик секторунун экспорттук потенциалын жогорулатуу.

41. Стратегиянын милдеттери:

– артыкчылыктуу экспорттук рынокторду аныктоо;

– негизги товардык топтордун экспорттук потенциалын аныктоо;

– ата мекендик продукциянын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу;

– заманбап өндүрүш технологияларын киргизүүгө көмөк көрсөтүү;

– маркетингди өнүктүрүү жана кыргыз бренддерин илгерилетүү;

– өлкө ичинде баалуу металлдарды кайра иштетүүнү көбөйтүү;

– ишканалардын экспорттук компетенциясын өнүктүрүү;

– улуттук иденттүүлүккө ээ дизайнердик продукцияны чыгарууга дем берүү.

42. Кыргыз Республикасынын зергердик сектору төмөнкү негизги багыттар менен көрсөтүлгөн:

– алтындан жасалган буюмдар: шакектер, сөйкөлөр, билериктер, чынжырлар, илмектер;

– күмүштөн жасалган буюмдар: массалык суроо-талап болгон жасалгалар, дизайнердик буюмдар, сувенирдик продукция;

– баалуу жана жарым-жартылай баалуу таштардан жасалган буюмдар: эксклюзивдүү зер буюмдары, дизайнердик коллекциялар, улуттук жана этникалык стилдеги зер буюмдары;

– кыргыз орнаменттери менен буюмдар: улуттук стилдеги жасалгалар, премиалдык сегменттеги сувенирлер.

43. Ички жана тышкы факторлорду баалоо (SWOT-талдоо):

44. Кыргыз Республикасынын зергердик сектору өздүк чийки зат базасынын болушунан, уникалдуу маданий мурастарынан жана жогорку кошумча нарк менен продукцияны өндүрүү мүмкүнчүлүгүнөн улам жогорку экспорттук потенциалга ээ. Муну менен бирге тармакты андан ары өнүктүрүү үчүн кыргыз бренддерин активдүү илгерилетүү, заманбап технологияларды киргизүү жана эл аралык рыноктордо кеңири катышуу талап кылынат.

45. Дизайнердик коллекцияларды өнүктүрүүгө, улуттук элементтер менен буюмдарды илгерилетүүгө, эл аралык маркетингди кеңейтүүгө жана өлкө ичинде баалуу металлдарды кайра иштетүүнүн тереңдигин жогорулатууга артыкчылыктуу көңүл буруу зарыл.

46. Артыкчылыктуу товардык топтор, экспорттук потенциал жана негизги рыноктор:

47. Артыкчылыктуу экспорттук рыноктор жана негизги артыкчылыктар:

48. Негизги чектөөлөр болуп төмөнкүлөр саналат:

– кыргыз бренддеринин аз таанымалдыгы;

– эл аралык көргөзмөлөргө катышуунун жетишсиздиги;

– эл аралык маркетплейстерге жеткиликтүүлүктүн чектелүүлүгү;

– дүйнөлүк рынокто жогорку атаандаштык;

– илгерилетүү үчүн финансылык ресурстардын жетишсиздиги;

– экспорттук компетенциялардын деңгээлинин жетишсиздиги;

– заманбап санариптик маркетинг инструменттеринин чектелүү колдонулушу.

49. Маркетингдик стратегия сапаттуу, уникалдуу жана улуттук иденттүүлүккө ээ катары кыргыз зергердик продукциясынын туруктуу имиджин түзүүгө багытталган.

50. Негизги басым буюмдарды сатууга гана эмес, ошондой эле заманбап технологияларды, салттуу кол өнөрчүлүктү жана өлкөнүн маданий мурастарын айкалыштырган буюм катары кыргыз жасалгаларынын үлгүсүн өнүктүрүүгө жасалышы керек.

51. Продукцияны «Кыргызстанда жасалган» деген бирдиктүү улуттук бренди менен илгерилетүү сунушталат.

52. Бренддин негизги баалуулуктары:

53. Негизги илгерилетүү куралдары:

54. Ишканаларга төмөнкүлөр сунушталат:

– буюмдарды сынамдык контролдоону камсыз кылуу;

– баалуу металлдардын келип чыгышын ырастоо;

– сапатты башкаруу системаларын киргизүү;

– продукциянын келип чыгышы жөнүндө сертификаттарды алуу;

– ЕАЭБ, ЕБ жана Перс булуңу өлкөлөрүнүн рынокторунун талаптарын сактоо.

55. Кыргыз Республикасынын зергердик тармагынын экспорттоочулары үчүн практикалык жол картасы:

56. Ийгиликтүү экспорттоочунун негизги көрсөткүчтөрү:

57. Экспорттук потенциалды жогорулатуу үчүн төмөнкүлөр сунушталат:

– өздүк дизайнердик коллекцияларды өнүктүрүү;

– дизайнга улуттук элементтерди колдонуу;

– заманбап CAD/CAM жана 3D моделдөө технологияларын киргизүү;

– брендингге жана таңгактоого инвестиция салуу;

– санариптик сатуу каналдарын өнүктүрүү;

– эл аралык көргөзмөлөргө катышуу;

– «Кыргызстанда жасалган» брендин пайдалануу;

– өндүрүүчүлөр менен дизайнерлердин ортосундагы кызматташтыкты кеңейтүү.

58. Стратегияны ишке ашыруу төмөнкү мүмкүнчүлүктөрдү берет:

– зергердик продукциясынын экспортун көбөйтүү;

– берүүлөрдүн географиясын кеңейтүү;

– баалуу металлдарды өлкө ичинде кайра иштетүүнү көбөйтүү;

– кыргыз зергердик бренддеринин таанымалдыгын жогорулатуу;

– ишканалардын эл аралык көргөзмөлөргө катышуусун көбөйтүү;

– жаңы жумуш орундарын түзүү;

– кыргыз зергердик продукциясынын эл аралык рыноктордогу позициясын бекемдөө.

IV. 2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын эмерек сектору үчүн экспорттук жана маркетингдик стратегия

59. Кыргыз Республикасынын эмерек сектору өлкөнүн иштетүү өнөр жайын жана чийки зат эмес экспортун өнүктүрүүнүн келечектүү багыттарынын бири болуп саналат. Акыркы жылдары ата мекендик өндүрүүчүлөр өндүрүштүк кубаттуулуктарды кыйла модернизациялап, заманбап технологияларды киргизди жана ар кандай багыттагы атаандаштыкка жөндөмдүү продукцияны чыгаруу боюнча компетенцияларды калыптандырды.

60. Бул Стратегия эмерек секторунун экспорттук потенциалын жогорулатуу максатында иштелип чыккан жана эмерек өндүрүүчүлөр үчүн экспорттук ишти өнүктүрүү, продукциянын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу жана чет өлкөлүк рынокторго чыгуу боюнча практикалык сунуштарды камтыйт.

61. Стратегиянын максаты сатуу рынокторун кеңейтүү, өндүрүштүк кубаттуулуктарды пайдаланууну көбөйтүү, продукциянын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу жана жогорку кошумча нарк менен эмерек өндүрүшүн өнүктүрүү аркылуу Кыргыз Республикасынын эмерек өнөр жайынын экспорттук потенциалын жогорулатуу болуп саналат.

62. Стратегиянын милдеттери:

– артыкчылыктуу экспорттук рынокторду аныктоо;

– негизги эмерек сегменттеринин экспорттук потенциалын аныктоо;

– продукциянын сапатын жана атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу;

– эл аралык сапат стандарттарын киргизүүгө көмөктөшүү;

– экспорттук инфраструктураны жана экспорттук маркетингди өнүктүрүү;

– эмерек продукциясынын экспортун көбөйтүү;

– ишканалардын өндүрүштүк кубаттуулугун пайдаланууну жогорулатуу;

– тармактык кооперацияны жана кластердик өз ара аракеттенүүнү өнүктүрүү.

63. Кыргыз Республикасында эмерек өндүрүшүнүн негизги багыттары болуп төмөнкүлөр саналат:

– корпустук эмерек: ашкана эмереги, шкафтар, гардероб системалары, турак жайлары үчүн эмерек, кеңсе эмереги;

– жумшак эмерек: дивандар, креслолор, керебеттер, жумшак комплекттер;

– атайын эмерек: билим берүү мекемелери, мейманканалар, ресторандар, кеңселер үчүн эмерек жана медициналык эмерек;

– металл эмерек: шкафтар, архив эмереги, сейфтер, текчелер жана өнөр жай эмереги.

64. Ички жана тышкы факторлорду баалоо (SWOT-талдоо):

65. Жүргүзүлгөн талдоо эмерек тармагында олуттуу экспорттук потенциал бар экенин көрсөтүп турат. Көпчүлүк ишканаларда заманбап жабдуулар жана олуттуу өндүрүштүк кубаттуулук резервдери бар. Айрым ишканалар 20дан 60 %га чейинки кубаттуулукта иштейт, бул олуттуу капиталдык салымдарсыз эле өндүрүштүн көлөмүнүн кыйла өсүшү мүмкүндүгүн көрсөтүп турат.

66. Жогорку кошумча нарк менен продукцияны экспорттоону өнүктүрүүгө, ишканалардын эл аралык көргөзмөлөргө катышуусун кеңейтүүгө, санариптик маркетингди өнүктүрүүгө жана продукцияны «Кыргызстанда жасалган» бирдиктүү улуттук бренди менен жайылтууга артыкчылыктуу көңүл бурулушу керек.

67. Артыкчылыктуу товардык топтор, экспорттук потенциал жана негизги рыноктор:

Биринчи топко суроо-талап калыптанган жана экспорттук потенциалы жогору болгон продукция кирет. Экинчи топко маркетинг жана сатуу каналдарын өнүктүрүү аркылуу өсүү потенциалы жогору болгон продукция кирет. Үчүнчү топко жаңы чет элдик рынокторго багытталган, жогорку кошумча наркы менен продукция кирет.

68. Артыкчылыктуу экспорттук рыноктор:

69. Негизги чектөөлөр болуп төмөнкүлөр саналат:

– логистиканын наркы жогору;

– импорттолгон чийки заттарга жана комплекттөөчүлөргө көз карандылык;

– кыргыз эмерек продукциясынын таанымалдыгынын жетишсиздиги;

– узак мөөнөттүү каржылоого жетүүнүн чектелүүлүгү;

– эл аралык сертификациянын жетишсиз деңгээли;

– эл аралык маркетплейстерге катышуунун чектелүүлүгү;

– экспорттук компетенциялардын жетишсиздиги.

70. Эмерек секторунун маркетингдик стратегиясы кыргыз эмерек продукциясынын сапаттуу, заманбап жана турак жай, коммерциялык жана коомдук жайлар үчүн атаандаштыкка жөндөмдүү катары туруктуу имиджин түзүүгө багытталган.

71. Негизги басым эмерек сатууга гана эмес, ошондой эле кыргызстандык өндүрүүчүлөрдү билим берүү мекемелери, мейманкана бизнеси, кеңселер жана турак жай объекттери үчүн комплекстүү чечимдердин ишенимдүү берүүчүлөрү катары көрсөтүүгө жасалышы керек.

73. Эмерек продукциясын «Кыргызстанда жасалган» деген бирдиктүү улуттук бренд менен илгерилетүү сунушталат.

74. Бренддин негизги баалуулуктары:

75. Негизги илгерилетүү инструменттери болуп төмөнкүлөр саналат:

76. Эмерек продукциясы үчүн төмөнкү илгерилетүү каналдарын пайдалануу сунушталат:

– эл аралык эмерек көргөзмөлөрү;

– адистештирилген HoReCa көргөзмөлөрү;

– курулуш жана девелопердик форумдар;

– өндүрүүчүлөрдүн электрондук каталогдору;

– маркетплейстер жана B2B-платформалары;

– девелоперлер, мейманкана тармактары жана билим берүү уюмдары менен кызматташуу;

– продукцияны илгерилетүүнүн санариптик каналдары.

77. Ишканаларга төмөнкү эл аралык стандарттарды жана сертификаттарды киргизүү сунушталат:

– ISO 9001;

– ISO 14001;

– ЕАЭБ талаптарына шайкештик сертификаттары;

– экологиялык сертификаттар;

– материалдардын жана продукциялардын коопсуздук сертификаттары.

78. Кыргыз Республикасынын эмерек секторунун экспорттоочулары үчүн практикалык жол картасы:

79. Ийгиликтүү экспорттоочунун негизги көрсөткүчтөрү:

80. Экспорттук потенциалды жогорулатуу үчүн төмөнкүлөр сунушталат:

– модулдук жана flat-pack эмерегин өнүктүрүү;

– заманбап дизайнердик чечимдерди киргизүү;

– санариптик маркетингге инвестиция салуу;

– эл аралык көргөзмөлөргө катышуу;

– эмерек кластеринин ишканаларынын кооперациясын өнүктүрүү;

– эл аралык сапат стандарттарын киргизүү;

– «Кыргызстанда жасалган» брендин колдонуу;

– экспорттук рынокторду диверсификациялоо.

81. Стратегияны ишке ашыруу төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:

– эмерек продукциясынын экспортунун көлөмүн көбөйтүүгө;

– өндүрүштүк кубаттуулукту пайдаланууну жогорулатууга;

– экспорттук берүүлөрдүн географиясын кеңейтүүгө;

– экспортко багытталган ишканалардын санын көбөйтүүгө;

– кыргыз эмерек продукциясынын таанымалдыгын жогорулатууга;

– ата мекендик өндүрүүчүлөрдүн тышкы рыноктордогу позициясын бекемдөөгө;

– жогорку кошумча нарк менен продукцияны өндүрүүнү көбөйтүүгө.

82. Бул Стратегия 2026-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын өнөр жай кластериндеги ишканалар үчүн экспорттук ишти пландаштыруунун, продукциянын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуунун жана тышкы рыноктордогу катышуусун кеңейтүүнүн практикалык багыты болуп саналат.

83. Стратегиянын жоболорун өнөр жай кластериндеги ишканалар, тармактык ассоциациялар, мамлекеттик органдар, ишкердикти колдоо боюнча уюмдар, билим берүү жана илимий мекемелер, ошондой эле башка кызыкдар тараптар өнөр жай өндүрүшүн өнүктүрүүгө, экспортко дем берүүгө жана Кыргыз Республикасынын экспорттук потенциалын бекемдөөгө багытталган чараларды иштеп чыгууда жана ишке ашырууда колдонушу мүмкүн.

84. Стратегияда каралган багыттарды жана сунуштарды ишке ашыруу өнөр жай кластеринин продукциясынын экспортунун көлөмүн көбөйтүүгө, берүүлөрдүн географиясын кеңейтүүгө, өндүрүштүк кубаттуулукту пайдаланууну жогорулатууга, инвестицияларды тартууга жана региондук жана эл аралык рыноктордогу ата мекендик өндүрүүчүлөрдүн позициясын бекемдөөгө өбөлгө түзөт.

85. Стратегия дүйнөлүк рыноктун шарттарынын, технологиялык тенденциялардын, эл аралык соода шарттарынын, ошондой эле Кыргыз Республикасын социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн артыкчылыктарын эске алуу менен жаңыртылышы мүмкүн.

Кыскартуулардын тизмеси