Бул документ боюнча сурооңуз барбы?ЖИнин жообун мыйзамдын тексти менен салыштырыңыз

ЖИден сураңыз - ал мыйзамдын тексти боюнча жооп берип, керектүү беренелерди көрсөтөт.Чат-боттор КР мыйзамдарында жаңылышат. Бул жерде ЖИ колдонуудагы редакция боюнча жооп берип, беренелерди көрсөтөт. Айына ЖИнин 40 жообу - акысыз.

Мисалы:

ИздөөПриложение

Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттеринин киберкоопсуздугун камсыз кылууга талаптар (токтомуна тиркеме)

Приложение2026-жылдын 14-апрели, № 250Күчүндөред.: 2026-жылдын 14-апрели

Тиркеме

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 14-апрелиндеги № 250 токтомуна )

Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттеринин киберкоопсуздугун камсыз кылууга ТАЛАПТАР

1-глава. Жалпы жоболор

1. Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттеринин киберкоопсуздугун камсыз кылууга талаптар (мындан ары - Талаптар) "Кыргыз Республикасынын киберкоопсуздугу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 12-беренесине ылайык иштелип чыккан жана Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм (мындан ары - ӨМИ) объекттеринин киберкоопсуздугун камсыздоого, ошондой эле киберчабуулдардын, кибержаңжалдардын алдын алууга, аныктоого, мониторинг жүргүзүүгө, чара көрүүгө жана кесепеттерин азайтууга багытталган.

2. Ушул Талаптардын колдонулушу Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2024-жылдын 29-ноябрындагы № 716 "Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттерин категорияга бөлүү тартиби жөнүндө жобону жана Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттеринин маанилүүлүк критерийлеринин көрсөткүчтөрүнүн тизмегин бекитүү тууралуу" токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттерин категорияга бөлүү тартиби жөнүндө жобого жана Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттеринин маанилүүлүк критерийлеринин көрсөткүчтөрүнүн тизмегине ылайык ӨМИ объекттерине таандык болгон маалыматтык, маалыматтык-телекоммуникациялык системаларга, телекоммуникациялык тарамдарга, маалымат базаларына, маалыматтарды иштеп чыгуу борборлоруна жана автоматташтырылган башкаруу системаларына карата жайылтылат.

3. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык корголууга тийиш болгон маалыматты иштеп чыгуу жүргүзүлгөн ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыздоо үчүн ушул Талаптар киберкоопсуздукту камсыздоо чөйрөсүндөгү мыйзамдарды жана стандарттарды, ошондой эле тармактык ченемдик укуктук актылардын жоболорун эске алуу менен колдонулат.

4. ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугу Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2024-жылдын 9-декабрындагы № 746 "Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфраструктура объекттеринин киберкоопсуздук системаларын түзүүгө жана алардын иштөөсүн камсыз кылууга талаптарды бекитүү жөнүндө" токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфраструктура объекттеринин киберкоопсуздук системаларын түзүүгө жана алардын иштөөсүн камсыз кылууга талаптарга, ошондой эле ушул Талаптарга ылайык ӨМИ субъекттери тарабынан камсыз кылынат.

5. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасы - ӨМИ объекттеринин маалымат процесстерин туруктуу коргоого багытталган ӨМИ субъектинин киберкоопсуздук системасынын элементи. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасы коркунучтардын алдын алууга, маалыматты коргоого жана анын иштешинин туруктуулугун сактоого багытталган техникалык каражаттарды жана уюштуруу чараларын бириктирет. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасы ӨМИ субъектинин киберкоопсуздук контуруна интеграцияланат жана ӨМИ субъектинин деңгээлинде уюштурулган киберкоопсуздукту камсыздоо, мониторинг жүргүзүү, чара көрүү жана кибержаңжалдарды башкаруу процесстерине катышат, бул киберкоркунучтарды ыкчам аныктоого жана жок кылууга мүмкүндүк берет.

2-глава

ӨМИ объекттерин түзүүдө, эксплуатациялоодо жана эксплуатациялоодон чыгарууда киберкоопсуздукту камсыздоого талаптар

6. ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыздоо ӨМИ объекттерин түзүү (модернизациялоо), эксплуатациялоого киргизүү, эксплуатациялоо жана эксплуатациялоодон чыгаруу боюнча жумуштардын курамдык бөлүгү болуп саналат. ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чаралар алардын жашоо циклинин бардык стадияларында (этаптарында) көрүлөт.

7. ӨМИ объектин түзүүдө (модернизациялоодо), эксплуатациялоого киргизүүдө, эксплуатациялоодо жана эксплуатациялоодон чыгарууда жашоо циклинин стадияларында (этаптарында) төмөнкүдөй иш-чаралар жүргүзүлөт:

1) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча талаптарды белгилөө;

2) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды иштеп чыгуу;

3) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу, техникалык чараларды киргизүү жана аны эксплуатациялоого киргизүү;

4) ӨМИ объектин эксплуатациялоодо анын киберкоопсуздугун камсыздоо;

5) ӨМИ объектин эксплуатациялоодон чыгарууда анын киберкоопсуздугун камсыздоо.

8. ӨМИ объектинин жашоо циклинин стадияларында (этаптарында) анын киберкоопсуздугун камсыздоо үчүн жүргүзүлгөн иш-чараларды ишке ашыруунун жыйынтыгы документтештирилүүгө тийиш. Документтин курамын жана формаларын ӨМИ субъекти аныктайт.

Эксплуатациялоодо турган ӨМИ объекттери үчүн ушул Талаптар ӨМИ объектин модернизациялоонун жана (же) эксплуатациялануучу ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугунун чакан системаларын түзүүнүн (модернизациялоонун) алкагында ишке ашырылууга тийиш. ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугунун чакан системаларын түзүү (модернизациялоо) ӨМИ субъекттеринде болгон программаларды (пландарды) эске алуу менен ушул Талаптарга ылайык ишке ашырылат.

3-глава. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча талаптарды белгилөө

9. Ушул Талаптар ӨМИ объектинин маанилүүлүк критерийлеринин көрсөткүчтөрүн эске алуу менен Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган тартипте белгиленет.

Ушул Талаптар ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын түзүү (модернизациялоо) боюнча техникалык тапшырмага киргизилет, алар төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

1) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоонун же ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын максатын жана милдеттерин;

2) ӨМИ объектинин маанилүүлүк категориясын;

3) ӨМИ объекти шайкеш келүүгө тийиш болгон киберкоопсуздук боюнча ченемдик укуктук актылардын жана стандарттардын тизмесин;

4) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо үчүн көрүлүүчү уюштуруу жана техникалык чаралар боюнча талаптарды.

10. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо максаты киберчабуулдардын жана кибержаңжалдардын таасиринин шарттарында анын туруктуу иштешин камсыздоо болуп саналат.

11. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоонун милдеттери төмөнкүлөр болуп саналат:

1) ӨМИ объекти иштеп чыгуучу (өткөрүп берилүүчү, сакталуучу) маалыматты мыйзамсыз алуунун, мындай маалыматты жок кылуунун, модификациялоонун, бөгөт коюунун, көчүрүүнүн, берүүнүн жана жайылтуунун, ошондой эле башка мыйзамсыз иш-аракеттердин алдын алуу;

2) жыйынтыгында ӨМИ объектинин иштешинин бузулушу жана (же) токтотулушу мүмкүн болгон программалык жана программалык-аппараттык каражаттарга таасир тийгизүүгө жол бербөө;

3) киберкоркунучтар таасирин тийгизген шарттарда ӨМИ объектинин иштешин камсыз кылуу;

4) ӨМИ объектинин иштешин калыбына келтирүү мүмкүндүгүн камсыз кылуу.

12. ӨМИ объектинде киберкоркунучтардан төмөнкүлөр корголууга тийиш:

- иштелип чыгуучу (өткөрүп берилүүчү, сакталуучу) маалымат, башкарылуучу объекттин же процесстин параметрлери тууралуу маалымат, ошондой эле башка өзгөчө маанилүү маалымат;

- программалык жана программалык-аппараттык каражаттар, телекоммуникациялык жабдуу;

- маалыматты коргоо каражаттары;

- ӨМИ объектинин архитектурасы жана конфигурациясы.

4-глава. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды иштеп чыгуу

13. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды иштеп чыгуу ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздуктун чакан системасын түзүүдө (модернизациялоодо) техникалык тапшырмаларга ылайык ӨМИ субъекти тарабынан жүзөгө ашырылат.

ӨМИ объектин жана ӨМИ объектинин киберкоопсуздуктун чакан системасын түзүүгө (модернизациялоого) техникалык тапшырмалар төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

1) киберкоркунучтардын моделин иштеп чыгууну;

2) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын долбоорлоону;

3) ӨМИ объектине эксплуатациялык документтерди иштеп чыгууну (анын киберкоопсуздугун камсыздоо бөлүгүндө).

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды иштеп чыгууда анын башка ӨМИ объекттери менен маалыматтык өз ара аракеттенүүсү эске алынат.

14. ӨМИ субъекти Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ӨМИ объектин жана ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын иштеп чыгуу, киргизүү, модернизациялоо, эксплуатациялоо, иштөөсүн камсыз кылуу жана эксплуатациялоодон чыгаруу үчүн уюмду (адамды) киберкоопсуздукту камсыздоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча гана тартышы мүмкүн.

15. Киберкоркунучтардын моделин иштеп чыгуунун максаты колдонуучулардын курамын жана алардын ыйгарым укуктарын, программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды, ӨМИ объектинин компоненттеринин өз ара байланыштарын, башка ӨМИ объекттери (мындан ары - ӨМИ объектинин архитектурасы) менен өз ара аракеттенүүсүн, ошондой эле ӨМИ объектинин иштешинин өзгөчөлүктөрүн эске алып, аларды ишке ашыруунун (пайда болуу) мүмкүн болгон ыкмаларын жана кесепеттерин аныктоо болуп саналат.

Киберкоркунучтардын модели үчүн баштапкы маалыматтар катары ӨМИ субъектинин өздүк аналитикалык маалыматтары, киберкоркунучтар тууралуу маалыматтардын түрдүү булактары, анын ичинде киберкоркунучтардын бирдиктүү базасы колдонулат. Бөлүкчө жана/же киберкоопсуздук офицери, ошондой эле ушул Талаптардын 14-пунктуна ылайык тартылган уюм (адам) киберкоркунучтардын моделин иштеп чыгуунун жыйынтыктары боюнча ӨМИ объектинин архитектурасын оңдоп-түзөө боюнча сунуштамалар жана ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча уюштуруу-тескөөчү документтер иштелип чыгышы мүмкүн. Киберкоркунучтардын модели ӨМИ объектинин архитектурасынын кыскача сыпаттамасын, бузуучунун моделин жана ӨМИ объекти үчүн актуалдуу болгон бардык киберкоркунучтардын сыпаттамасын камтууга тийиш. Ар бир киберкоркунучтун сыпаттамасы төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

1) киберкоркунуч булагын;

2) киберкоркунучту ишке ашыруу (пайда болушуна түрткү болгон) үчүн колдонулушу мүмкүн болгон аялуу жерлер (каталар);

3) киберкоркунучту ишке ашыруунун мүмкүн болгон ыкмалары (сценарийлер);

4) киберкоркунучту ишке ашыруудан (пайда болуу) мүмкүн болгон кесепеттер.

Киберкоркунучтардын модели түзүүнүн бирдей максатына жана архитектурасына ээ бир нече ӨМИ объекттери үчүн иштелип чыгышы мүмкүн.

16. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын долбоорлоо киберкоркунучтардын моделин жана ӨМИ объектинин маанилүүлүк категорияларын эске алып, ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын түзүүгө (модернизациялоого) техникалык тапшырмаларга ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системаларын долбоорлоодо:

1) жетүү субъекттери жана жетүү объекттери аныкталат;

2) жетүүнү башкаруу саясаттары аныкталат;

3) ӨМИ объектинин коопсуздугунун чакан системаларынын алкагында ишке ашырылууга тийиш болгон уюштуруу жана техникалык чаралар аныкталат;

4) ушул Талаптарга тиркемеде баяндалган тийиштүү маанилүүлүк категориясындагы ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чаралардын негизги курамын эске алып, маалыматты коргоо каражаттарын тандоо жүргүзүлөт;

5) маалыматты коргоо каражаттарынын курамын, орнотулуучу жерин, өз ара байланышын камтыган ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын архитектурасы, ӨМИ объектине кошулуу ыкмалары иштелип чыгат;

6) киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча чараларды камсыз кылуучу маалыматты коргоо каражаттарын, киберкоркунучтарга бөгөт коюу (жок кылуу) жана ӨМИ объектинин аялуу жерлерин жоюуну кошкондо, программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды жөндөө параметрлерине талаптар аныкталат;

7) ӨМИ объектинин башка ӨМИ объекттери менен өз ара аракеттенүүсүндө киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча чаралар аныкталат.

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын долбоорлоонун жыйынтыктары ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын түзүүгө (модернизациялоого) техникалык тапшырмаларга ылайык иштелип чыгуучу ӨМИ объектинин (ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасы) долбоордук документтеринде чагылдырылат. ӨМИ объектин долбоорлоо процессинде анын маанилүүлүк категориясы Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети белгилеген тартипте аныкталууга тийиш. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын тестирлөө максатында долбоорлоонун жүрүшүндө аны макеттөө ишке ашырылат же тестирлөө чөйрөсү түзүлүшү мүмкүн. Тестирлөө төмөнкүлөргө багытталууга тийиш:

- тандалып алынган маалыматты коргоо каражаттарынын ишке жарамдуулугун жана ӨМИ объектинин программалык жана аппараттык каражаттарына шайкештигин камсыздоо;

- маалыматты коргоо каражаттары менен киберкоопсуздук функцияларынын аткарылышын практикалык жактан иштеп чыгуу;

- ӨМИ объектинин иштешине киберкоопсуздуктун чакан системасынын таасирин жокко чыгаруу же азайтуу.

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын макеттөө жана аны тестирлөө моделдөө каражаттарын жана методдорун, ошондой эле виртуалдаштыруу технологияларын колдонуу менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

17. ӨМИ объектинин эксплуатациялык документтерин иштеп чыгуу долбоордук документтердин негизинде ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын түзүүгө (модернизациялоого) техникалык тапшырмаларга ылайык жүргүзүлөт.

ӨМИ объектинин эксплуатациялык документтери төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

- ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын архитектурасынын сыпаттамасын;

- программалык жана программалык-аппараттык каражаттардын, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарынын жөндөө тартибин жана параметрлерин;

- программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарын эксплуатациялоо эрежелерин (коопсуз эксплуатациялоо эрежелерин).

5-глава

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды киргизүү жана аны эксплуатациялоого киргизүү

18. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды киргизүү ӨМИ объектинин долбоордук жана эксплуатациялык документтерине ылайык ӨМИ субъектиси тарабынан уюштурулат жана төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) маалыматты коргоо каражаттарын орнотууну жана жөндөөнү, программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды жөндөөнү, ошондой эле операциялык системаны жөндөөнү;

2) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо эрежелерин жана жол-жоболорун жөнгө салуучу уюштуруу-тескөөчү документтерди иштеп чыгууну;

3) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу чараларын киргизүүнү;

4) ӨМИ объектин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын алдын ала сыноолорду;

5) ӨМИ объектин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын тажрыйбалык эксплуатациялоону;

6) ӨМИ объектинин аялуу жерлерин талдоону жана аларды жоюу боюнча чараларды көрүүнү;

7) ӨМИ объектин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын кабыл алуу сыноолорун;

8) коопсуз архитектуранын курамдык бөлүгү катары программалык камсыздоону иштеп чыгууда коргоо механизмдерин киргизүүнү.

ӨМИ субъектинин чечими боюнча ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды иштеп чыгууга жана киргизүүгө ӨМИ объектин эксплуатациялоочу (эксплуатациялоону пландаган) адам тартылышы мүмкүн.

19. Маалыматты коргоо каражаттарын орнотуу жана жөндөө ӨМИ объектисине долбоордук жана эксплуатациялык документтерге, ошондой эле маалыматты коргоо каражаттарына эксплуатациялык документке ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

Маалыматты коргоо каражаттарын орнотууда жана жөндөөдө эксплуатациялык документтерде маалыматты коргоо каражаттарын эксплуатациялоого чектөөлөр болгон учурда мындай чектөөлөрдү аткаруу камсыз кылынууга тийиш.

20. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча иштелип чыгуучу уюштуруу-тескөөчү документтер ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын алкагында иштелип чыккан жана киргизилген уюштуруу жана (же) техникалык чараларды (коопсуздук саясаты) ишке ашыруу эрежелерин жана жол-жоболорун аныктоого тийиш.

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча уюштуруу-тескөөчү документтер ӨМИ объекттерин эксплуатациялоочу, ӨМИ объекттеринин иштешин камсыз кылуучу кызматкерлердин коопсуз иштөө эрежелерин, ошондой эле штаттан тышкаркы кырдаал пайда болгон учурда иш-аракеттерди аныктоого тийиш. ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугу боюнча уюштуруу-тескөөчү документтердин курамы жана формасы анын ишинин өзгөчөлүгүн эске алуу менен ӨМИ субъекти тарабынан аныкталат.

21. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча уюштуруу чараларын киргизүүдө төмөнкүлөр жүзөгө ашырылат:

1) ӨМИ объектинин программалык-аппараттык каражаттарына жана анын байланыш линияларына физикалык кирүүнү контролдоону уюштуруу;

2) кирүү укугун регламенттеген жеткиликтүүлүктү чектөө эрежелерин ишке ашыруу, колдонуучулардын иш-аракеттерине чектөөлөрдү киргизүү, ошондой эле программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды эксплуатациялоо шарттарын, курамын жана конфигурациясын өзгөртүү;

3) ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздук боюнча уюштуруу-тескөө документтеринде ӨМИ объектинин колдонуучуларынын жана администраторлорунун уюштуруу чараларын ишке ашыруу боюнча аракеттерин сыпаттоонун толуктугун жана деталдуулугун текшерүү;

4) ӨМИ субъектинин киберкоопсуздук бөлүкчөсүн жана(же) офицерин түзүү же аныктоо;

5) ӨМИ объектинин киберкоопсуздук чараларын ишке ашыруу боюнча ӨМИ объектинин колдонуучуларынын жана администраторлорунун иш-аракеттерин иштеп чыгуу.

22. ӨМИ объектинин жана/же анын киберкоопсуздугунун чакан системасын алдын ала сыноо ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын жана маалыматты коргоо каражаттарынын иш жөндөмдүүлүгүн текшерүүнү, долбоордук документтерге ылайык киберкоопсуздуктун чакан системасынын объектинин иштешине таасирин баалоону, ошондой эле ӨМИ объектин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын тажрыйбалык пайдалануу мүмкүнчүлүгү жөнүндө чечим кабыл алууну камтууга тийиш.

23. ӨМИ объектин жана/же анын киберкоопсуздугунун чакан системасын тажрыйбалык пайдалануу ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын иштешин, анын ичинде ишке ашырылган уюштуруучулук жана техникалык чараларды, ошондой эле ӨМИ объектин жана анын коопсуздугунун чакан системасын пайдалануу үчүн зарыл болгон колдонуучулардын жана администраторлордун билимдерин жана жөндөмдөрүн текшерүүнү камтууга тийиш. Тажрыйбалык эксплуатациялоонун натыйжалары боюнча ӨМИ объектин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын кабыл алуу сыноолорун жүргүзүү мүмкүнчүлүгү (же мүмкүн эместиги) жөнүндө чечим кабыл алынат.

24. ӨМИ объектинин аялуу жерлерин талдоо ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасындагы кемчиликтерди (чабалдыктарды) аныктоо жана аларды киберкоркунучтарды ишке ашыруу үчүн колдонуу мүмкүнчүлүгүн баалоо максатында жүргүзүлөт. Мында коддун, ӨМИ объектинин конфигурациясынын жана архитектурасынын аялуу жерлери талдоого алынат.

Аялуу жерлерди талдоо бардык программалык жана программалык-аппараттык каражаттар, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттары, ӨМИ объекти үчүн жүргүзүлөт. Аялуу жерлерди талдоодо аларды аныктоонун төмөнкүдөй ыкмалары колдонулат:

5) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча долбоордук, эксплуатациялык жана уюштуруу-тескөө документтерин талдоо;

6) программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарын, ӨМИ объектинин жөндөөлөрүн талдоо;

7) программалык жана программалык-аппараттык каражаттардын, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарынын белгилүү болгон аялуу жерлерин коргоону контролдоо (талдоо) каражаттарын жана (же) маалыматты коргоонун башка каражаттарын колдонуу менен белгиленген программалык камсыздоонун курамын талдоо жана коопсуздукту жаңыртуу аркылуу аныктоо;

8) программалык жана программалык-аппараттык каражаттардын, анын ичинде коргоону контролдоо (талдоо) каражаттарын колдонуу менен тармактык өз ара аракеттенүү үчүн жеткиликтүү болгон маалыматты коргоо каражаттарынын, тармактык кызматтардын белгилүү болгон аялуу жерлерин аныктоо;

9) программалык жана программалык-аппараттык каражаттардын, анын ичинде баштапкы кодду жана анын компоненттерин статикалык жана динамикалык талдоонун автоматташтырылган системаларын колдонуу менен маалыматты коргоо каражаттарынын баштапкы кодундагы аялуу жерлерин аныктоо;

10) киберкоркунучтардын моделинде аныкталган бузуучулардын мүмкүнчүлүктөрүнө ылайык келген шарттарда кирүүгө тестирлөө.

Ыкмаларды жана аялуу жерлерин аныктоо каражаттарын колдонуу ӨМИ объектинин иштөөсүнүн өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен ӨМИ субъекти тарабынан жүзөгө ашырылат. ӨМИ объектинин макетинде (тесттик зонада) же ӨМИ объектинин айрым сегменттеринин макеттеринде аялуу жерлерге талдоо жүргүзүүгө жол берилет. ӨМИ объектинин аялуу жерлерин талдоо ал колдонууга киргизилгенге чейин ӨМИ субъекти аныктаган этаптарда жүргүзүлөт. Киберкоркунучтарды ишке ашыруу (пайда болушуна көмөктөшүү) үчүн пайдаланылышы мүмкүн болгон ӨМИ объектинин аялуу жерлери аныкталган учурда, аларды жок кылууга же аныкталган аялуу жерлерди бузуучунун пайдалануу (эксплуатациялоо) мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарууга багытталган чаралар көрүлөт.

25. ӨМИ объектин жана (же) анын киберкоопсуздугунун чакан системасын кабыл алуу сыноолорунун жүрүшүндө ӨМИ объектинин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасынын ушул талаптарга, ошондой эле ӨМИ объектин жана (же) киберкоопсуздугунун чакан системасын түзүүгө (модернизациялоого) техникалык тапшырмалардын талаптарына ылайык келүүсүнө алдын ала сыноолордун, тажрыйбалык эксплуатациялоонун жана аялуу жерлердин коркунучтарын талдоонун натыйжаларына талдоо жүргүзүлүшү керек.

Кабыл алуу сыноолорунда баштапкы маалыматтар катары киберкоркунучтардын модели, категориялоонун натыйжалары (актысы), ӨМИ объектин жана (же) киберкоопсуздугунун чакан системасын түзүүгө (модернизациялоого) техникалык тапшырмалар, ӨМИ объектинин долбоорлук жана эксплуатациялык документтери, ӨМИ объектинин киберкоопсуздук боюнча уюштуруу-тескөө документтери, ӨМИ объектинин аялуу жерлерин талдоонун натыйжалары, алдын ала сыноолордун жана тажрыйбалык эксплуатациялоонун материалдары, ошондой эле ушул Талаптарга жана ӨМИ субъектинин стандарттарынын талаптарына ылайык иштелип чыгуучу башка документтер пайдаланылат. ӨМИ объектин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын кабыл алуу сыноолорунун натыйжалары анын белгиленген талаптарга ылайык келүүсү жөнүндө тыянак чыгаруу менен ӨМИ объектин пайдаланууга кабыл алуу актысына киргизилет. ӨМИ объектин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын пайдаланууга киргизүү ӨМИ объектин пайдаланууга кабыл алуу актысына оң корутунду (тыянак) берилген учурда жүзөгө ашырылат.

6-глава. ӨМИ объектин эксплуатациялоодо киберкоопсуздугун камсыз кылуу

26. ӨМИ объектин эксплуатациялоодо киберкоопсуздукту камсыз кылуу ӨМИ субъекти тарабынан эксплуатациялоо документтерине жана ӨМИ объектинин киберкоопсуздук боюнча уюштуруу-тескөө документтерине ылайык жүзөгө ашырылат жана төмөнкү иш-чараларды ишке ашырууну камтууга тийиш:

1) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча иш-чараларды пландаштыруу;

2) ӨМИ объектине киберкоркунучтарды талдоо;

3) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын башкаруу (администрациялоо);

4) ӨМИ объектинин конфигурациясын жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын башкаруу;

5) ӨМИ объектин эксплуатациялоонун жүрүшүндө кибержаңжалдарга мониторинг жүргүзүү жана жооп берүү;

6) ӨМИ объектин эксплуатациялоодо штаттан тышкаркы кырдаалда иш-аракеттерди камсыз кылуу;

7) ӨМИ объектинин персоналын маалымдоо жана окутуу;

8) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылууну контролдоо.

27. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча иш-чараларды пландоонун жүрүшүндө төмөнкүлөр жүргүзүлөт:

1) Иш-чараларды пландоо жана контролдоо үчүн жооптуу адамдарды аныктоо;

2) иш-чаралар планын иштеп чыгуу, бекитүү жана актуалдаштыруу;

3) иш-чаралар планынын аткарылышын контролдоо тартибин аныктоо.

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча иш-чараларды пландоо ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздук системаларын түзүүгө жана алардын иштешин камсыз кылууга коюлган талаптарга ылайык киргизилген пландоо процессинин алкагында ишке ашырылууга тийиш.

28. ӨМИ объекттеги киберкоркунучтарды жана аларды ишке ашыруунун мүмкүн болуучу кесепеттерин талдоонун жүрүшүндө төмөнкүлөр ишке ашырылат:

1) ӨМИ объектин эксплуатациялоодо анын пайда болуучу аялуу жерлерин талдоо;

2) ӨМИ объектин эксплуатациялоодо анын пайда болуучу киберкоркунучтарынын өзгөрүшүн талдоо.

Көрсөтүлгөн иштерди жүргүзүүнүн мезгилдүүлүгү ӨМИ субъекти тарабынан ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздук боюнча уюштуруу-тескөө документтеринде, бирок жылына бир жолудан кем эмес аныкталат.

29. КИИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын башкаруунун (администрациялоонун) жүрүшүндө төмөнкүлөр ишке ашырылат:

1) ӨМИ объектинин киберкоопсуздук чакан системасын башкарууга (администрациялоого) жооптуу адамдарды аныктоо;

2) колдонуучулардын эсепке алуучу жазууларын башкаруу жана ӨМИ объектине чектелген жетүү эрежелерин актуалдуу абалда кармап туруу;

3) ӨМИ объектинин маалыматты коргоо каражаттарын башкаруу;

4) ӨМИ объектинин аялуу жерлерин башкаруу;

5) ӨМИ объектинин иштешинин өзгөчөлүгүн эске алып, программалык жана программалык-аппараттык каражаттардын, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарынын жаңылануусун башкаруу;

6) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын борборлоштурулган башкаруу (зарылдыгына жараша);

7) ӨМИ объектинде кибержаңжалдарга мониторинг жүргүзүү жана каттоо, ошондой эле аларды талдоо;

8) ӨМИ объектинин эксплуатациялоодо анын киберкоопсуздугунун чакан системасынын иштешин коштоо, анын ичинде ӨМИ объектинин киберкоопсуздук боюнча эксплуатациялык документтерди жана уюштуруу-тескөө документтерин жүргүзүү.

30. ӨМИ субъекттери кибержаңжалдарга мониторингди жана ага жооп кайтарууну өз алдынча жүзөгө ашырат жана/же киберкоопсуздукту камсыз кылуу чөйрөсүндөгү мыйзамдарга ылайык кибержаңжалдарга мамлекеттик же болбосо жеке мониторинг жана жооп кайтаруу кызматтарын алышат/сатып алышат.

31. ӨМИ объектинин конфигурациясын жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасын башкаруунун жүрүшүндө киберкоопсуздукту камсыз кылуу максатында төмөнкүлөр жүргүзүлөт:

1) ӨМИ объектинин конфигурациясына жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасына өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча аракеттерге уруксат берилген жактарды жана алардын ыйгарым укуктарын аныктоо;

2) ӨМИ объектинин жана анын киберкоопсуздугунун чакан системасынын конфигурацияны башкаруунун (конфигурацияны башкаруу объекттерин идентификациялоо) алкагында өзгөртүлүүгө тийиш болгон компоненттерин аныктоо: маалыматты коргоо каражаттарын кошкондо программалык-аппараттык, программалык каражаттар жана алардын конфигурациялары, программалык код, эксплуатациялык документтер, интерфейстер, файлдар жана өзгөртүлүүгө жана контролдонууга тийиш болгон башка компоненттер;

3) ӨМИ объектинин жана анын коопсуздугунун чакан системасынын өзгөрүүлөрүн башкаруу: ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздаган жөндөө параметрлерин иштеп чыгуу, ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоого пландаштырылган өзгөртүүлөргө потенциалдуу таасир этүүгө талдоо жүргүзүү, ӨМИ объектине жана анын коопсуздугунун чакан системасына өзгөртүүлөрдү киргизүүнү санкциялоо, ӨМИ объектине өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча иш-аракеттерди документтештирүү жана конфигурациянын өзгөрүшү тууралуу маалыматтарды сактоо;

4) ӨМИ объектине жана анын коопсуздугунун чакан системасына өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча иш-аракеттерди контролдоо.

ӨМИ объектинин жана анын коопсуздугунун чакан системасынын өзгөрүүлөрүн башкаруунун ишке ашырылган процесстери кепилденген жана (же) техникалык тейлөө процесстерин, анын ичинде аралыктан (алыстан), программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды, ӨМИ объектинин маалыматты коргоо каражаттарын кепилденген жана (же) техникалык тейлөө процесстерин камтууга тийиш.

32. ӨМИ объектин эксплуатациялоодо штаттан тышкаркы кырдаалдарда иш-аракеттерди камсыздоо үчүн төмөнкүлөр жүзөгө ашырылат:

1) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча иш-чараларды пландаштыруу;

2) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча персоналды окутуу жана иш-аракеттерин иштеп чыгуу;

3) маалыматты сактоонун жана иштеп чыгуунун

альтернативдик жерлерин түзүү;

4) программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарын, байланыш каналдарын резервдөө;

5) ӨМИ объектин жана (же) анын компоненттерин калыбына келтирүү мүмкүндүгүн камсыздоо;

6) келип чыккан штаттан тышкаркы кырдаалдарга талдоо жүргүзүү тартибин аныктоо жана алардын кайра келип чыгышына жол бербөө боюнча чараларды көрүү.

33. ӨМИ объектинин персоналын маалымдоонун жана окутуунун жүрүшүндө төмөнкүлөр жүзөгө ашырылат:

1) персоналга киберкоркунучтар, ӨМИ объектин коопсуз эксплуатациялоо эрежелери тууралуу маалымдоо;

2) персоналга ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча талаптарды, ошондой эле аларга тийиштүү бөлүктө ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча уюштуруу-тескөөчү документтердин жоболорун жеткирүү;

3) персоналга айрым маалыматты коргоо каражаттарын эксплуатациялоо эрежелерин окутуу, анын ичинде персонал менен практикалык сабактарды өткөрүү;

4) персоналдын киберкоркунучтар тууралуу маалымдуулугун жана персоналдын ӨМИ киберкоопсуздугун камсыздоо маселелери боюнча билим деңгээлин контролдоо.

Көрсөтүлгөн иштерди жүргүзүүнүн мезгилдүүлүгү ӨМИ субъекти тарабынан ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча уюштуруу-тескөөчү документтерде аныкталат.

34. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоону контролдоонун жүрүшүндө ӨМИ субъекти төмөнкүлөрдү жүзөгө ашырат:

1) ӨМИ объектинин иштөө өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен анын корголушун контролдоо (талдоо);

2) ӨМИ объектинин жана анын коопсуздугунун чакан системасынын иштешине талдоо жана баалоо жүргүзүү, анын ичинде ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын иштешиндеги аялуу жерлерге жана башка кемчиликтерге талдоо жүргүзүү жана жоюу;

3) контролдоо жол-жоболорун жана жыйынтыктарын документтештирүү;

4) контролдоонун жыйынтыгы боюнча анын коопсуздугунун чакан системасын жеткире иштеп чыгуу (модернизациялоо) зарылдыгы жөнүндө чечим кабыл алуу.

7-глава. Эксплуатациялоодон чыгарууда ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо

35. Эксплуатациялоодон чыгарууда же маалыматты иштеп чыгуу аяктагандыгы жөнүндө чечими кабыл алынгандан кийин ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо ӨМИ объектинин эксплуатациялык документтерине жана ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча уюштуруу-тескөөчү документтерге ылайык ӨМИ субъекти тарабынан жүргүзүлөт.

Эксплуатациялоодон чыгарууда ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо төмөнкүлөрдү кароого тийиш:

1) ӨМИ объектинде камтылган маалыматты архивдөө;

2) машиналык маалымат сактагычтардагы маалыматтарды жана калган маалыматты жок кылуу (өчүрүү) жана (же) алардын өзүн жок кылуу;

3) ӨМИ объектинин архитектурасы жана конфигурациясы жөнүндө маалыматтарды жок кылуу же архивдөө;

4) ӨМИ объектинин жана анын коопсуздугунун чакан системасынын эксплуатациялык документтерин жана ӨМИ объектинин киберкоопсуздугу боюнча уюштуруучу-тескөөчү документтерди архивдөө.

36. ӨМИ объектинде камтылган маалыматты архивдөө ал ӨМИ субъектинин ишинде андан ары пайдаланылган учурда ишке ашырылууга тийиш.

37. Машиналык маалымат сактагычтардагы маалыматтарды жана калган маалыматты жок кылуу (өчүрүү) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык корголууга тийиш маалыматты ӨМИ объекти иштеп чыккан же ӨМИ субъекти мындай чечим кабыл алган учурда жүргүзүлөт.

Машиналык маалымат сактагычтардагы маалыматтарды жана калган маалыматты жок кылуу (өчүрүү) аларды ӨМИ объектинин башка колдонуучусуна же оңдоо, техникалык тейлөө же андан ары жок кылуу үчүн башка уюмдарга өткөрүп берүү зарыл болгон учурда жүргүзүлөт. Маалымат сакталган жана иштелип чыккан машиналык маалымат сактагычтарды эксплуатациялоодон чыгарууда машиналык маалымат сактагычтарды физикалык жок кылуу же аларда камтылгандарды кепилденген жок кылуу жүргүзүлөт. Машиналык маалымат сактагычтардагы маалыматтарды жана калган маалыматты, ошондой эле машиналык маалымат сактагычтардын өзүн жок кылуу (өчүрүү) документтештирилүүгө тийиш.

38. ӨМИ объектин эксплуатациялоодон чыгарууда программалык жана программалык-аппараттык каражаттардын, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарынын жөндөөлөрүн башкы абалга келтирүү, жетүү субъекти жана объекти жөнүндө маалымат, колдонуучулардын эсепке алуучу жазуулары, ошондой эле жетүү субъектинин идентификациялык жана аутентификациялык маалыматы өчүрүлүүгө тийиш.

39. ӨМИ объектин эксплуатациялоодон чыгарууда ӨМИ объектинин жана анын коопсуздугунун чакан системасынын бардык эксплуатациялык документтери, маалыматты коргоо каражаттарына эксплуатациялык документтер архив иши чөйрөсүндөгү мыйзамдарга ылайык архивде сакталууга тийиш.

8-глава. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо үчүн көрүлүүчү уюштуруу жана техникалык чараларга талаптар

40. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасынын алкагында ӨМИ объектинин иштешинин жана аларды камсыз кылуучу (башкаруучу, контролдоочу) процесстин токтотулушуна же бузулушуна, ошондой эле иштелип чыгуучу маалыматтын коопсуздугунун бузулушуна (маалыматтын жеткиликтүүлүгүнүн, бүтүндүгүнүн, купуялуулугунун бузулушуна) алып келиши мүмкүн болгон киберкоркунучтарга бөгөт коюуга (жок кылууга) багытталган уюштуруу жана техникалык чаралардын жыйындысын кабыл алуу аркылуу жетишилет.

41. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чараларды ушул Талаптардын 14-пунктуна ылайык ӨМИ субъекти өз алдынча жүзөгө ашырат.

42. ӨМИ объектинде алардын маанилүүлүк категориясына жана киберкоркунучтарга жараша төмөнкүдөй уюштуруу жана техникалык чаралар ишке ашырылууга тийиш:

1) баалоо, авторизациялоо жана мониторинг жүргүзүү (АМ);

2) киберкоопсуздук тобокелдиктерин баалоо (ТБ);

3) конфигурацияларды башкаруу (КБ);

4) жеткирүү чынжырындагы тобокелдиктерди башкаруу (ЖЧ);

5) киберкоопсуздук боюнча саясат (СА);

6) киберкоопсуздук боюнча программа (ПР);

7) ӨМИ объекттерин жана коммуникацияларды коргоо (КК);

8) идентификациялоо жана аутентификациялоо (ИА);

9) жетүүнү контролдоо (ЖК);

10) маалымат сактагычтарды коргоо (СК);

11) техникалык тейлөө (ТТ);

12) персоналдын коопсуздугу (ПК);

13) маалымдуулук жана тренингдер (МТ);

14) ӨМИ объекттеринин жана маалыматтардын бүтүндүгү (МБ);

15) физикалык коопсуздук (ФК);

16) ӨМИ объекттерин жана сервистерди киргизүү (СК);

17) логирлөө (ЛО);

18) кибержаңжалдарга чара көрүү (КЧ);

19) күтүлбөгөн жагдайлар болгон учурда пландаштыруу (КЖ).

ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чаралардын негизги курамы тийиштүү маанилүүлүк категориясына жараша ушул Талаптарга тиркемеде берилген.

43. ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чараларды ишке ашыруу үчүн аларды тандоо төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чаралардын негизги топтомун аныктоо;

2) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чаралардын негизги топтомун адаптациялоо;

3) ӨМИ объектинин коопсуздугун камсыздоо боюнча чаралардын адаптацияланган топтомун Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларында белгиленген чаралар менен толуктоо.

ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чаралардын негизги топтому ушул Талаптарга тиркемеге ылайык ӨМИ объектинин белгиленген маанилүүлүк категориясынын негизинде аныкталат. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыздоо боюнча чаралардын негизги топтому маалыматтык технологиялар менен колдонулуучу киберкоркунучтарга жана ӨМИ объектинин иштешинин өзгөчөлүктөрүнө ылайык адаптацияланууга тийиш. Мында ӨМИ объектинде колдонулбаган маалыматтык технологияларга же ӨМИ объектине таандык эмес мүнөздөмөлөргө түздөн-түз байланышкан чаралар негизги топтомдон алып салынышы мүмкүн. Киберкоркунуч моделине киргизилген ар бир киберкоркунуч үчүн ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча чаралардын базалык топтомун адаптациялоодо бир же бир нече киберкоркунучтарга бөгөт коюуну камсыз кылуучу же ӨМИ объектинин иштөө шарттарынын негизинде аны ишке ашыруу мүмкүнчүлүгүн азайтуучу чара же чаралардын тобу салыштырылат. Эгерде чаралар базалык топтому менен бардык киберкоркунучтарга бөгөт коюуга (жок кылууга) мүмкүн болбосо, анда ушул Талаптардын тиркемесинде берилген чаралар кошумча киргизилет. ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу чараларынын адаптациялаштырылган топтомун толуктоо Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актылары менен белгиленген талаптарды аткаруу максатында жүзөгө ашырылат.

44. Эгерде ӨМИ объекти жеке маалыматтарды иштеп чыгууну жүзөгө ашырса, ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча чаралар жана маалыматты коргоо боюнча чаралар (жеке маалыматтарды камсыз кылуу боюнча) жогорку маанилүүлүк категориясына жана жеке маалыматтардын белгиленген коргонуу деңгээлдерине ылайык көрүлөт.

45. Эгерде ӨМИ объектинде өнөр жай, функциялык жана (же) физикалык коопсуздукту камсыз кылуу боюнча чаралар айрым киберкоркунучтарга бөгөт коюуга (жок кылууга) жетиштүү болсо, кошумча чаралар көрүлбөшү мүмкүн. Муну менен катар ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча уюштуруу жана техникалык чараларды иштеп чыгуунун жүрүшүндө тийиштүү киберкоркунучтарга бөгөт коюу (жок кылуу) үчүн өнөр жай коопсуздугун же физикалык коопсуздукту камсыз кылуу боюнча чараларды көрүүнүн жетиштигине негизделүүгө тийиш.

46. Киберкоопсуздукту камсыз кылуу боюнча айрым чараларды ишке ашыруу мүмкүн болбогондо жана (же) аларды айрым объекттерге жана жетүү субъекттерине колдонуу мүмкүн болбогондо, анын ичинде ӨМИ объектинин долбоордук документтерине ылайык анын иштешине терс таасир тийгизгендиктен, ӨМИ объектинин корголушунун зарыл деңгээли менен киберкоркунучтарды бөгөттөөнү (жок кылууну) камсыз кылуучу компенсациялоочу чаралар иштелип чыгууга жана ишке киргизилүүгө тийиш. Мында ӨМИ объектинин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча уюштуруучулук жана техникалык чараларды иштеп чыгуунун жүрүшүндө компенсациялоочу чараларды колдонуу негизделиши керек, ал эми кабыл алуу сыноолорунда (аттестацияларда) киберкоркунучтарды бөгөт коюу (жок кылуу) үчүн компенсациялоочу чаралардын маалыматтарынын жетиштүүлүгү жана шайкештиги бааланышы керек.

Компенсациялоочу чаралар катары ӨМИ объектинин анын корголушунун зарыл деңгээлин кармап туруучу аппараттык, программалык, өнөр жай, функциялык жана (же) физикалык коопсуздугун камсыз кылуу боюнча чаралар каралышы мүмкүн.

47. ӨМИ объектилеринин киберкоопсуздугун камсыз кылуу үчүн маалыматты коргоонун сертификатталган каражаттары колдонулушу керек.

48. ӨМИ объектинде колдонулуучу программалык жана программалык-аппараттык каражаттар, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттары ушул каражаттарды иштеп чыгуучулар (өндүрүүчүлөр) тарабынан иштелип чыккан эксплуатациялоо боюнча нускамаларга (эрежелерге), эксплуатациялык жана башка техникалык документтерге ылайык эксплуатацияланууга тийиш.

49. ӨМИ объектинде колдонулуучу программалык жана программалык-аппараттык каражаттар, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттары кепилдик жана техникалык колдоо менен камсыз кылынууга тийиш.

ӨМИ объектинде төмөнкүлөргө жол берилбейт:

- кошулуунун метамаалыматтарын, колдонуучунун аракеттерин (сессиялардын видеожазуулары) белгилөөчү, ошондой эле кошулуунун криптографиялык корголушун, маалыматтардын чыгып кетүүсүнүн алдын алуу боюнча функционалды жана алыстан кирүү мүмкүндүгүн алуу үчүн орто аралык системаларды пайдалануучу жактарды авторизациялоону камсыз кылуучу аралык системалар колдонулган учурларды кошпогондо, ӨМИ субъектинин кызматкерлери болуп эсептелбеген адамдар тарабынан башкаруу же жаңылоо үчүн программалык жана программалык-аппараттык каражаттарга, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарына түздөн-түз (түз) алыстан жеткиликтүүлүктүн болушу;

- кошулуу метамаалыматтарын, колдонуучунун аракеттерин (сессияларды видео жазуу) белгилөөчү, ошондой эле кошулуунун криптографиялык корголушун, маалыматтардын чыгып кетүүсүнүн алдын алуу боюнча функционалды жана локалдык жеткиликтүүлүктү алуу үчүн аралыктык системаларды пайдалануучу жактарды авторизациялоону камсыз кылуучу аралык системаларды пайдалануу ишке ашырылган учурларды кошпогондо, ӨМИ субъектинин кызматкерлери болуп эсептелбеген адамдар тарабынан жаңылоо же башкаруу үчүн программалык жана программалык-аппараттык каражаттарга, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарына жергиликтүү контролсуз жеткиликтүүлүктүн болушу;

- маалыматты программалык жана программалык-аппараттык каражаттарды, анын ичинде маалыматты коргоо каражаттарын иштеп чыгуучуга (өндүрүүчүгө) же ӨМИ субъекти тарабынан контролдоосуз башка адамдарга берүү.

ӨМИ объекттеринин курамына кирген, маалыматты сактоону жана иштеп чыгууну жүзөгө ашыруучу программалык жана программалык-аппараттык каражаттар Кыргыз Республикасынын аймагында жайгаштырылууга тийиш (көрсөтүлгөн каражаттар ӨМИ субъектинин чет өлкөлүк обочолонгон бөлүмдөрүндө (филиалдарында, өкүлчүлүктөрүндө), ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана (же) мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде белгиленген учурлардан тышкары).

50. ӨМИ объекттер жаңы маалыматтык технологияларды колдонууда жана киберкоопсуздукту камсыз кылуу чаралары аныкталбаган кошумча киберкоркунучтарды аныктоодо компенсациялык чаралар иштелип чыгууга тийиш.

9-глава. Ушул Талаптарды бузуу үчүн жоопкерчилик

51. Ушул Талаптарды бузуу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке алып келет.

Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттеринин киберкоопсуздугун камсыз кылууга талаптарга тиркеме

Тийиштүү маанилүүлүк категориясындагы ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыз кылуу боюнча чаралардын базалык КУРАМЫ

Чаранын белгилениши жана номери

ӨМИ объекттеринин киберкоопсуздугун камсыз кылуу чаралары

Маанилүүлүк категориясы

Аткаруу мөөнөтү (1-3 жыл)

1. Баалоо, авторизация жана мониторинг (АМ)

АМ-1

ӨМИ объекттеринде жана алардын операциялык чөйрөсүндө ушул чаралар туура киргизилген, дайындалышы боюнча иштеген жана киберкоопсуздуктун белгиленген талаптарын аткарууга карата керектүү натыйжаларды берген даражасын аныктоо үчүн белгилүү бир мезгилдүүлүктөгү ушул чараларды баалоо

АМ-2

Маалымат алмашуунун коопсуздугу жөнүндө макулдашууну пайдалануу менен ӨМИ объекттери менен маалыматтык инфраструктуранын тышкы объекттеринин ортосундагы маалымат алмашууну башкаруу. Кошуу мүнөздөмөлөрүн, киберкоопсуздукту камсыз кылуу боюнча талаптарды, ушул чараларды жана маалыматтык инфраструктуранын ар бир объекти үчүн жоопкерчиликти, анын ичинде ӨМИ, ошондой эле берилүүчү маалымат менен ӨМИ объекттерине мүмкүн болуучу таасирлерди документтештирүү

АМ-3

ӨМИ субъектинде ӨМИ объекттери үчүн жооптуу кызматкерди дайындоо, анын компетенциясына ӨМИ объекттерин эксплуатациялоого киргизүүнүн алдында ушул чараларды колдонууга уруксат берүү жана аларды эксплуатациялоого уруксат берүү кирет

АМ-4

ӨМИ объекттерине кирүүгө тестирлөө жүргүзүү

АМ-5

ӨМИ объекттеринин жана алардын курамдык компоненттеринин ортосундагы бириктирүүнү көзөмөлдөө жана контролдоо белгиленген эрежелерге жана бириктирүүнүн протоколдоруна ылайык ар бир ички бириктирүүнүн зарылдыгын мезгил-мезгили менен кайра карап чыгуу

АМ-6

Ички аудиттерди жүргүзүү

2. Киберкоопсуздук тобокелдиктерин баалоо (ТБ)

ТБ-1

Активдерди инвентаризациялоо (маалыматтык инфраструктура объекттери, анын ичинде ӨМИ жана алар иштеп чыккан, сактаган жана өткөрүп берген маалымат)

ТБ-2

Активдерди (маалыматтык инфраструктуралык объекттер, анын ичинде ӨМИ жана алар иштеп чыккан, сактаган жана өткөрүп берген маалымат) киберкоопсуздук үчүн критикалуулук предметине категориялаштырууну жүзөгө ашыруу

ТБ-3

Киберкоопсуздук тобокелдиктерине баалоону, анын ичинде киберкоопсуздук тобокелдигин ишке ашыруудан келтирилген зыяндын ыктымалдуулугун жана чоңдугун аныктоону жүргүзүү

ТБ-4

ӨМИ объекттерине, алардын компоненттерине жана тышкы уюмдар же адамдар (жумушчулар эмес) тарабынан берилүүчү сервистерге байланыштуу үчүнчү тараптардын киберкоопсуздук тобокелдиктерин баалоо

ТБ-5

Аялуу жерлерди башкаруу, аларга талдоо жүргүзүү жана жоюу

3. Конфигурацияларды башкаруу (КБ)

КБ-1

ӨМИ объекттеринин учурдагы базалык конфигурациясын иштеп чыгуу, документтештирүү жана колдоо

КБ-2

ӨМИ объекттеринин конфигурациясына сунушталган өзгөртүүлөрдү кароо жана мындай өзгөртүүлөрдү бекитүү, конфигурациянын контролдонуучу өзгөрүүлөрү жөнүндө жазууларды сактоо, ошондой эле ӨМИ объекттеринин конфигурациясынын өзгөрүүлөрүнө байланыштуу ишти көзөмөлдөө жана талдоо жүргүзүү

КБ-3

Бул өзгөртүүлөрдү ишке киргизүүгө чейин киберкоопсуздукка потенциалдуу таасирин аныктоо үчүн ӨМИ объекттериндеги өзгөрүүлөрдү талдоо

КБ-4

ӨМИ объекттериндеги өзгөрүүлөргө байланышкан жетүү мүмкүндүгүнүн физикалык жана логикалык чектөөлөрүн аныктоо, документтештирүү, ырастоо жана сактоону камсыздоо

КБ-5

ӨМИ субъектинин саясатына жана жол-жоболоруна ылайык конфигурациянын параметрлеринин өзгөрүүлөрүн көзөмөлдөө жана контролдоо

КБ-6

ӨМИ объекттеринин ишин колдоо үчүн зарыл ӨМИ объекттеринин коопсуздугун камсыздоо максатында ӨМИ субъектинин маалыматтык инфратүзүм объекттерин жөндөө: ӨМИ объекттеринин ишин колдоого байланышпаган функцияларды, портторду, протоколдорду, программалык камсыздоону жана/же сервистерди колдонууга тыюу салуу же чектөө

КБ-7

Керексиз жана/же коопсуз эмес функцияларды, портторду, протоколдорду, программалык камсыздоону жана сервистерди аныктоо үчүн ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдүүлүк менен ӨМИ объекттерин текшерүү

КБ-8

ӨМИ объекттеринин компоненттеринин тизмегин иштеп чыгуу жана документтештирүү

КБ-9

Келишимдерге (макулдашууларга) жана автордук укук жөнүндө мыйзамдарга ылайык программалык камсыздоону жана анын коштоочу документтерин колдонуу, программалык камсыздоо лицензияларын жана анын коштоочу документтерин колдонууну аларды мыйзамсыз аракеттерден коргоо үчүн контролдоо

КБ-10

Колдонуучулар тарабынан программалык камсыздоону орнотууга карата уруксат берилген жана тыюу салынган аракеттерди аныктоо, атап айтканда, программалык камсыздоонун ак/кара тизмелерин

4. Берүүлөр чынжырынын (БЧ) тобокелдиктерин башкаруу

БЧ-1

ӨМИ объекттерин иштеп чыгуу, долбоорлоо, сатып алуу, берүү, интеграциялоо, эксплуатациялоо жана тейлөө менен байланышкан берүүлөр чынжырынын тобокелдиктерин башкаруу планын иштеп чыгуу

БЧ-2

Берүүлөр чынжырын башкарууга жооптуу ӨМИ субъектинин бөлүкчөлөрү менен биргеликте берүүлөр чынжырынын элементтериндеги начар жерлерди же кемчиликтерди аныктоо жана жоюу үчүн процесстерди жөнгө салуу

БЧ-3

ӨМИ, алардын компоненттерин же алар көрсөткөн сервистерди кошо алганда, тийиштүү берүүчүлөрдүн жана маалыматтык инфратүзүм объекттеринин берүүлөр чынжыры менен байланышкан тобокелдиктерге баалоо жана талдоо жүргүзүү

БЧ-4

Берүүлөр чынжырын мүмкүн болгон компрометациялоо тууралуу кабарлоо жана жүргүзүлө турган баалоолордун жана аудиттердин натыйжаларын берүү үчүн ӨМИ, алардын компоненттерин же сервистерин кошо алганда, маалыматтык инфратүзүм объекттеринин берүүлөр чынжырына катышкан уюмдар менен макулдашууларды жана жол-жоболорду бекитүү

БЧ-5

Персонал үчүн ӨМИ субъекти белгилеген киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча саясатты жана жол-жоболорду сактоону берүүчүлөрдөн талап кылуу

БЧ-6

Берүүчүлөр үчүн киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча талаптарды документтештирүү

БЧ-7

Берүүчүлөрдөн ӨМИ субъектинин жооптуу кызматкерлерине ар кандай кадрдык которуулар же ӨМИ субъектинин эсепке алуу жазууларына жана/же өткөрмөлөрүнө ээ болгон же ӨМИ субъекти аныктаган мезгил аралыгынын ичинде системалык артыкчылыктарга ээ болгон тышкы персоналдын жумуштан бошотулушу тууралуу кабарлоону талап кылуу

БЧ-8

Киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча талаптарды берүүчүлөрдүн сактоосун контролдоо

БЧ-9

Уюштуруучулук же тышкы өзгөрүүлөрдүн киберкоркунучтарын эсепке алуу үчүн белгилүү бир мезгилдүүлүк менен же зарылдыгына жараша берүүлөр чынжырынын тобокелдиктерин башкаруу планын кайра кароо жана жаңылоо

БЧ-10

Берүүлөр чынжырынын тобокелдиктерин башкаруу планын санкциясыз ачыкка чыгаруудан жана модификациялоодон коргоо

БЧ-11

Берүүлөр чынжырынын тобокелдиктерин башкаруу боюнча пландагы берүүлөр чынжырынын алкагында тандалган жана киргизилген процесстерди жана ушул чараларды документтештирүү

5. Киберкоопсуздук боюнча саясаттар (СА)

СА-1

Киберкоопсуздукту камсыздоо саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-2

Жетүү мүмкүндүгүн контролдоо, идентификациялоо жана аутентификациялоо саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-3

Маалымдуулукту жогорулатуу жана киберкоопсуздук жаатында окутуу саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-4

Конфигурацияларды башкаруу саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-5

Кибержаңжалдарды башкаруу саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-6

Маалымат сактагычтарды коргоо саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-7

Киберкоопсуздук тобокелдиктерин башкаруу саясатын, методикасын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-8

Мониторинг жүргүзүү жана логирлөө саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-9

Физикалык коопсуздукту камсыздоо саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-10

ӨМИ объекттерин жана анын компоненттерин жаңылоо саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-11

Штаттан тышкаркы (күтүлбөгөн) кырдаалдардагы иш-аракеттер саясатын жана жол-жоболорун башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-12

ӨМИ объекттерин жана сервистерди эксплуатациялоого киргизүү боюнча саясатты жана жол-жоболорду башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-13

Маалыматты коргоо каражаттарын (мисалы, вируска каршы коргоо, тармактар аралык экрандарды колдонуу жана аны конфигурациялоо, конфигурациялоо стандарттары) киргизүү жана эксплуатациялоо боюнча саясатты жана жол-жоболорду башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

СА-14

Ушул чараларга баалоо жүргүзүү боюнча саясатты жана жол-жоболорду башкарууга, иштеп чыгууга, документтештирүүгө, талдоого, жаңылоого жана жайылтууга, ошондой эле аларды ишке ашырууга жооптуу адамды дайындоо

6. Киберкоопсуздук боюнча программалар (ПР)

ПР-1

Киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча программаларды ишке ашыруу үчүн зарыл болгон ресурстарды пландаштырууга жана бюджетти бөлүп берүү суроо-талабына киргизүү жана бюджетти бөлүп берүүгө пландардан жана суроо-талаптардан бардык алып салууларды документтештирүү

ПР-2

Киберкоопсуздукту камсыздоо чараларынын натыйжалуулук көрсөткүчтөрү боюнча отчеттуулукту иштеп чыгуу, көзөмөлдөө жана түзүү

7. ӨМИ объекттерин жана коммуникацияларды коргоо (КК)

КК-1

ӨМИ объекттерин башкаруунун функциялык мүмкүнчүлүктөрүнөн колдонуучунун функциялык мүмкүнчүлүктөрүн, анын ичинде колдонуучу интерфейс сервистерин ажыратуу

КК-2

Киберкоопсуздук менен байланышпаган функциялардан киберкоопсуздук функцияларын бөлүп коюу

КК-3

"Тейлөөдөн баш тартуу" сыяктуу чабуулдардан коргоо механизмдерин киргизүү, аномалдуу тармактык активдүүлүктү көзөмөлдөө жана контролдоо

КК-4

Вируска каршы коргоо механизмдерин киргизүү жана акыркы чекиттердеги аномалдуу активдүүлүктү көзөмөлдөө

КК-5

Кол салууларды аныктоо жана алдын алуу механизмдерин киргизүү

КК-6

Веб жана мобилдик тиркемелерди коргоо механизмдерин киргизүү

КК-7

Маалымат алмашуу үчүн маалыматты коргоо системасын/каражаттарын киргизүү

КК-8

Алдамчы системаларды киргизүү жана андан ары талдоо жүргүзүү менен маалымат чогултууну камсыздоо

КК-9

Байланыш каналдары аркылуу берилүүчү маалыматтын купуялуулугун жана бүтүндүгүн камсыздоо: маалыматтын санкциясыз ачыкка чыгышын алдын алуу жана берүү учурунда маалыматтагы өзгөрүүлөрдү аныктоо үчүн криптографиялык механизмдерди киргизүү

КК-10

Системадагы криптографиялык ачкычтарды башкарууга талаптарды аныктоо жана киргизүү: ачкычтарды түзүү, ачкычтарды бөлүштүрүү, ачкычтарды сактоо, ачкычтарга жетүү, ачкычтарды жок кылуу

КК-11

ӨМИ объекттеринде маалыматты коргоонун криптографиялык методдорун аныктоо жана аларды пайдалануу эрежелерин киргизүү

КК-12

ӨМИ субъектинин сертификациялоо саясатына ылайык ачык ачкычтар сертификаттарын чыгаруу же ишенимдүү берүүчүдөн ачык ачкычтар сертификаттарын алуу, ӨМИ субъекти башкарган сертификаттар сактагычына күбөлөндүрүүчү борбордун ишенимдүү сертификаттарын гана киргизүү

КК-13

Тынч абалда маалыматтын купуялуулугун жана бүтүндүгүн коргоо, маалыматты санкциясыз ачыктоонун жана модификациялоонун алдын алуу үчүн криптографиялык механизмдерди киргизүү

КК-14

Ишенимдүү булактан программалык камсыздоону жаңыртууну издөө, алуу

КК-15

Программалык камсыздоону жаңылоонун бүтүндүгүн контролдоо

КК-16

Программалык камсыздоону жаңылоону орнотуу

КК-17

Техникалык каналдар боюнча ачыкка чыгып кетишинен маалыматты коргоо

КК-18

Санкциясыз көрүлүшүн жокко чыгаруучу, маалыматты чыгаруу (чагылдыруу) түзүлүштөрүн жайгаштыруу

КК-19

Тышкы таасирлерден коргоо

КК-20

Маалыматты иштеп чыгууга уруксат берилген ӨМИ объекттеринин (сервердик жана тарамдык жабдуу) аппараттык компоненттерин маркалоо

8. Идентификациялоо жана аутентификациялоо (ИА)

ИА-1

Колдонуучуларды уникалдуу идентификациялоо жана аутентификациялоо

ИА-2

Аралыктан байланыш түзүүдөн мурун түзүлмөлөрдү (анын ичинде уюлдук) уникалдуу идентификациялоо жана аутентификациялоо

ИА-3

Идентификаторлорду башкаруу (адамды, ролду, сервисти, түзүлмөнү идентификациялоо)

ИА-4

Аутентификациялоо каражаттарын башкаруу

ИА-5

Системаларды жана сервистерди эки тараптуу өз ара аутентификациялоо

ИА-6

Өткөрүп берүүдө аутентификациялык маалыматты коргоо

ИА-7

Жетүү үчүн көп факторлуу аутентификацияны киргизүү

ИА-8

Биринчи колдонгондон кийин алдын ала белгиленген аутентификациялык маалыматтарды өзгөртүү

ИА-9

ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдүүлүк менен же алар жоголгон, компрометациялоо болгон учурда аутентификациялык маалыматтарды өзгөртүү жана жаңылоо

ИА-10

Аутентификациялык маалыматтарды санкциясыз ачыктоодон жана модификациялоодон коргоо

ИА-11

Ушул эсепке алуу жазууларындагы мүчөлүктү өзгөртүүдө топтордун эсепке алуу жазуулары же ролдор үчүн аутентификациялык маалыматтарды алмаштыруу

ИА-12

Көп колдонулган, күтүлгөн же компрометацияланган сыр сөздөрдүн тизмесин жүргүзүү, аны мезгил-мезгили менен, ошондой эле ӨМИ субъектинин сыр сөздөрүн компрометациялоо болду деген шектенүү пайда болгон учурда жаңыртып туруу

ИА-13

Көп колдонулган, күтүлгөн же компрометацияланган сыр сөздөрдүн тизмеде болуу предметине колдонуучулардын сыр сөздөрдү түзүүсүн же жаңылоосун текшерүү, колдонуучуларга узун сыр сөздөрдү жана сыр сөз фразаларын, анын ичинде бардык басма символдорун тандоого уруксат берүү жана сыр сөздүн курамына жана татаалдыгына карата эрежелеринин сакталышын камсыз кылуу

ИА-14

Сыр сөздөрдү криптографиялык корголгон байланыш каналдары аркылуу гана берүү, алдын ала эсептөө менен чабуулдарды кыйындаткан механизмдери бар хэширлөөнүн криптографиялык туруктуу функцияларын колдонуп, сыр сөздөрдү сактоо

ИА-15

Сыр сөздөр киргизилгенде аларды жашыруу

ИА-16

Ийгиликсиз аракеттер максималдуу санынан ашып кеткенде, эсепке алуу жазуусун же соңку түзүлүшкө жетүүнү автоматтык түрдө бөгөттөө

ИА-17

Колдонуучунун белгиленген аракетсиздик мезгилден же түзмөктү кол менен тосмологондон кийин ӨМИ объектине жетүүсүн бөгөттөө, идентификациялоо жана аутентификациялоо жол-жобосу аркылуу жетүү ырасталганга чейин бөгөттөөнү сактоо

ИА-18

Эсепке алуу жазуусун калыбына келтирүүдө сыр сөздү өзгөртүүнү талап кылуу

ИА-19

Тышкы колдонуучуларды же тышкы колдонуучулардын атынан иш жүргүзүлгөн процесстерди уникалдуу идентификациялоо жана аутентификациялоо

ИА-20

Бир нече кызматкерлердин ортосунда сыр сөздөр боюнча маалыматты бөлүштүрүүнү (сыр сөздү бөлүштүрүүнү) камсыздоо менен, алдын ала белгиленген (киргизилген) эсепке алуу жазууларын (жабдууларды, маалымат базасын, операциялык системаларды) коопсуз сактоону жүзөгө ашыруу

ИА-21

Тийиштүү жабык ачкычка авторлоштурулган жетүүнү камсыздоо жана ачык ачкычтын негизинде аутентификациялоодо колдонуучунун же топтун уникалдуу эсепке алуу жазуусу менен аутентификациялык маалыматтарды салыштыруу

ИА-22

Кабыл алынган ишенимдүү басып чыгаруучуга сертификаттоо жолун түзүү жана текшерүү аркылуу сертификаттарды текшерүү, анын ичинде ачык ачкыч инфратүзүмүн (PKI) колдонууда сертификаттын статусу тууралуу маалыматты текшерүү

9. Жетүүнү контролдоо (ЖК)

ЖК-1

Колдонуучулардын эсепке алуу жазууларын башкаруу

ЖК-2

ӨМИ объекттеринде колдонууга уруксат берилген жана тыюу салынган эсепке алуу жазууларынын түрлөрүн аныктоо жана документтештирүү

ЖК-З

Эсепке алуу жазууларын башкарууга жооптуу ыйгарым укуктуу кызматкерлерди дайындоо

ЖК-4

Топторго жана ролдорго мүчөлүк үчүн критерийлерди белгилөө

ЖК-5

Топторго жана ролдорго мүчөлүктү жана кошумча жетүү укуктарын (артыкчылыктарды) аныктоочу ӨМИ объектинин авторлоштурулган колдонуучуларынын тизмегин киргизүү

ЖК-6

ӨМИ субъектинин ыйгарым укуктуу кызматкерлеринен эсепке алуу жазууларын түзүүгө суроо-талаптарды ырастоо талабы

ЖК-7

Иштелип чыккан саясат жана жол-жоболорго ылайык эсепке алуу жазууларын түзүү, киргизүү, өзгөртүү жана өчүрүү. ӨМИ субъектинин жетекчисинин актысы менен ырасталган учурларды кошпогондо, колдонуучуларды өчүрүүгө тыюу салынат

ЖК-8

Эсепке алуу жазууларын колдонууну контролдоо

ЖК-9

Колдонуучунун идентификациялык маалыматтарын уникалдуу инсандарга салыштыруу, инсандыгын ырастоочу далилдерди топтоо, бекитүү жана текшерүү

ЖК-10

Идентификатор жана жетүү мүмкүнчүлүгүн алуудан мурун ӨМИ объекттерине логикалык жетүү үчүн эсепке алуу жазуулары талап кылынган колдонуучулардын инсандыгын ырастоо талабы

ЖК-11

Кызматкердин эмгек иши токтотулган учурда ӨМИ объекттерине жетүү мүмкүнчүлүгүн өчүрүү, эсепке алуу жазууларын бөгөттөө, берилген жетүү мүмкүнчүлүктөрүн алып салуу

ЖК-12

Кызматкердин дайындалышына же которулушуна байланыштуу зарылдыкка жараша жетүү уруксаттарына өзгөртүү киргизүү

ЖК-13

ӨМИ субъектинин жооптуу кызматкерлерине ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилде кызматкердин которулушу же дайындалышы тууралуу кабарлоо

ЖК-14

Кызматкерлерди жумуштан бошотуу жана которуу процесстери менен эсепке алуу жазууларын башкаруу процесстерин макулдашуу

ЖК-15

Эсепке алуу жазууларын башкарууга жооптуу адамдарга кызматкерлер жумуштан бошотулган, милдеттери өзгөргөн, жетүү зарылдыгынын жоктугу же эсепке алуу жазууларын колдонуунун шарттары өзгөргөн учурларда жетүү укуктарын өзгөртүү же эсепке алуу жазууларын өчүрүү зарылдыгы тууралуу кабарлоо

ЖК-16

Эсепке алуу жазууларынын эсепке алуу жазууларын башкаруу талаптарына шайкештигин текшерүү

ЖК-17

Кызматкерлер топтон чыгарылган, кызматкер жумуштан алынган же башка себептер, анын ичинде кибер жаңжал болгон учурда жалпы, сервистик же топтук эсепке алуу жазуулардын аутентификациялык маалыматтарын өзгөртүү процессин уюштуруу жана киргизүү

ЖК-18

Эсепке алуу жазуусунун мөөнөтү бүткөндөн, колдонуучу же адам менен байланыш болбогондон кийин, уюмдун саясатын бузса, ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдин ичинде активдүү болбосо дароо эсепке алуу жазуусун өчүрүү

ЖК-19

Аутентификациялык маалыматтарды, жоголгон, компрометацияланган аутентификациялык маалыматтарды өткөрүп берүү үчүн административдик жол-жоболорду белгилөө жана киргизүү

ЖК-20

Кадимки жана артыкчылыктуу эсепке алуу жазууларын бөлүү

ЖК-21

Ролго негизинде же атрибуттардын негизинде жетүү схемасына ылайык артыкчылыктуу колдонуучулардын эсепке алуу жазууларын түзүү жана башкаруу

ЖК-22

Артыкчылыктуу ролдордун же артыкчылыктуу атрибуттардын дайындалышын контролдоо

ЖК-23

Ролдордун өзгөрүшүн көзөмөлдөө

ЖК-24

Артыкчылыктуу ролдордун же атрибуттардын дайындалышы мындан ары максатка ылайык болбой калган учурда жетүүнү жокко чыгаруу

ЖК-25

Кызыкчылыктардын кагылышуусун болтурбоо үчүн кызматкерлердин бөлүштүрүү талап кылынган милдеттерин аныктоо жана документтештирүү

ЖК-26

Милдеттерди бөлүштүрүүнү камсыз кылуу үчүн ӨМИ объекттерине жетүүгө уруксаттарды аныктоо

ЖК-27

Колдонуучуларга (же колдонуучулардын атынан жүргүзүлүүчү процесстерге) коюлган милдеттерди аткаруу үчүн зарыл болгон авторлоштурулган жетүүлөргө гана уруксат берүү менен эң аз артыкчылык принцибин колдонуу

ЖК-28

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган убакыт аралыгында колдонуучунун системага уюм аныктаган ырааттуу жараксыз кирүү аракетинин санына чектөө киргизүү

ЖК-29

ӨМИ субъектинин ишине ылайык идентификациялоосуз же аутентификациялоосуз ӨМИ объекттеринде аткарылышы мүмкүн болгон аракеттерди аныктоо

ЖК-30

Колдонуучулардын идентификациялоо же аутентификациялоо талап кылынбаган аракеттерин ӨМИ объектинин коопсуздугун камсыздоо планында документтештирүү жана негиздеме берүү

ЖК-31

Аралыктан жетүүнү жөндөө жана кошуу боюнча талаптарды колдонууга чектөөлөрдү, ошондой эле аны киргизүү боюнча колдонмону белгилөө жана документтештирүү

ЖК-32

Аралыктан жетүү сеанстарынын купуялуулугун жана бүтүндүгүн коргоо үчүн криптографиялык механизмдерди ишке ашыруу

ЖК-33

Тармактагы авторлоштурулган жана башкарылуучу чекиттерди контролдоо аркылуу аралыктан жетүү сессиясын багыттоо

ЖК-34

Зымсыз жетүүнү жөндөөгө жана кошууга карата талаптарды, ошондой эле аны киргизүү боюнча колдонмого карата талаптарды аныктоо

ЖК-35

Аутентификациялоо жана шифрлөө механизмдерин колдонуу менен ӨМИ объекттерине зымсыз жетүүнү коргоону камсыздоо

ЖК-36

ӨМИ субъекти контролдоочу мобилдик түзүлмөлөрдү жөндөөгө жана туташтырууга талаптарды, ошондой эле аларды ишке киргизүү боюнча колдонмого талаптарды белгилөө, анын ичинде мындай түзүлмөлөр ӨМИ субъекти контролдоочу зонанын сыртында жайгашкан учурда

ЖК-37

ӨМИ объекттерине мобилдик түзүлмөлөрдү туташтырууга авторизациялоону жүргүзүү

ЖК-38

ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгүн алууга, ошондой эле маалыматтык инфраструктуранын тышкы объекттери аркылуу маалыматты иштеп чыгууга, сактоого же өткөрүп берүүгө ыйгарым укуктуу адамдарга уруксат берүү менен тышкы уюмдар менен ишенимдүү мамилелердин шарттарын жана жоболорун аныктоо

ЖК-39

Маалыматты жалпы пайдалануу үчүн жетүүнү камсыз кылууга укуктуу жооптуу адамдарды дайындоо

ЖК-40

Жетүү чектелген маалыматты камтыбаган маалыматты тандоо көндүмдөрүнө менен ыйгарым укуктуу адамдарды окутуу

ЖК-41

Жетүү чектелген маалыматтарды ага киргизбөө максатында маалыматты жалпыга жеткиликтүү маалыматтык инфраструктура объекттерине, анын ичинде ӨМИге жайгаштыруудан мурда сунушталган маалыматты текшерүү

ЖК-42

Жалпыга жеткиликтүү маалыматтык инфраструктура объекттеринин, анын ичинде ӨМИнин мазмунунда ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдүүлүктө жетүү чектелген маалыматтын бар экендигин текшерүү жана ал табылган учурда өчүрүү

ЖК-43

Маалыматка жана алардын ӨМИ объекттерин колдонууга карата жетүү талап кылынган адамдардын милдеттерин жана күтүлүүчү жүрүм-турумун сыпаттаган эрежелерди белгилөө жана берүү, ошондой эле мындай адамдардан маалыматка жана ӨМИ объекттерине жетүүнү алганга чейин аталган эрежелер менен таанышкандыгын жана аларды сактоого макулдугун документалдык ырастоолорду алуу

ЖК-44

Аларга жетүүнү талап кылган адамдардын маалыматты жана ӨМИ объекттерин колдонууга карата милдеттерин жана күтүлүүчү жүрүм-турумун сыпаттаган ӨМИ субъекти аныктаган эрежелердин мезгилдүүлүгүн карап чыгуу жана жаңылоо, ошондой эле мындай адамдардан жаңыланган жүрүм-турум эрежелери менен таанышкандыгын жана аларды сактоого макулдугун документалдык ырастоону алуу

ЖК-45

Социалдык тарамдарды, мессенджерлерди жана тышкы сайттарды колдонууга, ӨМИ субъекти тууралуу маалыматты Интернет тарамына жайгаштырууга, ошондой эле тышкы ресурстарга каттоо үчүн уюштуруу идентификаторлорун (мисалы электрондук почта) жана аутентификациялык маалыматтарды (мисалы сыр сөздөр) колдонууга чектөөнү жүрүм-турум эрежелерине киргизүү

ЖК-46

Колдонуучуга ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгүн алууда купуялуулук шарттары жана жүрүм-турум эрежелери тууралуу эскертүү

ЖК-47

Колдонуучуга ӨМИ объектине мурдагы жетүү тууралуу ийгиликтүү киргенде билдирүү

ЖК-48

ӨМИнин бир объектине бир учурдагы сеанстарга жетүүнүн санын чектөө

10. Маалыматты алып жүрүүчүлөрдү коргоо (АЖК)

АЖК-1

ӨМИ субъекти аныктаган адамдар чөйрөсүнө гана маалыматты алып жүрүүчүлөргө жетүүнү берүү

АЖК-2

Жайылтууга чектөөлөрдү, кайрылуу боюнча жана маалымат коопсуздугуна колдонулуучу маркалоону көрсөтүү менен алып жүрүүчүлөрдү маркалоо

АЖК-3

Алып жүрүүчүлөр жок кылынганга чейин же бекитилген жабдууларды, методдорду жана жол-жоболорду пайдалануу аркылуу маалымат өчүрүлгөнгө чейин ӨМИ субъекти контролдоочу зонанын чегинде маалыматты алып жүрүүчүлөрдү физикалык контролдоо, коргоо жана ишенимдүү сактоо

АЖК-4

Маалыматты алып жүрүүчүлөрдү ӨМИ субъекти контролдоочу зонанын чегинен тышкары ташуу мезгилинде коргоо жана контролдоо, анын ичинде ташуу мезгилиндеги маалыматты алып жүрүүчүлөрдүн отчеттуулугу жана ташуу менен байланышкан иш-аракеттерди документтештирүү

АЖК-5

Коопсуздук категориясына же маалыматтын классификациясына салыштырмалуу ишенимдүүлүгүн камсыздаган бекитилген техникалык каражаттарды, методдорду жана жол-жоболорду колдонуу менен ӨМИ субъектинин контролунан чыгаруу же кайрадан колдонуу үчүн өткөрүп берүү менен аларды утилдештирүү алдында алып жүрүүчүлөрдөн маалыматты өчүрүү

АЖК-6

Маалыматты алып жүрүүчүлөрдү пайдалануу эрежелерин жана аларга жетүүнү аныктоо жана документтештирүү, анын ичинде ээликтен ажыратылган маалыматты алып жүрүүчүлөрдү (мисалы, flash-топтоочу, CD/DVD-дисктер, тышкы топтоочулар ж.б.) пайдаланууга тыюу салуу, эгерде ушул сыяктуу түзүлмөлөрдү аныктоочу ээлери жана маркалоосу жок болсо жана/же аталган түзүлмөлөр ӨМИ субъектинин эсебинде турбаса

АЖК-7

Машиналык маалымат алып жүрүүчүлөргө физикалык жетүүнү башкаруу

АЖК-8

Машиналык маалымат алып жүрүүчүлөрдөгү маалыматты санкцияланбаган окуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу

АЖК-9

Маалыматты ажыратылуучу машиналык маалыматты алып жүрүүчүлөргө киргизүү (чыгаруу) интерфейстерин пайдаланууну контролдоо

АЖК-10

Маалыматты ажыратылуучу машиналык маалыматты алып жүрүүчүлөргө киргизүүнү (чыгаруу) контролдоо

11. Техникалык тейлөө (ТТ)

ТТ-1

Өндүрүүчүнүн же берүүчүнүн спецификацияларына жана/же ӨМИ субъектинин талаптарына ылайык ӨМИ объекттеринин компоненттерин техникалык тейлөө, оңдоо жана алмаштыруу боюнча графигин түзүү, документтештирүү жана жазууларды карап чыгуу

ТТ-2

ӨМИ субъектинин чегинен тышкары техникалык тейлөө, оңдоо же алмаштыруу үчүн ӨМИ объекттерин же алардын компоненттерин алып коюуну ырастоону ӨМИ субъектинин ыйгарым укуктуу кызматкерлеринен талап кылуу

ТТ-3

ӨМИ объекттерин тейлөө үчүн инструменттерди пайдаланууну ырастоо, контролдоо жана көзөмөлдөө, ошондой эле ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдүүлүк менен ӨМИ объекттерин тейлөө үчүн мурда бекитилген инструменттерди кайра карап чыгуу

ТТ-4

ӨМИ субъектинин саясатына гана ылайык аралыктан тейлөө жана диагностикалоо каражаттарын пайдаланууну ырастоо, аралыктан тейлөө жана диагностикалоо тууралуу жазууларды жүргүзүү

ТТ-5

Техникалык тейлөө боюнча персоналды авторизациялоо процессин ишке киргизүү жана авторизацияланган уюмдардын же техникалык камсыздоо боюнча персоналдын тизмесин жүргүзүү, ошондой эле ӨМИ объекттерин коштоосуз техникалык тейлөөнү аткарган персоналдын жетүүгө зарыл болгон уруксаттын бар экендиги боюнча текшерүүнү ишке ашыруу

ТТ-6

ӨМИ субъектинин кызматкерлерин тейлөө ишин көзөмөлдөө үчүн жетүүнүн талап кылынуучу ыйгарым укуктары жана техникалык компетенциясы менен дайындоо

12. Персоналдын коопсуздугу (ПК)

ПК-1

ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгүн берүү алдында кызматкердин биографиялык маалыматтарын ички текшерүүнү жүзөгө ашыруу

ПК-2

Кызматкер мурда контролдогон маалыматка ӨМИ субъектинин жетүүсүн сактоо жана кызматкердин эмгек иши токтотулган учурда купуялуулук маселеси боюнча маектешүү жүргүзүү

ПК-3

Кызматкер ӨМИ субъектиндеги башка кызмат ордуна кайра дайындалган жана которулгон учурда ӨМИ объекттерине логикалык жана физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүн колдонуудагы уруксаттардын зарылдыгын талдоо жана ырастоо

ПК-4

Персоналга, анын ичинде берүүчүлөр үчүн киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча ролдорго жана милдеттерге киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча талаптарды белгилөө

ПК-5

ӨМИ субъектиндеги бардык кызмат орундарынын сыпаттоосунда киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча ролдорду жана милдеттерди киргизүү

ПК-6

ӨМИ субъектиндеги ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө макулдашууларды иштеп чыгуу жана документтештирүү

ПК-7

ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдүүлүк менен ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө макулдашууларды кайра карап чыгуу жана жаңылоо

ПК-8

ӨМИ субъекти белгилеген мөөнөттөрдө ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө макулдашуу жаңыланган учурда аны бергенге же кайрадан кол койгонго чейин ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө макулдашууга кол коюу боюнча маалыматка жана ӨМИ объекттерине кирүү мүмкүнчүлүгү талап кылынган адамдарды текшерүү

ПК-9

ӨМИ субъекти белгилеген киберкоопсуздук саясатын жана жол-жоболорун сактабаган кызматкерлерге мыйзамдардын алкагында санкциялык чараларды көрүү

ПК-10

ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдин ичинде ӨМИ субъектинин жооптуу кызматкерлерине санкциялык чараларды көрүү жөнүндө конкреттүү адамдарды жана аларды колдонуу себептерин көрсөтүү менен кабарлоо

13. Маалымдуулук жана тренингдер (МТ)

МТ-1

Мындан ары жаңы колдонуучуларды баштапкы окутуунун алкагында жана аныкталган мезгилдүүлүк менен киберкоопсуздук маселелеринде сабаттуулукту жана маалымдуулукту жогорулатуу боюнча объекттердин колдонуучуларын окутуу (ӨМИ субъектинин бөлүмдөрүнүн жетекчилерин жана жетекчилигин кошкондо)

МТ-2

ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдүүлүк менен киберкоопсуздук маселелеринде жана ӨМИ объекттериндеги өзгөртүүлөргө жана/же ӨМИ субъектиндеги процесстерге байланыштуу сабаттуулукту жана маалымдуулукту жогорулатуу боюнча материалдардын мазмунун жаңылоо

МТ-3

Ички же сырткы киберинциденттерден алынган сабактарды киберкоопсуздук маселелеринде сабаттуулукту жана маалымдуулукту жогорулатуу методдоруна киргизүү

МТ-4

ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдүүлүк менен ӨМИ объекттерине, маалыматка жетүүгө уруксат бергенге же дайындалган милдеттерди аткарганга чейин кызматкерлер үчүн киберкоопсуздукту камсыздоо бөлүгүндөгү конкреттүү ролдорду эске алуу менен окутуу

МТ-5

Киберкоопсуздук жаатында окутуу боюнча ишти документтештирүү жана көзөмөлдөө, анын ичинде маалымдуулукту жогорулатуу боюнча окутуу жана конкреттүү ролдорду эске алуу менен окутуу

МТ-6

ӨМИ объекттериндеги коопсуз иш эрежелери боюнча персонал менен практикалык сабактарды өткөрүү

МТ-7

Киберкоркунучтар жана коопсуз иш эрежелери жөнүндө персоналдын маалымдуулугун контролдоо

МТ-8

Өткөрүлгөн окуулар жөнүндө жазууларды ӨМИ субъекти аныктаган мезгилдин ичинде сактоо

14. ӨМИ объекттеринин жана маалыматтардын бүтүндүгү (МБ)

МБ-1

Программалык камсыздоонун бүтүндүгүн контролдоо

МБ-2

Маалыматтын бүтүндүгүн контролдоо

МБ-3

ӨМИ объекттеринин кемчиликтерин аныктоо, маалымдоо жана оңдоо, орнотуунун алдында натыйжалуулукка жана мүмкүн болуучу терс таасирлерди түзүүчү кемчиликтерди жоюу үчүн программалык камсыздоонун жаңылануусуна тестирлөө жүргүзүү, аларды чыгаргандан кийин киберкоопсуздукка байланышкан жаңылоолорду дароо орнотуу

МБ-4

Зыян келтирүүчү кодду табуу жана жоюу үчүн ӨМИ объекттеринин акыркы чекиттериндеги, тарамдык жана почталык трафикти контролдоо деңгээлинде зыян келтирүүчү коддон коргоо механизмдерин ишке киргизүү. ӨМИ субъектинин саясатына жана конфигурацияларды башкаруу жол-жоболоруна ылайык жаңы версиялар пайда болгондо көрсөтүлгөн механизмдердин автоматтык түрдө жаңылоо. ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүктө акыркы чекиттерди мезгил-мезгили менен сканерлөө үчүн жана ӨМИ субъектинин саясатына ылайык жүктөөдө, ачууда же аткарууда Интернет тарамынын чегинде тышкы булактардан файлдарды реалдуу убакытта сканерлөө үчүн жөндөө. Бөгөттөөнү камсыздоо же зыян келтирүүчү кодду карантинге жайгаштыруу жана коркунучтарды табууда киберкоопсуздук үчүн жооптуу кызматкерлерге жана маалыматтык технологияларга эскертүүлөрдү жөнөтүү. ӨМИ объекттеринин жеткиликтүүлүгүнүн потенциалдуу таасирин эске алуу менен зыян келтирүүчү кодду табууда жана жоюуда жалган иштөө проблемаларын чечүү

МБ-5

Киберчабуулдарды, киберчабуулдардын потенциалдуу индикаторлорун жана санкцияланбаган кошулууларды табуу, кибержаңжалдарга потенциалдуу тиешелүү болгон окуяларды табуу жана каттоо, ошондой эле ӨМИ объекттеринин санкцияланбаган пайдаланууларын аныктоо үчүн ӨМИ объекттерине мониторинг жүргүзүү. Мониторинг жүргүзүүнүн түзүлгөн мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу же адистештирилген каражаттарды жайылтуу. ӨМИ субъекти тарабынан белгиленген мезгилдүүлүктө жана зарылдыгына жараша мониторинг жүргүзүүнүн жыйынтыгы боюнча отчеттуулукту жетекчиликке берүү менен аныкталган окуяларга жана аномалияларга талдоо жүргүзүү

МБ-6

Маалыматты коргоонун сертификатталган каражаттарын пайдалануу

15. Физикалык коопсуздук (ФК)

ФК-1

ӨМИ субъекти контролдогон зонаны уюштуруу

ФК-2

ӨМИ объекттерине авторизацияланган физикалык кирүү мүмкүнчүлүгү бар адамдардын тизмесин иштеп чыгуу, бекитүү жана колдоо

ФК-3

Кирүүгө индивидуалдуу уруксаттарды берүүнүн алдында аларды текшерүү аркылуу ӨМИ объекттерине физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүн авторизациялоону, ошондой эле кирүү мүмкүнчүлүгүн башкарууну контролдоо системаларынын жана/же күзөт кызматкерлеринин жардамы менен ӨМИ объекттерине кирүүнү жана чыгууну контролдоону камсыздоо

ФК-4

Коопсуздук зонасында болууну авторизациялоону аныктоо мүмкүнчүлүгү үчүн идентификаторлорду көрүнүктүү жерде тагып жүрүү милдеттүү шарты менен идентификаторлорду түстүү дифференциялоонун эсебинен ӨМИ субъектинин коопсуздугунун физикалык зонасына баруучу адамдарга идентификаторлорду берүүнү камсыздоо

ФК-5

ӨМИ объекттерине физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүн берүү аудитинин журналдарын жүргүзүү

ФК-6

ӨМИ субъектине келүүчүлөрдү коштоо жана алардын ишин контролдоо

ФК-7

Физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүнүн ачкычтарын, комбинацияларын жана башка түзүлмөлөрдү коргоо

ФК-8

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүктө физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүнүн түзүлмөлөрүн инвентаризациялоо

ФК-9

Аныкталган мезгилдүүлүктө жана/же ачкычтар жоголгондо, комбинацияларды компрометациялоодо, ошондой эле ачкычтарга же комбинацияларга ээлик кылган адамдарды которуу же бошотуу учурунда комбинацияларды жана ачкычтарды өзгөртүү

ФК-10

ӨМИ объекттери пайдаланган жана пайдалануучуларга кошулууну берген маалымат берүү линияларын физикалык коргоону камсыздоо

ФК-11

ӨМИ субъектинде маалымат берүү линияларына физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүн контролдоо

ФК-12

Физикалык коопсуздук жаңжалдарын кийин табуу жана чара көрүү үчүн ӨМИ объекттерине физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүн көзөмөлдөө

ФК-13

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүктө жана окуя пайда болгондо же физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүн бузган окуя шектелгенде физикалык кирүү мүмкүнчүлүгү журналдарын кароо

ФК-14

ӨМИ субъектиндеги кибержаңжалдарга чара көрүү процесси менен физикалык коопсуздуктун бузууларын текшерүүнүн жана териштирүүнүн натыйжаларын координациялоо

ФК-15

Физикалык кирүү сигнализациясын жана байкоо үчүн жабдууларды, ошондой эле идентификаторлорду түстүү маркалоонун болушунун эсебинен адамдарды идентификациялоону пайдалануу менен ӨМИ объектине физикалык кирүү мүмкүнчүлүгүн контролдоо

ФК-16

Коопсуздук зонасын күзөт менен камсыздоо

ФК-17

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүктө келүүчүлөрдүн кирүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө жазууларды текшерүү жана ӨМИ субъектинин ыйгарым укуктуу кызматкерлерине келүүчүлөрдүн кирүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө жазуулардагы четтөөлөр тууралуу маалымдоо

ФК-18

ӨМИ объекттеринин күч жабдууларын, күч кабелдерин жана маалымат берүү линияларын жабыркоодон жана бузулуудан коргоо

ФК-19

Кол менен же автоматтык түрдө активдештирилген жана узак мөөнөткө негизги кубаттандыруу булагын жоготкон учурда минималдуу зарыл болгон эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөрдү кармап турууга мүмкүн болгон ӨМИ объекттерин кубаттандыруунун резервдик булагы менен камсыздоо

ФК-20

Энергиянын көз карандысыз булагы менен кармалып турган өрттү табуу жана өчүрүү системасын пайдалануу жана тейлөө

ФК-21

ӨМИ объекттеринин оптималдуу иши үчүн талап кылынган деңгээлде ӨМИ объектинин чегиндеги температура режими, нымдуулук, басым жана нурлануу деңгээли сыяктуу айлана-чөйрөнү контролдоо көрсөткүчтөрүн көзөмөлдөө жана колдоо

ФК-22

Сууну берүүнү токтотуу механизмдерин пайдалануунун эсебинен суунун агып кетүүсүнүн натыйжасындагы бузулуулардан ӨМИ объекттерин коргоо

ФК-23

ӨМИ объекттеринин компоненттеринин эсебин жүргүзүү, субъект контролдогон зонага ӨМИ объекттеринин компоненттерин алып кирүүнү жана алып чыгууну ырастоо жана контролдоо

ФК-24

Жаратылыш, техногендик жана антропогендик коркунучтардан потенциалдык зыянды кыскартуу жана санкцияланбаган кирүү мүмкүнчүлүгүн минимумга жеткирүү үчүн субъект контролдогон зонанын чегинде ӨМИ объекттеринин компоненттеринин жайгашуусу

16. ӨМИ объекттерин жана сервистерди ишке киргизүү (СИ)

СИ-1

ӨМИ субъектинин ишин пландоодо ӨМИ объекттери же алардын сервистери үчүн киберкоопсуздукту камсыздоого карата жогорку деңгээлдеги талаптарды аныктоо

СИ-2

Пландоо жана бюджеттештирүү боюнча ӨМИ субъектинин процесстеринин алкагында ӨМИ объекттерин же алардын сервистерин коргоо үчүн зарыл болгон ресурстарды аныктоо, документтештирүү жана бөлүү

СИ-3

Уюмдун эсепке алуу системасында жана бюджеттештирүү боюнча документтеринде киберкоопсуздукту камсыздоо чыгымдарынын өзүнчө беренесин белгилөө

СИ-4

ӨМИ объекттеринин жашоо циклинин бардык этаптарына киберкоопсуздукту камсыздоо боюнча чараларды киргизүү

СИ-5

ӨМИ объекттеринин жашоо циклинин бардык этаптарында киберкоопсуздукту камсыздоо бөлүгүндө ролдорду жана милдеттерди аныктоо жана документтештирүү

СИ-6

Киберкоопсуздукту камсыздоо бөлүгүндө ролдорго жана милдеттерге ээ адамдарды аныктоо

СИ-7

ӨМИ объекттеринин жашоо циклинин бардык этаптарында киберкоопсуздук тобокелдиктерин баалоо

СИ-8

ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын иштеп чыгууга, түзүүгө (модернизациялоого) техникалык тапшырмага же аларды, анын ичинде алардын компоненттерин же сервистерин сатып алуу келишимине төмөнкүлөрдү киргизүү:

- функционалдуулукка жана ишенимдүүлүккө карата талаптарды;

- киберкоопсуздук боюнча учурдагы чараларды жана документтерди;

- иштеп чыгуу жана эксплуатациялоо чөйрөсүнүн сыпаттамасын;

- киберкоопсуздук үчүн жоопкерчиликти бөлүштүрүүнү;

- кабыл алуу критерийлерин

СИ-9

Коопсуз жөндөө эрежелерин, ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын орнотууну жана эксплуатациялоону, киберкоопсуздук механизмдерин натыйжалуу колдонууну, ошондой эле конфигурациядагы белгилүү начар жактардын жана артыкчылыктуу функциялардын сыпаттамасын камтыган администратордун документтерин келишим боюнча алуу же иштеп чыгуу

СИ-10

Киберкоопсуздуктун жеткиликтүү функцияларын жана механизмдерин, ӨМИ объектин жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасын коопсуз колдонуу методдорун, ошондой эле киберкоопсуздукту колдоо боюнча колдонуучунун милдеттерин сыпаттаган колдонуучунун документтерин келишим боюнча алуу же иштеп чыгуу

СИ-11

ӨМИ объекттеринин колдонуучуларына ролдорду эске алуу менен колдонуучунун документтерин жана администратордун документтерин алуу мүмкүнчүлүгүн берүү

СИ-12

ӨМИ объектинин, анын компонентинин же сервисинин жашоо циклинин бардык этаптарында иштеп чыгуучудан төмөнкүлөрдү талап кылуу:

- киберкоопсуздукту баалоо планын иштеп чыгууну жана аткарууну;

- туруктуу тестирлөөнү;

- жыйынтыктарды берүүнү;

- кемчиликтерди жоюунун текшерилүүчү процессин ишке киргизүүнү жана аларды өз убагында оңдоону

СИ-13

Иштеп чыгуучудан киберкоопсуздук талаптарын эске алган, документтештирилген иштеп чыгуу процессин сактоону, колдонулуучу стандарттарды жана инструменттерди аныктоону, алардын конфигурациясын фиксациялоону жана алардын бүтүндүгүн сактоо менен өзгөртүүлөрдү башкарууну камсыз кылууну талап кылуу

СИ-14

Киберкоопсуздук боюнча ӨМИ субъектинин талаптарын канааттандыруу үчүн колдонулуп жаткан стандарттарды, инструменттерди жана алардын конфигурацияларын аныктоо максатында иштеп чыгуу процессине туруктуу талдоо жүргүзүү

СИ-15

ӨМИ объекттеринин компоненттерине иштеп чыгуучу, жеткирүүчү же өндүрүүчү тарабынан колдоо көрсөтүлбөй калса, компоненттерди алмаштыруу. ӨМИ объектилеринин колдоого алынбаган компоненттерин алмаштыруу мүмкүн болбогон учурда, колдоону улантуу үчүн альтернативдүү булактарды берүүнү ишке ашыруу

СИ-16

ӨМИ объектин долбоорлоо этабында киберкоркунучтарды моделдөө. Коддун статикалык талдоо инструменттерин колдонуу

СИ-17

Коддогу жана анын компоненттериндеги коопсуздукту милдеттүү текшерүү менен кызыкчылыктардын кагылышуусун жокко чыгарган ӨМИ объектинин баштапкы кодуна туруктуу аудит жүргүзүү

СИ-18

Коопсуздук процесстерин үзгүлтүксүз жакшыртууга жана программалык камсыздоону жеткирүүгө интеграциялоо, коддун начар жактарынын болушуна туруктуу тестирлөө жүргүзүү

17. Логирлөө (ЛО)

ЛО-1

Киберкоопсуздук аудитинин функциясын колдоо үчүн ӨМИ объекти жана (же) ӨМИ объектинин киберкоопсуздугунун чакан системасы каттоого жөндөмдүү окуялардын типтерин аныктоо

ЛО-2

Каттоо үчүн окуяларды тандап алуу критерийлерин өзгөртүү жана оптималдаштыруу үчүн киберкоопсуздуктун аудити менен байланышкан маалымат талап кылынган ӨМИ субъектинин башка бөлүмдөрү менен окуяларды каттоо функциясын координациялоо

ЛО-3

Болуп өткөн киберкоопсуздук инциденттерин иликтөө функциясын колдоо, каттоо үчүн тандалган окуялардын типтеринин шайкештигинин негиздемесин берүү

ЛО-4

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүк менен каттоо үчүн тандалып алынган окуялардын типтерин кайра карап чыгуу жана жаңыртуу

ЛО-5

Окуялар журналдарындагы жазуулар окуянын сыпаттамасын, анын болгон убактысын, дайындоо жана булак даректерин, процесстин идентификаторун, окуянын жыйынтыгын, ошондой эле байланыштуу жактардын, субъекттердин же объекттердин идентификаторлорун камтыгандыгына ынануу

ЛО-6

Окуяларды каттоо журналдарын сактоо үчүн зарыл болгон эс тутум көлөмүн резервдөө

ЛО-7

Окуяларды каттоо журналдарынын жазууларын түзүү жана топтоо процессинде бузуулар жана мүчүлүштүктөр келип чыккан учурда ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган убакыттын ичинде ӨМИ субъектинин бөлүмдөрүнө же ыйгарым укуктуу кызматкерлерине кабарлоо

ЛО-8

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүк менен талаптагыдай эмес же шектүү окуялардын белгилерин жана потенциалдуу таасирин аныктоо үчүн окуяларды каттоо журналдарынын жазууларын карап чыгуу жана талдоо

ЛО-9

ӨМИ субъектинин ыйгарым укуктуу кызматкерлерине текшерүүнүн жыйынтыктары жөнүндө маалымдоо

ЛО-10

Баштапкы мазмунун жана жазуулардын тартибин сактоо менен текшерүүлөрдү, талдоону жана инциденттерди иликтөөнү колдоо үчүн окуялар журналынын жазуулары боюнча отчетторду түзүү жана чыпкалоо мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуу

ЛО-11

Окуяларды каттоо журналындагы ар бир жазуу үчүн окуянын так убактысын аныктоо

ЛО-12

Окуяларды каттоо журналынын маалыматтарын түзүү, топтоо жана талдоо үчүн пайдаланылуучу системалык компоненттердин ортосунда системалык убакытты синхрондоштуруу

ЛО-13

Системалык убакытты так убакыт жабдуулары же пулдары менен синхрондоштуруу

ЛО-14

Окуяларды каттоо журналдарынын маалыматтарын жана окуяларды каттоо каражаттарын санкцияланбаган кирүүдөн, өзгөртүүдөн жана жок кылуудан коргоо

ЛО-15

Окуяларды каттоо журналдарындагы маалыматтарга санкцияланбаган кирүү, модификациялоо же жок кылуу аныкталган учурда ӨМИ субъектинин ыйгарым укуктуу кызматкерлерине билдирүү

ЛО-16

Болуп өткөн киберкоопсуздук инциденттерин иликтөөнү колдоону камсыз кылуу, ошондой эле ченемдик талаптарды жана уюмдун маалыматты сактоо боюнча талаптарын аткаруу үчүн ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган убакыттын ичинде окуяларды каттоо журналдарынын жазууларын сактоо

ЛО-17

Тарамдык трафикти контролдоо жана талдоо

ЛО-18

Киберкоопсуздукка мониторинг жүргүзүү

18. Киберинциденттерге чара көрүү (КЧК)

КЧК-1

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүк менен киберинциденттерге чара көрүү боюнча киргизилген жол- жоболордун натыйжалуулугун тестирлөө

КЧК-2

Киберинциденттерге чара көрүү регламентине шайкеш келген жана даярдоону, табууну жана талдоону, локализациялоону, жоюуну жана калыбына келтирүүнү камтыган киберинциденттерди иштеп чыгуу боюнча жол- жоболорду киргизүү

КЧК-3

Киберинциденттерди иштеп чыгуу боюнча ишти күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттерди пландоо боюнча иш менен координациялоо

КЧК-4

Киберинциденттерди аныктоо

КЧК-5

Киберинциденттерди каттоо

КЧК-6

Киберинциденттер жөнүндө маалымдоо

КЧК-7

Киберинциденттерди талдоо

КЧК-8

Киберинциденттер жөнүндө маалыматты коргоо

КЧК-9

Киберинциденттерге чара көрүү боюнча учурдагы жол-жоболорго өзгөртүүлөрдү киргизүү менен киберинциденттердин кайра келип чыгуусуна жол бербөө боюнча чараларды көрүү

19. Күтүлбөгөн жагдайларга карата пландоо (КЖ)

КЖ-1

Төмөнкүдөй күтүлбөгөн жагдайларга карата иш-аракеттер планын иштеп чыгуу:

- ӨМИ субъектинин негизги функцияларын, калыбына келтирүүнүн максаттарын жана артыкчылыктарын, кызматкерлердин ролдорун жана милдеттерин аныктоочу;

- иштин туруктуулугун камсыздоочу, контролду начарлатпастан системаларды калыбына келтирүүчү;

- маалымат алмашуу боюнча талаптарды камтыган;

- жооптуу адамдар тарабынан бекитилүүчү

КЖ-2

Күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планын анын аткарылышына жооптуу кызматкерлердин арасында жайылтуу, күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планындагы өзгөртүүлөрдү анын аткарылышына жооптуу кызматкерлерге жеткирүү

КЖ-3

Күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттерди пландоо боюнча ишти киберинциденттерди иштеп чыгуу боюнча иш менен координациялоо

КЖ-4

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүк менен күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планын кайра карап чыгуу

КЖ-5

ӨМИ субъектиндеги, ӨМИ объектиндеги же эксплуатациялоо чөйрөсүндөгү өзгөртүүлөрдү жана күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планын ишке ашыруунун, аткаруунун же тестирлөөнүн жүрүшүндө келип чыккан көйгөйлөрдү эсепке алуу менен күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планын жаңылоо

КЖ-6

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүк менен күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планын тестирлөөдөн өткөрүү

КЖ-7

Күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планын тестирлөөнүн жыйынтыктарына талдоо жүргүзүү жана зарыл учурда тийиштүү өзгөртүүлөрдү киргизүү

КЖ-8

Күтүлбөгөн жагдайлардагы иш-аракеттердин планын тестирлөөнүн, окутуунун же күтүлбөгөн жагдайлардагы реалдуу иш-аракеттердин жүрүшүндө алынган тажрыйбаны жана билимдерди күтүлбөгөн жагдайлар келип чыккан учурларга карата тестирлөөгө жана окутууга киргизүү

КЖ-9

Штаттан тышкаркы кырдаалдарда персоналдын иш-аракеттерин иштеп чыгуу жана окутууну өткөрүү

КЖ-10

Штаттан тышкаркы кырдаалдар келип чыккан учурга маалыматты сактоонун жана иштеп чыгуунун альтернативдүү жайларын түзүү

КЖ-11

Баш тартууга туруктуу техникалык чечимдер, ӨМИ объекттерин резервдөө, баш тартуусуз иштөөнү контролдоо жана иштен чыккан компоненттерди калыбына келтирүү боюнча регламенттелген чаралар аркылуу ӨМИ объекттеринин компоненттеринин жеткиликтүүлүгүн камсыздоо

КЖ-12

Штаттан тышкаркы кырдаалдар келип чыккан учурга программалык камсыздоону, техникалык каражаттарды жана байланыш каналдарын резервдөө

КЖ-13

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүк менен системалык жана колдонуучулук деңгээлдерде өзгөчө маанилүү маалыматтардын резервдик көчүрмөсүн жүзөгө ашыруу

КЖ-14

Резервдик көчүрмөлөрдүн купуялуулугун, бүтүндүгүн жана жеткиликтүүлүгүн коргоо

КЖ-15

ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган мезгилдүүлүк менен алып жүрүүчүнүн ишенимдүүлүгүн жана маалыматтын бүтүндүгүн текшерүү үчүн резервдик көчүрмөлөрдү тестирлөөдөн өткөрүү

КЖ-16

Иштен чыккандан, компрометациялангандан же баш тартуудан кийин ӨМИ субъекти тарабынан аныкталган убакыт ичинде ӨМИ объекттерин белгилүү жумушчу абалына калыбына келтирүүнү камсыздоо

КЖ-17

Штаттан тышкаркы кырдаалдар келип чыккан учурда ӨМИ объекттерин калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгүн камсыздоо

КЖ-18

Келип чыккан штаттан тышкаркы кырдаалдарды талдоо жана алардын кайра келип чыгуусуна жол бербөө боюнча чараларды көрүү

КЖ-19

Маалыматты коргоо каражаттарынын жана ӨМИ объекттеринин баш тартуусуз иштөөсүн контролдоо

КЖ-20

Маалыматты калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгүн камсыздоо

КЖ-21

Штаттан тышкаркы кырдаалдарда программалык камсыздоону калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгүн камсыздоо

КЖ-22

ӨМИ объекттеринин жүктөмүн жана масштабдалышын башкаруу

КЖ-23

Берилген эсептөө ресурстарын жана байланыш каналдарын контролдоо

ыкчам баскычтар:J / Kкийинки / мурунку берене[ / ]редакция артка / алдыгаTмазмунуCбайланыштар⌘K / Ctrl Kбуйруктар палитрасы/издөөгө фокус

Документ боюнча дагы суроолоруңуз барбы?

ЖИден сураңыз - ал мыйзамдын тексти боюнча жооп берип, керектүү беренелерди көрсөтөт. Айына ЖИнин 40 жообу - акысыз.

Документтин байланыштары

шилтеме берет: 4 · цитата келтиргендер: 0 · байланышкандар: 0

Шилтеме берет (4)

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2024-жылдын 9-декабрындагы № 746 "Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфраструктура объекттеринин киберкоопсуздук…Постановление · 09.12.2024 · № 746
Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 14-апрелиндеги № 250 "Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объектилеринин киберкоопсуздугун…Постановление · 14.04.2026 · № 250
Кыргыз Республикасынын киберкоопсуздугу жөнүндөЗакон · 17.07.2024 · № 121
Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2024-жылдын 29-ноябрындагы № 716 "Кыргыз Республикасынын өзгөчө маанилүү маалыматтык инфратүзүм объекттерин категорияга бөлүү…Постановление · 29.11.2024 · № 716