ИздөөПостановление

Кара-Бүргөн айыл аймагынын айылдык кеңешинин «Кара-Бүргөн айыл аймагында CS-FOR долбоорунун алкагында климаттын өзгөрүүсүнүн шартында мал чарбасын өнүктүрүү программасы жөнүндө» Токтому

Постановление2026-жылдын 21-апрели, № 3/3Күчүндөред.: 2026-жылдын 21-апрели

Бул документ боюнча сурооңуз барбы?Чат-боттун жообун документ менен салыштырыңыз

ЖИ мыйзамдын тексти боюнча жооп беретЖИ колдонуудагы редакция боюнча жооп берет · акысыз

Айына ЖИнин 40 жообу - акысыз. Банк картасы керек эмес.

ред.: 2026-жылдын 21-апрелиКүчүндө

КАРА-БҮРГӨН АЙЫЛ АЙМАГЫНЫН АЙЫЛДЫК КЕӉЕШИ ТОКТОМ КЕЗЕКТЕГИ ЧОГУЛУШТУН III СЕССИЯСЫ

2026-жылдын 21-апрели № 3/3

Кара-Бүргөн айыл аймагында CS-FOR долбоорунун алкагында климаттын өзгөрүүсүнүн шартында мал чарбасын өнүктүрүү программасы жөнүндө Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө” Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнүндө” Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана Министрлер Кабинетинин тиешелүү токтомдоруна, анын ичинде 2025-жылдын 30-майындагы №301 токтомуна, ошондой эле БУУнун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму тарабынан ишке ашырылып жаткан CS-FOR долбоорунун алкагында климаттын өзгөрүүсүнө адаптациялоо жана мал чарбасын туруктуу өнүктүрүү максатында Кара-Бүргөн айылдык кеңеши ТОКТОМ кылат:

1.Кара-Бүргөн айыл аймагында CS-FOR долбоорунун алкагында климаттын өзгөрүүсүнүн шартында мал чарбасын өнүктүрүү программасы тиркемеге ылайык бекитилсин (тиркеме тиркелет).

2.Программаны ишке ашырууну координациялоо Кара-Бүргөн айыл аймагынын айыл өкмөтүнө жүктөлсүн.

3.Токтом каттоодон өткөрүлсүн жана Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн Нарын областтык юстиция башкармалыгына жөнөтүлсүн.

1. Бул токтомдун аткарылышын көзөмөлдөө милдети бюджет, экономика, муниципалдык менчик, айыл чарбасы, инвестиция, ишкердик иш жана тышкы экономикалык байланыш боюнча туруктуу комиссиясына жүктөлсүн.

Төрага

Б. Кемелов

Кара-Бүргөн айылдык кенешинин 2026-жылдын 21-апрелиндеги №3 сессиясынын №3/3 токтому менен бекитилген

КАРА-БҮРГӨН АЙЫЛ АЙМАГЫНДА CS-FOR ДОЛБООРУНУН АЛКАГЫНДА КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРҮҮСҮНҮН ШАРТЫНДА МАЛ ЧАРБАСЫН ӨНҮКТҮРҮҮ ПРОГРАММАСЫ Ак-Талаа району, Нарын облусу 2026–2030-жылдар

I. Программанын концепциясы жана стратегиялык мааниси

Кара-Бүргөн айыл аймагы 3 айылдан турат. Жалпы калктын саны 3342 адам, ал эми 552 үй чарба бар.

№

Айылдардын аталышы

Калктын саны (адам)

Үй чарбалардын саны

Кара-Бүргөн

2307

397

Ак-Чий

566

Жаңы-Тилек

469

Бардыгы

3342

552

Айыл аймактын айыл чарба багытындагы жер ресурстары 2527 га, анын ичинде:

· 2504 га — сугат айдоо жерлери

· 23 га — кайрак (сугарылбаган) айдоо жерлер

· 367 га — чабындылар

Жайыт жерлердин жалпы аянты 66 576 га түзөт. Айдоо жерлердин болушу малга тоют өндүрүүнү өнүктүрүүгө жана жайыттарга болгон басымды азайтууга мүмкүнчүлүк берет. Кара-Бүргөн айыл аймагында мал чарбачылыгы айылдык экономиканын негизги тармагы, ошондой эле социалдык туруктуулуктун жана азык-түлүк коопсуздугунун негизги фактору болуп саналат. Аймактагы мал чарбасы көп тармактуу мүнөзгө ээ жана төмөнкү багыттарды камтыйт:

· Сүт жана эт багытындагы ири мүйүздүү мал (ИММ)

· Эт багытындагы майда мүйүздүү мал (МММ: кой жана эчки)

· Жумуш жана эт багытында колдонулган жылкылар

Мындай көп тармактуу түзүм салттуу түрдө айыл чарбасын туруктуу кармап келген. Бирок учурда туруктуулук төмөндөп жатат, себеби:

· малдын продуктивдүүлүгү төмөн;

· жайыттар деградацияга учурап жатат;

· климаттык өзгөрүүлөр күчөп жатат;

· системалуу селекциялык иштер жүргүзүлбөйт.

Учурдагы чарба системасы малдын санын көбөйтүүгө негизделген, бирок тукум сапатын жакшыртууга жетиштүү көңүл бурулбайт. Бул болсо:

· өндүрүмдүүлүктүн төмөндөшүнө;

· жайыттарга болгон басымдын көбөйүшүнө алып келет.

Учурдагы көйгөйлөр:

· малдын өндүрүмдүүлүгүнүн төмөндүгү;

· жайыттардын деградациясы;

· туруксуз климаттык шарттар;

· системалуу асылдандыруу ишинин жоктугу.

Бул Программа мал чарбасын сапаттык жактан өзгөртүүгө багытталган жана төмөнкү багыттарды камтыйт:

· ИММдин сүт жана эт өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу;

· МММдин эттик сапаттарын жакшыртуу;

· жылкы чарбасында селекциялык иштерди өнүктүрүү;

· жайыттарга болгон басымды азайтуу;

· климаттык туруктуулукту жогорулатуу.

Стратегиялык максат Климаттык өзгөрүүлөргө туруктуу, жогорку продуктивдүү мал чарба системасын түзүү, малдын породалуулугун жакшыртуу, фермерлердин кирешесин көбөйтүү жана табигый ресурстарды калыбына келтирүү. II. Мал чарбасынын учурдагы абалын талдоо

Ири мүйүздүү мал (ИММ) Малдын көпчүлүгү жергиликтүү же аралаш кандуу малдар, алардын продуктуулугу төмөн. Айыл аймакта 2420 баш бодо мал бар, анын ичинде 1176 сүт багытындагы уй бар. Алардын ичинен:

• 1154 баш жергиликтүү породалар, алардын продуктуулугу төмөн;

• 22 баш асыл тукум мал.

Орточо сүт саап алуу:

• жергиликтүү уйлар - күнүнө 5 л;

• Асыл тукум уйлар - күнүнө 15 л.

Жылына 1986 тонна сүт өндүрүлөт. Көйгөйлөр:

· сүттүн аз өндүрүлүшү;

· салмак кошуунун жайлашы;

· кеч союу курагы;

· эттин түшүмдүүлүгү төмөн.

Айыл аймакта сүт тармагы өнүкпөйт, сүттүн көлөмү аз, малдын тукумун жакшыртуу боюнча дээрлик эч кандай иш жүргүзүлбөйт жана дээрлик эч кандай системалуу асылдандыруу иштери жүргүзүлбөйт. Уй эти сектору негизинен толук пайдаланылбайт. Мал көп убакыт бою багылып келет, бирок алардын союлган салмагы жана этинин сапаты потенциалдуу мүмкүнчүлүктөрүнөн төмөн бойдон калууда. Аналитикалык корутунду: Асыл тукум уйлар үч эсе жогору өндүрүмдүүлүктү көрсөтүшөт, бул асыл тукум иштерин кеңейтүү менен сүт өндүрүүнү көбөйтүү мүмкүнчүлүгүнүн жогору экендигин көрсөтүп турат. Ошондуктан, программа жасалма уруктандыруу аркылуу уйдун өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу боюнча аракеттерди көрсөтөт, ал эми жеке фермерлер асыл тукум малды коңшу өлкөлөрдөн (Россия, Казакстан) сатып алышат.

Майда мал (койлор жана эчкилер) Айрым үй чарбасынын экономикасында маанилүү ролду ойнойт. Бирок:

· тукум бирдей эмес;

· тирүү салмагы эт породаларынын стандарттарынан төмөн;

· жүн түшүмү аз;

· төлдүүлүк туруксуз;

Көпчүлүк учурларда системалуу түрдө асылдандыруу иштери жүргүзүлбөйт. Асыл тукум кочкорлор продуктивдүү белгилери боюнча тандоосуз колдонулат.

Жылкылар Жылкылар салттуу түрдө транспорт каражаты жана эт булагы катары колдонулуп келген. Көйгөйлөр:

· максаттуу тандоонун жоктугу;

· орточо тирүү салмактын төмөндүгү;

· алсыз адистештирүү (жумушчулар/эт);

· ветеринардык алдын алуу жетишсиз.

Тийиштүү тандоо иштери менен эттин өндүрүмдүүлүгүн жана коммерциялык баалуулугун бир кыйла жогорулатууга болот.

малдын түрү

Мал чарбасы

Көйгөйлөр

Жакшыртуу мүмкүнчүлүгү

Ири мүйүздүү мал

2420 баш

сүттүн аз берилиши (күнүнө 5 л), салмак кошуунун жайлашы

сүт жана эт багытындагы бодо малдын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу жана тукумун жакшыртуу

Жандык мал (кой, эчки)

13 916 баш

эттин өндүрүмдүүлүгүнүн төмөндүгү, бирдей эмес туут

эт породаларын киргизүү, селекциялык асылдандыруу, көбөйүүнү көзөмөлдөө

Жылкылар

2173 баш

тирүү салмагы аз, тандоонун жоктугу

эттин сапатын жакшыртуу, айгырларды асылдандыруу

Негизги жыйынтыктар:

· Бодо малдын сүт жана эт боюнча өсүү мүмкүнчүлүгү жогору;

· Майда кепшөөчү мал эттин өндүрүмдүүлүгүн жана асылдуулугун бир топ жогорулата алат;

· Жылкыларды асылдандыруу үчүн системалуу мамиле талап кылынат;

o Жайыттар өтө көп болгондуктан, бардык түрлөрдүн өндүрүмдүүлүгү төмөндөйт.

III. Программанын көрсөтмөлөрү Жаратылыш ресурстарын комплекстүү башкаруу жана климаттын өзгөрүшүнө туруктуулук боюнча иштелип чыккан жана бекитилген пландарды (ЖРКБП) ишке ашыруунун алкагындагы негизги максаттардын бири - айыл чарба жаныбарларынын сүт жана эт өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, ал жасалма уруктандыруу жолу менен алынган аргындаштырылган тукумдун сүт берүүсүн жана союу салмагын энелик формалардын өндүрүмдүүлүгү менен салыштыруу аркылуу бааланат. Коюлган максаттарга жетүү үчүн долбоор төмөнкү кошумча милдеттерди чечүүнү караштырат:

1. Жогорку продуктивдүү породалар менен жасалма уруктандыруу аркылуу бодо малдын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу.

2. Тоют өндүрүү, малды багуу, көбөйтүү жана семиртүү маселелеринде фермерлердин потенциалын жогорулатуу.

3. Жергиликтүү мал чарба системасын өнүктүрүү.

4. Мал чарбасын башкаруу жаатында айылдык муниципалитеттин институционалдык потенциалын чыңдоо.

5. Жайыттардын деградациясын азайтуу жана тоют базасын жакшыртуу.

6. Демонстрациялык фермердик топторду түзүү жана калк арасында ийгиликтүү тажрыйбаларды жайылтуу.

Генетикалык жакшыртуу жана тандоо Ири мүйүздүү мал:

· сүт жана эт багытындагы малды жасалма жол менен уруктандыруу;

· эттин сапатын жакшыртуу;

· тирүү салмак кошууну жана сүт берүүнү көзөмөлдөө;

· ай сайын өндүрүмдүүлүктү көзөмөлдөө.

Жандык мал (кой, эчки):

· эт берүүчү кочкор породаларын тандоо;

· аз өндүрүмдүү кой-эчкилерди алмаштыруу;

· туутту жана салмак кошууну эсепке алуу;

· асыл тукум чарбаларын түзүү.

Жылкылар:

· айгырларды эт жана жумушчу сапаттары боюнча тандоо;

· асыл тукум линиясын жакшыртуу;

· ветеринардык профилактиканы үзгүлтүксүз жүргүзүү;

· салмакты жана ден соолукту эсепке алуу.

1. Ири мүйүздүү малдын тукумун жана өндүрүмдүүлүгүн жакшыртуу

1.1 Сүт багыты

Жогорку өндүрүмдүү сүт багытындагы жана аралаш тукумдагы букалардын уругун колдонуп, жасалма уруктандыруу системасын системалуу түрдө киргизүү пландаштырылууда. Күтүлгөн таасирлер:

· сүт берүүнүн көбөйүшү;

· сүттүн сапатын жакшыртуу;

· тукумдун жашоого жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу.

1.2. Эт багыты

Багыттар:

· уй жана сүт багытындагы букаларды жана эт багытындагы букаларды колдонуу;

· тоютту конверсиялоону жакшыртуу;

· орточо күнүмдүк өсүштүн көбөйүшү;

· союу түшүмдүүлүгүнүн жогорулашы.

Бул төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:

· семирүү мезгилин кыскартуу;

· эт салмагын көбөйтүү;

· бир букадан түшкөн кирешени көбөйтүү.

2. Майда малдын тукумунун сапатын жакшыртуу

Койлор менен эчкилерди асылдандыруу боюнча иштер төмөнкүлөрдү камтыйт:

· эң мыкты кой-эчки маткаларын тандоо;

· аз өндүрүмдүү асыл тукум кочкорлорду алмаштыруу;

· эт жана эт-жүн породаларын киргизүү;

· репродукцияны көзөмөлдөө.

Жыйынтык:

· козулардын тирүү салмагын көбөйтүү;

· эттин түшүмүн жогорулатуу;

· жүндүн сапатын жакшыртуу;

· тууттун жогорулашы.

Койлордун өндүрүшүн жакшыртуу кургакчыл климатта өзгөчө маанилүү, анткени койлор чектелген тоют базасына жакшыраак ыңгайлашат. Жылкылардын тандалма өнүгүшү Программа төмөнкүлөрдү камтыйт:

· асыл тукум айгырларды тандоо;

· эттин сапатын жакшыртуу;

· көбөйүүнү көзөмөлдөө;

· ветеринардык алдын алуу.

Тирүү салмакты көбөйтүү жана эттин сапатын жакшыртуу бул аймактын кирешелүүлүгүн жогорулатат, анткени малдын санын көбөйтпөйт.

Уйлардын электрондук маалымат базасын түзүү:

уйдун жашын аныктоо; уйдун түсүн аныктоо; уйдун породасын аныктоо; күнүмдүк сүт көлөмүн аныктоо; уйларды уруктандыруунун датасы (кайсы букадан, кайра уруктандыруу); бооз учурунда уйларды УЗИден (эгер бар болсо) өткөрүү; үч айдан кийин уйларды ректалдык текшерүүдөн өткөрүү (эгерде УЗИ жок болсо) төлдөө күнү (тукумдун жынысы, салмагы, идентификациялык номери)

Эскертүү: Бул иш-чаралардын баары Кыргыз мал чарбачылыгы жана жайыт боюнча илимий-изилдөө институтунун адистеринин катышуусу жана консультациялык колдоосу менен жүргүзүлөт. Экспресс сүт анализин жүргүзүү:

Күнүмдүк сүт саап алуу Сүттүн майлуулугун аныктоо; Белокту аныктоо Сүттүн курамында кеминде 10 компонентти аныктоо

Сүттү талдоо долбоордун жаңы өзгөчөлүгү болуп саналат жана аны Кыргыз мал чарбачылыгы жана жайыт боюнча илимий-изилдөө институтунун адистери АРИС менен биргеликте жүргүзүлөт. Селекциялык иштерди ишке ашыруу планы

· Бодо мал:ай сайын сүт/тирүү салмакты эсепке алуу жана контролдук уруктандыруу;

· Кой-эчкилер:эң мыкты кой-эчкилерди жана өндүрүүчүлөрдү тандоо, туутту жана салмакты көзөмөлдөө;

· Жылкылар:айгырларды тандоо, салмагын жана ден соолугун көзөмөлдөө;

· Бардык түрлөрү:Салмак кошуу, сүт берүү жана малдын сапаты боюнча ай сайын отчеттор.

IV. Бардык түрдөгү мал үчүн тоюттандыруу системасы Азык-түлүк менен камсыздоону өнүктүрүү

· көп жылдык чөптөрдү себүү;

· силос чуңкурларын уюштуруу;

· тоют өсүмдүктөрүнүн үрөндөрүн себүү аркылуу жайыттарды жакшыртуу;

· малды жайыттар боюнча рационалдуу бөлүштүрүү;

· кургак мезгил үчүн тоют запастарын түзүү.

Тукумдук малды туура тоюттандырбастан жакшыртуу мүмкүн эмес. Программа төмөнкүлөрдү камтыйт:

· бодо мал, майда мүйүздүү мал жана жылкылар үчүн тоютту диверсификациялоо;

· жайыттарды жакшыртуу;

· көп жылдык чөптөрдүн үлүшүн көбөйтүү;

· коопсуздук запастарын түзүү;

· малдын түрлөрүнүн ортосунда жайыт жүгүн рационалдуу бөлүштүрүү.

Бул ар кандай жайыттарды натыйжалуу пайдаланууга мүмкүндүк берет:

· Бодо мал - эң жакшы аймактар;

· Кой-эчкилер - өндүрүмдүүлүгү төмөн жантайыңкы жерлер;

· Жылкылар - алыскы жайыттар.

V. Бекитүү жана институционалдык колдоо

Айыл аймагында мал чарба тармагын координациялоо жана башкаруу үчүн айыл аймагынын башчысынын буйругу менен бекитилген фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ Кара-Бургөн айыл окмотүнүн 2026-жылдын 18-мартындагы №38 буйругу менен түзүлдү. Топтун курамына айыл өкмөтүнүн негизги адистери жана айыл аймагынын коомдук ландшафтты башкаруу топторунун өкүлдөрү кирди.

Жумушчу топтун төрайымы: Төрөбек кызы Марипа - орун басар-жооптуу катчы Жумушчу топтун катчысы Үрүстөнбек уулу Эркинбек –кирешелер боюнча башкы адис Жумушчу топтун мүчөлөрү: Макеев Жоомарт Асанбекович- айыл чарба маселелери боюнча башкы адис Матенов Бекзат Турсунбекович -ОГУЛ мүчөсү Русланов Кудайберген Русланович – Кара-Бүргөн айылынын айыл башчысы Дөөлөталиев Нурбек Букчунович – Жаңы-Тилек айылынын айыл башчысы Жайлообек уулу Акылбек - Айыл чарбасы, мал чарбачылык жана ветеринария маселелери боюнча кызматкер (келишимдик негиздеги) Саалиев Жалил Абдыкапарович -статист-экономист Жузупбеков Таалайбек Казыбекович-“Кадаң-Майстан” муниципалдык ишканасынын жетекчиси Турумбеков Шайырбек Эсенбаевич- “Кадаң-Майстан” муниципалдык ишканасынын жайыт иштери боюнча кызматкери.

Топтун функциялары: Топ төмөнкү функцияларды аткарат:

· комплекстүү пландарынын алкагында мал чарбасын өнүктүрүү боюнча кыска мөөнөттүү жана орто мөөнөттүү планды иштеп чыгуу;

· бенефициар дыйкандарды тандоо;

· окутуу иш-чараларын координациялоо;

· уруктандыруу боюнча техниктерге жардам берүү жана алардын ишин координациялоо;

· эсеп маалыматтарын чогултуу жана талдоо;

· пландын ишке ашырылышын мониторинг жана баалоо жүргүзүү;

· мыкты тажрыйбаларды жайылтуу.

Пайда алуучулары Түз пайда алуучуларды жылына 10-15 дыйкан алат, ал эми 2030-жылга чейин алардын саны 75-100гө жетет. Кыйыр пайда алуучуларды айылдын аймагындагы бардык чарбалары билимди жана тажрыйбаны жайылтуу аркылуу алышат.

Фермерлер топторун түзүү Айыл өкмөтүндөгү мал чарбачылыгын өнүктүрүү боюнча фермердик топтор айыл өкмөтүндө мал чарбачылыгын өнүктүрүү үчүн фермердик топторду түзүшөт. Топторду түзүү үч этапта жүргүзүлөт:

· Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен мекемелердин жолугушуулары жана координациясы (Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, мал чарбасын өнүктүрүү үчүн фермердик топторду түзүү процессине катыша турган райондук кызматтардын өкүлдөрү жана айылдык аймактын бардык кызыкдар фермерлери менен жумушчу жолугушуу);

· Фермерлер менен маалымат жыйындары(айылдын деңгээлинде, айылдын бардык тургундарынын катышуусу жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча топтун мүчөлөрүн түзүү менен);

· Топтун лидерин акыркы тандоо жана шайлоо (топту түзүү үчүн делегаттардын арасынан, топтун лидерин шайлоо)

Айыл аймагында фермерлер тобу түзүлгөндөн кийин, айыл аймагынын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу түзүлгөн топ менен CS-FOR долбоорунун жана башка программалардын жана өнөктөштөрдүн иш-аракеттеринин алкагында иштешет.

Айыл аймактагы мал чарбачылыгын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобунун лидери жана мүчөлөрү:

· окутуу, жолугушуулар, консультациялар маселелери боюнча уюштуруу иш-чараларына көмөктөшүү жана аларга катышуу;

· зарыл болгон учурда, алар өз чарбасын демонстрациялык аянтча катары камсыз кылышат, малдын өндүрүмдүүлүгүн, мал чарба продукцияларын, жашоо шарттарынын абалын, тоют өндүрүү маселелерин ж.б. эсепке алууну жеңилдетип, ээсинин жеке кызыкчылыктарына зыян келтиришпейт;

· айыл өкмөтүнүн жумушчу тобунун мүчөлөрү, CS-FOR долбоорунун адистери жана башка өнөктөштөр менен өз ара аракеттенүүнү камсыз кылат;

· алынган билимдерди, ыкмаларды жана технологияларды практикалык колдонууга киргизүү үчүн аракеттерди көрүү;

· ушул Программаны ишке ашыруунун алкагында маалымат базасын түзүү үчүн экономикалык иш-аракеттер жөнүндө зарыл маалыматтарды берүү.

Фермерлердин жана техниктердин потенциалын жогорулатуу

· бардык тармактар боюнча 75-100 дыйканды окутуу;

· демонстрациялык чарбаларды түзүү;

· уруктандыруу боюнча техниктерди окутуу;

· жаныбарлардын өндүрүмдүүлүгүн үзгүлтүксүз көзөмөлдөө;

· билимди башка чарбаларга жайылтуу.

Окутуу модулдары: CS-FOR долбоорунун мал чарба адистери жана Кыргызстандын мал чарбачылыгы жана жайыттар боюнча илимий-изилдөө институтунун, Кыргыз Республикасынын Суу чарбасы, айыл чарбасы жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлигинин алдындагы Ветеринария, мал чарбасы, жайыттарды жана тоютту өнүктүрүү кызматтарынын жооптуу адистеринин жардамы менен фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу, ошондой эле фермерлердин тобу үчүн окутуулар өткөрүлөт. Окутуу сессиялары төмөнкү модулдарды камтыйт: Окутуу 7 модулду камтыйт:

"Мал чарбачылыгынын негиздери: «Айыл чарба жаныбарларын көбөйтүү ыкмалары - 1- тандоо; 2- жасалма уруктандыруу»; «Айыл чарба жаныбарларын жасалма уруктандыруу» – уруктандыруу боюнча техниктер үчүн; "Жаныбарларды тоюттандыруу"; "Тоют өндүрүү"; «Айыл чарба жаныбарларын багуу, оорулардын алдын алуу жана дарылоонун заманбап технологиялары»; “Мал чарбаларын уюштуруу жана алардын иштеши”

VI. 2030-жылга чейин күтүлүүчү натыйжалар Негизги көрсөткүчтөр:

· бенефициарлардын арасында бодо малдын сүт өндүрүүмдүлүгүн кеминде 40%га жогорулатуу;

· бодо малдын тирүү салмагын кеминде 15% га көбөйтүү.

Күтүлгөн натыйжалар

· 250–300 баш жакшыртылган мал;

· бодо малдын сүт берүү көлөмү күнүнө 10-15 л чейин көбөйтүү;

· майда кепшөөчү жаныбарлардын орточо күнүмдүк өсүү темпи 10–15% га жогорулаган;

· жылкылардын орточо салмагы 20% га көбөйдү;

· жайыттарга басымды азайтуу;

· климаттык туруктуулукту жогорулатуу;

· туруктуу кесипкөй дыйканчылык тармагын түзүү.

Малдын түрү боюнча максаттуу индикаторлор

Бодо малдын түрү

Индикатор

2026-жыл

2030-жыл

Максат

Бодо мал

Орточо сүт саап алуу, л/күн

+200%

Бодо мал

Тирүү салмак кошуу, %

—

+15

—

МММ

Козулардын тирүү салмагы, кг

+75%

МММ

Туут

1,2 козу/кой

1.8

+50%

Узак мөөнөттүү көз караш 2035-жылга чейин Кара-Бүргөн айыл аймагы төмөнкүлөрдүн аймагына айланышы керек:

· жогорку өндүрүүмдүү сүт жана эт багытындагы бодо малды киргизүү,

· жакшыртылган майда кепшөөчү жаныбарлардын эти,

· селекциялык жол менен өнүккөн жылкы чарбасын жакшыртуу,

· туруктуу жайыт экосистемалары,

· экономикалык жактан туруктуу чарбалар.

Климатка адаптация

· малдын жалпы санынын азайышы, ошол эле учурда өндүрүмдүүлүктү жогорулатуу;

· жайыттардын деградациясын азайтуу үчүн кезектешип жайытты пайдалануу;

· жүктү оптималдаштыруу үчүн бодо малды, майда малды жана жылкыларды биргелештерилген тартибин колдонуу;

· кургакчылыкка жана экстремалдык климаттык шарттарга туруктуулукту жогорулатуу.

Эт тармагын өнүктүрүү жана өндүрүмдүүлүктү жогорулатуу төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:

· өндүрүш көлөмүн сактоо менен жалпы малдын санын азайтуу;

· жайыттарга басымды азайтуу;

· өндүрүш бирдигине метан эмиссиясын азайтуу;

· чарбалардын кургакчылыкка туруктуулугун жогорулатуу.

Мал түрлөрүнүн ар түрдүүлүгү да адаптациянын элементи болуп саналат: жагымсыз жылдары бир түрун экинчисинин продуктуулугунун төмөндөшүн компенсациялай алат.

Экономикалык эффект Тукумдун комплекстүү жакшырышы төмөнкүлөргө алып келет:

· сүт азыктарын өндүрүүнүн өсүшү;

· бодо малдын этинин түшүмүн жогорулатуу;

· майда малдын тирүү салмагын көбөйтүү;

· жылкылардын базар баасын көтөрүү.

Киреше көлөмү менен гана эмес, ошондой эле продукциянын сапаты менен да түзүлөт. Социалдык жана экологиялык таасир Программаны ишке ашыруунун жыйынтыктары:

· жайыттарды калыбына келтирүү;

· жердин деградациясын азайтуу;

· калктын кирешесинин өсүшү;

· климаттык тобокелдиктерге туруктуулукту жогорулатуу;

· селекциялык иш маданиятын калыптандыруу.

VII Мониторинг жана баалоо Мониторингдин максаты Программаны ишке ашыруунун ачык-айкындуулугун, натыйжалуулугун жана туруктуулугун камсыз кылуу. Үзгүлтүксүз мониторинг:

· уй сүтүнүн ай сайын эсепке алынышы;

· жаш бодо малдын жана жылкылардын салмагын 3 айда бир жолу өлчөп алуу;

· өсүү жана четтөө анализи;

· тоют жана асыл тукум программаларын тууралоо.

Негизги мониторинг куралдары

· жасалма уруктандыруу журналдары;

· тирүү салмакты эсепке алуу;

· сүттүн көлөмүн талдоо;

· бизнес-пландарды көзөмөлдөө;

· жер-жерлерде мониторинг жана балоо.

Жыйынтык Бул программа мал чарбасынын бардык тармактарын комплекстүү өнүктүрүүгө багытталган. Ал төмөнкүлөрдү бириктирет:

· генетикалык жакшыртуу,

· азык-түлүк менен камсыздоону өнүктүрүү,

· климатка адаптациялануу,

· институционалдык чыңдоо,

· экономикалык өсүш.

ПРОГРАММАГА ТИРКЕМЕЛЕРИ Кара-Бүргөн айылдык муниципалитетинде мал чарбачылыгын комплекстүү өнүктүрүү

· 1-тиркеме. Бодо малдын сүт продуктуулугун эсепке алуу таблицасы

· 2-тиркеме. Ири мүйүздүү малдын, майда малдын жана жылкынын эт продуктуулугун эсепке алуу таблицасы

· 3-тиркеме. Уйлардын электрондук маалымат базасынын таблицасы

· 4-тиркеме. Бодо малды жасалма уруктандыруу журналы

· 5-тиркеме. Майда мүйүздүү малды (МММ) эсепке алуу формасы

· 6-тиркеме. Жылкыны каттоо формасы

· 7-тиркеме. Жайыттарды климатка адаптациялоо боюнча иш-аракеттер планы

· 8-тиркеме. Тандоо иштеринин жыйынтыктары боюнча отчеттун шаблону

· 9-тиркеме. Фермерлер жана техниктер үчүн иш-чаралардын жана окутуулардын графиг

Тиркеме 1 Ири мүйүздүү малдын сүт өндүрүмдүүлүгүн эсепке алуу таблицасы

№

Фермердин аты-жөнү

Малдын түрү

Уйдун ID

Саан уйлардын саны

Орточо суткалык саамал, л

Айлык контролдук саамал (айына сүт, л)

Майлуулук, %

Белок, %

Эскертүү

Асанов

ИММ

001

5,0

150

3,5

3,1

Эсептөө методикасы

· Сүттү эсепке алуу — ай сайын жүргүзүлөт

· Айлык саамал = суткалык саамал × 30 күн

· Майлуулук жана белоктун көрсөткүчтөрү — айлык орточо мааниси

Тиркеме 2 ИММ, МММ жана жылкылардын эт өндүрүмдүүлүгүн эсепке алуу таблицасы

Приложение 2. Таблица учета мясной продуктивности КРС, МРС и лошадей

№

Фермердин аты-жөнү

Малдын түрү

Малдын ID

Жынысы

Жашы (ай)

Тирүү салмагы, кг

Орточо суткалык өсүшү, г

Семиздиги

Эскертүү

Асанов

ИММ

001

180

600

3/5

МММ

101

200

2/5

Жылкы

201

320

500

3/5

Эскертүү:

· Дененин абалы беш баллдык шкала боюнча бааланат (1 - арык, 5 - эң сонун).

· Майда бодо малдын жана жылкылардын квартал сайын таразага тартуу.

Тиркеме 3. Уйлардын электрондук маалымат базасынын таблицасы

№

Фермердин аты-жөнү

Мал түрү

Малдын ID

Жашы (ай)

Тирүү салмагы, кг

Түсү

Породасы

Суткалык саамал

Уруктандыруу датасы

Бооздугун УЗИ менен текшерүү

УЗИ жок болсо 3 айдан кийин ректалдык текшерүү

Төлдөө датасы

Асанов

ИММ

001

180

күрөң

жергиликтүү

5 л

10.04

бооз

3 айлык бооз

14.10

Баетов

ИММ

101

200

кара

Аргындаштырылган

6 л

07.04

бооз

3 айлык бооз

30.10

Иванов

ИММ

201

320

ала

Аргындаштырылган

5 л

15.04

бооз

бооз эмес

11.10

Тиркеме 4. Ири мүйүздүү малды жасалма уруктандыруу журналы

№

Уруктандыруу датасы

Техниктин аты-жөнү

Уйдун ID

Уйдун породасы

Буканын породасы

Буканын ID

Натыйжа

Кайра уруктандыруу

01.03.2026

Жакшылыков

001

Жергиликтүү

Айршир

0001

бооз

—

03.03.2026

Малдыбаев

002

Аргындаштырылган

Герефорд

0002

натыйжа жок

кайра жүргүзүү

Методология:

· Ар бир техник өзүнүн журналын жүргүзөт;

· Малды эсепке алуу тобу менен ай сайын салыштырып текшерүү;

· Жыйынтыктар тандоону баалоо үчүн колдонулат.

Тиркеме 5. Майда мүйүздүү малды эсепке алуу формасы

№

Фермердин аты-жөнү

Түрү (кой/эчки)

Малдын ID

Жынысы

Породасы

Туулган датасы

Тирүү салмагы, кг

Өсүшү (г/күн)

Эскертүү

Асанов

Кой

101

Арашан, Гиссар

01.01.2026

200

Тиркеме 6. Жылкыларды эсепке алуу формасы

Приложение 6. Форма учета лошадей

№

Фермердин аты-жөнү

Жылкынын ID

Жынысы

Породасы

Туулган датасы

Тирүү салмагы, кг

Эскертүү

Асанов

201

Жаңы кыргыз

01.01.2025

320

Тиркеме 7. Жайыттарды климаттык адаптациялоо боюнча иш-чаралар планы

№

Иш-чара

Мөөнөтү

Жооптуу тараптар

Эскертүү

Ротациялык жайыт пайдалануу

2026–2030-жылдарды

Жумушчу топ, фермерлер

Жайыт деградациясын азайтуу

Көп жылдык чөптөрдүн үрөндөрүн себүү

жыл сайын, апрель

Айыл окмөт, муниципалдык ишкана

Тоют базасын күчөтүү

Тоют запастарын түзүү

жыл сайын, сентябрь

Фермерлер

Кургакчылык мезгили үчүн

Жайыттарга болгон басымды азайтуу максатында асыл тукум мал чарбасын өнүктүрүү багытында ищтерди уюштуруу

2026-2030-жылдарда

Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Жайыт чөптөрүнүн тукумун жакшыртуу үчүн жайыт чөптөрүнүн үрөнчүлүктү өнүктүрүү:

- питомниктерди уюштуруу;

-үрөн фонддорун түзүү

2026-2030-жылдарда

Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Жайыттарды сугаруу үчүн жамгырлатып сугаруучу атайын жабдуу алуу

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Кунарсыз жайыт аянттарына минералдык жана органикалык жер семирткичтерди, көп жылдык чөптүн үрөндөрүн жана дары чачуучу учуучу дрон сатып алуу

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Жайыттарга мал ичүүчү суу чыгаруу боюнча иштерди уюштуруу

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Жайыттарды которуштуруп пайдалануу максатында Кайракы, Кулжа-Кашат, Туура-Суу, Шоронун-Талаасы жайыттарына баруучу жолдорду ондоо

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Арпа жайлоосунун Арал участкасына көпүрө салуу

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Жайыттардагы башка айылдар менен чектешкен аянттарды тосуу

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Жайыттарга суу чыгаруу үчүн буровая техника алуу

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Жайыл -Булак, Туура-Суу, Сары-Бел участкаларына жасалма мөнгүлөрдү уюштуруу

2026-2030-жылдар ичинде

Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана

Жайыт деградациясын азайтуу

Тиркеме 8. Селекциялык иштердин жыйынтыктары боюнча отчеттун шаблону

№

Малдын түрү

Малдын ID

Туулган датасы

Ата-энелик жуп

Породасы

Тирүү салмагы

Саамал (ИММ)

Эскертүү

ИММ

001

01.03.2026

001 × Айршир

Аргындаштырылган

180

9-тиркеме. Кара-Бүргөн айыл аймагындагы 2026-жылга карата дыйкандар жана техниктер үчүн иш-чаралардын жана окутуулардын графиги.

№

Иш-чаралардын аталышы

Мөөнөттөр

Жоопкерчиликтүү тарап

Эскертүү

Жыйынтыктар

Март

Айыл өкмөтүнүн башчысынын буйругу менен дыйкандарды жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ түзүү.

2026-жылдын 15-20-марты

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

1.А/Анын башчысынын орун басары 2.Айыл өкмөтүнүн мал чарба адиси;

3.Экономист-статистик;

4.Ветеринар;

5.Айыл башчысы;

6.Жергиликтүү кеңештин өкүлдөрү;

Фермерлер жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу түзүлдү

«Мал чарбасын комплекстүү өнүктүрүү: тоют өндүрүү, өндүрүмдүүлүк жана ветеринария» темасындагы тренинг

2026-жылдын 24-25-марты

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү тобунун мүчөлөрү райондук деңгээлде окутулат.

Топтун мүчөлөрү фермерлерди өнүктүрүүнүн максаттары, милдеттери жана мал чарбасынын негиздери боюнча окутулат.

Апрель

Комплекстүү жаратылыш ресурстарын башкаруу жана климаттын өзгөрүшүнө туруктуулук планынын алкагында фермердик жана мал чарбасын өнүктүрүү планын иштеп чыгуу жана кабыл алуу.

2026-жылдын 10-15-апрели

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү планы айыл өкмөтүнүн буйругу менен макулдашылып, кабыл алынган.

Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү планы

Айыл аймагынын жумушчу тобу айыл аймагында мал чарбачылыгын өнүктүрүү үчүн фермерлердин топторун түзөт.

01-10.04.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Жумушчу топ коомчулуктун мүчөлөрүнөн алынган кеңири маалымат менен дыйкандар тобун түзөт.

Эң кызыкдар жана активдүү 10-15 дыйкандан турган топ түзүлдү

Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ малдын өндүрүмдүүлүгүн (сүт, союлган салмак, тукум ж.б.) көзөмөлдөө үчүн топ түзүлөт. Топтун курамына мал чарбасын өнүктүрүү тобунун мүчөлөрү, тиешелүү адистер жана активдүү фермерлер кирет.

01-20.04.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Айылдык аймактын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу фермердик топтун тандалган мүчөлөрүнүн арасында сүттүн, эттин жана тукумдун эсебин квартал сайын жүргүзөт.

Сүт, эт жана тукум боюнча маалыматтарды жазуу үчүн иштелип чыккан методология колдонулат. Жазуу методологияга ылайык жүргүзүлөт жана маалыматтар журналга жазылат.

Айыл аймагынын жумушчу тобу жана мал чарбасын экономикалык жактан өнүктүрүү боюнча адис өз ара аракеттенүүнүн формаларын (жолугушуулар, онлайн жолугушуулар, WhatsApp топтору) аныктайт жана түзөт.

01-20.04.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Айылдык өкмөтүнүн мал чарбасын өнүктүрүү тобу.

Өз ара аракеттенүү формаларын уюштуруунун максаты:

А) маалыматтык өз ара аракеттенүүнү камсыз кылуу;

B) онлайн консультациялар жана окутуулар аркылуу малчылардын тобунун мүчөлөрүнүн потенциалын жогорулатуу;

B) долбоордун жыйынтыктары боюнча пикир ж.б.

Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ ар бир айылдык муниципалитетте 2-3 уруктандыруу техниктеринен турган топ түзүлөт. Бул техниктер бодо малды жасалма уруктандыруу менен алектенишет жана уруктандырылган уйларды каттоо журналында уруктандырылган бодо малдын эсебин жүргүзүшөт.

2026-жылдын 1-15-апрели

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Ар бир уруктандыруу боюнча технигинин адиси бодо малдын санын көбөйтүүгө кызыкдар болгон 50 фермерди топтош керек.

Уруктандыруу боюнча техниктер үчүн жасалма уруктандыруу боюнча окутуу жүргүзүлөт. Алар малдын тукумун жакшыртуу үчүн зарыл болгон жазууларды жүргүзүшөт.

Май

Фермерлер тобу үчүн тренинг өткөрүү: “1-тема. Мал чарбачылыгынын негиздери” :

•Сүт жана уй этин өндүрүү.

•Кой жана эчки азыктарын өндүрүү.

•Канаттуулар чарбасы.

•Балык чарба продукцияларын өндүрүү технологиясы.

•Бал аарычылыгын өндүрүүнүн негиздери.

•Мал чарба продукцияларын кайра иштетүү технологиясы.

2026-жылдын 15-30-майы

Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Заманбап шарттарда мал чарбачылыгынын уюштуруучулук, илимий жана методологиялык негиздери боюнча билим топтомун иштеп чыгуу, анын ичинде малды багуу жана тоюттандыруу үчүн оптималдуу шарттарды түзүү, ошондой эле жогорку сапаттагы, арзан мал чарба продукцияларын өндүрүүгө өбөлгө түзгөн факторлорду изилдөө.

Мал чарбасын өнүктүрүү үчүн түзүлгөн фермердик топтор менен иштешүү. Мал чарбачылыгы жаатындагы потенциалды жогорулатуу үчүн консультацияларды өткөрүү. Эң мыкты бизнес тажрыйбалары боюнча консультациялар жана тажрыйба алмашуу.

2026-жылдын 15-30-майы

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Фермерлер төмөнкүлөр боюнча консультация алышат: - айыл чарба жаныбарларынын негизги экономикалык жана биологиялык мүнөздөмөлөрү;

- айыл чарба жаныбарларын өстүрүүнүн негиздери;

- айыл чарба жаныбарларын тоюттандыруунун негиздери, тоютту тоюттандыруунун нормасы, ошондой эле тоют даярдоо жана сактоо ыкмалары;

- ири өнөр жай комплекстеринде жана фермаларда мал чарба продукцияларынын негизги түрлөрүн өндүрүү технологиясы боюнча;

- ар кандай чарбачылык ыкмаларында мал чарбасын өндүрүү технологиясына чыгармачылык менен мамиле кыла билүү.

Фермерлер тобунун жетекчиси жана жумушчу топтун жооптуу адиси менен биргеликте жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техниктердин ишине алгачкы мониторинг жүргүзүү (онлайн).

2026-жылдын 15-30-майы

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Бодо малды жасалма уруктандыруу иштерин жүргүзүү, фермерлердин жасалма уруктандыруу боюнча мүмкүнчүлүктөрүн жогорулатуу

Мал чарбасынын кварталдык эсепке алуусу жүргүзүлөт. Уруктандырылган уйларды эсепке алуу, алардын ичинен бооз уйлар өзүнчө катталат жана алар ЖУ каттоо журналына жазылышы керек.

Июнь

Фермерлер тобу үчүн «Айыл чарба жаныбарларын көбөйтүү ыкмалары - 1- тандоо; 2- жасалма уруктандыруу» деген темада тренинг өткөрүү;

•Үйүрдүн көбөйүшү деген эмне?

•Асыл тукум малды тандоо жана тандоо

•Айыл чарба жаныбарларынын породалары

• 2-тема. Айыл чарба жаныбарларын уруктандыруу

•Уруктандыруунун түрлөрү

•Боздуулукту аныктоо

- 3-тема. Жаныбарлардын туутун уюштуруу жана туутка даярдоо

•Туутту уюштуруу

•Туут учурундагы биринчи жардам

•Климаттык оптималдаштыруу

- 4-тема. Тукумсуздуктун алдын алуу чаралары

- Суроолор жана жооптор. Тесттен өтүү. Катышуучулардын окутууну баалоосу.

01-30.06.2026

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Топ малдын көбөйүшү, жасалма уруктандыруу, асылдуулугун жогурулатуу боюнча билим алат, жана фермерлер менен бөлүшүлөт.

Мал чарбасын өнүктүрүү үчүн түзүлгөн фермердик топтор менен иштешүү. Сүт жана эт багытындагы жогорку породалуу бодо малдын, ошондой эле кой менен жылкынын асыл тукум породаларынын потенциалын жогорулатуу үчүн консультацияларды жүргүзүү.

2026-жылдын 15-30-июну

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Топ асыл тукум мал, майда мүйүздүү мал жана жылкылар боюнча билим алды. Андан кийин мал чарбасын өнүктүрүү топторундагы фермерлер бул ыкмаларды өз чарбаларында колдонуп, породаларын ошого жараша жакшыртуусу күтүлөт.

Фермерлер тобунун жетекчиси жана жумушчу топтун жооптуу адиси менен биргеликте жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техниктердин ишин квартал сайын мониторинг жүргүзүү (онлайн).

2026-жылдын 15-30-июну

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Экономикалык өнүгүү боюнча адис мал чарбасын өнүктүрүү үчүн фермердик топторду түзүү боюнча жумушчу топ менен биргеликте жасалма жол менен мал чарбачылыгы жана ветеринардык кызматтар боюнча тажрыйба алмашуу үчүн окуу сапарын уюштурат.

2026-жылдын 15-30-июну

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Бодо малды жасалма уруктандыруу боюнча практикалык билим алуу, тажрыйба алмашуу

Мал чарбасын өнүктүрүү тобу жасалма уруктандыруу, малды багып-чогултуу жана тоюттандыруу, ошондой эле жаныбарларды дарылоо жана алдын алуу боюнча тажрыйба топтошу керек.

Июль

Уруктандыруу боюнча техниктер үчүн "Айыл чарба жаныбарларын жасалма уруктандыруу" темасында окутуу курсун өткөрүү

· Жасалма уруктандырууга (ЖУ) киришүү

· Репродуктивдик системанын анатомиясы жана физиологиясы

· Жаныбарлардын күүлөгөнүн аныктоо

· Урук материалы жана анын мүнөздөмөлөрү

· Жасалма уруктандыруу үчүн жабдуулар жана шаймандар

· Жасалма уруктандыруу технологиясы

· Иш жүзүндө көрсөтүү жана көндүмдөрдү машыктыруу

· Биологиялык коопсуздук жана санитардык талаптар

· Натыйжаларды эсепке алуу, документтештирүү жана көзөмөлдөө

· Үйүрдүн көбөйүшүн башкаруу

· Генетика жана асыл тукум ишинин негиздери

01-31.07.2026

CS-FOR долбоорунун алкагында уруктандыруу боюнча техниктер үчүн окутуу өткөрүү

Уруктандыруу боюнча техниктер жасалма уруктандыруу технологиясын өздөштүрүшөт Малдын көбөйүү көрсөткүчтөрү жакшырат Малдын генетикалык сапаты жогорулайт Эсепке алуу жана жыйынтыктарды көзөмөлдөө жакшырат

Айыл коомчулугунун мал чарбасын өнүктүрүү тобу малды көбөйтүү жана жасалма уруктандыруу боюнча талкууларды өткөрөт.

01-31.07.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Мал чарбасын өнүктүрүү тобу уруктандырылган уйлар жөнүндө маалымат алып, уруктандыруу боюнча техниктерге жардам беришет.

Топ өз чарбаларында малды асылдандыруу жана жасалма уруктандыруу программаларын ишке ашырууда. Талдоо жүргүзүлүп, көйгөйлөр аныкталып, аларды чечүү жолдору изделүүдө.

Бир фермердин участогунда практикалык семинар уюштуруу, сүт жана эт багытындагы бодо мал тукумдарынын мыкты тажрыйбаларын жана жетишкендиктерин көрсөтүү ж.б.

01-31.07.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Семинардын бардык катышуучулары таза кандуу бодо малды өстүрүүчү ири фермада малды багуу жана тоюттандыруу процесси менен таанышышат.

Ферма жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу маселелери боюнча потенциалды жогорулатуу үчүн түзүлгөн мал чарбасын өнүктүрүү топтору менен иштөө.

01-31.07.2026

Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис жана Кыргыз мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун адистери

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Онлайн консультация учурунда топ сүт саап алууну көбөйтүү, малды багууну жана тоюттандыруу боюнча бардык зарыл маалыматтарды алат. Ошондой эле, алар силос жана сенаж даярдоо процесси менен таанышышат.

Айыл аймактын фермерлерин жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу фермерлер тобунун чарбаларынын негизинде айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн изилдөө жүргүзүп жатат.

01-31.07.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Айыл округунун мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу мал чарбасынын продукциясынын жана продуктуулугунун эсебин жүргүзөт.

Бухгалтердик эсеп ар бир айдын 25-күнү жооптуу адистер тарабынан жүргүзүлөт, алар мониторинг жүргүзүшөт жана бухгалтердик эсеп журналдарында жазууларды жүргүзүшөт.

Август

“Жаныбарларды тоюттандыруу” деген темада тренинг өткөрүү;

•Жаныбарларды азыктандыруу.

1.1 Тоюттун химиялык курамы жана азыктык баалуулугу

1.2. Тоюттардын классификациясы жана алардын мүнөздөмөлөрү

1.3. Сактоо ыкмалары жана тамактандырууга даярдоо

1.4. Айыл чарба жаныбарларын стандартташтырылган азыктандыруунун негиздери жана принциптери

1.5. Бодо малды бордоп семиртүү

01-31.08.2026

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Фермердик топтун мүчөлөрү тоют өндүрүү, силос жана сенаж даярдоо, чөп өндүрүү жана гидропоникалык жашыл тоют боюнча бардык зарыл болгон билимдерди алышат. Андан кийин топ бул ыкмаларды өз чарбаларында колдонушат.

Айылдык аймактын фермерлер тобунун фермаларында мал чарбасын өнүктүрүү тобунун жооптуу адиси консультацияларды берип, малды тоюттандыруу жана семиртүү боюнча иштерди көзөмөлдөйт.

01-30.08.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Жакшыртылган тоюттандыруу практикасынын журналында сүттүн көлөмү жана малдын салмагынын көбөйүшү сыяктуу жазуулар жана белгилер камтылган.

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча түзүлгөн топтор менен иштөө (потенциалды жогорулатуу, консультация).

- малды көбөйтүү үчүн

-уйларды уруктандыруу үчүн

01-30.08.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Топ малды көбөйтүү жана уйларды уруктандыруу боюнча сабактарды жана билимдерди алышты. Жыйынтыктарды мал чарбасын өнүктүрүү тобунун фермерлери ишке ашырып жатышат.

Сентябрь

Мал чарбасын өнүктүрүү топтору үчүн төмөнкү тема боюнча тренинг өткөрүү: Тоют өндүрүү

Тоюттун түрлөрү

*Фермаларда тоют өндүрүүнү даярдоо жана уюштуруу ыкмалары.

2-сессия.

• Силос жана сенаж даярдоо

• Технологиялар, сактоо шарттары

3-сессия.

• Гидропоника ыкмасы

* Жашыл тоют даярдоонун инновациялык ыкмасы

2026-жылдын 1-30-сентябры

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Фермерлер тоют өндүрүүнү даярдоо жана уюштуруу ыкмалары боюнча билим алышат.

Бир фермердин жеринде практикалык семинар өткөрүү, тоют өндүрүүдөгү эң мыкты тажрыйбаларды көрсөтүү

01-31.08.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Мал чарбасын башкаруу жана тоюттандыруу боюнча практикалык окутуу. Бул мал чарбасын башкаруу жана тоюттандыруу боюнча тажрыйба топтоого мүмкүнчүлүк берет.

Тоют өндүрүүнү жакшыртуу жана айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу маселелеринде кубаттуулукту жогорулатуу үчүн түзүлгөн топтор менен иштөө.

2026-жылдын 1-30-сентябры

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Консультациялар оффлайн жана онлайн режиминде жеткиликтүү. Топ тоют өндүрүү, сүт берүүнү көбөйтүү, союу салмагын көбөйтүү, малды башкаруу жана тоюттандыруу боюнча бардык зарыл маалыматтарды алат.

Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топтун жооптуу адиси бодо малдын жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техниктердин ишин көзөмөлдөйт

2026-жылдын 1-30-сентябры

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Мал чарбасын өнүктүрүү тобу

Уруктандырылган уйларды, анын ичинде бооз уйларды каттоо журналы жүргүзүлөт

Октябрь

Мал чарбасын өнүктүрүү топтору үчүн төмөнкү темада тренинг өткөрүү: "Айыл чарба жаныбарларын багуу шарттарын жакшыртуу, өзгөчө кооптуу ооруларды алдын алуу жана дарылоо технологиясы":

•Айыл чарба малын кармоочу жайга (короо-жайга), тоютка жетүү мүмкүнчүлүгүнө коюлуучу техникалык талаптар.

•Малды жашын эске алуу менен багуу үчүн зоогигиеналык шарттар.

•Жаш жаныбарларды багуу жана тоюттандыруу.

· Ветеринардык гигиена. Жаныбарлардын ден соолугу жана бакубаттуулугу.

01-31.10.2026

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Фермерлер айыл чарба жаныбарларынын жашоо шарттарын жакшыртуу, сүт багытындагы уйлар менен музоолордун өзгөчө кооптуу ооруларын алдын алуу жана дарылоо технологиялары боюнча билим алышат.

Фермерлерге мал чарбачылыгынын түрлөрү, аларды тейлөө, тоюттандыруу, продукцияны өндүрүү жана кайра иштетүү боюнча онлайн консультацияларды берүү

01-31.10.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Оффлайн жана онлайн консультациялар

- айыл чарба жаныбарларын өстүрүүнүн негиздери;

Фермерлер үчүн малды кармоо шарттарын жакшыртуу, жаныбарлардын ден соолугун чыңдоо жана айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатуу боюнча консультациялар.

01-31.10.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Фермерлер үчүн мал чарбасын башкаруу, эпидемияга каршы алдын алуу чаралары, сүт берүүнү көбөйтүү, союу салмагын көбөйтүү жана тоюттандыруу боюнча оффлайн жана онлайн консультацияларды берүү.

Сүт багытындагы уйлар менен музоолордун өзгөчө кооптуу ооруларын дарылоо боюнча мал чарбасын өнүктүрүү тобунун ишин көзөмөлдөө

01-31.10.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Мал чарбасын өнүктүрүү тобу

Сүт багытындагы уйлар менен музоолордун өзгөчө кооптуу ооруларын дарылоо боюнча чараларды мониторингдөө

Ноябрь

Мал чарбасын өнүктүрүү топтору үчүн "Дыйкан (фермердик) чарбаны уюштуруу жана иштетүү" деген темада тренинг өткөрүү

· Дыйкан (фермердик) чарбаларын түзүүнүн жана эсепке алуунун уюштуруучулук-укуктук негиздери.

· Мамлекеттик колдоо чаралары.

· Агроөнөр жай комплексиндеги финансылык жана финансылык эмес кызматтар.

· Аймактык брендди түзүү, жарнама каналдары, экспортту кеңейтүү.

· Маркетинг (сапат жана таңгактоо талаптары, брендди түзүү ыкмалары, продукцияны жарнамалоо каналдары).

· Айыл чарба кооперациясы: кооперативдерди түзүү жана өнүктүрүү.

· Продукцияны бөлүштүрүү каналдарын уюштуруу үчүн бөлүштүрүү схемалары (офлайн жана онлайн).

· Бизнес-пландоо.

· Айыл чарбасын санариптештирүү.

· Айылдык жана агротуризмди өнүктүрүү.

· Органикалык өндүрүш (талаптарды аткаруу, сертификациялоо, колдоо чаралары, технология жана ресурстук база).

01-30.11.2026

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү

Фермерлер дыйкан (фермердик) чарбаларды уюштурууга, мамлекеттик колдоо чараларына, каржы ресурстарына жетүү мүмкүнчүлүгүнө, брендингге, маркетингге, кызматташууга жана бизнес-пландоого байланыштуу укуктук жана уюштуруу маселелери боюнча билим алышат.

Дыйкан (фермердик) чарбалардын уюштуруу жана укуктук маселелеринин түрлөрү, жеткиликтүү финансылык ресурстар, продукцияны жарнамалоо, бизнес-пландоо, мал чарбачылыгы, тейлөө, тоюттандыруу, продукцияны өндүрүү жана кайра иштетүү боюнча фермерлер үчүн онлайн консультацияларды өткөрүү

01-30.11.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Оффлайн жана онлайн консультациялар

Консультациялар оффлайн жана онлайн режиминде жеткиликтүү. Топ уюштуруу жана укуктук маселелер, бизнес-пландоо, тоют өндүрүү, сүттүн көлөмүн көбөйтүү, союу салмагын көбөйтүү, малды башкаруу жана тоюттандыруу боюнча бардык зарыл маалыматтарды алат.

Айылдык муниципалитеттин экономикалык өнүктүрүү боюнча адиси жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу малдын жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техник менен биргеликте мониторинг иштерин жүргүзүшөт.

01-30.11.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Мал чарбасын өнүктүрүү тобу

Уруктандырылган уйларды, анын ичинде тукум алып жаткан бооз уйларды каттоо

Айыл аймагынын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу фермерлер тобунун чарбаларынын негизинде айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүнүн квартал сайын эсепке алуусун жүргүзөт.

01-30.11.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Сүттү эсепке алуу топтун тандалган мүчөлөрү тарабынан квартал сайын жүргүзүлөт

Учеттук эсеп ар бир айдын 25-күнү жооптуу адистер тарабынан жүргүзүлөт, алар мониторинг жүргүзүшөт учет журналдарында жазууларды жүргүзүшөт.

Декабрь

Айыл аймагынын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу менен биргеликте акыркы иштерди жүргүзүү, фермерлер тобунун чарбаларынын негизинде айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүнүн кварталдык эсебин жүргүзүү

01-31.12.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Сүттү эсепке алуу топтун тандалган мүчөлөрү тарабынан квартал сайын жүргүзүлөт

Жылдын аягында сүттүн көлөмү жана майлуулугу, жаныбарлардын салмак кошуусу ж.б. жазылып (эсептелип), жылдык көлөмдөр аныкталат.

Уруктандыруу боюнча техниктердин ишин жыйынтыктоо

01-31.12.2026

Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис

Уруктандырылган уйлардын саны тандалган фермерлер жана фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу тарабынан жазылат.

Жылдын аягында уруктандырылган уйлар менен майда малдын, анын ичинде бооз малдын саны эсептелет. Жогорку продуктуу малдын саны канчалык деңгээлде көбөйөрүн аныктоо үчүн талдоо жүргүзүлөт.

Дыйкандар тобу менен иштин жыйынтыгын чыгаруу.

01-31.12.2026

Айыл өкмөтү, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгы

Алынган билимдерди практика жүзүндө колдонуунун көрсөткүчтөрү.

Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермердик топторду өнүктүрүү боюнча акыркы отчет

ыкчам баскычтар:J / Kкийинки / мурунку берене[ / ]редакция артка / алдыгаTмазмунуCбайланыштар⌘K / Ctrl Kбуйруктар палитрасы/издөөгө фокус

Документ боюнча дагы суроолоруңуз барбы?

ЖИден сураңыз - ал мыйзамдын тексти боюнча жооп берип, керектүү беренелерди көрсөтөт.

Айына ЖИнин 40 жообу - акысыз. Банк картасы керек эмес.

Документтин байланыштары

шилтеме берет: 1 · цитата келтиргендер: 0 · байланышкандар: 0

Шилтеме берет (1)

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 30-майындагы № 301 "Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу чөйрөсүндөгү жөнгө салуу жөнүндө" токтомуПостановление · 30.05.2025 · № 301