Кыргыз Республикасынын Авиациялык Эрежелери «КРАЭ-6. I бөлүм. Коммерциялык аба транспорту. Учактар. Аба кемелерин пайдалануу» (Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттигинин буйругуна тиркеме)

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттигинин 2025-ж. “26” сентябры №03 буйругуна тиркеме

Кыргыз Республикасынын Авиациялык Эрежелери "КРАЭ-6. I бөлүм. Коммерциялык аба транспорту. Учактар. Аба кемелерин пайдалануу"

ӨЗГӨРТҮҮЛӨРДҮ ЖАНА ТОЛУКТООЛОРДУ КАТТООНУН ТИЗМЕСИ

№

Кабыл алуу датасы

Күчүнө кирген датасы

Кабыл алуу, өзгөртүү жана/же толуктоо актысы

Бул көчүрмөгө өзгөртүү жана/же толуктоо киргизилген датасы

Бул көчүрмөгө өзгөртүүлөрдү жана/же толуктоолорду киргизген адамдын колу

Эскертүү. Бул көчүрмөгө өзгөртүү жана толуктоо датасы жана бул көчүрмөгө өзгөртүүлөрдү киргизген адамдын кол тамгасы ушул Жобонун ээсине тиешелүү болот.

Беттердин тизмеси

§1. Кыскартуулар............................................................................................................................................................................11 § 2. Шарттуу белгилер...................................................................................................................................................................14

Аныктамалар...................................................................................................................................................................15

Колдонуу..........................................................................................................................................................................31

Жалпы жоболор..............................................................................................................................................................32 §1. Мыйзамдарды, ченемдик укуктук актыларды жана жол-жоболорду сактоо........................................................................32

§2 Чет өлкөлүк эксплуатанттардын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын, эрежелерин жана жол-жоболорун аткарышы.............................................................................................................................33

§ 3. Учуу коопсуздугун башкаруу..................................................................................................................................................33 § 4. Психоактивдүү заттарды колдонуу........................................................................................................................................35 § 5. Учуу каражаттарын көзөмөлдөө.............................................................................................................................................35

Учууларды аткаруу.........................................................................................................................................................36 § 1. Экплуатациалык жоболор жана каражаттар.........................................................................................................................36

§ 2 Каттамдарды аткарууга сертификациалоо жана башкаруу (Аба эксплуатанттын күбөлүгү.............................................37

§ 3. Чет өлкөлүк эксплуатанттар тарабынан аткарылган каттамдарга көзөмөл жүргүзүү.......................................................39 § 4. Учуу операциялары боюнча колдонмо..................................................................................................................................39 § 5. Эксплуатациялык нускамалар. Жалпы жоболор..................................................................................................................40 § 6. Учуу учурунда авариялык кырдаалды имитациялоо...........................................................................................................40 §7. Көзөмөл карталары..................................................................................................................................................................40 § 8. Минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктери.........................................................................................................................40 § 9. Аэродромдун эксплуатациялык минимуму...........................................................................................................................41 § 10. Үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу учурунда учуу-конуу тилкесинин босогосунун үстүнөн өтүү бийиктиги...............................................................................................................................................................................................44 § 11. Күйүүчү май жана май менен камсыздоону эсепке алуу...................................................................................................44 § 12. Экипаж....................................................................................................................................................................................45 § 13. Жүргүнчүлөр..........................................................................................................................................................................45 § 14. Учууга даярдык......................................................................................................................................................................45 § 15. Иштик учуу планын түзүү......................................................................................................................................................46 § 16. Альтернативдик аэродромдор.............................................................................................................................................47 § 17. Метеорологиялык шарттар...................................................................................................................................................49 § 18. Талап кылынган күйүүчү май запастары.............................................................................................................................50 § 19. Учуу учурунда күйүүчү майдын чыгымын башкаруу...........................................................................................................54 § 20. Жүктөлгөн жүргүнчүлөр менен учакка күйүүчү май куюу...................................................................................................55 § 21. Кычкылтектин запасы............................................................................................................................................................55 § 22. Жүк бөлүгүндөгү өрт өчүрүү системасынын убакыттык чектөөлөрүн эске алуу..............................................................56 § 23. Учуу учурунда аткарылуучу эрежелер. Аэродромдун эксплуатациялык минимумдары.......................................................................................................................................................................................56 § 24. Метеорологиялык байкоолор...............................................................................................................................................59 § 25. Кооптуу учуу шарттары.........................................................................................................................................................59 § 26. Учуу экипажынын мүчөлөрү өз иш орундарында...............................................................................................................59 § 27. Кычкылтекти колдонуу..........................................................................................................................................................60 § 28. Герметизацияланган кабиналары бар учактарда разгерметизация болгон учурда борт коштоочуларды жана жүргүнчүлөрдү коргоо..........................................................................................................................................................................60 § 29. Учуу учурунда берилүүчү эксплуатациялык көрсөтмөлөр.................................................................................................60 § 30. Прибордук учуу схемалары..................................................................................................................................................60 § 31. Авиациялык ызы-чууну азайтуу боюнча эксплуатациялык ыкмалар................................................................................61 § 32. Бийиктикке чыгуу жана түшүү ылдамдыктарына байланыштуу, учактардын учуу эрежелери.............................................................................................................................................................................................61 § 33. Конуу мүнөздөмөлөрүн эске алуу менен учакты эксплуатациялоо эрежелери...............................................................61 § 34. Аба кемесинин командиринин милдеттери.........................................................................................................................62 § 35. Учуу иштерин камсыздоочу кызматкердин / учуу-диспетчеринин милдеттери ...............................................................62 § 36. Газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн маршруттагы альтернативдик аэродромго 60 мүнөттөн ашык убакыттык уча турган учууларды аткарууга кошумча талаптар, анын ичинде альтернативдик аэродромго жетүү убактысы узартылган учууларды (EDTO) аткаруу боюнча талаптар................................................................................................................................................................................................63 § 37. Учуу операцияларын альтернативдик аэродромго жетүү убактысы көбөйтүлгөн шартта (EDTO) аткарууга коюлган талаптар................................................................................................................................................................................................64 § 38. Кол багажы...................................................................................................................................................................................................66 §39. Приборлор боюнча учуу эрежелери (ППП) боюнча же түнкү убакта жалгыз учкуч башкарган учууларды аткарууга кошумча талаптар................................................................................................................................................................................66 § 40. Чарчоону көзөмөлдөө...........................................................................................................................................................67

Учактардын учууга байланыштуу эксплуатациялык чектөөлөрү...............................................................................69

§ 1. Жалпы жоболор.......................................................................................................................................................................69 § 2. Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 8-кошумчасындагы IIIА жана IIIB бөлүктөрүндө камтылган талаптарга ылайык сертификатталган учактарга колдонулуучу учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөр боюнча эксплуатациялык чектөөлөр................................................................................................................................................................69 § 3. Салмак боюнча чектөөлөр......................................................................................................................................................70 § 4. Тоскоолдуктар тууралуу маалыматтар..................................................................................................................................72 § 5. Бир газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактарда түнкү жана/же приборлор менен аба ырайы шарттарында учууну аткарууга кошумча талаптар...............................................................................................................................................................72

Борттук приборлор, жабдуулар жана учуу документациясы......................................................................................72

§ 1. Жалпы жоболор.......................................................................................................................................................................72 § 2. 83 bis-беренесине ылайык келишим боюнча пайдаланылган учактар...............................................................................73 § 3. Бардык учактар: Бардык учуулар...........................................................................................................................................74 § 4. Фюзеляждын авариялык ачылуучу жерлерин белгилөө......................................................................................................76 § 5. Учуу жазгычтар........................................................................................................................................................................77 §6. Учуу маалыматтарын жазгычтар жана борттогу маалыматтарды жазуу системалары.........................................................................................................................................................................................78 § 7. Учуу үн жазгычтар жана учуу экипажынын кабинасындагы үндүк абалды каттоо системалары.........................................................................................................................................................................................81 § 8. Маалымат берүү линиясынын жазгычтары...........................................................................................................................83 § 9. «Учуу экипажы – машина» ортосундагы өз ара аракетти каттоо........................................................................................84 § 10. Учуу жазгычтар. Жалпы жоболор........................................................................................................................................84 § 11. Борттук учуу жазгычтарындагы маалыматтарды калыбына келтирүү.............................................................................86 § 12. Бардык учактар, ПВП (визуалдык учуу эрежелери) боюнча учууларды аткарган...........................................................86 § 13. Бардык учактар: суу үстүндө учуу. Гидроучактар...............................................................................................................87 § 14. Кургактык учак.......................................................................................................................................................................87 § 15. Бардык учактар: мейкиндигинин үстүндө узак аралыкка учуулар.....................................................................................88 § 16. Бардык учактар: Айтайын белгиленген жер аймактарынын үстүнөн учуу........................................................................88 § 17. Бардык учактар: бийиктик учуулар......................................................................................................................................89 § 18. Бардык учактар: муз каптаган шарттарда учуу...................................................................................................................90 § 19. Бардык учактар: Прибордук учуу эрежелери боюнча аткарылуучу учуулар....................................................................90 § 20. 5700 кгдан ашкан салмактагы бардык учактар үчүн: учактын мейкиндиктеги абалын көрсөткөн электр приборлору үчүн авариялык кубат булагы..............................................................................................................................................................91 § 21. Бардык учактар: Түнкү учуулар............................................................................................................................................91 § 22. Герметизацияланган учактар, жүргүнчү ташуучу каттамдарды аткарууда: Метеорологиялык радиолокатор........................................................................................................................................................................................92 § 23. 15 000 метрден (49 000 футтан) жогору бийиктикте учууларды аткарган бардык учактар: радиация деңгээлин көрсөтүүчү көрсөткүч............................................................................................................................................................................92 § 24. Камтылган ызы-чуу сертификаттоо стандарттарына туура келген бардык учактар.......................................................92 § 25. Мах санын көрсөткүчү...........................................................................................................................................................93 § 26. Жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү системалар (GPWS) менен жабдылышы керек болгон учактар..................................................................................................................................................................................................93 § 27. Жүргүнчүлөрдү ташыган учактарда кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундары.............................................................94 § 28. Авариялык жайгашуу берүүчү түзмөк (ELT)........................................................................................................................95 § 29. Кырсыкка учураган учактын жайгашкан жерин аныктоо....................................................................................................96 § 30. Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС II) менен жабдылышы керек болгон учактар..................................................................................................................................................................................................96 § 31. Барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды жиберген кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөктөргө коюлган талаптар................................................................................................................................................................................................96 § 32. Микрофондор.........................................................................................................................................................................97 § 33. Турбореактивдүү учактар. Шамал багытынын өзгөрүшү тууралуу алдын ала эскертүү системасы.............................................................................................................................................................................................97 § 34. Бардык учактар, Эреже боюнча прибордук учуулар (ППП) боюнча же түнкүсүн жалгыз учкуч тарабынан пайдаланылган учурда........................................................................................................................................................................98 § 35. Автоматтык кондуруу системалары, коллиматордук көрсөткүчтөр (HUD) же ага барабар көрсөткүчтөр, кеңейтилген көрүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон техникалык көрүү системалары (EVS), синтезделген көрүү системалары (SVS) жана/же айкалышкан көрүү системалары (CVS) менен жабдылган учактар..................................................................................................................................................................................................98 § 36. Электрондук учуу планшеттери (EFB). EFB жабдуулары..................................................................................................98 § 37. EFB функциялары.................................................................................................................................................................98 § 38. EFB функцияларын колдонууга атайын уруксат.................................................................................................................99 § 39. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар учактар үчүн учуу тилкесинен чыгып кетүү жөнүндө маалымат берүү жана эскертүү системасы (ROAAS)..............................................................................................................................................................99

Борттук байланыш, навигация жана байкоо жабдуулары........................................................................................100

§ 1. Байланыш жабдуулары........................................................................................................................................................100 § 2. Навигациялык жабдуулар.....................................................................................................................................................101 § 3. Байкоо жабдуулары..............................................................................................................................................................104 § 4. Жабдууларды орнотуу..........................................................................................................................................................105 § 5. Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу.....................................................................................................105

Учактардын учууга жарамдуулугун камсыз кылуу.....................................................................................................105

§ 1. Учууга жарамдуулугун камсыз кылуу боюнча эксплуатанттын милдеттери....................................................................106 § 2. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу........................................................................106 § 3. Техникалык тейлөө программасы........................................................................................................................................107 § 4. Учууга жарамдуулукту сактоо боюнча каттала турган маалыматтар...............................................................................107 § 5. Учууга жарамдуулукту сактоо боюнча маалымат...............................................................................................................108 § 6. Модификациялар жана оңдоо..............................................................................................................................................109 § 7. Бекитилген тейлөө уюму.......................................................................................................................................................109 § 8. Техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүк..................................................................................................................................109

Учактын учуу экипажы.................................................................................................................................................109

§1. Учуу экипажынын курамы......................................................................................................................................................109 § 2. Борттук радиобайланыш оператору....................................................................................................................................110 § 3. Бортинженер..........................................................................................................................................................................110 § 4. Штурман.................................................................................................................................................................................110 § 5. Авариялык кырдаалда учуу экипаж мүчөлөрүнүн милдеттери.........................................................................................111 § 6. Учуу экипаж мүчөлөрүн даярдоо программасы..................................................................................................................111 § 7. Квалификация........................................................................................................................................................................116 § 8. Аба кемесинин экипаж мүчөлөрүнүн мурдагы иш тажрыйбасы........................................................................................117 § 9. Крейсердик этапта алмаштыруучу учкучтун мурдагы иш тажрыйбасы............................................................................117 § 10. Командалык учкучтун белгилүү аймактарды, маршруттарды жана аэродромдорду колдонууга уруксат берүүсү................................................................................................................................................................................................118 § 11. Учкучтардын квалификациялык текшерүүлөрү................................................................................................................120 § 12. Приборлор боюнча уча турган эрежелерге (ППП) ылайык же түнкүсүн бир учкуч менен башкарылган учууларды аткаруу................................................................................................................................................................................................120 § 13. Учуу экипажынын жабдылышы..........................................................................................................................................121

§ 1. Учуу боюнча колдонмо..........................................................................................................................................................124 § 2. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу........................................................................124 § 3. Техникалык тейлөө программасы...........................................................................................................................………..125 § 4. Борттук журналы...................................................................................................................................................................125 § 5. Борттук авариялык-куткаруу жабдууларынын эсебин жүргүзүү........................................................................................126 § 6. Учуу жазгычтардагы жазуулар.............................................................................................................................................126

Кабиналык экипаж мүчөлөрү.....................................................................................................................................126

§ 1. Авариялык кырдаалдардагы милдеттерди бөлүштүрүү....................................................................................................126 § 2. Жүргүнчүлөрдү эвакуациялоо учурунда кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундуктары.................................................127 § 3. Кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн учуу маалындагы коопсуздугу.......................................................................................127 § 4. Даярдоо..................................................................................................................................................................................127

Коопсуздук..................................................................................................................................................................128

§1. Ички коммерциялык учуулар.................................................................................................................................................128 § 2. Учуу экипажынын кабинасынын коопсуздугу......................................................................................................................128 § 3. Учакты тинтүү боюнча эрежелердин көзөмөлдөөчү тизмеси............................................................................................129 § 4. Даярдоо программалары......................................................................................................................................................130 § 5. Мыйзамсыз кийлигишүү актылары жөнүндө отчет.............................................................................................................130 § 6. Башка жоболор......................................................................................................................................................................131

Кооптуу жүктөр...........................................................................................................................................................131

§1. Жоопкерчилик.........................................................................................................................................................................131 §2. Жүк катары кооптуу жүктөрдү ташууга атайын уруксаты жок эксплуатанттар………………………………………………131 § 3. Жүк катары кооптуу жүктөрдү ташууга атайын уруксаты бар эксплуатанттар……………………………………………...132 § 4. Маалымат берүү....................................................................................................................................................................133 §5. Ички коммерциялык аба ташуулары....................................................................................................................................133

Жүк бөлүгүнүн коопсуздугу........................................................................................................................................133

§1. Жүк бөлүгүндө буюмдарды ташуу........................................................................................................................................133 §2. Өрттөн коргоо.........................................................................................................................................................................134

Эксплуатанттын базалык аэродрому.......................................................................................................................134 Тиркеме 1.....................................................................................................................................................................................135 Учактардын борттук чырактары.................................................................................................................................................135 Тиркеме 2.....................................................................................................................................................................................140 Учуу операциялары боюнча колдонмонун түзүлүшү жана мазмуну.......................................................................................140 Тиркеме 3.....................................................................................................................................................................................146 RVSM аба мейкиндигинин бийиктигин өлчөө системасынын өндүрүмдүүлүгүнө талаптар..................................................146 Тиркеме 4.....................................................................................................................................................................................147 Эксплуатанттар тарабынан учуу коопсуздугунун камсыздалышын көзөмөлдөө...................................................................147 Тиркеме 5.....................................................................................................................................................................................150 Аба эксплуатанттын күбөлүгү (АОС)..........................................................................................................................................150 Тиркеме 6.....................................................................................................................................................................................157 Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасынын талаптары.....................................................................................................157 Тиркеме 7.....................................................................................................................................................................................162 Учуу жазгычтар............................................................................................................................................................................162 Тиркеме 8.....................................................................................................................................................................................192 Кырсыкка учураган учактын ордун аныктоо..............................................................................................................................192 Тиркеме 9.....................................................................................................................................................................................196 Медициналык каражаттардын запастары..................................................................................................................................196 Тиркеме 10...................................................................................................................................................................................200 83 bis-беренесине ылайык келишимдин кыскача сүрөттөлүшү...............................................................................................200 Тиркеме 11...................................................................................................................................................................................202 Эксплуатанттын ишмердүүлүгүн сертификаттоо жана текшерүү............................................................................................202 Тиркеме 12...................................................................................................................................................................................215 Минималдуу жабдуулардын тизмеси (MEL)..............................................................................................................................215 Тиркеме 13...................................................................................................................................................................................217 Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы.................................................................................................................217 Тиркеме 14...................................................................................................................................................................................221 Авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматынын деңгээлдери (RFFS)...............................................................................221 Тиркеме 15...................................................................................................................................................................................228 Кооптуу жүктөр.............................................................................................................................................................................228 Тиркеме 16...................................................................................................................................................................................237 Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясындагы аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн иш убактысынын жана эс алуу убактысынын нормалары тууралуу жобо………………………………………………………….....………………………..……..237 Тиркеме 17...................................................................................................................................................................................262 Учуу жазгычтарга тийиштүү колдонуудагы жоболор боюнча маалымдама...........................................................................262 Тиркеме 18...................................................................................................................................................................................268 Учууларды аткарууда берилүүчү тыныгуу мезгилдери............................................................................................................268

1. Кыскартуулар жана шарттуу белгилер

§ 1. Кыскартуулар

КРАЭ – Кыргыз Республикасынын авиациялык эрежелери АСУП – Автоматтык учууну башкаруу системасы БСПС – Борттогу кагылышууну алдын алуу системасы ВВП – Вертикалдык учуу жана конуу ВМУ – Визуалдык метеорологиялык шарттар ВСУ – Жардамчы энергия агрегаты гПа – гектопаскаль

д. рт. Ст. – Сымап мамычасынын дюйму

ИВС – Чыныгы аба ылдамдыгы ИЗС – Жердин ылдамдыгы индикатору ИНС – Инерциялык навигациялык система КАТ. I – I категория КАТ. II – II категория КАТ. III – III категория КВС – Аба кемесинин командири кг – килограмм кг/м2 – чарчы метрге килограмм км – километр км/ч – саатына километр м – метр mbar – миллибар м/с – секундасына метр м/с2 – секундасына метр2 МГц – мегагерц

М. Миля – Деңиз миле

Н – Ньютон ОВД – Аба кыймылын тейлөө ПВП – Визуалдык учуу эрежелери ПМУ – Прибордук метеорологиялык шарттар ППП – Прибордук учуу эрежелери РДПВ –Үзгүлтүккө учуратылган учууга жеткиликтүү аралык РПД – Конууга жеткиликтүү аралык см – сантиметр УВД – Аба кыймылын башкаруу уз – түйүн (деңиз миль/саат) уз/с – секунддагы түйүн фут/мин– мүнөттөгү фут ЧМ – жыштыктык модуляция ЭП – учуу эшелону AC – Альтернатордук ток ADRS – Борттук маалымат каттоо системасы ADS – Автоматтык көз каранды байкоо ADS-C – Келишимдик автоматтык көз каранды байкоо AEO – Бардык иштеп жаткан кыймылдаткычтар AGA – Аэродромдор, аба жолдору жана жердеги каражаттар AIG – Авиациялык кырсыктарды иликтөө жана алдын алуу AIR – Борттук визуалдык байкоо каттагыч AIRS – Борттук визуалдык маалымат каттоо системасы AOC – Аба эксплуатанттын күбөлүгү APCH – Конууга ыкма АР – санкцияланган ARINC – "Aeronotic Radio Incorporated" – Авиациялык байланыш компаниясы ASE – Бийиктик өлчөө системасынын катачылыгы ASIA/PAC – Азия-Тынч океан аймагы ATN – Авиациялык телекоммуникация тармагы CARS – Кабинадагы үн кырдаалын каттоо системасы CDL – Конфигурациялык четтөөлөрдүн тизмеси CFIT – Жарактуу аба кемесинин жер менен кагылышуусу COMAT - Аба операторлорунун материалдары CPDLC – Маалымат берүү линиясы боюнча диспетчер-учкуч байланыш CRM – Экипаж ресурстарын башкаруу CVR – Борттук үн жазгыч CVS – Айкалыштырылган сүрөттөө системасы DA – Абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктиги DA/H – Абсолюттук/салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги DC – Түз ток D-FIS – Маалымат шилтемеси аркылуу учуу маалымат кызматы DH - Салыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги DLR – Маалымат берүү линиясын каттагыч DLRS – Маалымат берүү линиясын каттоо системасы DME – Дальномердик жабдуулар DSTRK – Багыт сызыгы EDTO – Камдык аэродромго чейин учуунун узартылган мөөнөтү менен каттамдарды аткаруу EFB – Электрондук учуу планшети EFIS – Учуу приборлорунун электрондук индикациялоо системасы EGT - Чыгаруучу газдардын температурасы ELT – Өзгөчө кырдаал берүүчү радиомаяк ELT(AD) – автоматтык түрдө жайгаштырыла турган ELT ELT(AF) – Автоматтык стационардык ELT ELT(AP) – Автоматтык көчмө ELT ELT(S) – Өзгөчө кырдаал куткаруу ELT EPR - Кыймылдаткычтагы басымдын жогорулоо даражасы EUROCAE – Европалык жарандык авиациялык жабдуулар уюму EVS – Өнүктүрүлгөн визуализация менен көрүү системасы FANS – Келечектеги аэронавигациялык системалар FDAP – Учуу маалыматтарын талдоо программасы FDR – Учуу маалыматтарын каттагыч FFS – Толук кыймылдуу учуу симулятору FSTD – Учуу шарттарын моделдеген түзмөк g – нормалдуу ылдамдануу GCAS – Жерге кагылышуудан алдын алуу системасы GNSS – Глобалдык навигациялык спутник системасы GPWS – Жерге жакындап калуу тууралуу эскертүү системасы HUD – Коллиматор индикатору ILS – Приборлор конуу системасы ISA – Эл аралык стандарттык атмосфера lb – фунт lbf – Фунт-күч LED – Жарык чыгуучу диод LPC – Учуу линиясы боюнча кесипкөйлүк деңгээлин текшерүү MDA – Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги MDA/H - Минималдуу абсолюттук/салыштырмалуу түшүү бийиктиги МDH – Минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги MEL – Минималдуу жабдуулар тизмеси MLS – Микротолкундуу конуу системасы MMEL – Типтүү минималдуу жабдуулар тизмеси MNPS – Минималдуу навигациялык өндүрүмдүүлүктүн талаптары MOPS – Минималдуу өндүрүштүк стандарттар N1 – Төмөнкү басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны *(эки баскычтуу компрессор); вентилятордун айлануу саны (үч баскычтуу компрессор) N2 – Жогорку басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны *(эки баскычтуу компрессор); орто басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны (үч баскычтуу компрессор) N3 – Жогорку басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны (үч баскычтуу компрессор) NAV – Навигация NVIS – Түнкү көрүү системасы ОСА – Тоскоолдуктардан өтүүчү абсолюттук бийиктик ОСА/Н – Тоскоолдуктардан өтүүчү абсолюттук /салыштырмалуу бийиктиги OCH – Минималдуу көрүнүш бийиктиги OEI – Бир иштебеген кыймылдаткыч OPC – Оператор тарабынан жүргүзүлгөн квалификациялык текшерүү PANS – Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүлөрдүн эрежелери PBC – Өндүрүмдүүлүккө негизделген коммуникация PBN – Өндүрүмдүүлүккө негизделген навигация PBS – Өндүрүмдүүлүккө негизделген байкоо RCP - Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы RNAV – Аянттык навигация RNP – Талап кылынган навигациялык өндүрүмдүүлүгү RSP – Байкоонун талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы RTCA – Авиациялык радиотехникалык комиссия RVR – Учуу-конуу тилкесинин көрүнүш аралыгы RVSM – Азайтылган вертикалдык эшелондоштуруу минимуму SOP – Стандарттык эксплуатациялык эрежелер SST – Үндөн тез аба транспорту STOL – Кыска тилкеден учуу жана конуу SVS – Синтезделген көрүү системасы ТАS – Чыныгы аба ылдамдыгы TAWS - Жер менен кагылышуудан сактоочу эскертүү системасы TCAS – Аба кыймылы жөнүндө маалымат жана кагылышууларды алдын алуу системасы TLA – Кыймылдаткычты башкаруу рычагынын бурчу TLS – Учуу коопсуздугунун максаттуу деңгээли TVE – Жалпы ылдамдыктын катасы UTC – Координацияланган бүткүл дүйнөлүк убакыт VD - Долбоорлонгон максималдуу уруксат берилген ылдамдык VMC – Минималдуу башкарылуучу ылдамдык (бир кыймылдаткыч иштебей калган учурда) VOR – Уруксатталган багыт берүүчү радио станциясы VS0 - Учууга даяр абалдагы минималдуу турукташкан ылдамдык VS1 – Туруктуу ылдамдык (жүктөлгөн канат конфигурациясында) VTOL – Вертикалдык учуу жана конуу WXR – Аба ырайы радары

§ 2. Шарттуу белгилер

°C – градус Цельсий % – пайыз

1. Төмөнкү терминдер колдонулган учурда, алар төмөнкүдөй мааниге ээ:

Абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктиги (DA) же cалыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги (DH) – бул үч өлчөмдүү (3D) конуу ыкмасында белгиленген абсолюттук же салыштырма бийиктик болуп саналат. Эгерде конууну улантуу үчүн талап кылынган визуалдык байланыш багыттоочу белгилер менен камсыздалбаса, ушул бийиктикте учак экинчи айлампага кетүүгө тийиш. Абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктиги (DA) – деңиз деңгээлинен эсептелет, ал эми салыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги (DH) учуу-конуу тилкесинин (ВПП) чегинин бийиктигинен эсептелет. "Талап кылынган визуалдык байланыш багыттоочу белгилер менен" бул учкуч тарабынан аба кемесинин абалын жана анын учуу траекториясына карата өзгөрүү ылдамдыгын баалоого жетиштүү болгон убакыт аралыгында визуалдык каражаттардын бөлүгүн же конуу тилкесинин зонасын көрүү мүмкүнчүлүгү. Категория III (КАТ III) боюнча учууларда жана чечим кабыл алуу бийиктиги катары салыштырма бийиктик колдонулганда, визуалдык байланыш тиешелүү эрежелерде жана учуу шарттарында көрсөтүлгөн тартиптерге ылайык жүзөгө ашырылат. Айланма конуу учурунда визуалдык байланыш конуу тилкесинин району менен камсыз болушу керек. Эгерде бул эки түшүнүк бир учурда колдонулса, ыңгайлуулук үчүн "абсолюттук/салыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги" түрүндөгү форманы жана "DA/H" кыскартуусун колдонсо болот. Тоскоолдуктардан өтүүчү абсолюттук бийиктик (ОСА) же тоскоолдуктар өтүүчү салыштырмалуу бийиктиги (ОСН). Тиешелүү учуу-учуу тилкесинин чегинен же мүмкүн болгон учурларда, аэродромдун ашыкча чегинен жогору минималдуу абсолюттук бийиктик же минималдуу салыштырмалуу бийиктик. Тоскоолдуктардын өтүүчү абсолюттук бийиктиги деңиз деңгээлинен эсептелет, ал эми тоскоолдуктардын өтүүчү салыштырмалуу бийиктиги учуу-конуу тилкесинин чегинин бийиктигинен же так эмес конуу схемаларында аэродромдун бийиктигинен эсептелет. Эгерде учуу-конуу тилкесинин чегинин бийиктиги аэродромдун бийиктигинен 2 метрден (7 фут) ашык эмес айырмаланса, анда аэродромдун бийиктиги колдонулат. Айланма конуу схемасы үчүн кедергини өтүүчү салыштырма бийиктик аэродромдун бийиктигинен эсептелет. Эгерде бул эки түшүнүк бир учурда колдонулса, ыңгайлуулугу үчүн "абсолюттук/салыштырмалуу тоскоолдук бийиктиги" формасы жана "ОСА/Н" кыскартылышы колдонулушу мүмкүн. Өзгөчө кырдаал берүүчү радиомаяк (ELT) – белгиленген жыштыктарда өзгөчө сигналдарды берүүчү жана колдонууга жараша, кагылышуу менен автоматтык түрдө иштетилиши же кол менен иштетилиши мүмкүн болгон жабдууларга карата колдонулган жалпы термин. ELT төмөнкү түрлөрдүн бири болушу мүмкүн: Автоматтык стационардык ELT (ELT(AF)) – аба кемесинин бортуна стационардык орнотулган жана автоматтык түрдө иштей баштаган ELT. Автоматтык көчмө ELT (ELT (AP)) – автоматтык түрдө иштей баштаган ELT, аба кемесине бекем орнотулат, бирок оңой эле алынат. Автоматтык түрдө жайгаштырылган ELT (ELT(AD)) – аба кемесине орнотулган, автоматтык түрдө жайгашып, соккудан кийин иштей турган ELT. Кээ бир учурларда гидростатикалык сенсорлордун таасири менен да иштетилиши мүмкүн. Кол менен да иштетүү мүмкүнчүлүгү каралган. Авариялык-куткаруучу ELT (ELT(S)) – ELT, ал аба кемесинен алынат, авариялык кырдаалда колдонууга ыңгайлуу түрдө жайгаштырылат жана аман калгандар тарабынан кол менен иштетилет. Авиациянын атайын иштери – айыл чарба, курулуш, фотография, топографиялык съемка, абадан жарнама берүү, байкоо жүргүзүү жана патрулдоо, издөө жана куткаруу, аба репортажы, парашюттан секирүү, сырткы салмоор менен жүк ташуу сыяктуу тармактарда адистештирилген тейлөөлөрдү көрсөтүү үчүн колдонулуучу учактардын, планерлердин, дельтапландардын, аэростаттардын жана башка аба кемесинин учуулары болуп саналат. Автоматтык түрдө ажыроочу учуу жазгыч (ADFR) – аба кемесине орнотулган жана өз алдынча автоматтык түрдө бөлүнүп чыга турган учуу жазгыч. Учуунун маалыматтарын талдоо - катталган учуу маалыматтарын анализдөө процесси, учуулардын коопсуздугун жогорулатуу максатында жүргүзүлөт. Адам факторунун аспектилери – авиацияда долбоорлоо, сертификациялоо, кадрларды даярдоо, эксплуатациялык ишмердүүлүк жана техникалык тейлөө процесстерине колдонулуучу принциптер болуп саналат. Алар системанын башка компоненттери менен адамдын коопсуз өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылуу үчүн адам мүмкүнчүлүктөрүн тийиштүү эске алууга багытталган. Аэродром – бул аба кемелеринин келишине, жөнөшүнө жана кыймылына толук же жарым-жартылай арналган жер үстүндөгү же суу үстүндөгү аянт (анын ичинде бардык имараттар, курулмалар жана жабдуулар). Базалык аэродром (базалоочу аэродром) — эксплуатант тарабынан аныкталган жана Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аба кемелерин, учуу экипаждарын жана учууларды уюштуруу менен техникалык тейлөө үчүн зарыл болгон инфраструктураны жайгаштыруу боюнча негизги жай катары бекитилген аэродром. Негизги аба кемеси – бул пландалган шарттарда учуп чыгууга, конууга жана конууга жетиштүү жабдуулардын минималдуу курамына ээ болгон аба кемеси. Барометриялык бийиктик – бул стандарттык атмосферадагы бул басымга туура келген абсолюттук бийиктик маанилери менен туюнтулган атмосфералык басым. Коопсуз авариялык конуу – бул сөзсүз конуу же авариялык конуу, анын жүрүшүндө же жер үстүндөгү адамдарга эч кандай денелик жаракат келтирилбейт деп божомолдоого болот. бул сөзсүз түрдө аткарыла турган конуу же авариялык конуу, анын жүрүшүндө аба кемесинде же жерде жайгашкан адамдар жаракат алат деген негиздүү божомол болбогон жагдайда жүргүзүлөт. Учуу жазгыч - авиациялык кырсыкты/инцидентти иликтөө үчүн кошумча маалымат булагы катары аба кемесинин бортунда орнотулган ар кандай жаздыруучу түзүлүш. Визуалдык метеорологиялык шарттар (ВМУ) - бул көрүнүү аралыгынын, булуттарга чейинки аралыктын жана булуттардын төмөнкү чегинин бийиктигинин белгиленген минимумга туура келген же андан ашык маанилери менен көрсөтүлгөн метеорологиялык шарттар. Белгиленген минимумдар КРАЭ-2 3-бөлүмүндө камтылган. Аба учагы - атмосферадагы аба менен өз ара аракеттешүү аркылуу асманда сакталып турган учуучу аппарат (жер же суу бетинен чагылдырылган аба менен аракеттенүүнү эске албаганда). Кеңейтилген мүмкүнчүлүктөрү бар аба кемеси – белгилүү бир учуп чыгуу, конууга жакындоо же конууну аткаруу үчүн негизги аба кемесине талап кылынган жабдууларды толуктаган жабдуулар менен жабдылган аба кемеси. Адамдын мүмкүнчүлүктөрү – авиациялык ишмердүүлүктүн коопсуздугуна жана натыйжалуулугуна таасир этүүчү адамдын жөндөмдүүлүктөрү жана анын мүмкүнчүлүктөрүнүн чектери. Эс алуу убактысы - кызматтык милдеттерди аткаруу мезгилинен жана/же ага чейинки үзгүлтүксүз жана аныкталган убакыт аралыгы, анын ичинде учкучтардын же кабинанын экипажынын мүчөлөрү бардык кызматтык милдеттерден бошотулат. Аэродром мамлекети - аэродром жайгашкан мамлекет. Каттоо мамлекети – аба кемеси катталган жана реестрге киргизилген мамлекет. Эксплуатанттын мамлекети - эксплуатанттын негизги иш жүргүзүү жери жайгашкан мамлекет же, эгер эксплуатанттын мындай иш жүргүзүү жери жок болсо, эксплуатанттын туруктуу жашаган жери. Учуу-конуу тилкесинин көрүнүш аралыгы (RVR) - учуу-конуу тилкесинин борбордук сызыгында турган аба кемесинин учкучу тилкенин үстүндөгү белгилөө белгилерин же учуу-конуу тилкесинин четтерин жана борбордук сызыгын белгилеген жарыктарды көрө алат. Кыймылдаткыч – аба кемесин кыймылга келтирүү үчүн колдонулган же колдонулууга арналган түзүлүш. Ал, жок эле дегенде, иштөөсүнө жана башкарылышына зарыл болгон компоненттерди жана жабдууларды камтыйт, бирок аба винттерин/канат винттерин (эгер колдонулса) камтыбайт. Булганган учуу-конуу тилкеси – учуу-конуу тилкеси булганган деп эсептелет, эгерде колдонулуучу узундук жана туурасы боюнча тилкенин аянтынын кыйла бөлүгү бир же бир нече материалдар менен жабылган болсо. Бул материалдар учуу-конуу тилкесинин абалын сүрөттөгөн дескрипторлор тизмесинде көрсөтүлгөн. Эскертүү. Учуу-конуу тилкесинин абалынын дескрипторлери жөнүндө кошумча маалымат алуу үчүн, КРАЭ-14 1-бөлүмдү караңыз. Аэродромдор үчүн жалпы талаптар §1. Терминдер жана аныктамалар. Альтернативдик аэродром - бул аба кемелеринин техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык керектүү типтери жана тейлөө каражаттары менен камсыз болгон, жана күтүлгөн учурда иштеп жаткан аэродром. Альтернативдик аэродромго төмөнкү аэродромдор кирет: Учуу учурундагы кезектеги аэродром - бул учуп кеткенден кийин көп өтпөй зарыл болсо, жана учуп кеткен аэродромду колдонууга мүмкүн болбосо, учак конушу мүмкүн болгон альтернативдик аэродром. Маршрут боюнча альтернативдик аэродром - бул маршрут боюнча учуу учурунда альтернативдик аэродромго баруу зарылдыгы аныкталган учурда, учак конушу мүмкүн болгон альтернативдик аэродром. Көздөгөн жердин альтернативдик аэродромы - бул пландаштырылган конуу аэродромуна конуу мүмкүн эмес же максатсыз болсо, учак конушу мүмкүн болгон альтернативдик аэродром. Эскертүү. Учак учуп кеткен аэродром, ошондой эле, маршрут боюнча альтернативдик аэродром же бул учак үчүн көздөгөн жердин альтернативдик аэродромы болушу мүмкүн. Прибордук конууга түшүү ыкмалары – Навигациялык жабдууларды колдонуу менен прибордук конууга арналган схеманын негизинде конуу же конуу үчүн жакындашуу. Прибордук конууга эки ыкма бар:

а) эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу: болгону каптал багыт боюнча навигациялык багыт көрсөтүү колдонулат;

б) үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу: каптал жана тик багыт боюнча навигациялык багыт көрсөтүү колдонулат..

Каптал жана тик багыт боюнча навигациялык багыт көрсөтүү төмөнкүдөй ыкмалар менен камсыз кылынат:

а) жер үстүндөгү радионавигациялык жабдуулар аркылуу, же

б) жердеги, спутниктик, автономдук навигациялык каражаттардын же алардын айкалышынын негизинде компьютер аркылуу берилген навигациялык маалыматтар аркылуу.

Конууга акыркы бөлүктөгү үзгүлтүксүз төмөндөө менен жакындашуу (CDFA) – прибордук конуунун так эмес схемасы (NPA) боюнча конууга акыркы участокто (FAS) турукташкан режимде аткарылуучу пилоттук техника, анда үзгүлтүксүз төмөндөө жүргүзүлөт, учуу учурунда горизонтальдуу түздөлүүсүз, акыркы башкаруу чекитиндеги абсолюттук/салыштырмалуу бийиктикке барабар же андан жогору абсолюттук/салыштырмалуу бийиктиктен баштап, учуу-конуу тилкесинин (ВПП) конуу босогосунун үстүнөн болжол менен 15 метр (50 фут) бийиктиктеги чекитке чейин же ушул типтеги аба кемеси үчүн конууга чейинки түздөлүү маневри башталган чекитке чейин жүргүзүлөт. FAS боюнча NPA схемасы менен жана андан кийин айланып учуу менен конууга жакындашууда, CDFA техникасы колдонулат, бул учурда ал конууга айланып учуу минимуму (OCA/H) же визуалдык маневрдын абсолюттук/салыштырмалуу бийиктигине жеткенге чейин жүргүзүлөт. Зоналык навигация (RNAV) навигация ыкмасы, ал аба кемелерине каалаган траектория боюнча учууга мүмкүндүк берет, бул траектория жер үстүндөгү же спутниктик навигациялык каражаттардын аракет аймагында, же автономдук каражаттардын мүмкүнчүлүктөрү менен камсыздалган зонада же булардын айкалышы аркылуу аныкталат. Зоналык навигация өзүнө өндүрүмдүүлүккө негизделген навигацияны (PBN) камтыйт, ошондой эле өндүрүмдүүлүккө негизделген навигациянын аныктамасына кирбеген башка операциялар түрлөрүн да камтыйт. Изоляцияланган аэродром – белгиленген конуу аэродрому, анын үчүнчү жактан тастыкталган кошумча конуу аэродрому жок болгон шартта, тагыраак айтканда, ошол типтеги учак үчүн ылайыктуу болгон кошумча аэродром каралган эмес. Коллиматордук индикатор (HUD) - учкучтун учуу багыты боюнча көрүү талаасында кабинадан тышкаркы мейкиндиктин фонунда учуу маалыматтарын көрсөтүү системасы. Аба кемесинин командири - эксплуатант тарабынан дайындалган же жалпы авиация үчүн аба кемесинин ээси тарабынан дайындалган учкуч, ал командирдин милдеттерин аткарат жана учуунун коопсуз аткарылышы үчүн жооп берет. Айкалыштырылган визуализация системасы (CVS) – кеңейтилген визуализация мүмкүнчүлүктөрүнө ээ болгон техникалык көрүү системасынан (EVS) жана синтезделген визуализация системасынан (SVS) алынган сүрөттөрдү көрсөтүүчү индикация системасы. Коммерциялык аба ташуусу – жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү же почтаны акы төлөп же ижарага алып ташуу үчүн аткарылган аба каттамы. Конууга акыркы участок (FAS) – прибордук конуу схемасында учуу-конуу тилкесинин борбордук сызыгына чыгууну жана конууга төмөндөөнү жүзөгө ашыруучу участок. Макулдашуунун кыскача жыйынтыгы – ИКАО Кеңешинде катталган, Конвенциянын 83-bis-беренесине ылайык түзүлгөн макулдашууга тиркелген документ, анда каттоо мамлекети тарабынан башка мамлекетке өткөрүлүп берилген функциялар жана милдеттер кыскача жана так сүрөттөлөт. Эскертүү: Бул жерде "башка мамлекет" деп коммерциялык аба ташууларды аткаруучу эксплуатанттын мамлекети түшүндүрүлөт. Крейсердик деңгээл эшелон – учуунун бир кыйла узак бөлүгүндө кармалып турган эшелон. EDTO үчүн критикалык мааниге ээ система – бул аба кемесинин системасы, анын иштебей калышы же иштөөсүнүн начарлашы EDTO учууларынын коопсуздугуна олуттуу таасир этүү мүмкүнчүлүгүнө ээ же анын үзгүлтүксүз иштеши EDTO учуу учурунда учуунун жана конуунун коопсуздугун камсыз кылуу үчүн өзгөчө критикалык мааниге ээ болгон система. Эскертүү. "ETOPS" термини ИКАО тарабынан "EDTO" термини кабыл алынганга чейин колдонулган. Ошондуктан, "ETOPS" жана "EDTO" терминдери "ETOPS" термини жокко чыгарылганга чейин бирдей мааниде колдонулат. EDTO учуулары үчүн критикалык күйүүчү май запасы – маршруттагы эң критикалык чекитте убакыт боюнча иштөө чектелген системанын иштебей калышын эске алуу менен, аба кемесин маршруттагы запас аэродромго чейин жеткирүүгө жетиштүү болгон күйүүчү майдын көлөмү. Чоң өлчөмдөгү учак - максималдуу күбөлөндүрүлгөн учуу салмагы 5700 кгдан ашык болгон учак. Учуу боюнча колдонмо – учууга жарамдуулугун тастыктаган сертификатына байланышкан жана аба кемеси учууга жарактуу деп эсептелген чектөөлөрдү, ошондой эле учкучтар менен учуу экипажынын мүчөлөрүнө аба кемесинин коопсуз эксплуатациясын камсыз кылуу үчүн талап кылынган көрсөтмөлөрдү жана маалыматтарды камтыган колдонмо. Альтернативдик аэродромго багыт алуу үчүн максималдуу убакыт – маршруттагы каалаган чекиттен маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин учуу убактысы менен көрсөтүлгөн эң чоң жол берилген аралык. Максималдуу салмагы – максималдуу сертификацияланган учуу үчүн уруксат берилген салмагы. Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги (MDA) же минималдуу салыштырмалуу түшүү бийиктиги (MDH) – эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу схемасында же айланып конуу схемасында көрсөтүлгөн абсолюттук же салыштырма түшүү бийиктиги, анын төмөнүнө түшүү учкуч талап кылынган визуалдык ориентирлер менен байланышсыз жүргүзүлбөйт. Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги (MDA) деңиз деңгээлинин орточо бийиктигинен эсептелет, ал эми минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги (MDH) аэродромдун деңгээлинен же учуу-конуу тилкесинин (ВПП) босогосунун деңгээлинен эсептелет, эгерде бул босого деңгээли аэродромдун деңгээлинен 2 метрге (7 футка) же андан көп айырмаланбаса. Айланып конуу схемасы үчүн минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги аэродромдун деңгээлинен эсептелет. Эскертүү. "Талап кылынган визуалдык ориентирлер менен байланыш" деген түшүнүк — учкуч учуу-конуу тилкесине жакындашуу учурунда аба кемесинин абалын жана анын номиналдуу траекториясы боюнча өзгөрүү ылдамдыгын баалоого жетиштүү убакыт ичинде көрө турган визуалдык белгилердин бөлүгүн же жакындашуу зонасын көрүү мүмкүнчүлүгүн билдирет. Айланып конуу учурда учуу-конуу тилкесинин (ВПП) райондорунда талап кылынган визуалдык ориентирлер менен байланыш болушу керек. Эгерде эки түшүнүк бир убакта колдонулса, ыңгайлуулук үчүн "Минималдуу абсолюттук/салыштырмалуу түшүү бийиктиги" деген түрдө көрсөтсө болот жана MDA/H кыскартуусу колдонулат. Минималдуу жабдуулар тизмеси (MEL) – белгилүү бир шарттарда аба кемесинин эксплуатациясын камсыз кылуу үчүн түзүлгөн жабдуулардын тизмеси, анда белгилүү бир жабдуулардын компоненти иштебей калганда да учууга уруксат берилет. Бул тизмени эксплуатант тиешелүү типтеги аба кемелери үчүн Типтүү минималдуу жабдуулар тизмесине (MMEL) ылайык же андан катуу талаптардын негизинде түзөт. Модификация - аба кемесинин, кыймылдаткычтын же аба винтинин типтик конструкциясына өзгөртүү киргизүү. Модификация ошондой эле техникалык тейлөө күбөлүгүндө көрсөтүлгөн техникалык тейлөө тапшырмасына байланыштуу модификацияны аткарууну камтышы мүмкүн. Нымдуу учуу-конуу тилкеси (ВПП) – пайдаланууга арналган зонада учуу-конуу тилкесинин (ВПП) бети 3 ммге чейинки (кошо эсептелет) көрүнүп турган ным же суу катмары менен капталган абал. Өндүрүмдүүлүккө негизделген байкоо (PBS) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүүдө колдонулган талаптарга жана мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо. Байкоого коюлган талап кылынган мүнөздөмөлөр (RSP) байкоо системасынын компоненттерине тиешелүү жана алар байкоону камсыз кылуу, маалыматтарды берүүнүн тиешелүү убактысы, үзгүлтүксүздүк, даярдык, бүтүндүк, байкоо маалыматтарынын тактыгы, коопсуздук жана функционалдык мүмкүнчүлүктөр сыяктуу талаптарды камтыйт. Бул талаптар белгилүү бир аба мейкиндигинин концепциясынын алкагында сунушталган операцияларды аткаруу үчүн зарыл. Өндүрүмдүүлүккө негизделген навигация (PBN) – аба кыймылын тейлөө (АКТ) маршруттары боюнча, прибордук конуу схемалары боюнча же белгиленген аба мейкиндигинде учууларды аткарган аба кемелеринин мүнөздөмөлөрүнө коюлган талаптарга негизделген зоналык навигация. Навигациялык мүнөздөмөлөргө коюлган талаптар навигациялык спецификацияларда (RNAV спецификациясы, RNP спецификациясы) көрсөтүлөт жана алар тактык, бүтүндүк, үзгүлтүксүздүк, даярдык жана функционалдык мүмкүнчүлүктөр түрүндө белгиленет. Бул талаптар белгилүү бир аба мейкиндигинин концепциясынын контекстинде пландалган учууну аткаруу үчүн зарыл. Навигациялык спецификациясы – белгиленген аба мейкиндигинин чегинде өндүрүмдүүлүккө негизделген навигациялык шарттарда учууларды камсыз кылуу үчүн зарыл болгон аба кемеси жана учуучу экипаж үчүн талаптардын жыйындысы. Навигациялык мүнөздөмөлөрдүн эки түрү бар: Талап кылынган аэронавигациялык мүнөздөмөлөрдүн спецификациясы (RNP) - зоналык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп саналат жана ал RNP префикси менен белгиленген мүнөздөмөлөрдү сактоону көзөмөлдөө жана аларды сактабаган учурда эскертүү берүү талаптарын камтыйт (мисалы, RNP 4, RNP ARСН); Зоналык навигациянын спецификациясы (RNAV) зоналык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп саналат, бирок ал префикси RNAV менен белгиленген мүнөздөмөлөрдү сактоону көзөмөлдөө жана эскертүү берүү талаптарын камтыбайт (мисалы, RNAV 5, RNAV 1); Эскертүү. Мурда "белгиленген аба мейкиндигинде учууну камсыз кылуу үчүн талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөрдүн тизмеси" катары аныкталган RNP термини Эл аралык жарандык авиация конвенциясынын 6-кошумчасынан алынган, анткени RNP концепциясынын ордуна азыр PBN концепциясы негизги болуп калды. Учурда RNP термини навигациялык спецификациялардын контекстинде гана колдонулат, анда мүнөздөмөлөрдү сактоону көзөмөлдөө жана сактабаган учурда эскертүү берүү талаптары камтылат. Мисалы, RNP 4 – бул аба кемеси жана анын эксплуатациялык талаптары үчүн колдонулган спецификация, анда аба кемесинде багытты сактоо жана мүнөздөмөлөрдү сактабаганда эскертүү берүү мүмкүнчүлүгү болушу керек, жана каптал траектория боюнча тактык 4 деңиз миля деңгээлинде камсыз кылынат. Жер үстүндөгү тейлөө – аба кемесинин аэропортко келүүсүн жана андан учуп чыгышын камсыз кылуу үчүн талап кылынган тейлөө, аба кыймылын тейлөөгө байланышпаган кызмат көрсөтүүлөрдү камтыйт. Чакан учак – максималдуу сертификатталган учуп чыгуу салмагы 5700 килограмм же андан аз болгон аба кемеси. Түн – кечки жарандык караңгы киргенден кийин жана эртең мененки жарандык караңгы бүтөөр алдында болгон убакыт аралыгы же тийиштүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген башка ушундай убакыт аралыгы, күндүн батышы менен чыгышынын ортосундагы мезгил. Жарандык күүгүм кечинде күндүн дискинин борбору горизонттон 6° төмөн түшкөндө аяктайт жана эртең менен күндүн дискинин борбору горизонттон 6° көтөрүлгөндө башталат. Аба кыймылын тейлөө (ОВД) – иешелүү учурларда төмөнкүлөрдү камтыган жалпы термин: учуу жөнүндө маалыматтык тейлөө, авариялык билдирүү берүү, аба кыймылын консультациялык тейлөө жана аба кыймылын диспетчердик тейлөө (райондук диспетчердик тейлөө, жакындашуу диспетчердик тейлөө же аэродромдук диспетчердик тейлөө). Жарандык авиация башкармалыгы – Кыргыз Республикасынын жарандык тармагында мамлекеттик жөнгө салууну жана көзөмөл жүргүзүүнү ишке ашырган ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган. Кооптуу жүктөр – адамдардын ден соолугуна, коопсуздугуна, мүлккө же айлана-чөйрөгө коркунуч жаратуучу буюмдар же заттар болуп саналат жана алар Техникалык көрсөтмөлөрдө берилген Кооптуу жүктөр тизмесинде көрсөтүлгөн же ушул Көрсөтмөлөргө ылайык классификацияланган. Кооптуу жүктөрдүн классификациясы КРАЭ-18 3-бөлүмүндө берилген. Конфигурациялык четтөөлөрдүн тизмеси (CDL) – аба кемесинин типтик конструкциясы үчүн жооптуу уюм тарабынан түзүлүп, долбоорчу мамлекет тарабынан бекитилген тизме, ал типтүү аба кемесинин учуу башталганда жок болушу мүмкүн болгон бардык сырткы бөлүктөрүн жана зарыл болсо, тиешелүү эксплуатациялык чектөөлөрдү жана учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн өзгөрүүлөрүн камтыйт. Өтүүчү даярдоо (Conversion Course) – учкучтарды, борт коштоочуларды жана техникалык кызматкерлерди жаңы типтеги аба кемесин эксплуатациялоого, жаңы авиакомпанияга өтүүгө же жаңы эксплуатациялык талаптарга ыңгайлашууга даярдоо үчүн арналган окуу программасы. Учуу планы – аба кемеси тарабынан аткарыла турган учуунун же анын бөлүгүнүн белгилүү маалыматтары. Эскертүү. "Учуу планы" термининин алдында "алдын ала", "берилген", "азыркы", же "иштик" деген сөздөр колдонулушу мүмкүн, бул учуунун шарттарына жана ар кандай этаптарына жараша колдонулат. Бул терминдин алдында "билдирүү" деген сөз колдонулганда, ал учуу планынын берилген маалыматтарынын мазмунун жана форматын билдирет. Алдын ала учуу планы (PFP) – учуу планы расмий түрдө берилгенге чейин, эксплуатант же анын дайындалган өкүлү тарабынан биргелешкен учуу пландоону жүргүзүү үчүн берилген учууга байланыштуу маалымат. Берилген учуу планы (FPL же eFPL) – учкуч, эксплуатант же анын ыйгарым укуктуу өкүлү тарабынан ОВД башкармалыгы колдонушу үчүн берилген акыркы учуу планы. Эскертүү. FPL – авиациялык туруктуу байланыш кызматын колдонуу менен алмашылган берилген учуу планын билдирет, ал эми eFPL – учуулардын жана кыймыл агымдарынын тейлөөсүн колдонуп алмашылган берилген учуу планын билдирет: бул биргелешип аба мейкиндигин пайдалануу боюнча маалымат (FF-ICE). eFPL аркылуу FPL планына киргизилбеген кошумча маалыматтарды алмашууга мүмкүндүк берилет. Бийиктикти өлчөө системасы катасы (ASE) – бийиктикти өлчөөчү аспаптагы (высотомердеги) абсолюттук бийиктиктин жана туура орнотулган барометрдик басым шартында өлчөнгөн, өзгөрүүгө дуушар болбогон айлана-чөйрөнүн басымына ылайык келген барометрдик бийиктиктин ортосундагы айырма. Учууга жарамдуулугун камсыз кылуу – аба кемесинин, кыймылдаткычтын, аба винтинин же алардын бөлүктөрүнүн колдонулуп жаткан учууга жарактуулук талаптарына шайкештигин жана алардын эксплуатациялык мөөнөтү ичинде коопсуз эксплуатацияны камсыз кылуучу абалда болуусун камсыз кылуучу чаралардын комплекси. Жалпы колдонуудагы авиациянын аба кемесинин учуу операциясы – коммерциялык аба ташууларды же авиациялык атайын иштерди аткарууга байланышпаган аба кемесинин учуу операциясы. Учуу убактысы, учкан убакыт: учактар – учак кыймылын учууга багыттап баштаган учурдан тартып, учуунун соңунда толук токтогонго чейинки жалпы убакыт. Эскертүү. Жогоруда көрсөтүлгөн "учуу убактысы; учкан убакыт" термини жалпы кабыл алынган "толук учуу убактысы" же "тормоздордон бошотулган учурдан тормоздор орнотулган учурга чейинки убакыт" деген түшүнүктөргө барабар. Бул убакыт учак учууга багытталган кыймылды баштаган учурдан тартып, учуунун соңунда толук токтогон учурга чейин өлчөнөт. Төмөн көрүнүш шарттарындагы учуулар (LVO) – конуу учурунда учуу-конуу тилкесинин көрүнүш аралыгы (RVR) 550 метрден аз жана/же чечим кабыл алуу салыштырма бийиктиги (DH) 60 метрден (200 футтан) аз болгон учурларда же учуп чыгуу учурунда RVR 400 метрден аз болгон шарттардагы учуулар. Босого убакыт – Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген аралык, ал учуу убактысы менен өлчөнүп, маршруттагы камдык аэродромго чейин жетет жана анын ашып кетиши учурда EDTO учуусу үчүн Жарандык авиация башкармалыгынын атайын уруксат талап кылынышын шарттайт. Прибордук метеорологиялык шарттар (ПМУ) - көрүү аралыгынын, булуттарга чейинки аралык жана булуттун ылдыйкы чекитинин бийиктиги боюнча көрсөтүлгөн метеорологиялык шарттар. Бул көрсөткүчтөр визуалдык метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минимумдардан төмөн болот. Визуалдык метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минималдуу көрсөткүчтөр КРАЭ-2нин 3.9.1-пунктунда көрсөтүлгөн. Учууга жарактуу абал – аба кемеси, кыймылдаткычы, аба винти же алардын бөлүктөрү бекитилген конструкциясына шайкеш келген жана коопсуз эксплуатацияны камсыз кыла алган абал. Техникалык тейлөө программасы – тиешелүү аба кемелеринин коопсуз эксплуатациясын камсыз кылуу үчүн талап кылынган техникалык тейлөөнүн так пландалган иштерин, алардын аткаруу мөөнөттөрүн жана байланыштуу процедураларды (мисалы, ишенимдүүлүк программасын) камтыган документ. Альтернативдик аэродромго жетүү убактысы узартылган учууларды аткаруу (EDTO) – эки же андан көп газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактардын маршруттагы камдык аэродромго чейин учуу убактысы Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген босого убакыттан ашкан учурларда аткарылган бардык учуулар.. Психоактивдүү заттар – алкоголь, опиоиддер, каннабиноиддер, тынчтандыруучу жана уйку келтирүүчү каражаттар, кокаин, башка психостимуляторлор, галлюциногендер жана учуучу эриткичтер; тамеки жана кофеин бул тизмеден чыгарылган. Иштик учуу планы – эксплуатант тарабынан түзүлгөн, учактын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн, эксплуатациялык чектөөлөрдү жана белгиленген маршрут боюнча жана тиешелүү аэродромдордогу күтүлгөн шарттарды эске алуу менен учууну коопсуз аткарууну камсыз кылган план. Үзгүлтүккө учуратылган учууга жеткиликтүү аралык (РДПВ) – учуп чыгуу үчүн жеткиликтүү учуу-конуу тилкесинин узундугуна, эгер каралган болсо, тормоз берүүчү тилкенин узундугу кошулган аралык. Конууга жеткиликтүү аралык (РПД) - конуудан кийин учактын тормоз берүү үчүн колдонууга ылайыктуу деп жарыяланган учуу-конуу тилкесинин узундугу. Кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр – жакшыртылган аба кемесинин бар болгон тышкы инфраструктураны колдонуу менен техникалык өзгөчөлүктөрүнө негизделген, жана негизги аба кемесине карата көбүнчө колдонулган аэродромдун эксплуатациялык минимумдарынан төмөн болгон эксплуатациялык минимумдарды пайдаланууга мүмкүндүк берген кошумча бекитилген мүмкүнчүлүктөр. Учууга жарамдуулукту камсыз кылуу боюнча катталган маалыматтар – аба кемесинин, кыймылдаткычтын, аба винтинин же тиешелүү бөлүгүнүн учууга жарамдуулукту камсыз кылуу боюнча жүргүзүлгөн иштердин абалы тууралуу катталган маалыматтар. Оңдоо – аба кемесинин, кыймылдаткычтын, аба винтинин же тиешелүү бөлүгүнүн бузулушунан же эскиришинен кийин учууга жарамдуулук боюнча талаптарга ылайык алардын учууга жарамдуулугун калыбына келтирүү. Учуп кетүүчү сызык – аба кемеси маршрут боюнча конуу аэродромуна жана ушул рейс үчүн каралган альтернативдик аэродромго чейин учууну коопсуз уланта ала турган эң акыркы географиялык чекит. Учуу иштерин башкаруу – аба кемесинин коопсуздугун, каттамдын үзгүлтүксүздүгүн жана натыйжалуулугун камсыз кылуу максатында учууну баштоо, улантуу же аяктоо, ошондой эле маршрутту өзгөртүү боюнча ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу. Учуу операциялары боюнча колдонмо (РПП) – эксплуатациялык персонал өзүнүн кызматтык милдеттерин аткарууда колдонушу үчүн эрежелерди, көрсөтмөлөрдү жана сунуштарды камтыган колдонмо. Аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмо – Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кабыл алынган, кадимки, өзгөчө жана авариялык шарттардагы аракеттердин тартибин, көзөмөл карталарын, чектөөлөрдү, учактын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн жана системалары боюнча маалыматтарды, ошондой эле эксплуатацияга байланыштуу башка материалдарды камтыган колдонмо. Эскертүү. Аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмо Учуу операциялары боюнча колдонмонун бир бөлүгү болуп саналат. Учак – абадан оорураак болгон, кыймылдаткыч күчү менен кыймылга келтирилген жана учуу маалында көтөрүүчү күч негизинен белгилүү шарттарда кыймылдабаган беттердин аэродинамикалык реакциялары аркылуу жаралган аба кемеси. Техникалык тейлөө күбөлүгү – анда көрсөтүлгөн техникалык тейлөө иштеринин тиешелүү учууга жарамдуулук талаптарына ылайык канааттандырарлык түрдө аткарылганын тастыктаган маалыматтарды камтыган документ. Өндүрүмдүүлүккө негизделген байланыш (PBC) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүүгө карата колдонулган талаптарга жана мүнөздөмөлөргө негизделген байланыш. Эскертүү. Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрү (RCP) системанын компоненттерине карата байланыштын камсыздалышын жана маалыматтарды берүү убактысынын талаптарын, үзгүлтүксүздүктү, даярдыкты, бүтүндүктү, коопсуздукту жана функционалдуулукту камтыйт жана сунушталган операцияны белгилүү аба мейкиндиги концепциясынын алкагында аткаруу үчүн талап кылынат. Аба эксплуатанттын күбөлүгү (AOC) – эксплуатантка белгилүү бир коммерциялык аба ташууларды аткарууга уруксат берүүчү күбөлүк. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы – эксплуатант тарабынан түзүлгөн жана өз ара байланышкан документтердин топтому, анда учуу жана жер үстүндөгү операцияларга зарыл болгон маалыматтар системалаштырылган түрдө берилет жана, жок дегенде, Учуу операциялары боюнча колдонмо менен техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча эксплуатанттын колдонмосун камтыйт. Синтезделген көрүү системасы (SVS) – учкучтун кабинасынан көрүнгөн тышкы чөйрөнүн синтезделген маалыматтарына негизделген перспективалуу сүрөттөрдү көрсөтүүчү индикация системасы. Өнүктүрүлгөн визуализация менен көрүү системасы (EVS) – тышкы чөйрөнүн реалдуу убакыттагы электрондук сүрөттөрүн көрсөтүүчү жана сүрөт датчиктеринин негизинде иштеген индикация системасы. Эскертүү. EVS системасы түнкү көрүү системаларын (NVIS) камтыбайт. Учуу коопсуздугун башкаруу системасы (СУБП) – учуу коопсуздугун башкарууга системалуу ыкма, анын ичинде зарыл болгон уюштуруу түзүмүн, жоопкерчиликтердин деңгээлдерин, милдеттерди, жетекчилик принциптерди жана процедураларды камтыйт. Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасы (FRMS) – чарчоого байланыштуу учуу коопсуздугуна болгон тобокелдиктерди үзгүлтүксүз көзөмөлдөөгө жана башкарууга багытталган, илимий принциптерге, билимдерге жана эксплуатациялык тажрыйбага негизделген маалыматка негизделген система, жана тиешелүү персоналдын жетиштүү активдүүлүк деңгээлинде өз милдеттерин аткаруусун камсыз кылат. Аба кемелерин көзөмөлдөө – эксплуатант тарабынан белгиленген процесс, анда аба кемелеринин абадагы төрт өлчөмдөгү (позиция, бийиктик, убакыт жана багыт) жайгашуусу тууралуу маалыматтарды белгилүү стандартташтырылган аралыкта каттоо жана жаңыртуу иштери жерде жүргүзүлөт. Кызматтык убакыт – учкучтардын же кабиналык экипаждын мүчөсү эксплуатанттын көрсөтмөсү боюнча кызматтык милдеттерди аткаруу үчүн келген учурдан тартып, бардык кызматтык милдеттерди аткаруудан бошотулган учурга чейинки убакыт. Кызматтык милдеттер – эксплуатанттын көрсөтмөсүнө ылайык учкучтар же кабиналык экипаж мүчөлөрү аткарган бардык тапшырмалар, анын ичинде кызматтык учуу милдеттери, административдик иштер, даярдануу, кызмат өтөө жайына жетүү үчүн жылуу жана резервде болуу, эгерде бул резерв чарчоого алып келиши мүмкүн болсо. Кызматтык учуу убактысы – учкучтун же кабиналык экипаждын мүчөсү кызматтык милдеттерди аткаруу үчүн учууга же бир нече учууга катышуу максатында келүүгө милдеттүү болгон учурдан тартып, акыркы учуунун аяктап, аба кемеси толук токтогон жана кыймылдаткычтар өчүрүлгөн учурга чейинки убакыт. Крейсердик этаптагы алмаштыруучу учкуч – аба кемесинин командиринин же экинчи учкучтун алдын ала пландалган эс алуу убагында крейсердик этапта учкучтун функцияларын аткаруу үчүн дайындалган учкуч. Учууга жарамдуулук боюнча тиешелүү ченемдер – Жарандык авиациянын башкармалыгы тарабынан белгиленген, кабыл алынган же таанылган, каралып жаткан аба кемелердин, кыймылдаткычтардын же аба винттеринин классы үчүн колдонулуучу ар тараптуу жана кеңири учууга жарамдуулук ченемдери. Аба кыймылын тейлөөгө жооптуу компетенттүү органы – белгилүү бир аба мейкиндигинде аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу үчүн мамлекет тарабынан дайындалган компетенттүү орган. Учууларды камсыздоо кызматкери/учуу диспетчери – эксплуатант тарабынан каттамдарды аткарууну көзөмөлдөө жана байкоо жүргүзүү үчүн дайындалган адам, анын КРАЭ-1 талаптарына жооп берген квалификациялык күбөлүгүнүн бар же жок экендигине карабастан, аба кемесинин командирине учууну коопсуз жүргүзүүдө колдоо көрсөтөт, нускама берет жана/же жардам берет. Байкоонун талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RSP) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүү, тиешелүү жердеги жабдуулар, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрү жана өндүрүмдүүлүккө негизделген байкоону жүзөгө ашыруу үчүн талап кылынган операцияларга карата талаптар топтому. Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RCP) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүү, тиешелүү жердеги жабдуулар, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрү жана өндүрүмдүүлүккө негизделген байланышты жүзөгө ашыруу үчүн талап кылынган операцияларга карата талаптар топтому. Атайын бекитүү – коммерциялык аба ташууларды аткаруу үчүн эксплуатациялык спецификацияларда документ түрүндө ырасталган, же атайын бекитүүлөрдүн тизмесинде коммерциялык эмес ташууларды аткаруу үчүн берилген бекитүү. Бийиктик боюнча жалпы каталык (TVE) – вертикалдык жазыктыктын ичинде аба кемесинин чыныгы барометриялык бийиктиги менен белгиленген барометриялык бийиктиктин (учуу эшелонунун) ортосундагы геометриялык айырма. Кургак учуу-конуу тилкеси (ВПП) – учуу-конуу тилкесинин пайдаланууга арналган аймагында көзгө көрүнгөн нымдуулук болбогондо жана анын бети нымдуу же булганган болбосо, ал кургак деп эсептелет. Прибордук конуу схемасы (IAP) – пилоттук приборлор боюнча аткарылган, белгиленген талаптарды сактоо менен алдын ала белгиленген маневрлердин сериясы; бул маневрлер конуу үчүн баштапкы көзөмөлдөө чекитинен же белгиленген келген маршруттун башталышынан конууга мүмкүн болгон чекитке чейин, ал эми конуу ишке ашпай калса – тоскоолдуктарды өтүү критерийлери колдонулуучу чекитке чейин аткарылат. рибордук конуу схемалары төмөнкүдөй түрдө классификацияланат: Так эмес прибордук конуу схемасы (NPA) – прибордук конуу үчүн арналган схема, эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу ыкмасы менен аткарылат (A тип); Эскертүү: Так эмес конуу схемалары боюнча учуулар акыркы участокто үзгүлтүксүз төмөндөө техникасы (CDFA) менен аткарылышы мүмкүн. Эгерде CDFA борттук жабдуулар тарабынан эсептелген вертикалдык навигациялык багыттоо (VNAV) менен колдонулса, бул учуу үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу деп эсептелет. Эгерде CDFA колдонулганда вертикалдык ылдамдык кол менен эсептелсе, анда ал эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу деп эсептелет. Вертикалдык багыттоо менен прибордук конуу схемасы (APV) – өндүрүмдүүлүккө негизделген навигация (PBN) колдонулган жана үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу (тип A) үчүн арналган прибордук конуу схемасы; Так прибордук конуу схемасы (PA) – навигациялык системаларды (ILS, MLS, GLS жана SBAS КАТ I) колдонуу менен үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу (тип A же B) үчүн арналган прибордук конуу схемасы. Эскертүү: Прибордук конуунун түрлөрү ушул Эрежелердин 69-пунктунда көрсөтүлгөн. Учуу боюнча учурдагы план (CPL) – аба кыймылын башкаруу кызматынан (ATC) кийинки алынган уруксаттардын негизинде мурда берилген учуу планына киргизилген мүмкүн болгон өзгөрүүлөрдү камтыган учуу планы. Техникалык тейлөө – аба кемесинде, кыймылдаткычта, аба винтинде же тиешелүү бөлүктөрүндө учууга жарамдуулукту камсыз кылуу үчүн зарыл болгон иштерди жүргүзүү. Бул иштерге контролдоо жана калыбына келтирүү иштерин жүргүзүү, текшерүүлөр, алмаштыруулар, кемчиликтерди жоюу, ошондой эле модификациялоону же оңдоону иш жүзүндө аткаруу кирет. Стандарттык минималдуу жабдуулар тизмеси (ММЕL) – аба кемесинин белгилүү бир түрү үчүн типтик конструкция үчүн жооптуу уюм тарабынан түзүлгөн жана өндүрүүчү мамлекет тарабынан бекитилген тизме. Бул тизмеде белгилүү бир жабдуулардын биринин же бир нечесинин иштебей калышы учууну баштоого тоскоолдук кылбай турган шарттар көрсөтүлөт. ММELде ошондой эле атайын эксплуатациялык шарттар, чектөөлөр же эрежелер да белгилениши мүмкүн. Учуу шарттарын моделдеген түзмөк (FSTD) – жерде учуунун шарттарын моделдөө үчүн колдонулган төмөнкү үч түрдөгү түзмөктөрдүн ар бири: Аба кемесинин белгилүү бир тибиндеги экипаж кабинасын так кайталап көрсөткөн жана механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттук системалардын иштешин, экипаж мүчөлөрүнө кадимки шарттарды жана ошол типтеги аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн чагылдырган учуу шарттарын моделдеген тренажер. Учкучтун учуу техникасын иштетүүгө арналган тренажер, ал экипаж кабинасындагы шарттарды реалдуу көрсөтөт жана приборлордун көрсөткүчтөрүн, механикалык, электрдик жана электрондук системалардын жөнөкөй функцияларын жана аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн туурайт. Прибордук учууларга негизги даярдоо үчүн колдонулуучу тренажер, тийиштүү приборлор менен жабдылган жана учуу учурундагы прибордук шарттарды имитациялайт. Өнүктүрүлгөн аба кемеси – белгилүү шарттарда базалык аба кемесинин учуу, конуу жана конуу операцияларын аткаруу үчүн зарыл болгон жабдууларга кошумча түрдө жабдылган аба кемеси. Чарчоо – уйкусуздуктун, узак убакытка чейин сергек болуунун, суткалык ритм фазасынын жана/же жумуштук жүктөмдүн (акыл-эс жана/же физикалык аракеттердин) натыйжасында келип чыккан психофизиологиялык абал, ал активдүүлүктү жана коопсуздукка байланыштуу милдеттерди аткаруу жөндөмдүүлүгүн төмөндөтүшү мүмкүн. Учуу коопсуздугунун максаттуу деңгээли (TLS) – белгилүү шарттарда кабыл алынуучу тобокелдик деңгээлин билдирген жалпы түшүнүк. Кабиналык экипаждын мүчөсү – эксплуатант же аба кемесинин командири тарабынан тапшырылган милдеттерди, жүргүнчүлөрдүн/жүктөрдүн коопсуздугун камсыздоо максатында аткарган, бирок учуу экипажынын мүчөсү болуп эсептелбеген адам. Учуу экипажынын мүчөсү – күбөлүккө ээ болгон жана кызматтык учуу убактысында аба кемесин башкарууга байланышкан милдеттерди аткарган экипаж мүчөсү. Экипаждын мүчөсү – эксплуатант тарабынан кызматтык учуу убактысында аба кемесинде белгилүү бир милдеттерди аткаруу үчүн дайындалган адам. Эксплуатант – аба кемелерин иштетүү менен алектенген же бул тармакта кызмат көрсөтүүчү адам, уюм же ишкана. Аэродромдун эксплуатациялык минимумдары – аэродромду пайдаланууга коюлган чектөөлөр:

а) учууга – учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) көрүнүш аралыгынын жана/же көрүнүштүн жана, зарыл болсо, булуттуулук параметрлеринин маанилери менен аныкталат;

б) эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу схемасы боюнча конууга – көрүнүш жана/же ВППдагы көрүнүш аралыгынын маанилери, минималдуу абсолюттук/салыштырмалуу түшүү бийиктиги (MDA/H) жана зарыл болсо булут параметрлери менен аныкталат;

в) үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу схемасы боюнча конууга – ВППдагы көрүнүш аралыгы жана/же көрүнүш жана абсолюттук/салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги (DA/H) маанилери менен аныкталат, алар учуунун түрүнө жана/же категориясына шайкеш келет.

Аэродромдун өндүрүмдүүлүккө негизделген эксплуатациялык минимумы (PBAOM) – базалык аба кемеси үчүн каралган минимумдарга салыштырмалуу белгилүү шарттарда учууга, конууга же конууга мүмкүндүк берүүчү төмөнүрөөк эксплуатациялык минимум. Эскертүү: PBAOM минималдуу деңгээли аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрүнүн жана жердеги каражаттардын жалпы мүмкүнчүлүктөрүнүн негизинде аныкталат. PBAOM кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөргө негизделиши мүмкүн. PBAOM өндүрүмдүүлүккө негизделген навигациялык учуулар (PBN) менен гана чектелбейт. Эксплуатациялык мүнөздөмөлөр – эксплуатациялык уруксаттар, анын ичинде атайын бекитүүлөр, шарттар жана чектөөлөр, алар эксплуатанттын күбөлүгүнө байланыштуу болуп, учуу операциялары боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн шарттарга ылайык аныкталат. Электрондук учуу планшети (EFB) - учуу экипажы үчүн арналган электрондук маалыматтык система, ал жабдуудан жана колдонмо программаларынан турат жана учууну же учууга байланыштуу милдеттерди аткарууда маалыматтарды сактоо, жаңылоо, көрсөтүү жана иштетүү функцияларын аткарууга мүмкүндүк берет. CОМАТ – эксплуатанттын өзүнүн муктаждыктары үчүн өзүнүн аба кемеси менен ташылган материалдар.

2. Ушул Эрежелер Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 6-тиркемесинин, "Учуу каражаттарын пайдалануу. I бөлүм. Эл аралык коммерциялык аба транспорту. Учактар" деген аталыштагы 12-басылышынын (өзгөртүү №49 кошулган) негизинде иштелип чыккан.

3. Ушул Эрежелерге тиркелген бардык Тиркемелер бул Эрежелердин ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет.

4. Ушул Эрежелерге тиркелген Тиркемелер ушул Эрежелерди толуктап турган материалдарды камтыйт жана төмөнкүдөй мааниге ээ, алар түздөн-түз колдонуу үчүн милдеттүү талап катары кызмат кылат же ушул Эрежелер менен жөнгө салынган жарандык авиация субъекттери тарабынан тиешелүү нормаларды, колдонмолорду, көрсөтмөлөрдү же башка документтерди иштеп чыгууда пайдаланылышы мүмкүн.

5. Бул Эрежелерге киргизилген эскертүүлөр фактологиялык маалымат же ушул Эрежелердин тиешелүү пункттарына, башка нормативдик укуктук актыларга же документтерге же башка колдонууга жарактуу булактарга шилтеме болуп саналат жана ушул Эрежелердин бөлүгү болуп эсептелбейт.

6. Бул Эрежелерде талаптар учурдагы чакта жана көсөмсүз (изъявительное наклонение) түрүндө берилет. "Тийиш" деген сөз колдонулганда, ал эрежени, жол-жобону же жобону аткаруу милдеттүү экенин билдирет.

7. Бул Эрежелерде сунушталган практикаларды көрсөткөн жоболор "керек" деген көмөкчү этиш менен берилет. "Мүмкүн" деген сөз колдонулганда, ал жол-жобонун же жобонун колдонулушу милдеттүү эмес экенин билдирет.

8. Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринде белгиленген талаптарды аткаруудан коммерциялык аба транспорту менен алектенген эксплуатанттарга, учуу коопсуздугун камсыз кылууга таасир этпеген учурларда бошотуу берүү тартиби, Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин талаптарын аткаруудан бошотууларды/четке кагууларды берүү тартибин жөнгө салуучу инструкция менен аныкталат.

§1. Мыйзамдарды, ченемдик укуктук актыларды жана жол-жоболорду сактоо

9. Эксплуатант чет өлкөдө жүргөн бардык кызматкерлер аба каттамдары жүзөгө ашырылган мамлекеттердин аймагында колдонулуучу мыйзамдарды, эрежелерди жана жол-жоболорду сактоого милдеттүү экенин билүүсүн камсыз кылуу үчүн чараларды көрөт.

10. Эксплуатант бардык учкучтардын алардын милдеттерине тиешелүү жана учуп жүргөн аймактарга, колдонулган аэродромдорго жана аэронавигациялык каражаттарга тиешелүү мыйзамдар, ченемдик укуктук актылар жана жол-жоболор менен тааныш болушун камсыз кылуу үчүн чараларды көрөт. Эксплуатант учуучу экипаждын башка мүчөлөрү учактагы милдеттерине тиешелүү мыйзамдар, ченемдик укуктук актылар жана жол-жоболор жөнүндө кабардар болушун камсыз кылууга милдеттүү.

11. Эксплуатант же анын дайындалган өкүлү каттамдардын багыты үчүн жоопкерчилик тартат.

12. Учуу иштерин жетектөө үчүн жоопкерчилик аба кемесинин командирине жана учууларды камсыздоо кызматкерине / учуу диспетчерине гана жүктөлөт, эгерде эксплуатант тарабынан бекитилген учууларды башкаруу жана көзөмөлдөө методикасы мындай кызматкерлерди колдонуу каралган болсо.

13. Эгерде учууларды камсыздоо кызматкери / учуу диспетчери биринчи болуп учактын же адамдардын коопсуздугуна коркунуч туудурган авариялык кырдаал жөнүндө кабардар болсо, анда бул кызматкердин ушул Эрежелердин 158-пунктуна ылайык аракеттери, зарыл болгон учурда, кырдаалдын мүнөзү тууралуу тиешелүү ыйгарым укуктуу органдарга дароо билдирүү берүүнү жана зарыл болсо, жардам көрсөтүү өтүнүчүн берүүнү камтыйт.

14. Эгерде учактын же адамдардын коопсуздугуна коркунуч жаратып жаткан авариялык кырдаал жергиликтүү жоболорду же эрежелерди бузууга алып келүүчү аракеттерди талап кылса, анда аба кемесинин командири бул тууралуу тиешелүү жергиликтүү ыйгарым укуктуу органга дароо билдирүүгө милдеттүү. Эгерде окуя болгон мамлекеттин талабы боюнча, командир мындай эреже бузуу боюнча тиешелүү ыйгарым укуктуу органга отчет берүүгө милдеттүү болсо, анда аба кемесинин командири мындай отчеттун көчүрмөсүн Жарандык авиация органына да берет. Мындай отчеттор мүмкүн болушунча эртерээк, адатта он күндүн ичинде берилет.

15. Эксплуатанттар аба кемесинин командирлери өздөрүнүн учактары учуп өткөн аймактардагы издөө-куткаруу кызматтарына байланыштуу бардык керектүү маалыматтар бортто болушун камсыз кылуу үчүн чараларды көрүшөт.

Эскертүү. Бул маалымат учуу иштерин жүргүзүү боюнча колдонмодо же башка кабыл алынган формада берилсе болот.

16. Эксплуатанттар учуу экипажынын мүчөлөрү радиотелефондук байланышта колдонулган тилде сүйлөө жана түшүнүү жөндөмүн көрсөтө алышын, КРАЭ-1де көрсөтүлгөндөй деңгээлде камсыз кылуу үчүн чараларды көрүшөт.

§ 2. Чет өлкөлүк эксплуатанттардын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын, эрежелерин жана жол-жоболорун аткарышы

17. Чет өлкөлүк эксплуатант Кыргыз Республикасынын мыйзамдары, эрежелери жана жол-жоболору менен белгиленген талаптарды аткарууга жана сактоого милдеттүү. Эгерде Жарандык авиациянын башкармалыгы чет өлкөлүк эксплуатант тарабынан мыйзамдардын, эрежелердин же жол-жоболордун, же учуу коопсуздугуна байланышкан талаптардын бузулушун же бузулушу мүмкүн болгон жагдайларды аныктаса, анда мындай маалымат тууралуу эксплуатантка жана, зарыл болгон учурда, эксплуатанттын мамлекетине дароо билдирет. Эгерде эксплуатанттын мамлекети менен каттоо мамлекети эки башка мамлекет болсо, анда бул билдирүү ошондой эле каттоо мамлекети үчүн жоопкерчилик жаралган учурларда же бул билдирүү зарыл деп табылган шарттарда каттоо мамлекети тарапка да жөнөтүлөт.

18. Чет өлкөлүк эксплуатанттын мамлекетине мындай эксплуатант Кыргыз Республикасынын талаптарын аткарбагандыгы жөнүндө билдирген учурда, Жарандык авиациянын башкармалыгы ошол мамлекет менен биргеликте мындай эксплуатанттын учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн тийиштүү чараларды көрөт.

§ 3. Учуу коопсуздугун башкаруу

Эскертүү. КРАЭ-19 эксплуатанттар үчүн учуу коопсуздугун башкаруу жөнүндө жоболорду камтыйт. Кошумча жетекчилик материалдар ушул Эрежелердин 13-тиркемесинде берилген.

19. Сертификацияланган максималдуу учуу салмагы 15 000 кгдан жогору болгон учактардын эксплуатанты учуу коопсуздугун башкаруу системасынын бир бөлүгү катары учуу маалыматтарын талдоо программасын иштеп чыгып, ишке ашырууга тийиш.

20. Сертификацияланган максималдуу учуу салмагы төмөндөгүдөй жогору болгон бардык учактар:

а) 27 000 кг; же

б) 15 000 кг жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу 19 адамдан ашык жана биринчи жолу 2027-жылдын 1-январында же андан кийин берилген учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар, учуу маалыматтарын талдоо программасын колдоо каражаттары менен жабдылышы керек.

21. 20-пунктта көрсөтүлгөндөй жабдылган учактардын эксплуатанты учуу коопсуздугун башкаруу системасынын бир бөлүгү катары учуу маалыматтарын талдоо программасын иштеп чыгууга жана колдоого милдеттүү.

22. Максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 27,000 кгдан жогору болгон учактардын эксплуатанты учуу коопсуздугун башкаруу системасынын бир бөлүгү катары учуу маалыматтарын талдоо программасын кабыл алат жана аткарат.

23. Эксплуатант учуу маалыматтарын талдоо программасын контракттык негизде башка тарапка өткөрүп берүүгө укуктуу, бирок мындай учурда программаны ишке ашырууга жалпы жоопкерчилик эксплуатантта калат.

Контракттык уюм Жарандык авиация органы тарабынан бекитилүүгө керек.

24. Учуу маалыматтарын талдоо программасы жазалоо чаралары катары колдонулбашы керек жана маалымат булагы(лары)н коргоо боюнча КРАЭ-19га ылайык тийиштүү сактык чараларын камтышы зарыл.

25. Жарандык авиация башкармалыгы КРАЭ-13 боюнча кырсыкты же окуяны иликтөөдөн башка максаттарда CVR, CARS, AIR классындагы А жана AIRS классындагы жазуулары же алардын чечмеленген материалдары колдонулушуна уруксат бербейт, эгерде мындай жазуулар же чечмеленүүлөр:

а) учуу коопсуздугуна байланыштуу окуяга тиешелүү болсо жана коопсуздук башкаруу системасынын алкагында аныкталган болсо; маалыматтардын идентификациясы жок берилсе жана КРАЭ-19да каралган коргоо чаралары колдонулса;

б) кырсыкты же окуяны иликтөө менен байланышкан окуяга тиешеси жок кылмыш иштеринде колдонуу үчүн талап кылынган жана КРАЭ-19 каралган коргоо чаралары колдонулса; же

в) учуу маалыматтарын жазуу системаларын текшерүү максатында пайдаланылса.

Эскертүү. Учуу коопсуздугу тууралуу маалыматтарды жана алардын булактарын коргоого байланыштуу жоболор КРАЭ-19да көрсөтүлгөн. КРАЭ -13кө ылайык иликтөө жүргүзүлүп жаткан учурда, тиешелүү жазуулар бул жобого ылайык корголууга тийиш.

26. Жарандык авиация башкармалыгы учуу маалыматтарын жазуучу FDR, ADRS, ошондой эле AIR классы B жана классы C жана AIRS жазуулары же алардын чечмеленген материалдары авиациялык кырсыкты же окуяны иликтөөгө байланыштуу болбогон максаттарда колдонулушуна уруксат бербейт, эгерде мындай жазуулар же чечмеленүүлөр КРАЭ-19да каралган коргоо чараларына ылайык төмөнкү шарттарда колдонулса:

а) эксплуатант тарабынан учууга жарактуулук же техникалык тейлөө максаттарында колдонулат;

б) ушул Эрежелерге ылайык талап кылынган учуу маалыматтарын талдоо программасын жүзөгө ашырууда колдонулат;

в) кырсыкты же окуяны иликтөө менен байланышкан окуяга тиешеси жок сот иштеринде колдонуу үчүн талап кылынат;

г) идентификациясы жок берилсе; же

д) аларга жеткиликти коргоо эрежелерине ылайык берилет.

Эскертүү. Учуу коопсуздугуна байланыштуу маалыматтарды жана алардын булагын коргоого тиешелүү жоболор КРАЭ-19да камтылган.

27. Коопсуздукту башкаруу системасынын бир бөлүгү катары, эксплуатант операциялык персоналды башкаруу жана пайдалануу үчүн коопсуздук документациялык системасын түзүүгө тийиш.

Эскертүү. Учуу коопсуздугу боюнча документтер иштеп чыгуу жана түзүү боюнча жетекчилик материалдар ушул Эрежелердин 13-тиркемесинде берилген.

§ 4. Психоактивдүү заттарды колдонуу

28. Психоактивдүү заттарды колдонууга тиешелүү жоболор КРАЭ-1 жана КРАЭ-2 камтылган.

§ 5. Учуу каражаттарын көзөмөлдөө

29. Эксплуатант өзү иштеп жаткан бардык аба мейкиндигинин ичинде аба катмарларын коштоп жүрүү үчүн аба кемелерине байкоо жүргүзүүнүн техникалык мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга милдеттүү.

30. Эксплуатант билдирүүлөрдү автоматтык берүү менен, жок дегенде ар бир 15 мүнөттө, учуу аймагында (аларда) учуучу аймактагы абалын төмөнкү шарттарда көзөмөлдөп турушу керек:

- учактын максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 27 000 килограммдан жогору, жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу 19 адамдан ашык болсо;

- ОВД органы учактын жайгашкан орду тууралуу маалыматты 15 мүнөттөн ашкан интервалда алып жатса.

31. Эксплуатант төмөнкү шарттарда океандык аймактарда пландаштырылган учууларда учактын жайгашкан ордун автоматтык билдирүүлөр менен жок дегенде ар 15 мүнөт сайын көзөмөлдөп турат:

- учактын максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 45 500 килограммдан жогору жана жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу 19 адамдан ашык болсо;

- ОВД органы учактын жайгашкан орду тууралуу маалыматты 15 мүнөттөн ашкан интервалда алып жатса.

Эскертүү. Учактарды көзөмөлдөө максатында "океандык аймак" дегенде ар кандай мамлекеттин аймагынан тышкаркы суу мейкиндиги үстүндөгү аба мейкиндигин билдирет. Учактын жайгашкан орду тууралуу билдирүүлөрдү берүүдө эксплуатант менен аба кыймылын тейлөө кызмат көрсөтүүчүлөрүнүн ортосундагы аракеттердин координациясына байланыштуу жоболор КРАЭ-11де камтылган.

32. 30 жана 31-пункттардагы жоболорго карабастан, Жарандык авиация органы эксплуатант тарабынан ишке ашырылган жана бекитилген тобокелдикти баалоо процессинин жыйынтыктарынын негизинде билдирүүлөрдүн интервалын өзгөртүүгө уруксат бере алат. Бул процесс интервалдардын өзгөрүшүнөн келип чыккан эксплуатациялык тобокелдиктерди башкаруу жол-жобосун көрсөтүүгө жана төмөнкүдөй элементтерди камтууга тийиш:

а) эксплуатанттын учууну башкаруу системаларынын жана процесстеринин мүмкүнчүлүктөрү, анын ичинде ОВД органдары менен байланыш түзүү каражаттары;

б) учак жана анын системаларынын техникалык мүмкүнчүлүктөрү;

в) учактын жайгашкан жерин аныктоо жана байланышта болуу үчүн жеткиликтүү каражаттар;

г) билдирүүлөрдүн автоматтык жөнөтүлүшүндөгү интервалдардын узактыгы жана алардын кайталануу жыштыгы;

д) учкучтардын аракет тартибиндеги өзгөрүүлөргө байланыштуу адам факторлорунун таасири;

е) тобокелдиктерди төмөндөтүү боюнча атайын чаралар жана өзгөчө кырдаалдардын жол-жоболору.

33. Эксплуатант учуу каражатынын акыркы белгилүү жайгашкан жерин аныктоо үчүн издөө-куткаруу кызматтарына жардам берүү максатында учактарды көзөмөлдөө маалыматтарын сактоо эрежелерин иштеп чыгып, аларды Жарандык авиация башкармалыгы бекитет.

Эскертүү. 43-пунктта ушул бөлүмдүн §5ине ылайык учуу каражаттарын көзөмөлдөөнү үчүнчү тараптарга берүүдө эксплуатанттын милдеттери жөнүндө маалымат берилет.

§ 1. Экплуатациалык жоболор жана каражаттар

34. Эксплуатант учууну баштоого чейин, учуунун коопсуздугун камсыз кылуу жана жүргүнчүлөрдү коргоо үчүн зарыл болгон жерде же сууда жайгашкан каражаттар эксплуатациялык шарттарга жооп берерин жана бул максатта туура колдонулуп жатканын негиздүү маалыматтардын негизинде тактаганга чейин, учууну баштабоого чара көрөт.

Эскертүү. “Негиздүү маалыматтар” деген сөз айкашы, эксплуатант тарабынан учуу пунктунда берилген расмий аба навигациялык маалыматтар же башка жеткиликтүү булактар аркылуу алынган маалыматтарды пайдаланууну түшүндүрөт.

35. Эксплуатант, пландаштырылган учуу, учуу маршруту өтө турган аба мейкиндиги — учуп чыккан, багытталган жана резервдик аэродромдор — коопсуз пайдаланууга жарамдуу экенине негиздүү маалыматтардын негизинде ишенич пайда болгонго чейин башталбашын же улантылбашын камсыз кылат. Эгерде учуу жаңжал аймактарынын үстүнөн же алардын жанында жүргүзүлсө, эксплуатант тобокелдиктерди баалап, учуу коопсуздугун төмөндөтүүчү чараларды көрөт.

36. Эксплуатант, учуш учурунда байкалган каражаттардагы бузулуулар тууралуу жооптуу ыйгарым укуктуу органга негизсиз кечиктирбестен билдирүүнү камсыз кылат.

37. Аэродромдор жана алардын курулуштары, аларды пайдалануунун жарыяланган шарттарына ылайык, аба ырайына карабастан, жарыяланган иш сааттарынын ичинде учууларды камсыз кылууга ылайыктуу абалда кармалат.

38. Эксплуатант, өзүнүн коопсуздукту башкаруу системасынын бир бөлүгү катары, пайдаланыла турган аба кемеси үчүн коргоонун кабыл алынуучу деңгээлин камсыз кылуу үчүн, аэродромдо Авариялык куткаруу жана өрткө каршы кызматы (RFFS) тарабынан камсыз кылынган коргоонун деңгээлин баалайт.

39. Эксплуатант тарабынан кабыл алынган жеткиликтүү RFFS деңгээли боюнча маалымат учуу иштерин жүзөгө ашыруу боюнча колдонмодо көрсөтүлөт.

Аэродромдордогу жеткиликтүү RFFS деңгээлин баалоо боюнча нускама материал ушул Эрежелердин 14-тиркемесинде берилген. Бул жетекчилик материал аэродромдун эксплуатациясын чектөө же жөнгө салуу максатын көздөбөйт жана эксплуатант тарабынан жүргүзүлгөн баалоо КРАЭ-14 аэродромдор үчүн белгиленген талаптарга таасир тийгизбейт.

§ 2. Каттамдарды аткарууга сертификациалоо жана башкаруу (Аба эксплуатанттын күбөлүгү)

40. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан берилген жарактуу Аба эксплуатанттын күбөлүгүнө ээ болбосо, коммерциялык аба ташууларды жүзөгө ашырбайт.

41. Аба эксплуатанттын күбөлүгү эксплуатантка эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө ылайык коммерциялык аба ташууларды аткарууга укук берет.

42. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатантка Аба эксплуатанттын күбөлүгүн берүүдө төмөнкү талаптардын аткарылышын текшерет: талаптарга жооп берген уюштуруу түзүмү, башкаруу жана көзөмөл процессинин ыкмалары, учкучтарды жана техникалык персоналды даярдоо программасы, жердеги жана техникалык тейлөөнүн тутуму. Бул талаптар эксплуатанттын каттамдарынын мүнөзүнө жана көлөмүнө ылайык болушу керек.

Ушул Эрежелерге 11-тиркемеси аба эксплуатанттын күбөлүгүн берүү боюнча көрсөтмө материалдарды камтыйт.

43. Эксплуатант анын атынан ишти аткарган үчүнчү жактар үчүн эрежелерди жана жол-жоболорду иштеп чыгууга милдеттүү.

44. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн жарактуу мөөнөтү Жарандык авиация органынын көзөмөлү астында ушул эрежелердин 42-пунктунун талаптарын аткаруусуна жараша болот.

45. Аба эксплуатанттын күбөлүгү эң аз дегенде төмөнкү маалыматтарды камтыйт жана ушул Эрежелердин 5-тиркемесинде берилген форматка туура келиши керек:

- Эксплуатанттын мамлекети жана күбөлүктү берген ыйгарым укуктуу орган;

- Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн номери жана анын жарактуу мөөнөтү;

- Эксплуатанттын аталышы, коммерциялык аталышы (эгерде башка болсо) жана юридикалык дареги;

- Күбөлүктү берүү күнү, Жарандык авиация башкармалыгынын жетекчисинин аты-жөнү, колу жана кызмат орду;

- Борттогу көзөмөл документиндеги оперативдик жетекчилик тууралуу байланыш маалыматынын жайгашкан жери.

46. Эксплуатациялык мүнөздөмөлөр ушул Эрежелердин 5-тиркемесинде көрсөтүлгөн талаптарга ылайык маалыматтарды камтыйт жана ошол тиркемеде берилген форматка туура келиши керек.

Кошумча талаптар жана маалыматтар ушул Эрежелердин 11-тиркемесинде көрсөтүлгөн.

47. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнө аба кемеси боюнча эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн бекитүүдө, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн кайра карап чыгат, жаңы эксплуатанттар үчүн да, учурдагы эксплуатанттар үчүн да кайрадан карап чыгат жана аба кемесинин мурунку ээси же ижарага алуучунун Аба эксплуатанттын күбөлүгүнө берилген мурда күчүнө кирген эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн жокко чыгарат.

Жарандык авиациянын башкармалыгы эксплуатантка Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн түп нускасын жана Эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн бир нускасын "Кыргыз Республикасынын берилген аба жүргүнчүлөрүнүн эксплуатанттардын күбөлүктөрүнүн реестрине" жана "Берилген эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн реестрине" жазуу менен берет. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн көчүрмөсү жана Эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн экинчи түп нускасы Жарандык авиация башкармалыгында сакталат.

48. Жарандык авиация башкармалыгы ушул Эрежелердин 4-тиркемесине жана КРАЭ-19 ылайык, эксплуатантты сертификаттоо жана анын ишмердүүлүгүнө туруктуу көзөмөл жүргүзүү максатында атайын системаны уюштурат, бул өз кезегинде ушул параграфта көрсөтүлгөн учуу оперециясынын милдеттүү талаптардын аткарылышын камсыз кылууга багытталган.

§ 3. Чет өлкөлүк эксплуатанттар тарабынан аткарылган каттамдарга көзөмөл жүргүзүү

49. Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация башкармалыгы башка мамлекет тарабынан берилген эксплуатанттын күбөлүгүн жарактуу деп тааныйт, эгерде мындай күбөлүк берилген талаптар ушул Эрежелерде жана КРАЭ-19 көрсөтүлгөн талаптарга жок дегенде барабар болсо.

50. Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация башкармалыгы чет элдик эксплуатант тарабынан Кыргыз Республикасынын аймагында аткарылган каттамдарды көзөмөлдөө жана зарыл учурда каттамдардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн тиешелүү чараларды көрүү көрүүнүн жол-жоболорун аныктоочу программаны түзөт.

51. Эксплутант Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген талаптарды сактоого жана аткарууга милдеттүү.

§ 4. Учуу операциялары боюнча колдонмо

52. Экплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмо учуу операцияларына катышкан тиешелүү персонал тарабынан колдонуу жана жетекчилик үчүн жеткиликтүү болушун камсыз кылууга милдеттүү. Учуу операциялары боюнча колдонмо анда камтылган маалыматтарды жаңылоо үчүн зарыл болгон учурда өзгөртүлөт же кайра каралат. Өзгөртүүлөр киргизилген же кайра каралган ар бир учурда, бул колдонмону колдонууга тийиш болгон бардык кызматкерлерге билдирилет.

Эскертүү. Учуу операциялары боюнча колдонмонун түзүмүнө жана мазмунуна талаптар ушул Эрежелердин 2-тиркемесинде камтылган.

53. Эксплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмонун бардык өзгөртүүлөрүн жана/же кайра каралган бөлүктөрүн Жарандык авиация башкармалыгынын кароосуна жана бекитүүсүнө берет. Ошондой эле эксплуатант колдонмого Жарандык авиация башкармалыгы талап кылган милдеттүү материалдарды киргизет.

Эскертүү. Учуу операциялары боюнча колдонмонун айрым конкреттүү жоболору Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §9 жана 204, 380, 435-пункттарына ылайык бекитилет.

§ 5. Эксплуатациялык нускамалар. Жалпы жоболор

54. Эксплуатант каттамдарды аткарууга тартылган бардык кызматкерлер өздөрүнүн конкреттүү милдеттери жана жоопкерчиликтери жөнүндө, ошондой эле бул милдеттердин жалпы каттамдарды аткаруу менен байланышы жөнүндө тийиштүү түрдө көрсөтүлүшүн камсыз кылууга милдеттүү.

55. Аэродромдун маневр аянтында аба кемесин рулдоо төмөнкү шарттар сакталган учурда гана жүргүзүлөт:

- башкаруучу адам эксплуатант же анын дайындалган агенти тарабынан тиешелүү түрдө ыйгарым укук алган болсо;

- рулдоо операцияларын аткарууга толук даяр болсо;

- радиотелефон колдонууга уруксат берилген болсо;

- аэродромдун планы, кыймыл маршруттары, белгилери, жарыктары, аба кыймылын башкаруу органдарынын сигналдары жана көрсөтмөлөрү, радиосүйлөшүү фразеологиясы жана эрежелери боюнча компетенттүү адам тарабынан инструкторлук маалымат алган жана аэродромдогу коопсуз кыймыл стандарттарын сактоого жөндөмдүү болсо.

56. Эксплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмого эксплуатациялык нускамаларды киргизүүгө тийиш жана бардык кыймылдаткычтар иштеп жаткан учурда бийиктик топтоо көрсөткүчтөрү боюнча маалымат берет. Бул маалымат аба кемесинин командирине учуу шарттарын жана болжолдонгон учуу ыкмасын эске алуу менен жетишиле турган бийиктик топтоо градиентин аныктоого мүмкүнчүлүк берет.

§ 6. Учуу учурунда авариялык кырдаалды имитациялоо

57. Жүргүнчүлөрдү же жүктөрдү ташыган учурда авариялык кырдаалдарды же өзгөчө кырдаалдарды атайылап имитациялоого жол берилбейт.

§7. Көзөмөл карталары

58. Ушул Эрежелердин 206-беренесине ылайык киргизилген көзөмөл карталары учкучтардын экипажы тарабынан учуунун бардык этаптарынын алдында, учурунда жана андан кийин, ошондой эле өзгөчө кырдаалдарда, учактардын учуу боюнча көрсөтмөсүндө жана учууга жарамдуулугу тууралуу күбөлүк менен байланышкан башка документтерде камтылган иштөө эрежелеринин аткарылышын камсыз кылуу максатында колдонулат. Башкаруу карталарын иштеп чыгууда жана колдонууда адам факторунун аспектилери эске алынат.

§ 8. Минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктери

59. Эксплуатант мамлекет тарабынан же каттамдарды камсыз кылган мамлекет тарабынан белгиленген минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктеринен төмөн болбогон бийиктиктерди колдонууга укуктуу. Бул бийиктиктер мамлекет тарабынан белгиленген бийиктиктерден төмөн болбошу керек, өзгөчө уруксат берилген учурлардан тышкары.

60. Эксплуатант учуулардын багыттары боюнча мамлекет же учуу операциялары үчүн жооптуу мамлекет тарабынан минималдуу абсолюттук бийиктиктер белгиленбеген учурларда белгиленбеген учурларда өз алдынча мындай бийиктиктерди аныктоо ыкмасын иштеп чыгат жана бул ыкманы Учуу операциялары боюнча колдонмого киргизет. Жогоруда көрсөтүлгөн ыкмага ылайык аныкталган минималдуу абсолюттук учуу бийиктиги КРАЭ-2 талаптарына ылайык болушу керек.

61. Минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктерин аныктоо ыкмасы Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилет.

62. Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү факторлордун учуунун коопсуздугуна мүмкүн болгон таасирин кылдат карап чыккандан кийин мындай ыкманы бекитилет:

- аба кемесинин абалын аныктоого мүмкүн болгон тактыгы жана ишенимдүүлүгү;

- бийиктик өлчөгүчтөрдүн так эместиги;

- жер бедеринин өзгөчөлүктөрү (мисалы, бийиктиктердин тез өзгөрүшү);

- жагымсыз аба ырайы шарттарына туш келүү мүмкүнчүлүгү (мисалы, катуу турбуленттүүлүк жана төмөн агымдар);

- аэронавигациялык карталардагы так эместиктер;

- аба мейкиндигин пайдаланууга чектөөлөр.

§ 9. Аэродромдун эксплуатациялык минимуму

63. Эксплуатант ар бир каттамдарда колдонулган аэродром үчүн эксплуатациялык минимумдарды аныктайт, ал эми Жарандык авиация башкармалыгы мындай минимумдарды аныктоо ыкмаларын бекитет. Бул минимумдар, аэродромдун мамлекетинде белгиленген минимумдардан төмөн болбоого тийиш, эгерде мындай төмөндөтүүгө бул мамлекеттин атайын макулдугу алынбаса.

64. Жарандык авиация башкармалыгы өркүндөтүлгөн аба кемелери үчүн учуудагы кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөрдү колдонууга уруксат берет. Эгер бул мүмкүнчүлүктөр төмөн көрүнүш шарттарында учууга тиешелүү болсо, анда Жарандык авиация башкармалыгы атайын бекитүү берет. Мындай бекитүүлөр прибордук конуу түрлөрүнүн классификациясына таасир этпейт.

65. Кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр төмөнкүлөрдү камтыйт:

- конууга тыюу салынган учурларда (бул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 128-пункту) же диспетчердик чечимдерге ылайык аэродромдун эксплуатациялык минимумдарынан төмөн минимумдардын колдонулушу;

- көрүнүш талаптарын төмөндөтүү же сактоо; же

- борттогу жабдуулардын мүмкүнчүлүктөрү аркылуу толтурула турган, жердеги каражаттардын аз санда болушуна болгон муктаждык.

66. Кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөргө байланыштуу атайын бекитүү берилген учурда Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү шарттардын аткарылышын камсыз кылат:

- аба кемеси жарамдуулулук тастыктаган сертификатын алуу үчүн тиешелүү талаптарга жооп бериши керек;

- учуу экипажы тапшырмаларды натыйжалуу аткарышы үчүн зарыл болгон маалымат эки пилотко да жеткиликтүү берилет (эгер каттамды аткаруу үчүн бирден ашык учкуч талап кылынса);

- эксплуатант жабдуулар колдонулган шарттарда учуунун коопсуздугуна тобокелдиктерди баалаган;

- эксплуатант штаттык жана өзгөчө кырдаал процедураларын жана MEL (минималдуу жабдуу тизмесин) иштеп чыгып, документ түрүндө бекиткен;

- эксплуатант учкучтар жана учууга даярдыкка катышкан тиешелүү кызматкерлер үчүн даярдык программасын иштеп чыккан;

- эксплуатант төмөн көрүнүш шарттарында учуулар боюнча маалымат чогултуу, баалоо жана тенденцияларды мониторинг жүргүзүү системасын түзгөн;

- эксплуатант техникалык тейлөө жана оңдоо боюнча учактын аба жарактуулугун сактоо практикаларын жана программаларын иштеп чыккан.

67. Жарандык авиация башкармалыгы төмөн көрүнүш шарттарында жүргүзүлгөн учууларда, кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр колдонулганда, учуунун коопсуздугун камсыз кылуу үчүн критерийлерди белгилейт.

68. Жарандык авиация башкармалыгы талап кылат, аэродром үчүн белгиленген эксплуатациялык минимумдарды аныктоодо эксплуатант төмөнкүлөрдү толук эске алышы керек:

- аба кемесинин тиби, учуу-техникалык жана башкаруу мүнөздөмөлөрү, учуу колдонмосунда белгиленген шарттар жана чектөөлөр;

- учуучу экипаждын курамы, анын мүчөлөрүнүн квалификациясы жана тажрыйбасы;

- колдонулуучу учуу-конуу тилкесинин (ВПП) өлчөмдөрү жана өзгөчөлүктөрү;

- аэродромдогу визуалдык жана визуалдык эмес каражаттардын шайкештиги жана мүнөздөмөлөрү;

- навигация, визуалдык ориентирлерди таануу жана конуу жана экинчи айлампа учуу траекториясын көзөмөлдөө үчүн аба кемесинде бар жабдуулар;

- жакындап келүү жана айланып өтүү аймактарындагы тоскоолдуктар жана приборлор жакындап келүү учурунда тоскоолдуктардын учуусунун абсолюттук/салыштырмалуу бийиктигинин чектүү маанилери;

- метеорологиялык шарттарды аныктоо жана билдирүү үчүн колдонулган каражаттар;

- учуу маалында бийиктикти топтоо зонасындагы тоскоолдуктар жана тоскоолдуктардан үстүндөгү талап кылынган бийиктик запасы;

- Эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдө көрсөтүлгөн шарттар;

- аэродромдун мамлекети тарабынан жарыяланган бардык мүмкүн болгон минимумдар.

69. Прибордук конуу түрлөрү, эң төмөнкү эксплуатациялык минимумдардын негизинде классификацияланат. Конуу минималдуу визуалдык контактта гана улантылат жана төмөнкүчө бөлүнөт:

- А түрү: минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги же чечим кабыл алуу бийиктиги 75 метр (250 фут) же андан жогору;

- B түрү: чечим кабыл алуу салыштырма бийиктиги 75 метрден (250 фут) төмөн. B түрү прибордук конуу төмөнкү категорияларга бөлүнөт:

1) Категория I (КАТ I): салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги 60 метрден (200 фут) кем эмес жана көрүнүш кеминде 800 метр же учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) көрүнүш аралыгы кеминде 550 метр;

2) Категория II (КАТ II): салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги 60 метрден (200 фут) төмөн, бирок 30 метрден (100 фут) кем эмес жана ВППдагы көрүнүш аралыгы кеминде 300 метр;

3) Категория III (КАТ III): салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги 30 метрден (100 фут) төмөн же салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги боюнча чектөөсүз жана ВППдагы көрүнүш аралыгы 300 метрден төмөн же көрүнүш аралыгы боюнча чектөөсүз.

70. Эгер салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги (DH) жана учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгы (RVR) ар кандай учуу категорияларына туура келсе, анда прибордук конуу эң катуу талаптар коюлган категориянын эрежелерине ылайык жүргүзүлөт (мисалы, эгер DH КАТ III диапазонунда болуп, бирок RVR КАТ II диапазонунда болсо же DH КАТ II диапазонунда болуп, бирок RVR КАТ I диапазонунда болсо, мындай учур КАТ II катары каралат). Бул эрежелер RVR жана/же DH кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр катары өзүнчө бекитилген учурларда колдонулбайт.

71. " Зарыл болгон визуалдык байланыш" бул учкучтун аба кемесинин жайгашкан жерин жана анын номиналдуу учуу траекториясына карата өзгөрүүсүн баалоосу үчүн жетиштүү убакыт ичинде визуалдык каражаттардын бир бөлүгүн же конуу зонасынын көрүнүшүн камсыз кылган шарт. Эгер конуу кыйыр маневр аркылуу (айлампа конуу) аткарылса, анда визуалдык контакт учуу-конуу тилкесинин (ВПП) районунда камсыздалышы керек.

72. Жарандык авиация башкармалыгы учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгы (RVR) боюнча маалымат берилген шартта гана аткарылуучу төмөнкү көрүнүш шарттарындагы прибордук конуу үчүн атайын бекитүү берет.

73. Төмөнкү көрүнүш шарттарында учууга уруксат берүү үчүн Жарандык авиация башкармалыгы учууга карата минималдуу учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгынын (RVR) көрсөткүчү боюнча атайын бекитүү берет. Жалпысынан учууга карата көрүнүш RVR көрсөткүчтөрү менен аныкталат. Ошондой эле эквиваленттик горизонталдык көрүнүш колдонулушу мүмкүн.

74. Эгер учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) көрүнүш аралыгы (RVR) боюнча маалымат берилбесе, анда прибордук конуу үчүн аэродромдун эксплуатациялык минимумдарын 800 метрден төмөн белгилөөгө жол берилбейт.

75. Прибордук конуунун схемаларын колдонуу менен эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу үчүн эксплуатациялык минимумдар төмөнкүлөр аркылуу аныкталат: минималдуу абсолюттук түшүү бийиктигин (MDA) же минималдуу салыштырмалуу түшүү бийиктигин (MDH) белгилөө, минималдуу көрүнүш жана зарыл болсо булуттуулук параметрлери.

76. Үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу үчүн эксплуатациялык минимумдар төмөнкүлөр аркылуу аныкталат: абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктигин (DA) же салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктигин (DH), жана минималдуу көрүнүштү же учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгын (RVR) белгилөө менен.

§ 10. Үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу учурунда учуу-конуу тилкесинин босогосунун үстүнөн өтүү бийиктиги

77. Эксплуатант, үч өлчөмдүү (3D) прибордук конууну аткарууда, аба кемеси конуу конфигурациясында жана конуу абалында турган учурда, учуу-конуу тилкесинин (ВПП) босогосунун үстүнөн коопсуздукту камсыз кылган бийиктик запасы менен кесип өтүшүн камсыз кылуучу эксплуатациялык эрежелерди белгилейт.

§ 11. Күйүүчү май жана май менен камсыздоону эсепке алуу

78. Эксплуатант күйүүчү май менен камсыздоо боюнча эсепти жүргүзөт, ал ар бир каттам аткарылганда ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §18-пунктунун жана 4-бөлүмүнүн 112-пунктунун талаптары сакталганын тастыктайт.

79. Эксплуатант май менен камсыздоо боюнча эсепти жүргүзөт, ал майдын сарпталышы ар бир каттамды аткарууну бүтүрүү үчүн жетиштүү запасты камсыз кылганын тастыктайт.

80. Күйүүчү май жана май менен камсыздоону эсепке алуу боюнча документтер эксплуатант тарабынан 12 ай бою сакталышы керек.

§ 12. Экипаж

81. Аба кемесинин командири. Ар бир каттам үчүн эксплуатант бир учкучту аба кемесинин командири катары дайындоого милдеттүү.

82. Эксплуатант, ар бир учууну 15 000 метрден (49 000 фут) жогору бийиктикте аткарган учурда, ар бир экипаж мүчөсүнө 12 ай бою тийген космостук радиациянын жалпы дозасын аныктоо үчүн учуштар боюнча эсептик документтерди сактайт.

§ 13. Жүргүнчүлөр

83. Эксплуатант жүргүнчүлөрдү төмөнкүлөрдүн жайгашкан жерлери жана колдонуу эрежелери менен тааныштыруу боюнча чараларды көрөт:

- бекитүү куруларынын;

- авариялык чыгуучу жолдордун;

- куткаруучу жилеттер (эгерде алар бортто каралган болсо);

- жүргүнчүлөр колдонушу үчүн каралган кычкылтек жабдуусунун;

- жеке колдонууга арналган башка авариялык-куткаруучу жабдуулардын, анын ичинде жүргүнчүлөрдүн авариялык кырдаалдагы аракет схемаларынын.

84. Эксплуатант жүргүнчүлөрдү жалпы колдонууга арналган негизги борттук авариялык-куткаруучу жабдуулардын жайгашкан жерлери жана жалпы колдонуу тартиби жөнүндө маалымдайт.

85. Эксплуатант учуш учурунда авариялык кырдаал жаралган учурда, жүргүнчүлөрдү ошол кырдаалга ылайык аткарыла турган шашылыш аракеттер боюнча нускамалоо үчүн чараларды көрөт.

86. Эксплуатант учуп көтөрүлүү жана конуу учурунда, ошондой эле учуу учурунда пайда болгон турбуленттүүлүк же башка авариялык кырдаалдарга байланыштуу зарыл болгон учурда, бардык жүргүнчүлөр өздөрүнүн орундуктарына бекитүү курулары же башка атайын каралган бекитүү системасынын түзүлүштөрү аркылуу бекитилген болушун камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт.

§ 14. Учууга даярдык

87. Аба кемесинин командири алдын ала даярдык жыйынтыктарына канааттанганын жана төмөнкү шарттар аткарылганын документ түрүндө ырастамайынча учуу башталбайт:

- аба кемеси учууга жарактуу экендиги жана бортто тиешелүү сертификаттар жана күбөлүктөр (учууга жарамдуулук, каттоо күбөлүгү) бар экени;

- алдыда турган учуу үчүн 6-бөлүмдө каралган түзүлүштөр жана жабдуулар белгиленген типке ылайык жетиштүү санда орнотулганы;

- аба кемесине ушул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн §14 каралган техникалык тейлөөнү өткөндүгүн тастыктаган күбөлүк берилгени;

- аба кемесинин салмагы жана оордук борборунун жайгашуусу күтүлгөн учуу шарттарын эске алуу менен каттамды коопсуз аткарууга мүмкүндүк берээри;

- борттогу бардык жүктөр туура бөлүштүрүлгөн жана бекем бекитилгени;

- текшерүү жүргүзүлүп, анын жыйынтыктары каттамдын жүрүшүндө ушул Эрежелердин 5-бөлүмүндө белгиленген эксплуатациялык чектөөлөрдүн сакталуусун камсыз кыла ала тургандыгын көрсөткөн;

- учууга иштелип чыккан иштик пландын түзүлүшүнө байланышкан ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §15 пунктундагы стандарттар сакталган;

- бардык аба кемелик документтер, Учуу эксплуатация колдонмосу жана Учуу операциялары боюнча колдонмо (РПП) өз убагында жаңыртылган өзгөртүүлөр менен, ошондой эле тиешелүү уруксат берүүчү документтер жана каттамды аткарууга уруксаттар бортто бар экени;

- бортто уруксатсыз орнотулган жана пайдаланууга уруксаты жок жабдуулар жок экендиги текшерилген.

88. Каттамга даярдык боюнча толтурулган документтер эксплуатант тарабынан 12 ай бою сакталат.

§ 15. Иштик учуу планын түзүү

89. Иштик учуу планы ар бир пландалган каттам үчүн түзүлөт жана анын формасы Учуу операциялары боюнча колдонмодо (РПП) көрсөтүлөт. Иштик учуу планы аба кемесинин командири тарабынан бекитилет жана кол коюлат, ошондой эле зарыл болгон учурда учуу ишин камсыз кылган кызматкер/учуу диспечтери тарабынан да бекитилет, жана бир нускасы эксплуатантка же анын ыйгарым укуктуу өкүлүнө берилет, ал эми мүмкүн болбогон учурда ыйгарым укуктуу аэродром органынын карамагына өткөрүлөт же учуп чыгуу пунктунда тиешелүү жерде катталат.

Иштик учуу планында төмөнкү маалыматтар камтылышы керек:

- аба кемесинин каттоо номери;

- аба кемесинин түрү жана модели;

- каттам аткарылган датасы;

- каттамдын номери;

- экипаж мүчөлөрүнүн аты-жөнү;

- экипаж мүчөлөрүнүн кызмат орду;

- учуп чыгуу аэродрому;

- учуп чыгуу убактысы (реалдуу убакытта блокторду алуу жана көтөрүлүү убактысы);

- конуу аэродрому (пландалган жана реалдуу);

- жетүү убактысы (конуу жана блокторду коюу убактысы);

- учуу түрү (EDTO, ВПП, ППП ж.б.);

- учуу маршруту, анын ичинде бурулуш пункттары жана милдеттүү маалымат берүү пункттары, аралык, алардын ортосундагы учуу убактысы жана пландалган маршрут боюнча багыт бурчтары, анын ичинде альтернативдик аэродромдорго учуу;

- пландалган крейсердик ылдамдык жана жалпы учуу убактысы, белгиленген пункттардын эсептелген жана реалдуу учуу убактысы;

- минималдуу коопсуз учуу бийиктиктери (эшелондор), пландалган учуу бийиктиктери (эшелондор);

- пландалган учуу бийиктиктери жана эшелондору;

- күйүүчү майдын эсеби жана учуу маалындагы күйүүчү майдын сарпалышын контролдоо;

- кыймылдаткычтар иштетилгенге чейинки борттогу күйүүчү майдын көлөмү;

- багыттык, учуп чыгуу жана жолдогу альтернативдик аэродромдор;

- УВД органынан баштапкы уруксаттар жана учуу учурундагы мүмкүн болгон өзгөртүүлөр;

- учуу маалында өзгөртүлгөн учуу планын эсептөө;

- зарыл болгон метеорологиялык маалыматтар;

- эксплуатант тарабынан белгиленген башка маалыматтар.

90. Учуу операциялары боюнча колдонмо учуу иш планын колдонуунун мазмуну жана жол-жобосун баяндайт.

§ 16. Альтернативдик аэродромдор

Абага көтөрүлүү учурундагы альтернативдик аэродром

91. Эгерде учуп чыгуу аэродромундагы метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан белгиленген ошол каттам үчүн аэродромдун конуу минимумунан төмөн болсо же башка себептерден улам учуп чыгуу аэродромуна кайтып келүү мүмкүн болбой калса, альтернативдик аэродром тандалып, иштик учуу планында көрсөтүлүшү керек.

92. Альтернативдик аэродром учуп чыгуу аэродромунан төмөнкү учуу убактысынын чегинде жайгашышы керек:

а) Эки кыймылдаткычтуу учактар үчүн: Учактын иш жүзүндөгү учуп чыгуу салмагын колдонуу менен, эл аралык стандарттык атмосфера шартында жана штилде, учактын учуу эксплуатациялык колдонмосуна (MCA) ылайык, бир кыймылдаткычы иштебей калган учурда белгиленген крейсердик ылдамдыкта 1 сааттык учуу убактысы ичинде;

б) Үч же андан көп кыймылдаткычтуу учактар үчүн: Учактын иш жүзүндөгү учуп чыгуу массасын колдонуу менен, эл аралык стандарттык атмосфера шартында жана штилде, бардык кыймылдаткычтар иштеп турган шартта белгиленген круиздик ылдамдыкта 2 сааттык учуу убактысы ичинде;

в) Эгерде жогоруда көрсөтүлгөн пункттар а) жана б) боюнча талаптарга жооп берген аэродром жок болсо жана каттам EDTO талаптарына ылайык аткарылып жатса, анда учуп чыгуу аэродромуна карата ошол эксплуатант үчүн уруксат берилген максималдуу альтернативдик аэродромго чейин жетүү убактысынын чегинде биринчи жеткиликтүү альтернативдик аэродром тандалат.

93. Учуп чыгуу аэродрому үчүн альтернативдик аэродром катары тандалган аэродром боюнча жеткиликтүү маалыматтар анын болжолдуу колдонуу убактысында эксплуатант тарабынан белгиленген эксплуатациялык минимумдарга жооп берерин же алардан жогору экендигин көрсөтүшү керек.

Маршрут боюнча альтернативдик аэродромдор

94. Эки газотурбиналуу кыймылдаткычтуу учактар үчүн EDTO шарттарында маршруттагы альтернативдик аэродромдор тандалып, тапшырылган иштик учуу планында жана, эгер колдонулса, алдын ала учуу планында көрсөтүлөт.

Багыт пункту үчүн альтернативдик аэродромдор

95. Прибордук учуу эрежелери боюнча аткарылган каттам үчүн, тапшырылган иштик учуу планында жана, эгер колдонулса, алдын ала учуу планында жок дегенде бир альтернативдик багыт пунктунун аэродрому тандалат жана көрсөтүлөт, төмөнкү учурларды эске албаганда:

- Аэродромго жетүү үчүн учуп чыгуу аэродромунан же маршруттагы план өзгөргөн жерден багыт пунктунун аэродромуна чейинки учуу убактысы, метеорологиялык шарттар жана учуу боюнча оперативдик маалыматтар эске алынган учурда, аэродромду болжолдуу колдонуу убактысында:

а) конууга жана конууну визуалдык метеорологиялык шарттарда аткарууга мүмкүндүк берилет; жана

б) багыт пунктунун аэродромунда болжолдуу колдонуу убактысында көз карандысыз иштеп жаткан учуу-конуу тилкелери (ВПП) болот жана алардын ичинен жок дегенде бирөө прибордук конуу үчүн жабдылган болот; же

- Аэродром изоляцияланган аэродром болуп эсептелет. Изоляцияланган аэродромго учууларда багыт пунктунун альтернативдик аэродромун тандоо талап кылынбайт жана алар 4-бөлүмдүн 18-параграфындагы 107-пункттун г) абзацына ылайык пландаштырылат:

а) Изоляцияланган аэродромго ар бир каттам үчүн рубеж ухода аныкталат;

б) Изоляцияланган аэродромго аткарылып жаткан каттам рубеж ухода өтүлгөндөн кийин гана улантылат, эгер ошол учурдагы метеорологиялык шарттар, аба кыймылы жана башка оперативдик шарттар аэродромго коопсуз конууга мүмкүндүк берерин көрсөтсө.

96. Өз алдынча учуу-конуу тилкелери (ВПП) – бул бир эле аэродромдо жайгашкан эки же андан көп учуу-конуу тилкелери, алар мындай тартипте жайгашкан болушу керек: эгерде бир учуу-конуу тилкеси жабылса, анда башка учуу-конуу тилкесинин (тилкелеринин) жардамы менен каттамдарды аткарууну камсыз кылууга болот.

97. Багыт пунктунун эки альтернативдик аэродрому тандалып, тапшырылган иштик учуу планында жана, эгер колдонулса, алдын ала учуу планында көрсөтүлөт, эгерде багыт пунктунун аэродрому үчүн төмөнкү учурлар орун алса:

- Болжолдуу колдонуу убактысында метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан мындай каттамдарды аткаруу үчүн белгиленген аэродромдун эксплуатациялык минимумдарынан төмөн болсо; же

- Метеорологиялык шарттар боюнча маалымат жок болсо.

98. Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 16-параграфында көрсөтүлгөн жоболорго карабастан, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант тарабынан жүргүзүлгөн конкреттүү учуу коопсуздугу тобокелдигин баалоонун негизинде, учуу коопсуздугунун эквиваленттик деңгээлин камсыз кылууну далилдеген учурда, альтернативдик аэродромду тандоо критерийлеринин эксплуатациялык варианттарын бекитүүгө укуктуу. Конкреттүү учуу коопсуздугу тобокелдигин баалоого жок дегенде төмөнкүлөр киргизилиши керек:

- эксплуатанттын мүнөздөмөлөрү;

- учактын жана анын системаларынын жалпы техникалык мүнөздөмөлөрү;

- аэродромдо жеткиликтүү болгон техника, техникалык мүнөздөмөлөр жана инфраструктура;

- метеорологиялык маалыматтын сапаты жана ишенимдүүлүгү;

- ар бир альтернативдик аэродромду колдонуу менен байланышкан кооптуу факторлор жана учуу коопсуздугуна коркунучтар;

- натыйжаларды минималдаштыруу боюнча конкреттүү чаралар.

§ 17. Метеорологиялык шарттар

99. Визуалдык учуу эрежелери (ПВП) боюнча каттам учуу учурдагы метеорологиялык маалыматтар же учурдагы маалыматтар менен божомолдордун топтому маршрутта же маршруттун бөлүгүндө учак ПВП боюнча уча турган учурда бул эрежелерди сактоо мүмкүнчүлүгүн камсыз кыла турганын көрсөтмөйүнчө башталбайт.

100. Прибордук учуу эрежелери (ППП) боюнча каттам төмөнкү учурларда аткарылбайт:

- Учуу аэродромунан учуп чыгуу метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан бул түрдөгү каттамдарды аткаруу үчүн белгиленген эксплуатациялык минимумдарга дал келмейинче же алардан ашмайынча башталбайт;

- Учуу аэродромунан учуп чыгуу же план боюнча өзгөртүү чекитине жеткенден кийин учууну улантуу, аэродромдун болжолдонгон колдонуу учурундагы метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан мындай каттамдарды аткаруу үчүн белгиленген аэродромдун эксплуатациялык минимумдарына туура келгенин же алардан ашканын көрсөтүүчү аба ырайынын фактылык маалыматтары же фактылык маалыматтар менен божомолдордун айкалышы алынмайынча жүргүзүлбөйт. Бул талап аэродром пункту багытында жана ушул Эрележелердин §16, 4-бөлүмүнүн жоболоруна ылайык тандалган ар бир альтернативдик аэродром үчүн колдонулат.

- Эгерде каттамдын узактыгы эки сааттын ичинде пландалса, анда багыттагы аэродромдун фактылык аба ырайы боюнча маалыматтары жана аба ырайынын өзгөрүү тенденциясы (TREND) эксплуатант белгилеген эксплуатациялык минимумдарга туура келиши керек. Мында конууга тандалган учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) шамалдын багыты жана ылдамдыгы (шамалдын порывдары кошулуп) жана тормоз берүү шарттары эске алынат. Узак мөөнөттүү аба ырайы божомолу (долгосрочный прогноз) эске алынбайт.

101. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кабыл алынуучу, альтернативдик аэродромдору үчүн белгиленген эксплуатациялык минимумдарга кошумча катары колдонулуучу булуттун төмөнкү чегинин бийиктиги жана көрүнүү аралыгы боюнча тиешелүү маанилерди аныктайт.

102. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант тарабынан белгиленген аэродромду эсептелген пайдалануу убактысына карата белгиленген убакыттык запасты бекитет.

103. Учкуч белгилүү же күтүлгөн муз тоңуу шарттарында каттамды баштоого укуктуу болот, эгерде аба кемеси мындай шарттарда учууга сертификатталган жана жабдылган болсо.

104. Эгерде каттам белгилүү же күтүлгөн жерде муз тоңуу шарттарында аткарыла турган болсо, каттамды баштоо үчүн учуучу кемеде муздун пайда болушун аныктоо боюнча текшерүү жүргүзүлүп, зарыл болгон учурда муздан арылтуу же алдын алуу иштери жүргүзүлүшү керек. Муздун, кардын же башка табигый булгануучу заттардын катмарлары тазаланышы шарт, аба кемеси учууга жарактуу абалда болушу зарыл.

§ 18. Талап кылынган күйүүчү май запастары

105. Учак пландалган учууну коопсуз аяктоо жана пландалган учуу багытынан мүмкүн болгон четтөөлөрдү эске алуу менен жетиштүү көлөмдөгү колдонулуучу күйүүчү май менен камсыздалат.

106. Учактын бортундагы колдонулуучу күйүүчү майдын запасы, эң аз дегенде, төмөнкүгө негизделет:

- төмөнкү маалыматтарга:

а) эгер бар болсо, күйүүчү майдын сарпталышын көзөмөлдөө системаларынан алынган белгилүү бир аба кемеси боюнча актуалдуу маалыматтар; же

б) эгер белгилүү бир аба кемеси боюнча актуалдуу маалыматтар жок болсо, анда аба кемесинин өндүрүүчүсү берген маалыматтар;

- пландаштырылган учуу каттамын аткарууга байланыштуу эксплуатациялык шарттарды эске алуу менен, анын ичинде:

а) аба кемесинин күтүлүп жаткан салмагы;

б) НОТАМ;

в) учурдагы метеорологиялык маалыматтарды же учурдагы маалыматтар менен божомолдордун айкалышы;

г) аба кыймылын тейлөө процедураларын, чектөөлөрдү жана күтүлгөн кармалуулары;

д) айрым техникалык тейлөөлөрдү кечиктирүү жана/же конфигурациядан четтөөлөрдүн кесепеттери.

107. Учууга чейинки күйүүчү майдын эсебине төмөнкүлөр кирет:

- рулдоо үчүн күйүүчү май, учууга чейинки аэродромдун жергиликтүү шарттарын жана көмөкчү кубаттуулук блогу (ВСУ) тарабынан сарпталуучу күйүүчү майдын көлөмүн эске алуу менен;

- маршрут боюнча учуу үчүн күйүүчү май, учуу башталгандан же план өзгөртүү чекитинен кийин пунктуна конуу үчүн керек болгон күйүүчү май, 106-пункттун б-беренесинде көрсөтүлгөн эксплуатациялык шарттарды эске алуу менен;

- күтүлбөгөн жагдайлар учураганда колдонулуучу күйүүчү майдын запасы, бул маршрут боюнча учууга пландалган күйүүчү майдын көлөмүнүн 5% түзөт же план өзгөртүү чекитинен баштап учуу үчүн керектелген күйүүчү майдын көлөмү, маршрут боюнча учуу үчүн колдонулган күйүүчү майдын сарпталышынын нормасынын негизинде эсептелет, бирок ар бир учурда жок дегенде аэродромдун үстүнөн 450 метр (1500 фут) бийиктикте стандарттык шарттарда кармоо зонасында 5 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май көлөмүнөн кем болбошу керек;

Күтүлбөгөн жагдайлар — бул аэродромго чейин учуу учурунда күйүүчү майдын сарпталышына таасир эте турган факторлор болуп саналат, мисалы, белгилүү бир аба кемеси үчүн күтүлгөн күйүүчү май сарптоонун көрсөткүчтөрүнөн четтөөлөр, болжолдонгон аба ырайы шарттарынан четтөөлөр, кармоо убактысынын көбөйүшү жана пландалган маршруттардан жана/же крейсердик эшелондордон четтөөлөр.

- багыттын альтернативдик аэродромуна чейин учууга керектелүүчү күйүүчү май, ал камсыз кылат:

а) эгерде багыттын альтернативдик аэродрому талап кылынса, төмөнкүлөр үчүн күйүүчү май:

- багыттын аэродромунда экинчи айлампаны аткаруу үчүн;

- күтүлгөн крейсердик абсолюттук бийиктикке көтөрүлүү үчүн;

- күтүлгөн маршрут боюнча учуу үчүн;

- конууга күтүлгөн жакындашуу баштала турган чекитке чейин төмөндөө үчүн;

- альтернативдик багыт аэродромунда конууга жана конуу иш-чараларын аткаруу үчүн.

б) эгерде эки альтернативдик багыт аэродрому талап кылынса, учакка ушул пункттун а) бөлүгүндөгү бешинчи абзацка ылайык эсептелген күйүүчү майдын запасы талап кылынат, ал багыт аэродромдорунун ичинен көбүрөөк күйүүчү май талап кылган альтернативдик багыт аэродромуна чейин учууну камсыз кылууга мүмкүндүк берет; же

в) эгерде учуу альтернативдик багыт аэродромусуз аткарылса, анда бортто учактын стандарттык шарттарда багыт аэродромунун баскычынан 450 м (1500 фут) бийиктикте кармоо зонасында учуу ылдамдыгы менен 15 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү майдын запасы болушу талап кылынат; же

г) эгерде багыт аэродрому обочолонгон аэродром болсо, анда:

- поршендүү кыймылдаткычы бар учактар үчүн – маршруттагы крейсердик эшелондо учууга пландалган убакыттын 15% кошуп эсептелген 45 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май запасы, же 2 саат учууга жетиштүү запасы болушу керек, алардын кайсынысы кыскараак болсо; же

- газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн – багыт аэродромунун үстүнөн нормалдуу крейсердик ылдамдыкта 2 сааттык учууга жана финалдык күйүүчү май запасына жетиштүү күйүүчү майдын запасы болушу керек;

д) багыттык акыркы күйүүчү майдын кору – бул багыттык альтернаттик аэродромго же багыт аэродромуна (эгер багыттык альтернаттик аэродром талап кылынбаса) келген учурда конуу үчүн эсептелген конуу массасы боюнча эсептелген күйүүчү майдын кору, жана ал төмөнкүлөрдү камтыйт:

- поршендүү кыймылдаткычтуу учактар үчүн Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган ылдамдыкта жана абсолюттук бийиктикте 45 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май кору талап кылынат; же

- газ турбиналуу кыймылдаткычтуу учактар үчүн аэродромдун ашуусунан 450 метрге (1500 футка) жогору күтүү зонасындагы учуу ылдамдыгында стандарттык шарттарда 30 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май кору талап кылынат;

е) кошумча күйүүчү майдын запасы минималдуу күйүүчү майдын запасы төмөнкү учурларда жетишсиз болгон учурда талап кылынуучу кошумча күйүүчү майдын көлөмүн билдирет:

- учакка зарыл болгон учурда төмөндөө жана кыймылдаткычтын иштен чыгышы же кабинанын басымынын төмөндөшү (разгерметизация) шартында учууну улантуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуу үчүн, операциянын мүнөзүнө жараша көбүрөөк күйүүчү май талап кылынган учур үчүн, мындай бузулуу маршруттун эң критикалык чекитинде болот деген божомолго негизделип кошумча күйүүчү май запасын камсыз кылуу;

- стандарттык шарттарда аэродромдун ашуусунан 450 метр (1500 фут) бийиктикте күтүп туруу зонасындагы ылдамдыкта 15 мүнөт учууну аткаруу үчүн;

- конуу ыкмасын аткаруу жана конуу;

ж) учакка EDTO учушун аткарууда Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген критикалык күйүүчү майдын запасы менен учууга мүмкүндүк берүү;

з) жогоруда көрсөтүлбөгөн кошумча талаптарды аткаруу.

и) дискрециялык күйүүчү май запасы — аба кемесинин командиринин чечими боюнча учакка кошумча алынган күйүүчү майдын көлөмү.

Эскертүү. Маршруттун эң критикалык чекитинде болушу мүмкүн болгон кыймылдаткычтын бузулушун эске алуу менен күйүүчү майдын запасын пландаштыруу (§ 107 е) 1)) учактын күйүүчү май запасы боюнча авариялык кырдаалга алып келиши мүмкүн, бул учурда ушул Эрежелеринин 113-пунктунда көрсөтүлгөн талаптар эске алынышы керек..

108. Эксплуатант ар бир учак түрү жана анын модификациясы үчүн финалдык күйүүчү майдын резервинин маанисин (күйүүчү майдын салмагын) аныкташы керек жана аны эстеп калууга оңой болгон санга чейин тегеректеши керек.

109. Полет колдонулган күйүүчү май 4-бөлүмүнүн §18 көрсөтүлгөн талаптарга жооп бербесе жана учуу планынын өзгөрүү чекитинен кийин талаптар аткарылбаса, учуу башталбайт.

110. Жарандык авиация башкармалыгы, эксплуатант тарабынан жүргүзүлгөн учуу коопсуздугу үчүн тобокелдикти баалоонун натыйжаларынын негизинде, учуу коопсуздугунун деңгээлин эквиваленттүү түрдө сактоо ыкмаларын көрсөткөн учурда, рулдоого, маршрут боюнча учууга, күтүлбөгөн кырдаалга, дайындалган пункттун альтернативдик аэродромуна чейин учууга жана кошумча күйүүчү май коруна карата алдын ала эсептөөнүн варианттарын бекитет. Конкреттүү тобокелдикти баалоо, жок эле дегенде, төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

- маршрут боюнча учууга күйүүчү май корунун эсептөөлөрү;

- эксплуатациялоочунун мүмкүнчүлүктөрү, мүмкүндүк берген:

а) күйүүчү майдын сарпталышына мониторинг программасын камтыган автоматташтырылган ыкманы аныктоо; жана/же

б) альтернативдик аэродромдорду колдонуу боюнча заманбап каражаттарды колдонуу;

- кесепеттерин минималдаштыруу үчүн конкреттүү чараларды колдонуу.

111. Учуу башталгандан кийин күйүүчү майды алгач пландаштырылган учуу максаттарынан айырмаланган максаттар үчүн пайдалануу учуу операциясынын пландалган багытын кайрадан талдоону жана, эгер керек болсо, тууралоону талап кылат.

§ 19. Учуу учурунда күйүүчү майдын чыгымын башкаруу

112. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген саясатты жана процедураларды түзөт, күйүүчү майдын көлөмүн көзөмөлдөөнү жана учуу учурунда күйүүчү майдын чыгымын башкарууну камсыз кылуу максатында.

113. Аба кемесинин командири учакта болгон күйүүчү майдын запасы, коопсуз конуу үчүн ылайыктуу болгон аэродромго учууну улантууга жетиштүү жана конгондон кийин пландаштырылган финалдык күйүүчү майдын запасын сактап калууга жетиштүү экендигин дайыма көзөмөлдөйт.

Эскертүү. Финалдык күйүүчү майдын запасын сактоо — бул учуунун алгачкы пландоосуна ылайык коопсуз түрдө аткаруу мүмкүн болбой калган учурда, каалаган аэродромдо коопсуз конууну камсыз кылуу үчүн каралган чара болуп эсептелет.

114. Аба кемесинин командири, эгер күтүлбөгөн жагдайлар натыйжасында белгиленген аэродромго конууда финалдык күйүүчү май запасы менен кошо альтернативдик аэродромго же изоляцияланган аэродромго учууга талап кылынган күйүүчү май запасынын жыйынтыгы аз күйүүчү май калат деп күтүлсө, аба кыймылын башкаруу кызматына кечигүү боюнча маалымат берүүсүн сурайт.

115. Аба кемесинин командири белгилүү бир аэродромго конуу чечимин кабыл алганда жана бул аэродромго учуу үчүн берилген уруксатка кандай гана болбосун өзгөртүү финалдык күйүүчү май запасынын пландалган көлөмүнөн аз күйүүчү май менен конууга алып келиши мүмкүн экенин эсептеген учурда, аба кыймылын башкаруу кызматына MINIMUM FUEL билдирүүсүн берет.

Эскертүү. MINIMUM FUEL билдирүүсү кызмат көрсөтүп жаткан аба кыймылын башкаруу (УВД) кызматына бардык пландалган аэродромдорду колдонуу мүмкүнчүлүгү белгиленген конуу аэродрому менен чектелгендиги жөнүндө маалымдайт жана берилген уруксаттагы ар кандай өзгөртүү учактын финалдык күйүүчү май корунун пландалган көлөмүнөн аз калган шартта конууга алып келиши мүмкүн экендигин билдирет. Бул кырсыктык абалдын болушун билдирбейт, бирок күтүлбөгөн кечигүүлөр болсо, кырсыктык кырдаалдын жаралышына алып келиши мүмкүн экендигин көрсөтөт.

116. Аба кемесинин командири, эгерде борттогу күйүүчү майдын болжолдуу кору жакын арадагы коопсуз конууга ылайыктуу аэродромго конгондон кийин пландалган финалдык күйүүчү май корунун деңгээлинен төмөн болуп каларын көрсөтсө, MAYDAY MAYDAY MAYDAY FUEL билдирүүсү менен борттогу күйүүчү май коруна байланышкан авариялык кырдаалды жарыялайт.

Эскертүү. Пландалган финалдык күйүүчү май запасы белгиленген мааниге барабар болуп саналат жана кайсы болбосун аэродромго конууда талап кылынуучу минималдуу күйүүчү май көлөмүн түзөт. MAYDAY FUEL деген фраза КРАЭ-10 5.10.3-пунктунун талаптарына ылайык кырдаалдын кооптуу абалын билдирет.

§ 20. Жүктөлгөн жүргүнчүлөр менен учакка күйүүчү май куюу

117. Жүргүнчүлөрдү учакка отургузуу, алардын учакта болушу же учактан түшүрүү учурунда учакка күйүүчү май куюу, жүргүнчүлөрдү эвакуациялоо үчүн эң ылайыктуу жеткиликтүү каражаттарды колдонуу менен мүмкүн болушунча тез арада эвакуациялоону уюштуруп жана башкарууга даяр болгон тийиштүү даярдыктан өткөн персонал жетиштүү санда учакта болгондо гана жүргүзүлөт.

118. Жүргүнчүлөрдү учакка отургузуу, алардын учакта болушу же учактан түшүрүү учурунда күйүүчү май куюу учурунда, күйүүчү май куюуну көзөмөлдөп жаткан жерде иштеген персонал менен учактагы даярдалган персоналдын ортосунда учактын ички байланыш түзмөгү же башка ылайыктуу каражаттар аркылуу эки тараптуу байланыш камсыз кылынат.

Эскертүү. Ушул Эрежелердин 117-пунктунун жоболору күйүүчү май куюуну баштоо үчүн учактын орнотулган траптарын милдеттүү түрдө колдонуу же авариялык чыгуучу эшиктерди ачуу талаптарын алдын ала шарт катары караштырбайт.

§ 21. Кычкылтектин запасы

119. Төмөнкү абсолюттук басымга жакындаган стандарттык атмосферадагы абсолюттук бийиктик маанилери:

Абсолюттук басым

Метр

Фут

700 гПа

3 000

10 000

620 гПа

4 000

13 000

376 гПа

7 600

25 000

120. Жүргүнчүлөрдүн жана учуучу экипаждын кабинасындагы атмосфералык басым 700 гПа-дан төмөн болгон абсолюттук бийиктикте аткарыла турган учуу, бортто дем алуу үчүн жетиштүү кычкылтек болгон учурда гана башталат:

- бардык экипаж мүчөлөрү жана жүргүнчүлөрдүн 10% үчүн, 30 мүнөттөн ашкан каалаган убакыттын ичинде, эгерде алар ээлеген кабиналардагы басым 700 гПа менен 620 гПа диапазонунда болсо, жана

- экипаж жана жүргүнчүлөр үчүн, алардын ээлеген кабиналарындагы атмосфералык басым 620 гПа дан төмөн болгон каалаган убакыттын ичинде.

121. Герметизацияланган кабиналары бар учак тарабынан аткарыла турган учуш, бортуна учкучтардын жана жүргүнчүлөрдүн – аткарыла турган учуштун шарттарына жараша – дем алуусу үчүн жетиштүү кычкылтек запасы болгон учурда гана башталат. Бул запас учкучтар жана жүргүнчүлөр ээлеген кабиналардагы атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон каалаган убакыт аралыгына жетиштүү болушу керек. Мындан тышкары, эгерде учак 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учса же 376 гПа дан жогору атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учуп, 4 мүнөттүн ичинде атмосфералык басымы 620 гПа болгон абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албаса, жүргүнчүлөр кабинасындагы адамдар үчүн жок дегенде 10 мүнөттүк кычкылтек запасы камсыз кылынат.

§ 22. Жүк бөлүгүндөгү өрт өчүрүү системасынын убакыттык чектөөлөрүн эске алуу

122. Эксплуатант учууларды ошондой жол менен пландаштырат, бул учурда коопсуз конууга мүмкүн болгон альтернативдик аэродромго жетүү убактысы, эгер учактын документациясында көрсөтүлгөн болсо, жүк бөлүгүндөгү өрт өчүрүү системасы үчүн белгиленген убакыт чектөөсүнөн ашпашы керек, мында Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген эксплуатациялык коопсуздук запасы эске алынат.

123. Жүк бөлүгүндөгү өрт өчүрүү системасы үчүн убакыт чектөөлөрү учууну аткарууда эске алынат жана тиешелүү учак документациясында көрсөтүлөт. Адатта, бул максаттар үчүн 15 мүнөттүк эксплуатациялык коопсуздук запасы каралат.

§ 23. Учуу учурунда аткарылуучу эрежелер. Аэродромдун эксплуатациялык минимумдары

124. Катуу жааган нөшөр жана 600 метрден төмөн метеорологиялык көрүнүш шарттарында борттук радиолокациялык станциясы жана шамалдын кескин өзгөрүүсү жөнүндө алдын ала эскертүүчү система колдонулбастан учуп көтөрүлүүгө жол берилбейт.

125. Учуу-конуу тилкесинин (ВПП) үч бөлүгүндө учуу-конуу тилкесинде көрүнүш аралыгынын (RVR) маалыматы болгон учурда, учуу-конуу тилкесинде көрүнүш аралыгынын (RVR) эксплуатациялык минимумга шайкештиги камсыз кылынууга тийиш:

- учуу башталгыч чекитинде - КВС (аба кемесинин командири) тарабынан визуалдык бааланат;

- учуу-конуу тилкесинин ортоңку чекитинде жана аягында - Аба кыймылын тейлөө органы (ОВД) же автоматтык терминалдык маалымат системасы (АТИС) тарабынан берилген маалыматтын негизинде аныкталат.

126. Учуу багытын аэродромго чейин улантуу, акыркы алынган маалыматтар болжолдонгон конуу убактысында ошол аэродромдо же, жок дегенде, бир альтернативдик аэродромдо конууну ушул Эрежелердин 4-бөлүмдүн §9 ылайык белгиленген эксплуатациялык минимумдарга ылайык ишке ашырууга мүмкүнчүлүк бар экендигин көрсөтсө гана уруксат берилет.

127. Күчтүү жамгыр жаап жаткан шартта жана метеорологиялык көрүнүштүүлүк 600 метрден аз болгондо, борттогу радиолокатор менен шамал өзгөрүүсү тууралуу алдын ала эскертүү системасын колдонбостон конууга жол берилбейт.

128. Прибордук конууга ыкма жүргүзүү, аэродромдун ашуусунан 300 метрге (1000 фут) жеткенден кийин, эгерде FAF (ТВГ) аркылуу аныкталган көзөмөл пункту жок болсо же FAF же FAP (ТВГ) аркылуу аныкталган акыркы участоктун башталышынан өтүп кетсе, аэродромдун эксплуатациялык минимумуна караганда маалымдалган көрүнүштүүлүк же көзөмөлдөнгөн RVR төмөн болгон шартта улантылбайт.

129. Эгерде конууга акыркы участокко чыккандан кийин, FAP же FAF (ТВГ) аркылуу аныкталган көзөмөл пунктунан өтүп кеткенден кийин же, эгерде FAF (ТВГ) аркылуу аныкталган көзөмөл пункту жок болсо, аэродромдун ашуусунан 300 метрден (1000 фут) төмөн түшкөндөн кийин метеорологиялык көрүнүштүүлүк же көзөмөлдөнгөн RVR мааниси белгиленген эксплуатациялык минимумдан төмөн болгону маалымдалса, конууга ыкма DA/H же MDA/H чекитине чейин улантылышы мүмкүн.

130. КВС же аба кемесин (АК) активдүү башкарган учкуч (PF) DA/H же MDA/H деңгээлинен төмөн түшүп, конууну улантууга жана конууга укуктуу, эгерде экипаж тарабынан конуу курсу боюнча жердеги багыттоочу белгилер менен визуалдык байланыш орнотулса жана учкуч аба кемесинин абалын жана анын белгиленген учуу траекториясына салыштырмалуу өзгөрүү багытын баалоого жетиштүү убакыт бою бул байланыш сакталса.

131. Учкуч белгиленген учуу траекториясына карата аба кемесинин абалын жана анын өзгөрүү багытын баалоого жетиштүү убакыттын ичинде белгилүү бир конуу системасы үчүн көрсөтүлгөн минималдуу жердеги багыттоочу белгилерди көрбөсө, DA/H же MDA/H деңгээлинен төмөн түшүп конууну улантуу конуу минималын бузуу болуп эсептелет.

132. Конуу ыкмасына жараша:

- Учкуч (PF) визуалдык маневр менен конууга ("circle-to-land" маневри) киришпейт, визуалдык байланыш аба кемесинин ВППга карата абалын аныктоого мүмкүнчүлүк берген ориентирлер менен орнотулуп, сакталмайынча. Визуалдык маневр ("circle-to-land") үчүн белгиленген MDA/H деңгээлинен төмөн түшүүгө, учкуч ВППнын босогосун же ВПП менен байланышкан конуу жарык белгилерин визуалдык байланыш аркылуу көрүп турган учурда гана уруксат берилет;

- Учкуч (PF) MDA/H деңгээлинен төмөн так эмес конуу (неточный заход на посадку) процессин улантпайт, визуалдык байланыш төмөнкүдө көрсөтүлгөн конуу багытындагы визуалдык ориентирлердин жок дегенде бирөөсү менен орнотулуп, сакталмайынча:

а) жакындашуу жарык системасы же анын бир бөлүгү;

б) учуу тилкесинин босогосу жана анын белгилери же жарыктары;

в) учуу тилкесинин кирүүчү жарыктары;

г) глиссаданы визуалдык көрсөтүү системасы;

д) конуу зонасы, анын белгилери же жарыктары;

е) учуу тилкесинин каптал чектөөчү жарыктары (конуу үчүн учуу тилкесинин жарыктары).

- Учкуч (PF) КАТ I категориясындагы так конууга жакындашууда DA/H деңгээлинен төмөн түшүүнү улантпайт, эгерде төмөнкү конуу багыты боюнча визуалдык ориентирлердин жок дегенде бирөөсү менен визуалдык байланыш орнотулуп жана сакталбаса:

а) жакындашуу жарык системасы же анын бир бөлүгү;

б) учуу-конуу тилкесинин босогосу жана анын белгилери же жарыктары;

в) учуу-конуу тилкесинин кирүүчү чырактары;

г) глиссаданы визуалдык көрсөтүүчү система;

д) конуу зонасы, анын белгилениши же конуу зонасынын чырактары;

е) учуу-конуу тилкесин каптал чектөөчү чырактары (учуу-конуу тилкесинин конуу жарыктары).

- Учкуч (PF) автоматтык башкаруу системасынын мүмкүнчүлүгү «FAIL-PASSIVE» деңгээлинде болгон учурда КАТ II боюнча DH деңгээлинен төмөн конууга жакындашуу процессин улантпайт, эгерде төмөнкүдөй ориентиирлердин жок дегенде үч ырааттуу чырагы менен визуалдык байланыш орнотулуп жана сакталбаса:

а) жакындашуу системасынын борбордук (осевой) чырактары; же

б) конуу зонасынын чырактары; же

в) учуу-конуу тилкесинин борбордук чырактары же учуу-конуу тилкесинин каптал чектөөчү чырактары (ВППнин конуу чырактары); же алардын айкалышы.

- Учкуч (PF) автоматтык башкаруу системасынын мүмкүнчүлүгү «FAIL-OPERATIONAL» деңгээлинде болгон учурда КАТ III боюнча DH деңгээлинен төмөн конууга жакындашуу процессин улантпайт, эгерде төмөнкүдөй шарт сакталбаса: ВППнин борбордук (осевой) чырак сызыгындагы жок дегенде бир чырак менен визуалдык байланыш орнотулуп жана сакталууга тийиш. КАТ III боюнча DH белгиленбеген конууга жакындашууда учкуч ВПП менен визуалдык байланыш түзүүнү конууга чейин талап кылынбайт.

133. Ар кандай учурда да, конууга жакындашуу токтотулат, эгерде бул аэродром үчүн көрсөтүлгөн эксплуатациялык минимумдар сакталбай калса же учкучтун (аба кемесинин командиринин) пикиринде конуунун коопсуздугу камсыздалбай калса.

134. Контролдук RVR — бул белгиленген эксплуатациялык минимумдардын сакталышын аныктоо максатында колдонулган RVR байкоо пункттарындагы (конуу чекити, орто чекит жана ВППнын алыскы учу) берилген RVR маанилери. Эгерде RVR маалыматтары колдонулса, контролдук RVR, эгерде мамлекет тарабынан башка критерийлер белгиленбесе, конуу чекитиндеги RVR болуп эсептелет.

§ 24. Метеорологиялык байкоолор

135. Аба кемесинен учуу учурунда жүргүзүлүүчү метеорологиялык байкоолордун жүргүзүү эрежелери, ошондой эле аларды каттоо жана кабар берүү тартиби КРАЭ-3 берилген.

136. Аба кемесинин командири, эгерде ВППдагы фактический тормоздоонун натыйжалуулугу алдын ала берилген маалыматка караганда начар болсо, аба кемесинен атайын кабар (AIREP) берет.

§ 25. Кооптуу учуу шарттары

137. Метеорологиялык шарттарга байланыштуу эмес кездешкен кооптуу учуу шарттары тууралуу дароо Аба кыймылын башкаруу кызматынын (УВД) диспетчерине жана тиешелүү авиациялык уюмга кабар берилет. Бул аркылуу берилген билдирүүлөр башка аба кемелеринин коопсуздугун камсыздоого пайдалуу болушу мүмкүн болгон маалыматтарды камтууга тийиш.

§ 26. Учуу экипажынын мүчөлөрү өз иш орундарында

138. Учуу жана конуу. Учуу экипажынын учкуч кабинасында өз милдеттерин аткарууга тийиш болгон бардык мүчөлөрү өзүнүн иш орундарында болушат.

139. Маршрут боюнча учуу. Учуу экипажынын учкуч кабинасында өз милдеттерин аткарууга тийиш болгон бардык мүчөлөрү өзүнүн иш орундарында болушат, бирок, учакты колдонууга байланыштуу милдеттерин аткаруу же табигый муктаждыктарын канааттандыруу үчүн алар иштен чыгып кетүүгө мажбур болгон учурлардан башка.

140. Бел боо курлары. Бардык учуу экипажынын мүчөлөрү өз иш орундарында болгондо, бел боо курларын тагынууга милдеттүү.

141. Привязка системасы. Ар бир учуу экипажынын мүчөсү, учкучтук ордуна жайгашкан, учуу жана конуу учурунда привязуу системасын колдонот; калган учуу экипажынын мүчөлөрү, эгерде ийин ремендери алардын милдеттерин аткаруусуна тоскоол болбосо, учуу жана конуу учурунда өз привязуу системаларын колдоно алышат, эгер тоскоол болбосо, ийин ремендери ажыратылышы мүмкүн, бирок белдик ремендери бүттөөдө кала берет. Привязуу системасы ийин жана белдик ремендеринен турат, аларды бөлөк колдонууга болот.

§ 27. Кычкылтекти колдонуу

142. Учактын коопсуз иштешин камсыз кылуу үчүн маанилүү болгон милдеттерди аткарып жаткан бардык учуу экипажынын мүчөлөрү, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 120- жана 121-пункттарына ылайык кычкылтек запасы талап кылынган шарттар пайда болгон учурда, учуу учурунда тыныгуусуз түрдө дем алуу үчүн кычкылтекти колдонууга милдеттүү.

143. Бүткүл кабинасы герметизацияланган учактарда учкан учуу экипажынын бардык мүчөлөрү, эгерде учуу бийиктигинде атмосфералык басым 376 гПа деңгээлинен төмөн болсо, өз жумуш ордунда тез кийиле турган кычкылтек маскасына ээ болушу керек. Бул маска биринчи зарылчылык пайда болгон учурда дароо кычкылтек менен камсыздоону камсыз кылууга тийиш.

§ 28. Герметизацияланган кабиналары бар учактарда разгерметизация болгон учурда борт коштоочуларды жана жүргүнчүлөрдү коргоо

144. Эксплуатант борт коштоочулардын аң-сезимин жоготушунун алдын алуу үчүн, разгерметизация учурунда авариялык түшүү керек болгондо, аларды коргоо чараларын кабыл алышы керек. Мындан тышкары, борт коштоочуларга авариялык түшүүдөн кийин калыбына келген учуу учурунда жүргүнчүлөргө биринчи жардам көрсөтүүгө мүмкүнчүлүк берген коргоо каражаттары болушу керек. Жүргүнчүлөрдү коргоо үчүн разгерметизация учурунда гипоксиянын адамдын өмүрүнө коркунуч туудурган таасиринен сактай турган каражаттар же эксплуатациялык эрежелер камсыздалууга тийиш. Бортпроводниктер авариялык түшүү учурунда жүргүнчүлөргө жардам көрсөтүүгө дайыма мүмкүнчүлүккө ээ болбошу ыктымал.

§ 29. Учуу учурунда берилүүчү эксплуатациялык көрсөтмөлөр

145. Оперативдик көрсөтмөлөр, аба кыймылын тейлөө органдарына (ОВД) берилген же учурдагы учуу планына өзгөртүү киргизүү менен байланыштуу, мүмкүн болгон учурда, учактын экипажына берилгенге чейин тиешелүү ОВД органынан макулдашылышы керек.

Эскертүү. Жогоруда көрсөтүлгөн макулдашуу мүмкүн болбогон учурларында, операциялык көрсөтмөлөр учкучту учуу планына өзгөртүү киргизилгенге чейин ОВД бөлүмүнөн тиешелүү уруксат алуу жоопкерчилигинен бошобойт.

§ 30. Прибордук учуу схемалары

146. Ар бир жабдылган учуу-конуу тилкеси же аэродром үчүн, аэродром жайгашкан мамлекет тарабынан, учуу операцияларын жүргүзүү үчүн, бир нече прибордук тийиштүү схемалар бирөө же бир нечеси бекитилет жана жарыяланат.

147. Бардык учактар, прибордук учуу эрежелери менен учуп жатканда, аэродромдун жайгашкан мамлекети тарабынан бекитилген прибордук схемаларды сактайт.

§ 31. Авиациялык ызы-чууну азайтуу боюнча эксплуатациялык ыкмалар

148. Авиациялык ызы-чууну азайтуу боюнча эксплуатациялык ыкмалар PANS-OPS, (Doc 8168) I томуна ылайык келиши керек.

149. Ар кандай үлгүдөгү учак үчүн эксплуатант тарабынан белгиленген авиациялык ызы-чууну азайтуу боюнча эксплуатациялык ыкмалар бардык аэродромдор үчүн бирдей болушу талап кылынат. Ошол эле учурда, бирдиктүү ыкма айрым аэродромдордун талаптарына жооп бербеши мүмкүн.

§ 32. Бийиктикке чыгуу жана түшүү ылдамдыктарына байланыштуу, учактардын учуу эрежелери

150. Эгерде аба кыймылын башкаруу органынын көрсөтмөлөрүндө башкача көрсөтүлбөсө, кошуна абсолюттук бийиктиктерде же учуу эшелондорунда же ошолорго жакындашып жаткан аба кемелеринде борттогу кагылышуудан сактоо системасынын (БСПС II) керексиз эскертүүлөрүн алдын алуу максатында, эксплуатациялоочу төмөнкүдөй эрежелерди белгилеши керек: учак белгиленген абсолюттук бийиктикке же белгиленген эшелонго бийиктикке чыгуу же түшүү учурунда, айрыкча автопилот иштеп жатканда, акыркы 300 метрде (1000 фут) бийиктикке чыгуу же түшүү ылдамдыгын прибор жабдуусунун мүмкүнчүлүгүнө жараша 8 м/с же 1500 фут/минден аз ылдамдыкта аткарышы керек, эгерде учкуч башка аба кемесинин кошуна абсолюттук бийиктикте же эшелондо жайгашканын же жакындап жатканын билсе.

§ 33. Конуу мүнөздөмөлөрүн эске алуу менен учакты эксплуатациялоо эрежелери

151. Аба кемесинин командири конуу тилкесинин (ВПП) бетинин абалы тууралуу жеткиликтүү маалыматтарга ылайык, учактын учууга жарамдуулук мүнөздөмөлөрү коопсуз конууга мүмкүндүк берерин ырастамайынча, аэродромдун бийиктигинен 300 м (1000 фут) төмөн түшүп конууга улантпай турган болот.

Эскертүү. ВППнын бетинин абалын баалоо жана бул боюнча маалымат берүү эрежелери КРАЭ-14 камтылган.

§ 34. Аба кемесинин командиринин милдеттери

152. Аба кемесинин командири эшиктер жабылган учурдан тартып бортто болгон бардык учуу курамасынын мүчөлөрүнүн, жүргүнчүлөрдүн жана жүктүн коопсуздугу үчүн жооптуу болот. Ошондой эле, аба кемесинин командири учактын башкарылышы жана анын коопсуздугу үчүн жооп берет, бул жоопкерчилик учактын учууга даяр абалга келтирилген учурдан тартып, учуунун аякташы жана негизги кыймылдаткыч(тар) өчүрүлгөн учурга чейин уланат.

153. Аба кемесинин командири ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 7-параграфында каралган контрольдук карталар системаларынын сакталышын камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт.

154. Аба кемесинин командири учак менен болгон кандай гана болбосун окуя тууралуу, анын натыйжасында кандайдыр бир адамдын оор жаракат алышына же өлүмүнө, же учакка же башка мүлккө олуттуу зыян келтирилишине алып келген учурда, эң ылдам жеткиликтүү каражаттарды колдонуу менен жакынкы ыйгарым укуктуу органга кабар берүү үчүн жооптуу болуп саналат.

Эскертүү. "Оор жаракат" термининин аныктамасы КРАЭ-13 берилген.

155. Аба кемесинин командири учуу аяктагандан кийин учактагы бардык белгилүү же шектелген мүчүлүштүктөр жөнүндө, ошондой эле эксплуатациялоочу тарабынан белгиленген учуу аткаруу тартибин сактабаган учурлар жөнүндө эксплуатациялоочу тарапка маалымат берүүгө жооптуу болуп саналат.

156. Аба кемесинин командири борт журналынын жана/же жалпы декларациянын жүргүзүлүшү үчүн жооптуу болуп саналат. Бул документтерде ушул Эрежелердин 11-бөлүмүнүн 4-параграфында көрсөтүлгөн маалыматтар камтылышы керек.

§ 35. Учуу иштерин камсыздоочу кызматкердин / учуу-диспетчеринин милдеттери

157. Учуу иштерин камсыздоочу кызматкер / учуу-диспетчери ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 42-пунктуна ылайык учуу иштерин көзөмөлдөө жана байкоо ыкмасына ылайык иштөөдө төмөнкү милдеттерди аткарат:

- аба кемесинин командирине учууга даярдык көрүүдө жардам берет жана тиешелүү маалымат менен камсыздайт;

- аба кемесинин командирине жумушчу учуу планы менен берилүүчү учуу планын даярдоодо жардам көрсөтөт;

- тиешелүү учурда, аба кемесинин командирине алдын ала учуу планын даярдоодо жардам көрсөтөт жана аны аба кыймылын тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу орган дайындаган органга тапшырат;

- тиешелүү учурда учуу планын кол коюп, аба кыймылын тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу орган дайындаган органга тапшырат;

- ылайыктуу каражаттардын жардамы менен аба кемесинин командирин учууну коопсуз аткаруу үчүн зарыл болгон маалыматтар менен камсыздайт;

- аба кемесинин жайгашкан жерин аба кемелерин көзөмөлдөө каражаттары аркылуу аныктоо мүмкүн болбой калган учурда жана байланыш түзүү аракеттери майнапсыз болгон учурда, тиешелүү аба кыймылын тейлөө органын билдирет.

Эскертүү. скертүү. Учуу пландары боюнча талаптар КРАЭ-2, ал эми учуу пландары жана тиешелүү кызматтар боюнча жоболор КРАЭ-11 камтылган.

158. Өзгөчө кырдаал болгондо, учууну камсыз кылуу боюнча кызматкер / учуу диспетчери төмөнкүлөрдү аткарат:

- учуу операциялары боюнча колдонмодо жана өзгөчө кырдаалдар боюнча иш-аракеттер планында (ERP) каралган тартиптерди ишке киргизет, ошол эле учурда Аба кыймылын башкаруу (УВД) эрежелерине карама-каршы келген аракеттерден карманат;

- аба кемесинин командирине учуунун коопсуздугуна байланыштуу жана учууну коопсуз аткаруу үчүн зарыл болушу мүмкүн болгон маалыматтарды, анын ичинде учуу учурунда зарыл болгон учуу планына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу маалыматтарды берет.

Эскертүү. Бул учуунун жүрүшүндө аба кемесинин командири да ошондой эле маалыматты учууларды камсыздоо кызматкери/учуу диспетчери менен бөлүшүүсү абдан маанилүү, айрыкча кырдаал өзгөчө абалга байланыштуу болгондо.

§ 36. Газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн маршруттагы альтернативдик аэродромго 60 мүнөттөн ашык убакыттык уча турган учууларды аткарууга кошумча талаптар, анын ичинде альтернативдик аэродромго жетүү убактысы узартылган учууларды (EDTO) аткаруу боюнча талаптар

Маршруттагы альтернативдик аэродромго жетүү 60 мүнөттөн ашкан учууларды аткарууга карата талаптар

159. Маршруттагы кандайдыр бир чекиттен маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин уча турган убактысы 60 мүнөттөн ашкан уча турчу каттамдарды аткарган эксплуатанттар төмөнкүлөрдү камсыздайт:

- Бардык учактар үчүн:

а) маршруттагы альтернативдик аэродромдор аныкталган болууга тийиш;

б) учуу экипажына маршруттагы белгиленген альтернативдик аэродромдорго байланыштуу акыркы маалыматтар, анын ичинде учуу-коюу статусу жана аба ырайы шарттары берилүүгө тийиш;

- Учуучу экипажтарына эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар боюнча маршруттагы альтернативдик аэродромдордогу шарттар эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө ылайык же андан жогору болору тууралуу эксплуатант тарабынан белгиленген күтүлгөн колдонуу убактысы үчүн акыркы маалыматтар берилет.

160. Ушул Эрежелердин 159-пунктунда көрсөтүлгөн талаптардан тышкары, бардык эксплуатанттар төмөнкү жоболор эске алынышын жана ушул Эрежелерде каралган жалпы учуу коопсуздугунун деңгээли сакталышын камсыз кылышат:

- учактарга эксплуатациялык көзөмөл жана учууну диспетчердик коштоо процедуралары;

- эксплуатациялык процедуралар;

- даярдоо программалары.

§ 37. Учуу операцияларын альтернативдик аэродромго жетүү убактысы көбөйтүлгөн шартта (EDTO) аткарууга коюлган талаптар

161. Эгерде Жарандык авиация башкармалыгы EDTO боюнча атайын уруксат бербесе, анда эки же андан көп газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учак EDTO учуу убактысы маршруттагы кандайдыр бир чекиттен маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин бир кыймылдаткыч иштебеген шартта, эки кыймылдаткычтуу учактар үчүн, же бардык кыймылдаткычтар иштеп турган шартта, экиден ашык кыймылдаткычтуу учактар үчүн, стандарттуу атмосфера шартында (МСА) жана шамалсыз шартта эсептелген крейсердик ылдамдыкта учуу убактысы Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген босого убакыттан ашып кеткен маршруттарда колдонууга болбойт. Атайын уруксатта ар бир учак менен кыймылдаткычтын айкалышы үчүн белгиленген тиешелүү босого убакыт көрсөтүлөт.

Эскертүү. Альтернативдик аэродромго чейин учуу убактысы босого убакыттан ашкан ар кандай учуу EDTO учуу катары эсептелет.

162. EDTO учуулары үчүн учуп чыгуучу аэродром жана/же багыттагы аэродром маршруттагы альтернативдик аэродромдор катары каралышы мүмкүн.

163. EDTO учуулары үчүн атайын уруксатты берүүдө Жарандык авиация башкармалыгы ар бир өзүнчө учак менен кыймылдаткычтын айкалышы үчүн альтернативдик аэродромго эң жогорку кетүү убактысын аныктайт.

164. EDTO учуулары үчүн атайын уруксат жана эксплуатанттын белгилүү бир учак түрү үчүн альтернативдик аэродромго эң жогорку кетүү убактысы төмөнкү талаптар аткарылганда берилет:

- бардык учактар үчүн: эксплуатант, учактын учуу боюнча колдонмосунда түз же кыйыр түрдө көрсөтүлгөн эң маанилүү системанын иштен чыгышында белгиленген убакыттык чектөөлөрдөн ашып кеткен учурда учууну EDTO катары аткарууга учакты чыгарууга жол бербеген тартиптерди колдонушу керек;

- эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн: учак EDTO учуулары үчүн тастыктамадан (сертификациядан) өткөн болушу керек.

Эскертүү. Кээ бир документтерде EDTO ордуна ETORS колдонулушу мүмкүн.

165. Бул Эрежелердин башка талаптарына карабастан, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант жүргүзгөн, учуулардын коопсуздугу үчүн тобокелдиктерди баалоо боюнча атайын баалоонун негизинде, коопсуздуктун эквиваленттик деңгээлин камсыздоочу чаралар көрсөтүлгөн учурларда, эң кыска мөөнөткө чектелген системанын иштөө убактысынан ашкан учуулардын узактыгы үчүн атайын уруксат бере алат. Бул баалоо, жок дегенде, төмөнкү компоненттерди камтышы керек:

- эксплуатанттын мүмкүнчүлүктөрү;

- учактын жалпы ишенимдүүлүгү;

- убакыттык чектөөлөргө ээ болгон ар бир системанын ишенимдүүлүгү;

- учак өндүрүүчү тарабынан берилген тиешелүү маалыматтары;

- кооптуу кесепеттерди минималдаштыруу үчүн конкреттүү чаралар.

166. EDTO учууларын аткарган бардык учактар үчүн, 4-бөлүмдүн 107-пунктунун ж) пунктунда талап кылынган кошумча күйүүчү май, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген жоболорго ылайык EDTO учуусунун критикалык күйүүчү май кору менен учуу сценарийин ишке ашыруу үчүн зарыл болгон күйүүчү майды да камтыйт.

167. Босого убакыттан ашкандан кийин учуу төмөнкү шарттар аткарылган учурда гана улантылат: маршрут боюнча белгиленген альтернативдик аэродромдордун ылайыктуулугу кайрадан бааланат жана акыркы жеткиликтүү маалыматтар бул аэродромдордо аларды пайдалануу күтүлгөн убакта эксплуатант тарабынан белгиленген эксплуатациялык минимумдарга жооп бере турган же алардан жогору шарттар сакталарын көрсөтөт. Эгерде белгиленген убакта кайсы бир аэродромго коопсуз конууга тоскоолдук жараткан кандайдыр бир шарттар аныкталса, анда альтернативдик аракеттер планы түзүлөт.

168. Эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн альтернативдик аэродромго кетүү боюнча максималдуу убакыт төмөнкү факторлорду эске алуу менен белгиленет:

- кыймылдаткыч системасынын ишенимдүүлүгү;

- учактын EDTO учуулары үчүн учууга жарамдуулук нормаларына ылайык сертификатка ээ болушу;

- EDTO боюнча техникалык тейлөө программасы.

169. Эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учак түрү 1986-жылдын 25-мартына чейин берилген, бир кыймылдаткыч иштебей калган учурда крейсердик ылдамдыкта маршруттагы альтернативдик аэродромго учуу убактысы босого убакыттан ашкан маршруттар боюнча учууга уруксат, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кошумча кайра кароонун негизинде жана бул датадан кийин киргизилген жана күчүндө болгон талаптардын негизинде узартылат үчүн берилген чектүү мөөнөттөн ашып кеткен учурда, бир кыймылдаткычтуу рейс аэродромуна бир кыймылдаткычтуу жүрүү убактысы.

§ 38. Кол багажы

170. Эксплуатант учакта жана жүргүнчүлөр салонунда ташылып жаткан бардык багаждын туура жана ишенимдүү жайгаштырылышын камсыз кылат.

§39. Приборлор боюнча учуу эрежелери (ППП) боюнча же түнкү убакта жалгыз учкуч башкарган учууларды аткарууга кошумча талаптар.

171. Учак ППП эрежелерине ылайык же түнкү убакта бир учкуч тарабынан башкарылып учурулушу, мындай учууларды жүзөгө ашырууга Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан уруксат берилген учурда гана жүргүзүлөт.

172. Учак ППП эрежелерине ылайык же түнкү убакта бир учкуч тарабынан башкарылып учурулушу төмөнкү шарттар аткарылган учурда гана жүргүзүлөт:

- учуу боюнча колдонмодо учуу экипажынын курамында бирден ашык учкуч болууга талап жок болсо;

- учак винттүү болсо;

- бекитилген максималдуу жүргүнчү орундардын саны тогуздан ашпаса;

- максималдуу сертификациаланган учуу салмагы 5700 килограммдан ашпаса;

- учак ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн §34 көрсөтүлгөн жабдуулар менен жабдылган болсо;

- аба кемесинин командири ушул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн §12 белгиленген тажрыйбага, даярдыкка, текшерүүгө жана иштөөдө болгон үзгүлтүктөрдүн узактыгына карата талаптарга жооп берсе.

§ 40. Чарчоону көзөмөлдөө

173. Жарандык авиация башкармалыгы чарчоону көзөмөлдөө максатында эрежелерди белгилейт. Бул эрежелер илимий принциптерге, билимге жана эксплуатациялык тажрыйбага негизделип, учуу жана кабиналык экипаждын мүчөлөрү өздөрүнүн кызматтык милдеттерин жетиштүү активдүү абалда аткаруусун камсыз кылууга багытталат. Ошого ылайык, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкүлөрдү белгилейт:

- учуу убактысынын нормаларына, кызматтык учуу убактысына, кызмат убактысына жана эс алуу убактысына болгон талаптарга байланыштуу нормативдик эрежелерди;

- чарчоо тобокелдигин башкаруу системасы (FRMS) колдонулушуна уруксат берилген учурда, чарчоону көзөмөлдөө максатында эксплуатант тарабынан FRMS системасын колдонууга байланыштуу эрежелерди.

174. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант чарчоо менен байланышкан учуу коопсуздугуна коркунуч жараткан тобокелдиктерди башкаруу максатында, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 173-пунктуна ылайык төмөнкүлөрдү иштеп чыгуусун талап кылат:

- учуу убактысынын чектөөлөрүн, кызматтык учуу убактысын, кызматтык убакытты жана эс алуу убактысына коюлган талаптарды, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген чарчоону көзөмөлдөө боюнча нормативдик эрежелерге ылайык; же

- чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS), ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 179-пунктунда белгиленген бардык түрдөгү учууларга карата талаптарга жооп бергендей иштеп чыгуу; же

- аткарылган каттамдардын айрым түрлөрүнө карата ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 179-пунктунун талаптарына жооп берген FRMS системасын, ал эми калган каттамдарга карата ушул пункттун экинчи абзацынын талаптарына жооп берген системаны иштеп чыгуу.

175. Чарчоону көзөмөлдөө боюнча жоболоштурулган нормативдик эрежелерди сактоо, эксплуатациялоочуну учуу коопсуздугун башкаруу системасынын (СУБП) алкагында, КРАЭ-19 жоболоруна ылайык, чарчоо менен байланышкан тобокелдик факторлорун кошо алганда, тобокелдик факторлорун башкаруу милдетинен бошотпойт.

176. Эгерде эксплуатациялоочу өзүнүн айрым же бардык аткарыла турган учуулары боюнча чарчоону көзөмөлдөө боюнча нормативдик эрежелерди колдонуп жаткан болсо, анда Жарандык авиация башкармалыгы өзгөчө учурларда эксплуатациялоочунун сунуштаган тобокелдиктин баалоосу негизинде бул эрежелерден четтөөлөрдү бекитиши мүмкүн. Ар кандай бекитилген четтөөлөр учуу коопсуздугунун нормативдик эрежелер менен камсыздалган деңгээлине барабар же андан жогору деңгээлде коопсуздукту камсыздоого тийиш.

177. Жарандык авиация башкармалыгы чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS) эксплуатациялоого чейин, аны эксплуатациялык чарчоо көзөмөлүнүн нормативдик эрежелеринин ордуна толук же жарым-жартылай колдонууга уруксат берүүдөн мурун бекитет. Бекитилген FRMS системасы чарчоо көзөмөлүнүн нормативдик эрежелерине салыштырмалуу учуулардын коопсуздугунун барабар же андан жогору деңгээлин камсыз кылат.

178. Жарандык авиация башкармалыгы, эксплуатанттын чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS) бекитүүдө, FRMS чарчоо көзөмөлүнүн нормативдик эрежелерине салыштырмалуу учуулардын коопсуздугунун барабар же андан жогору деңгээлин камсыз кыла турганын кепилдеген тартипти иштеп чыгат. Бул тартиптин алкагында Жарандык авиация башкармалыгы:

- Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатанттан төмөнкүлөрдү талап кылат: ал максималдуу учуу убактысынын жана/же кызматтык учуу убактысынын жана кызматтык убакыттын чектерин, ошондой эле эс алуу убактысынын минималдуу узактыгын аныкташы керек. Бул маанилер илимий принциптерге жана билимдерге негизделип, учуунун коопсуздугун камсыз кылуу процесстерин эске алат жана Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алына тургандай болушу зарыл;

- эксплуатанттын маалыматтары көрсөтүп турган болсо, бул маанилер тиешелүүлүгүнө жараша өтө жогору же өтө төмөн экенин далилдеген шартта, Жарандык авиация башкармалыгы максималдуу маанилерди кыскартууну жана минималдуу маанилерди жогорулатууну талап кылат;

- FRMS колдонуу тажрыйбасынын жана чарчоо боюнча топтолгон маалыматтардын негизинде, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант тарабынан берилген негиздемени баалоонун жыйынтыгында гана максималдуу маанилерди жогорулатууга же минималдуу маанилерди төмөндөтүүгө уруксат берет.

Эскертүү. Учуу коопсуздугун камсыздоо процесстери ушул Эрежелердин 6-тиркемесинде сүрөттөлгөн.

179. Эксплуатант чарчоо менен байланышкан учуу коопсуздугуна тобокелдиктерди башкаруу максатында FRMS (Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын) ишке ашырганда, бул эксплуатант төмөнкүлөрдү камсыздайт:

- FRMS илимий принциптерге жана билимдерге негизделип түзүлүшү керек;

- чарчоо менен байланышкан кооптуу факторлор жана алардан келип чыккан тобокелдиктер дайыма аныкталат;

- бул тобокелдиктерди натыйжалуу азайтуу үчүн зарыл болгон оңдоочу чаралар дароо кабыл алынат;

- чарчоо менен байланышкан тобокелдиктердин төмөндөтүлүшү үзгүлтүксүз көзөмөлдөнүп, үзгүлтүксүз бааланып турат;

- FRMS системасынын жалпы иштеши үзгүлтүксүз жакшыртылып турат.

Эскертүү. Учуу коопсуздугуна байланыштуу маалыматтар менен булактарды коргоо маселелери КРАЭ–19 каралган.

180. Эксплуатант Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS) колдонгондо, ал эксплуатанттын Учуу коопсуздугун башкаруу системасына (СУБП) интеграцияланышы керек.

181. Эксплуатант өзүнүн бардык учуу жана кабиналык экипаж мүчөлөрү боюнча учуу убактысын, кызматтык учуу убактысын, кызматтык убакытты жана эс алуу убактысын Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген мезгил ичинде эсепке алат.

§ 1. Жалпы жоболор

182. Кыргыз Республикасында катталган учактар Кыргыз Республикасы тарабынан белгиленген же кабыл алынган толук жана так учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрдүн ченемдерине ылайык, ошондой эле ушул бөлүмдүн жана Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 6-кошумчасына (1-бөлүк, 5-бөлүм) ылайык эксплуатацияланат, эгерде бул талаптар Кыргыз Республикасы тарабынан белгиленген (кабыл алынган) ченемдерге же ушул бөлүмдүн талаптарына каршы келбесе.

183. Кыргыз Республикасында катталган учактарга, Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 8-кошумчасына (IIIА жана IIIВ бөлүктөрүнө) ылайык, 41-берене боюнча өзгөчө учур катары каралбай турган болсо, ушул бөлүмдүн талаптары колдонулат жана мындай учактардын учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрүнүн деңгээли бул талаптарды мүмкүн болушунча толук канааттандырышы керек.

§ 2. Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 8-кошумчасындагы IIIА жана IIIB бөлүктөрүндө камтылган талаптарга ылайык сертификатталган учактарга колдонулуучу учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөр боюнча эксплуатациялык чектөөлөр.

184. Ушул бөлүмдүн 2 жана 3-параграфтарында камтылган талаптар Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 8-кошумчасындагы IIIА жана IIIB бөлүктөрүнүн жоболору колдонулуучу оор учактарга тийиштүү түрдө колдонулат.

185. Ушул бөлүмдүн 182-пунктунда көрсөтүлгөн, учактарга карата колдонулуучу жана 184-пунктунда айтылган бардык камтылган жана кеңири улуттук нормалардын тиешелүү бөлүктөрүндө аныкталган учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн деңгээли, жок дегенде, негизги маңызы боюнча ушул главанын жоболорунда каралган жалпы деңгээлге барабар болушу керек..

186. Учак учууга жарамдуулук сертификатынын жоболоруна ылайык жана ушул учакка тиешелүү учуу боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн бекитилген эксплуатациялык чектөөлөрдүн алкагында эксплуатацияланат.

187. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатациялоонун бардык күтүлгөн шарттарында ушул эрежелер менен талап кылынган коопсуздуктун жалпы деңгээлин камсыз кылуу үчүн мүмкүн болгон чараларды көрөт.

188. Учуу төмөнкү шарттарда гана башталат: эгерде учууга жарамдуулук боюнча колдонмодо камтылган учуунун техникалык мүнөздөмөлөрүнө байланыштуу маалыматтар жана зарыл болгон учурда Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алууга жарактуу башка маалыматтар, алдыдагы учууда бөлүмдүн 189–198-пункттарында келтирилген талаптар аткарыла турганын көрсөтүп турса.

189. Ушул бөлүмдүн талаптарын колдонууда, учактын учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрүнө олуттуу таасир тийгизе турган бардык факторлор эске алынат (мисалы: учактын массасы, эксплуатациялык процедуралар, аэродромдун бийиктигине ылайык келген барометриялык бийиктик, айлана-чөйрөнүн аба температурасы, шамалдын багыты менен ылдамдыгы, учуп-конуу тилкесинин (ВПП) жантайма бурчу жана абалы – кургактык учактары үчүн кар, ылай, суу жана/же муздун болушу, гидроучактар үчүн суу бети кандай абалда экени ж.б. менен чектелбестен). Мындай факторлор тикелей эксплуатациялык параметрлер катары же кыйыр түрдө – учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрдү аныктоодо колдонулуучу жол берилүүчү четтөөлөр же коопсуздук корлору аркылуу эске алынат. Бул параметрлер же мүнөздөмөлөр учак эксплуатацияланып жаткан учурда колдонулуучу толук жана деталдуу техникалык нормалардын курамына кириши мүмкүн.

§ 3. Салмак боюнча чектөөлөр

190. Учактын учуп чыгуу башындагы салмагы төмөнкү чектөөлөрдүн биринен ашпашы керек ушул Эрежелердин 194-пунктунда көрсөтүлгөн салмак, же болбосо 196, 197 жана 198-пункттарда белгиленген салмак, учуунун жүрүшүндө күтүлгөн салмактын азайышын жана күйүүчү майды агызуу зарылдыгын (196 жана 197-пункттарда баяндалган себептер боюнча) эске алуу менен. Запас (альтернативдик) аэродромдорго карата 193 жана 198-пункттардагы жоболор колдонулат.

191. Учактын учуп чыгуу башындагы салмагы эч бир учурда учактын учууга жарамдуулук боюнча колдонмосунда көрсөтүлгөн максималдуу учуп чыгуу салмагынан ашпоого тийиш. Бул салмак аэродромдун бийиктигине туура келген барометриялык бийиктик жана максималдуу учуп чыгуу салмагын аныктоо үчүн параметр катары колдонулган башка жергиликтүү атмосфералык шарттар эске алынып аныкталат.

192. Белгиленген конуу убактысында учактын эсептелген салмагы, дайындалган аэродромдо же дайындалган пункттун ар кандай альтернативдик аэродромунда, эч качан учууга жарамдуулук боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн максималдуу конуу салмагынан ашпоого тийиш. Бул салмак аэродромдун бийиктигине туура келген барометриялык бийиктикке жана, эгер колдонулса, максималдуу конуу салмагын аныктоодо параметр катары каралган башка жергиликтүү атмосфералык шарттарга негизделип аныкталат.

193. Учууга чыгууда же дайындалган аэродромго жана анын ар бир альтернативдик аэродромуна конууга карата эсептелген учуу учурундагы учактын салмагы КРАЭ-16да каралган ызы-чуунун сертификация талаптарына жооп берери далилденген максималдуу салмактан ашпоого тийиш; эгерде белгилүү бир аэродромдор же учуп-конуу тилкелери үчүн ызы-чуунун терс таасири жок деп табылып, бул чектөөнү чыгаруу боюнча тиешелүү мамлекеттин ыйгарым укуктуу органы өзгөчө уруксат бербесе.

194. Учуу. Учуу учурунда эң маанилүү кыймылдаткыч иштен чыкса же башка себептерден улам учак учууну токтотуп, учууну токтотуу үчүн жеткиликтүү аралык ичинде токтой алышы же учууну улантып, учуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктарды вертикалдык же горизонталдык түрдө жетиштүү аралыкта айланып өтүшү керек. Бул талаптар учак 196-пунктунда көрсөтүлгөн шарттарга жооп бергенге чейин аткарылышы зарыл. Учуу учурунда тоскоолдуктарды эске алуу зонасын аныктоодо, операциялык шарттар – мисалы, шамалдын каптал курамы жана навигациялык тактык – эске алынышы керек.

195. Учууга чейин учакты чийин сызыгына (осевая линия) чыгаруу зарылдыгына байланыштуу учуу тилкесинин (ВПП) кандайдыр бир бөлүгүн жоготуу ыктымалдыгы эске алынып, пайдаланууга мүмкүн болгон узундугу аныкталат.

196. Бир кыймылдаткыч иштебей калганда маршрут боюнча учуу. Эң маанилүү кыймылдаткыч учуу маршруту боюнча же андан четтөөгө арналган запастык маршруттарда каалаган чекитте иштен чыккан учурда, учак 198-пунктунда көрсөтүлгөн талаптар аткарыла турган аэродромго чейин учууну уланта алышы керек жана эч бир чекитте минималдуу абсолюттук учуу бийиктигинен төмөндөбөшү зарыл.

197. Эки кыймылдаткыч иштебей калганда маршрут боюнча учуу. Үч же андан көп кыймылдаткычы бар учактар учуп жаткан маршруттун кайсы болбосун бөлүгүндө, эгерде запастык аэродромдордун жайгашуусу жана учуунун жалпы узактыгы ушул Бөлүмдүн талаптарында каралган жалпы коопсуздук деңгээлин камсыз кылуу максатында экинчи кыймылдаткычтын иштен чыгуу ыктымалдыгын эске алууну талап кылса, анда каалаган эки кыймылдаткыч иштен чыккан учурда да учак маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин учууну улантып, конууга жөндөмдүү болушу керек.

198. Конуу. Учак белгиленген конуу аэродромуна же каалаган запастык аэродромго конууга жөндөмдүү болушу керек. Бул учурда учуу конуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан коопсуздук талап кылган минималдуу бийиктик менен өтүп, токтоого (же, эгерде кеп гидроучак жөнүндө болсо, жетишээрлик түрдө ылдамдыгын азайтууга) мүмкүнчүлүк берүүчү конууга жеткиликтүү аралык ичинде аякташы зарыл. Мында, эгерде алар учуунун техникалык мүнөздөмөлөрүн аныктоодо эске алынбаса, конууга түшүү жана конуу учурунда учкучтуктун ыкмаларынын айырмачылыктары да эске алынат.

§ 4. Тоскоолдуктар тууралуу маалыматтар

199. Бир кыймылдаткыч иштебей калган учурда маршрут боюнча учуу процедураларын иштеп чыгууда эксплуатациялоочулар үчүн тиешелүү тоскоолдуктар тууралуу маалыматтардын берилиши камсыздалат. Тоскоолдуктар тууралуу маалыматтарды берүү ыкмалары КРАЭ-4 көрсөтүлгөн.

200. Эксплуатант ушул Эрежелердин 196-пунктунун жоболоруна ылайыктуулукту баалоодо карталардын тактыгын эске алат.

§ 5. Бир газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактарда түнкү жана/же приборлор менен аба ырайы шарттарында учууну аткарууга кошумча талаптар

201. Кыргыз Республикасында бир газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар мамлекеттик каттоого алынбайт.

Учакты борттук байланыш жана навигациялык жабдуулар менен камсыз кылууга байланыштуу талаптар ушул Эрежелердин 7-бөлүмүндө көрсөтүлгөн.

§ 1. Жалпы жоболор

202. Учууга жарамдуулук сертификатын берүү үчүн талап кылынган минималдуу жабдуулардан тышкары, учактын түрүнө жана аткарылуучу учуу шарттарына жараша төмөнкү пункттарда көрсөтүлгөн приборлор, жабдуулар жана учуу документтери учактын бортуна орнотулат же жайгаштырылат. Талап кылынган приборлор жана жабдуулар, анын ичинде алардын орнотулушу Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилет.

203. Учактын бортунда эксплуатациялоочунун сертификатынын расмий күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү жана ушул сертификатка карата белгиленген, учактын ушул түрүнө тиешелүү эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн түп нускасы жайгаштырылат.

204. Эксплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмого Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген жабдуулардын минималдуу тизмегин (MEL) камтыйт, бул аба кемесинин командирине кандайдыр бир прибор, жабдуу же тутум иштен чыккан учурда, каттамды баштоо же каттамдын арадагы пункттан улантуу мүмкүнчүлүгүн аныктоого жол берет. Жарандык авиация башкармалыгы бекиткен MEL учактын катталган мамлекетинде колдонулуучу учууга жарамдуулук нормаларына шайкештигине таасирин тийгизбеши үчүн тиешелүү чараларды көрөт.

Эскертүү. Ушул Эрежелердин 12-тиркемесинде минималдуу жабдуулар тизмесине (MEL) байланыштуу нускама материалдар камтылган.

205. Эгерде эксплуатант тарабынан жабдуулардын минималдуу тизмегин (MEL) иштеп чыгуу жана аны Жарандык авиация башкармалыгынын бекитүүсү үчүн зарыл болгон типтүү жабдуулардын минималдуу тизмеги (MMEL) жок болсо, анда конкреттүү типтеги аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмосунда камтылган уруксат берилген бузулуулар тизмегин пайдаланууга жол берилет.

206. Эксплуатант ар бир типтеги пайдаланылып жаткан аба кемесинин техникалык кызматкерлерин жана учуу экипажын аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмосу менен камсыз кылат, анда аба кемесин штаттык, штаттык эмес жана авариялык кырдаалдарда пайдалануу процедуралары камтылат. Колдонмодо аба кемесинин системалары боюнча толук маалыматтар жана колдонууга тийиштүү текшерүү баракчалары берилет. Колдонмону иштеп чыгууда адам факторунун аспектилери эске алынат.

§ 2. 83 bis-беренесине ылайык келишим боюнча пайдаланылган учактар

207. Кыргыз Республикасы каттоо мамлекети катары өз милдеттерин тиешелүү түрдө аткара албаса, эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 83 bis-беренесине ылайык, эксплуатант мамлекеттин макулдугу менен өзүнүн каттоо мамлекети функцияларын компетенттүү түрдө аткара ала турган эксплуатант мамлекетине өткөрүп берет. Эл аралык ташуулар Кыргыз Республикасында жана башка мамлекетте катталган учактар менен биргеликте аткарылган учурларда, Кыргыз Республикасы мындай мамлекет менен ушул Эрежелерде же эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын тиешелүү Тиркемелеринде каттоо мамлекетине жүктөлгөн милдеттерди биргелешип аткаруу тууралуу келишим түзө алат. 83 bis-беренесине ылайык түзүлгөн келишимдин негизинде пайдаланылган учактын бортунда келишимдин расмий түрдө күбөлөндүрүлгөн кыскача баяндамасынын электрондук же басылып чыгарылган көчүрмөсү болот. Кыскача баяндама англис тилинде жазылбаса, анда англис тилине котормосу кошо тиркелет.

208. Көзөмөл жүргүзүү учурунда (анын ичинде перрондук текшерүүлөрдү өткөрүүдө), каттоо мамлекети тарабынан эксплуатант мамлекетине өткөрүлгөн функциялар менен милдеттерди аныктоо үчүн, жарандык авиациянын учуу коопсуздугу боюнча инспекторуна 83 bis-беренесине ылайык түзүлгөн келишимдин кыскача баяндамаcы менен таанышуу мүмкүнчүлүгү берилет.

209. Келишимдин кыскача баяндамасы каттоо мамлекети же эксплуатант мамлекети тарабынан 83 bis-беренесине ылайык түзүлгөн келишим менен бирге ИКАО Кеңешинде каттоо үчүн ИКАОго жөнөтүлөт.

Эскертүү. ИКАО Кеңешинде катталган 83 bis беренесине ылайык келишим менен бирге жөнөтүлгөн келишимдин кыскача баянында ушул келишимге тиешелүү бардык аба кемелеринин тизмеси камтылат. 207-пунктка ылайык бортто сакталуучу расмий күбөлөндүрүлгөн көчүрмөдө, ошол көчүрмө турган аба кемесинин гана маалыматтары көрсөтүлүшү керек.

210. Келишимдин кыскача баяндамасында конкреттүү аба кемеси жөнүндө маалымат камтылууга тийиш жана ушул Эрежелердин 10-тиркемесинде каралган форматта берилет.

§ 3. Бардык учактар: Бардык учуулар

211. Учак учуу экипажына учактын учуу траекториясын көзөмөлдөөгө, эрежелер менен талап кылынган маневрлерди аткарууга жана ушул учакка тиешелүү эксплуатациялык чектөөлөрдү күтүлгөн эксплуатациялык шарттарда сактоого мүмкүнчүлүк берген приборлор менен жабдылууга тийиш.

212. Учак төмөнкүлөр менен жабдылууга тийиш:

а) оңой жетүүгө боло турган жана белгиленген жерлерге жайгаштырылган зарыл болгон медициналык каражаттардын запасы менен.

Медициналык каражаттардын запасы төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

- ден соолугу начарлаганда жардам көрсөтүү максатында кабиналык экипаж тарабынан колдонууга арналган, мөөр басылган жана курамын текшерүүнүн акыркы жана кийинки датасы көрсөтүлгөн бир же бир нече биринчи жардам топтому;

- учактарда кабиналык экипаж мүчөлөрүн учуу экипажынын курамында ташуу талап кылынган учурда, ден соолугу начарлашы жугуштуу оорунун белгилери же адамдын денесиндеги суюктуктар менен контакттан улам болгон оорулардын белгилери менен байланышкан учурда жардам көрсөтүү үчүн кабиналык экипаж мүчөлөрү колдонууга тийиш болгон бир универсалдуу алдын алуу комплектинен (250 жүргүнчүдөн ашык ташууга уруксат берилген учактар үчүн эки комплект) кем болбоого тийиш;

- 100 жүргүнчүдөн ашык ташууга уруксат берилген жана учуу убактысы 2 сааттан ашкан каттамдарда пайдаланылуучу учактар үчүн, учуу учурунда шашылыш медициналык жардам көрсөтүүдө дарыгерлер же тийиштүү квалификациясы бар башка адамдар колдонуу үчүн арналган медициналык комплект болушу зарыл.

Эскертүү. Запас медициналык каражаттардын түрлөрү, саны, жайгашуучу жерлери жана курамы боюнча инструктивдик материалдар ушул Эрежелердин 9-тиркемесинде келтирилет;

б) учактын ичинде колдонууда уулуу газдардын кооптуу концентрациясын жаратпаган типтеги көтөрүп жүрүүчү өрт өчүргүчтөр менен жабдылат. Ар бир төмөнкү орунда жок дегенде бирден өрт өчүргүч орнотулат:

- учуу экипажынын кабинасында;

- учуу экипажынын кабинасынан бөлүнүп турган жана ага түз жеткиликтүү мүмкүнчүлүк жок болгон ар бир жүргүнчү салонунда.

Эскертүү. Учактын учууга жарамдуулук сертификатына ылайык орнотулган каалаган көтөрүп жүрүүчү өрт өчүргүч ушул талапка жооп берет деп эсептелет.

в) Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган жаш курагына жеткен ар бир адам үчүн кресло же уктоочу орун;

- ар бир отургучта бел куру жана жана ар бир уктоочу орунда кармагыч курлар менен камсыздалышы керек, ал эми бул курларда техникалык стандарттын номерин ачык окуй тургандай ярлык болушу шарт;

- ар бир учуучу экипаждын орундугунда байланган системалар. ар бир Учкучтун креслосундагы привяздуу система күтүүсүз тормоз берүү учурунда учкучтун денесинин кыймылын автоматтык түрдө чектеген жабдууну камтышы керек. Бул привяздуу система ийин курларын жана бел курун камтыйт, аларды өз-өзүнчө колдонууга болот;

Ар бир учкучтун отургучундагы привяздуу система, учкуч күтүүсүз түрдө ишке жөндөмдүүлүгүн жоготкондо учакты башкарууга тоскоолдук кылуучу жабдууну камтышы керек. Привяздуу система ийин курларын жана бел курун камтыйт, аларды өз-өзүнчө колдонууга болот;

г) жүргүнчүлөргө төмөнкү маалыматтарды жана көрсөтмөлөрдү ерүүчү каражаттар менен камсыз кылынат:

- коопсуздук курун тагынуу зарыл болгондо;

- эгер учакта кычкылтек каражаттары каралса, аларды качан жана кандайча колдонуу керектиги жөнүндө;

- качан тамеки тартуудан кармануу керектиги жөнүндө;

- эгерде мындай каражаттар учакта каралса, куткаруучу жилеттер же башка жеке сүзүү каражаттары кайда жайгашкандыгы жана аларды кантип колдонуу керектиги жөнүндө;

- авариялык чыгуу эшиктери кайда жайгашкандыгы жана аларды кантип ачуу керектиги жөнүндө;

д) учуу маалында жеткиликтүү жайгашкан жарылгычтарды алмаштыруу үчүн ылайыктуу өлчөмдөгү электр коргоочу предохранителдердин запасы болушу керек.

213. 2011-жылдын 31-декабрына же андан кийинки датада учактын жекече учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу берилген болсо, анда ар бир ажатканада сүлгү, кагаз жана таштандылар үчүн арналган таштанды челектеги орнотулган өрт өчүрүү тутумунда колдонулган ар кандай курам жана 2018-жылдын 31-декабрына же андан кийинки датада учактын жекече учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу берилген болсо, учактагы кол өрт өчүргүчтөрдө колдонулган ар кандай өрт өчүрүүчү курам төмөнкү талаптарга жооп бериши керек:

- каттоо мамлекетинде колдонулуучу минималдуу талап кылынуучу мүнөздөмөгө жооп берет;

- озон катмарын бузган заттардын түрүнө кирбейт.

Эскертүү: Өрт өчүрүүчү курамдар боюнча маалымат ЮНЕПтин Галлонду алмаштыруучу техникалык варианттар боюнча комитетинин №1 Техникалык эскертүүсүндө «Галлонго жаңы техникалык альтернативалуу заттар» жана ФАУнун DOT/FAA/AR-99-63 № отчетунда «Аба кемелеринде өрт өчүрүү системаларында галлонду колдонууга альтернатива» деген документинде берилген.

214. Учактын бортунда төмөнкүлөр болушу керек:

- ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §4 бөлүгүндө белгиленген Учуу операциялары боюнча колдонмо же анын учууну аткарууга тиешелүү бөлүктөрү;

- Учактын эксплуатациялык колдонмосу же башка документтер (ишенимдүү өзгөртүүлөрү менен), анда ушул Эрежелердин 5-бөлүмүндө көрсөтүлгөн жоболорду колдонууга талап кылынган учуу-техникалык мүнөздөмөлөр боюнча маалымат же учуунун жарамдуулук сертификатына ылайык учакты эксплуатациялоо үчүн керектүү башка маалыматтар, эгерде бул маалыматтар Учуу операциялары боюнча колдонмодо көрсөтүлбөсө;

- такталган жана колдонууга ыңгайлуу карталар же электрондук учкуч планшети (EFB), алар пландаштырылган учуу багытын жана, зарыл болсо, негизги багыттан четтөөдө колдонулушу мүмкүн болгон маршрутту камтыйт.

§ 4. Фюзеляждын авариялык ачылуучу жерлерин белгилөө

215. Эгерде фюзеляжда куткаруучу топтор үчүн учактын корпусун өзгөчө кырдаал учурунда ачууга ыңгайлуу болгон жерлер белгиленген болсо, анда бул жерлер төмөндө көрсөтүлгөндөй белгиленет (сүрөттү караңыз). Белгилөө белгилери кызыл же сары боек менен чийилип, зарыл болсо, айлана-чөйрөдөгү фон менен айырмаланышы үчүн ак сызык менен курчалат.

216. Эгерде бурчтук белгилөө белгилеринин ортосундагы аралык 2 метрден ашса, алардын арасына кошумча аралык белгилөө сызыктары түшүрүлөт. Бул белгилердин өлчөмү 9 × 3 сантиметр болуп, коңшу белгилөө белгилеринин ортосундагы аралык 2 метрден ашпашы керек.

Эскертүү. Бул Эрежелердин жоболору бардык учактарда фюзеляжды авариялык ачуу үчүн атайын белгиленген жерлер болушу керек дегенди билдирбейт.

§ 5. Учуу жазгычтар

217. Соккуга туруктуу учуу жазгычтар төмөнкү элементтердин бирин же бир нечесин камтыйт:

– учуу маалымат жазгычы (FDR),

– учуу үн жазгыч (CVR),

– учуу визуалдык маалымат жазгычы (AIR),

– маалымат берүү линиясынын жазгычы (DLR)

Бул Эрежелерге тиркелген 7-тиркемеге ылайык, визуалдык абал жана маалымат берүү линиясынын маалыматы CARS же ADRS аркылуу катталышы мүмкүн.

218. Жеңилдетилген учуу жазгычтар төмөнкү системалардын бирин же бир нечесин камтыйт: маалыматтарды каттоо борттук системасы (ADRS), учуу экипажынын кабинасындыгы үндүк абалды каттоо системасы (CARS), визуалдык абалды каттоо борттук системасы (AIRS) жана/же маалымат берүү линияларын каттоо системасы (DLRS). Визуалдык абал жана маалымат берүү линиясынын маалыматы CARS же ADRS аркылуу катталышы мүмкүн.

Учуу жазгычтарга карата так талаптар ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде камтылган. Эскертүү: Учактар үчүн соккуга туруштук бере турган учуу жазгычтарга колдонулуучу техникалык талаптар менен, эгерде типке сертификат алуу өтүнүчү 2016-жылдын 1-январына чейин келишимге келген мамлекетке берилсе, EUROCAE ED-112, ED-56A, ED-55 документтеринде – "Минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөр боюнча стандарттар (MOPS)" – же башка ушул сыяктуу мурдагы документтерде таанышууга болот. Эскертүү: 2016-жылдын 1-январынан тартып же андан кийин учактын типине сертификат алуу өтүнүчү берилген учурларда, соккуга туруштук бере турган учуу жазгычтарга карата техникалык талаптар EUROCAE ED-112A документинде – "Минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөр боюнча стандарттар (MOPS)" – же башка ушул сыяктуу документтерде камтылган. Эскертүү: Жеңилдетилген учуу жазгычтарга карата техникалык талаптар EUROCAE ED-155 документинде – "Минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөр боюнча стандарттар (MOPS)" – же башка ушул сыяктуу документтерде камтылган..

ФЮЗЕЛЯЖДЫН АВАРИЯЛЫК АЧЫЛУУЧУ ЖЕРЛЕРИН БЕЛГИЛӨӨ (Эрежелердин 6-бөлүмүнүн §4 карагыла)

§6. Учуу маалыматтарын жазгычтар жана борттогу маалыматтарды жазуу системалары

Каттоого тийиш болгон параметрлер ушул Эрежелердин 7-тиркемесинин А7-1 жана А7-3 таблицаларында көрсөтүлгөн.

219. Түрлөрү. I жана IА түрүндөгү учуу маалымат жазгычтары (FDR) учуу траекториясын, ылдамдыкты, кеңдиктик абалды, кыймылдаткычтардын тартуу күчүн, конфигурацияны жана учуу режимин так аныктоого зарыл болгон параметрлерди каттайт.

220. II жана IIА түрүндөгү учуу маалымат жазгычтары (FDR) учуу траекториясын, ылдамдыкты, кеңдиктик абалды, кыймылдаткычтардын тартуу күчүн жана көтөрүүчү күч менен каршылык түзүүчү түзмөктөрдүн конфигурациясын так аныктоого зарыл болгон параметрлерди каттайт.

221. Колдонмо. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 5700 кг же андан аз болгон, 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин типке сертификат алууга өтүнүч берилген бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар төмөнкү жабдуулар менен камсыздалышы керек:

- учуу маалымат жазгычтары (FDR), алар ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында саналып өткөн биринчи 16 параметрди каттайт; же

- учкуч(тар)га көрсөтүлгөн учуу траекториясы менен ылдамдык параметрлерин (п. 22, 7-тиркеме) каттай алган C класстагы учуу абалды каттоо системасы (AIR же AIRS); же

- маалыматтарды биринчи 7 параметрге чейин каттай турган ADRS, бул параметрлер Reжелелердин 7-тиркемесиндеги A7-3 таблицасында көрсөтүлгөн.

"“Типке сертификат алууга өтүнүү датасы” – бул негизги модельге алгачкы “тип сертификатын” алууга өтүнүү датасы, жок эле дегенде версиялардын же модификациялардын сертификаттоо датасы эмес. Эскертүү: AIR же AIRS классификациясы ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде келтирилген.

222. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактарды төмөнкү жабдуулар менен жабдалышы керек:

- учуу маалымат жазгычтары (FDR), алар ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 16 параметрди каттайт; же

- C класстагы учуу абалды каттоо системасы (AIR же AIRS), алар учкучка көрсөтүлгөн учуу траекториясы менен ылдамдык параметрлерин (§11, 7-тиркеме) каттайт; же

- маалыматтарды каттоо борттук системасы (ADRS), ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-3 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 7 параметрди каттайт.

223. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык болгон жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1989-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 32 параметрди каттайт.

224. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана 27000 кгга чейин (ичине) болгон, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1989-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалынышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасына ылайык белгиленген биринчи 16 параметрди каттайт.

225. Бардык көп кыймылдаткычтуу газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар, алардын максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кг же андан аз жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1990-жылдын 1-январынан же андан кийин берилгендер, учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 16 параметрди каттайт.

226. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 5700 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу 1989-жылдын 1‑январынан мурун берилген бардык учактар (6‑бөлүмдүн 228‑пунктунда көрсөтүлгөн учактарды эсепке албай) учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7‑тиркемесиндеги A7‑1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 5 параметрди каттайт.

227. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 5700 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан же андан кийин, бирок 1989-жылдын 1-январына чейин берилген бардык учактар (6-бөлүмдүн 228-пунктунда көрсөтүлгөн учактарды эсепке албай) учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалынышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 9 параметрди каттайт.

228. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 27000 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты 1987-жылдын 1‑январынан же андан кийин, бирок 1989‑жылдын 1‑январынан мурун берилген, жана прототипи 1969‑жылдын 30‑сентябрынан кийин тиешелүү улуттук компетенттүү органдар тарабынан сертификациядан өткөн учактар (6‑бөлүмдүн 228‑пунктунда киргизилбегендерден тышкары), учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалынышы керек, ал биринчи 1‑ден 16‑га чейинки параметрлерди каттайт (A7‑1 таблицасы).

229. Газо турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан мурун берилген жана прототипи 1969-жылдын 30-сентябрынан кийин тиешелүү улуттук компетенттүү органдар тарабынан сертификациядан өткөн бардык учактар — 6-бөлүмдүн 228-пунктунда кандайдыр бир өзгөчөлүктөр берилбегендер — учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек. Ал A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 1–5 параметрге кошумча түрдө, учуу траекториясын жана режимин так аныктоо максатында зарыл болгон кошумча параметрлерди да каттайт:

- учактын учуу траекториясындагы кеңдиктик абалын;

- учактын учуу траекториясын аныктоочу негизги күчтөрдү жана бул күчтөрдүн келип чыгышын.

230. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2005-жылдын 1-январынан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн 1-ден 78-ге чейинки параметрлерди каттайт.

231. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2023-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактарды учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн 1-ден 82-ге чейинки параметрлерди каттай алууга тийиш.

232. Максымалдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2023-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн 1-ден 82-ге чейинки параметрлерди каттай алууга тийиш.

233. Учуу маалымат жазгычтардын (FDR) жана маалыматтарды каттоо борттук системасынын (ADRS) каттоо технологиясы фольгага механикалык жазууну, частоталык модуляция (ЧМ) ыкмасы менен каттоону, фото тасмага же магниттик тасмага жазууну колдонбошу керек.

234. Жазуунун узактыгы. Бардык учуу маалымат жазгычтары (FDR) акыркы 25 саат бою жазылган маалыматтарды сакташат; 6-бөлүмдүн 225-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга орнотулган FDR жазгычтарында болсо, алар акыркы 30 мүнөттүк жазууну жана калибрлөө максатында мурунку учуп чыгуу маалындагы жетиштүү маалыматты сакташат.

§ 7. Учуу үн жазгычтар жана учуу экипажынын кабинасындагы үндүк абалды каттоо системалары

235. Колдонмо. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 2250 кгдан ашык жана 5700 кгга чейин (ичине) болгон, тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана бирден көп учкуч тарабынан башкарылуучу бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар учуу үн жазгыч (CVR) же учуу абалды каттоо системасы (CARS) менен жабдалышы керек.

236. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана бирден көп учкуч тарабынан башкарылуучу бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар учуу үн жазгыч (CVR) же учуу абалды каттоо системасы (CARS) менен жабдалышы керек.

237. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2003-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар — учуу экипажынын кабинесиндеги үндүк абалды каттоо системасы (CVR) менен жабдалышы керек, ал акыркы 2 сааттык иштөө учурунда катталган маалыматты сактай алууга тийиш.

238. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалышы керек.

239. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан мурун берилген жана прототипи 1969-жылдын 30-сентябрынан кийин тиешелүү улуттук компетенттүү органдын күбөлөндүрүүсүн алган бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалышы керек..

240. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан мурун берилген, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана 27000 кгга чейинки (ичине) болуп, прототипи 1969-жылдын 30-сентябрынан кийин күбөлөндүрүлгөн бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалынышы керек..

241. Учуу үн жазгыч (CVR) жана учуу абалды каттоо системасы (CARS) каттоо технологиясы магниттик тасма же зым боюнча жазууну колдонбошу керек.

242. Жазуунун узактыгы. Бардык учуу үн жазгычтар (CVR) акыркы 2 саат бою катталган маалыматты сактап турушу шарт.

243. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2022-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалышы керек, ал акыркы 25 саат бою катталган маалыматты сактап турушу шарт.

244. CARS менен жабдалышы керек болгон жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2025-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар акыркы 2 саат бою катталган маалыматты сактай алган CARS менен жабдалышы шарт.

245. Учуу үн жазгычтын резервдүү электр булагы. Резервдүү электр булагы автоматтык түрдө иштөө режимине өтүп, учуу үн жазгычтын (CVR) электр энергиясы өчүрүлгөндө, же стандарттык өчүрүү же башка себептер менен энергия берүү үзүлгөндө, 10 мүнөт (± 1 мүнөт) бою CVRды жана учуу экипажынын кабинесиндеги микрофондорду азыктандырууну камсыз кылат. CVR резервдүү электр булагына мүмкүн болушунча жакын жайгаштырылат.

Эскертүү. «Резервдүү» деген сөз — CVRды азыктандыруучу негизги электр булагынан тышкары, өзүнчө жана көз карандысыз электр булагын билдирет. Учактын аккумуляторун же башка энергетикалык булактарды колдонууга болуусу шарт, эгер жогорудагы талаптар аткарылса жана бул жашоого зарыл жабдуулардын электр менен камсыздалышына коркунуч алып келбесе же электр тармагында ашыкча жүктөм жаратпаса. Эскертүү. Эгер CVR функциясы башка жазуучу функциялар менен бир блокто бириктирилсе, анда ошондой эле ошол башка функцияларга да электр менен камсыз кылуу уруксат берилет.

246. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2018-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар — 6-бөлүмдүн 245-пунктундагы аныктамага ылайык — резервдүү электр булагы менен жабдалышы керек, ал бириктирилген жазгычтар комплекси колдонулганда негизги CVRды электр энергиясы менен камсыздайт.

247. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2018-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактарды 6-бөлүмдүн 245-пунктундагы талаптарга ылайык кеминде бир учуу үн жазгычты (CVR) азыктандыра алган резервдүү электр булагы менен жабдалышы шарт.

§ 8. Маалымат берүү линиясынын жазгычтары

248. Колдонмо. 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин биринчи жолу учууга жарамдуулук боюнча сертификаты берилген баардык учактарда, Эрежелердин 7-тиркемесинде белгилүү болгон жана CVR менен бирге колдонулуучу маалымат берүү линиясы аркылуу байланыш жүргүзүлсө, ошол байланыш аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөр каттыга чыдамдуу учуу жазгычта (FDR же ADRS) жазылып сакталат.

249. Учууга жарамдуулук боюнча индивидуалдык сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан мурун же андан кийин берилген бардык учактарда, 7-тиркеменин 45-пунктунда көрсөтүлгөн маалымат берүү линиясы аркылуу байланыш орнотуу жана колдонуу максатында, ошол байланыш линиясы аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөр каттыга чыдамдуу учуу жазгыч менен катталат. Бирок эгерде пайдаланылган байланыш линиясынын жабдуулары учактын тип сертификатына же модификациясына ылайык келсе жана ал сертификат биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан мурда берилген болсо, бул талап өзүнчө колдонулбайт.

Эскертүү. Байланыш линиясы аркылуу жөнөтүлүүчү билдирүүлөрдү каттоо талабына мисалдар — Бул Эрежелердин 17-тиркемесинин I-5 таблицасында келтирилген. Эскертүү. Эгерде FDR же CVRде маалымат берүү линиясы аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү каттоо максаттуусуз же өтө кымбатка турса, B класстагы учуу абалды каттоо системасы (AIR) бул билдирүүлөрдү учакка жана учактан жөнөтүлгөн учурларда каттоо ыкмасы катары пайдаланылышы мүмкүн. Эскертүү. «Учактын модификациялары» — бул учакка байланыш линиясы жабдууларын орнотуу максатында киргизилген конструкциялык өзгөртүүлөрдү (мисалы, орнотуу схемасы, кабелдик тармак) түшүндүрөт.

250. Учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан мурун берилген, CVR орнотуу каралган жана Эрежелердин 7-тиркемесинин 45-пунктунда көрсөтүлгөн байланыш линиясы аркылуу маалымат берүү функцияларын колдонуу максатында 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин модификацияланган бардык учактарда ошол байланыш линиясы аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөр каттыга чыдамдуу учуу жазгыч (FDR) менен катталууга тийиш.

251. Жазуунун узактыгы. Каттоо минималдуу узактыгы CVR жазгычынын сактоо мөөнөтүнө барабар.

252. Синхрондоо мүмкүнчүлүгү. Маалымат берүү линиясынын жазуулары учуу экипажынын кабинесиндеги үндүк абалды каттоо жазуулары менен туура синхрондолуп турушу камсыздалат.

§ 9. «Учуу экипажы – машина» ортосундагы өз ара аракетти каттоо

253. Колдонмо

Максымалдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2023-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар каттыга чыдамдуу учуу жазгыч (FDR) менен жабдалышы шарт, ал учуу экипажына электрондук дисплейлерде көрсөтүлгөн маалыматты жана учуу экипажы башкарган которгучтар менен тумчаларды колдонгон аракеттерди (7 Тиркеме) каттайт.

254. Максималдуу учуу массасы 5700 кгдан ашкан жана 27 000 кгга чейин (кошо алганда) болгон бардык учактар, эгерде алардын типтик сертификат алуу боюнча өтүнмөсү 2023-жылдын 1-январында же андан кийин берилген болсо, учуу экипажына электрондук дисплейлерде көрсөтүлүүчү маалыматты, ошондой эле учуу экипажы тарабынан тетиктерди жана өчүргүчтөрдү башкарууну жазып алуучу соккуга туруктуу борттук жазгыч менен жабдылышы керек. Бул талаптар ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде аныкталган.

255. Жазуунун узактыгы

«Учуу экипажы – машина» өз ара аракеттенүүсүн каттоонун минималдуу узактыгы – эң азынан акыркы 2 саатты камтыйт.

256. Синхрондоо мүмкүнчүлүгү.

"Учуу экипажы – учак" өз ара аракеттенүүсүнүн жазуулары менен экипаж кабинасындагы үндүк кырдаалдын жазууларынын ортосунда синхрондоо мүмкүнчүлүгү камсыздалат.

§ 10. Учуу жазгычтар. Жалпы жоболор

257. Конструкция жана орнотуу. Учуу жазгычтар максималдуу реалдуу шартта жазууларды сактоо, калыбына келтирүү жана дешифрөө үчүн максималдуу коргоону камсыз кылат. Учуу жазгычтар каттыга чыдамдуулук жана өрткө каршы коргоо боюнча техникалык талаптарга жооп берет.

258. Эксплуатация. Учуу жазгычтар учуу убактысы учурунда өчүрүлбөйт.

259. Маалыматтарды сактоо. Учуу жазгычтар учуучу экипаждын жазуусун кырсык же инциденттен кийин учуу убактысы аяктаганга чейин өчүрүлбөй сактайт. Учуу жазгычтар жазуу алуу процессин (КРАЭ-13 Эрежелериндеги талаптар боюнча) аткармайынча, кайра иштебейт.

260. Учуу жазгычта катталган жазууларды алуу зарылдыгы шектүү окуянын олуттуулугуна жана шарттарына, анын ичинде эксплуатацияга тийгизген кесепеттерине жараша иликтөөнү жүргүзүп жаткан мамлекеттин компетенттүү органы тарабынан аныкталат.

Эскертүү. Учуу жазгыч жазууларын сактоо боюнча эксплуатанттын жоопкерчилиги тууралуу жоболор бул Эрежелердин 11-бөлүмүнүн §6 камтылган.

261. Эксплуатацияга ылайыктуулукту сактоо. Эксплуатация учурунда учуу жазгычтардын системалары тарабынан жүргүзүлгөн жазууларды текшерүү жана баалоо иштери жүргүзүлүп, жазгычтардын эксплуатацияга жарамдуулугу камсыз кылынат. Учуу жазгычтар системаларын кароо процедуралары ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде берилип жатат.

262. Учуу жазгычтын электрондук документациясы. FDR жана ADRS параметрлери тууралуу, авиациялык кырсыктарды иликтөө ыйгарым укуктуу органдарга эксплуатанттар тарабынан берилүүчү документация электрондук форматта болушу керек жана тармактык спецификациялар эске алынышы шарт.

Эскертүү. Учуу жазгычтын параметрлерине байланыштуу документациянын тармактык спецификациялары менен ARINC 647A «Учуу жазгычтын электрондук документациясы» же башка окшош документтен таанышса болот.

263. Комбинацияланган учуу жазгычтар. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык, тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана CVR да, FDR да орнотуу талап кылынган бардык учактар эки комбинацияланган учуу жазгыч (FDR/CVR) менен жабдалышы керек.

264. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 15000 кгдан ашык, тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана CVR менен FDR орнотуу талап кылынган бардык учактар — эки комбинацияланган учуу жазгыч (FDR/CVR) менен жабдалышы керек. Бир жазгыч мүмкүн болушунча учуу экипажынын кабинасына жакын жайгаштырылат, экинчиси — учактын арткы учуна мүмкүн болушунча алыс жайгаштырылат.

265. Максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кгдан ашкан жана FDR менен CVR менен жабдылышы талап кылынган бардык учактар альтернатива катары эки бириктирилген (комбинированный) жазгычтар менен (FDR/CVR) жабдалышы мүмкүн.

Эскертүү. Ушул Эрежелердин 263-пунктундагы талапты эки бөлөк жазгыч жабдуусу менен же бирөө учактын алдыңкы бөлүгүнө, экинчиси куйрук бөлүгүнө орнотулган эки комбинацияланган учуу жазгыч (FDR/CVR) аркылуу аткарууга болот.

266. Максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон, бир нече газ турбиналуу кыймылдаткычы бар бардык учактар, FDR жана/же CVR менен жабдылышы талап кылынса, альтернатива катары бир гана комбинацияланган учуу жазгыч менен (FDR/CVR) жабдылышы мүмкүн.

§ 11. Борттук учуу жазгычтарындагы маалыматтарды калыбына келтирүү

267. Максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 27 000 кг ашкан, бортунда 19дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген, жана типтик сертификат алуу үчүн арыз 2021-жылдын 1-январында же андан кийин берилген бардык учактар Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген, борттук учуу жазгычтардагы маалыматтарды өз убагында калыбына келтирүү жана жеткирүүнү камсыздоочу каражаттар менен жабдылууга тийиш.

268. Борттук учуу жазгычтардагы маалыматтарды өз убагында жеткирүүнү камсыздоочу каражаттарды бекитүүдө Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү жагдайларды эске алат:

- эксплуатанттын мүмкүнчүлүктөрүн;

- учактын жана анын тутумдарынын, иштеп чыгуучу мамлекет тарабынан сертификатталган жалпы мүмкүнчүлүктөрүн;

- CVR тиешелүү каналдарын жана FDR тиешелүү маалыматтарын калыбына келтирүү каражаттарынын ишенимдүүлүгүн;

- белгилүү алдын алуу чараларын.

§ 12. Бардык учактар, ПВП (визуалдык учуу эрежелери) боюнча учууларды аткарган

269. Бардык учактар, ПВП боюнча учууларды аткарып жаткан, төмөнкү менен жабдылат:

- магниттик компас;

- саат, мүнөт жана секунд көрсөткүчү менен так убакытты көрсөтүүчү так хронометр;

- так барометрдик бийиктик көрсөткүч;

- аба ылдамдыгын көрсөткүч;

- Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан талап кылынган башка кошумча приборлор же жабдуулар.

270. Башкарыла турган ПВП боюнча учууларды аткарган учактар, ушул бөлүмдүн §13 талаптарына ылайык жабдылат.

§ 13. Бардык учактар: суу үстүндө учуу. Гидроучактар

271. Бардык гидроучактар ар кандай учууларды аткарууда төмөнкүдөй жабдуулар менен камсыздалат:

- борттогу ар бир адам үчүн бирден куткаруучу желет же эквиваленттүү жекече сүзүү каражаты; бул каражаттар алар арналган адам отурган отургучтан же уктоочу орундан оңой жеткиликтүү болуучу жерге жайгаштырылат;

- учак деңиздеги кеме кагылышууларынын эл аралык эреже-тартибине ылайык үн сигналдарын берүүчү жабдуулар менен камсыздалат (эгер колдонууга тийиштүү болсо);

- бир даана деңиз (калкып жүрүүчү) якору.

Эскертүү. "Гидроучактар" категориясына гидроучак катары пайдаланылган амфибия-учактар кирет.

§ 14. Кургактык учак

272. Кургактыктагы учактар төмөндө көрсөтүлгөн учурларда ушул Эрежелердин 273-пунктунда көрсөтүлгөн жабдуулар менен камсыздалууга тийиш:

- ушул Эрежелердин 203 жана  204-пунктарына ылайык пайдаланылган кургактыктагы учактар жээктен 93 км (50 деңиз миль) ашкан аралыкта деңиз үстүндө учканада;

- калган бардык кургактыктагы учактар жээктен пландаштырылган пландоочу учуу аралыгынан ашкан аралыкта деңиз үстүндө маршрут боюнча учканада;

- учуп чыгуу же конуу аэродромунда Жарандык авиация башкармалыгынын пикири боюнча учуу же конуу траекториясы деңиз үстүнөн өтүп, кандайдыр бир кырсык болгон учурда сууга аргасыз конуу мүмкүнчүлүгү бар болсо.

273. Ушул Эрежелердин 272-пунктунда көрсөтүлгөн жабдуулар төмөнкүдөй болушу керек: ар бир жүргүнчү жана экипаж мүчөсү үчүн бирден куткаруучу жилет же эквиваленттүү жеке калкып жүрүүчү каражат. Бул каражаттар адам аларды өзүнүн креслосунан же уктоочу ордунан оңой ала тургандай жайгаштырылууга тийиш.

Эскертүү. "Кургактагы учактар" категориясына кургактыкта пайдаланылган амфибия-учактар да кирет. Экипаждын эс алуу бөлмөсүндөгү креслолордон же уктоочу орундардан жеткиликтүү болгон куткаруучу жилеттер, ошол креслолор же уктоочу орундар учуу жана конуу учурунда пайдаланууга сертификатталган учурда гана талап кылынат.

§ 15. Бардык учактар: мейкиндигинин үстүндө узак аралыкка учуулар

274. Бардык учактар, эгерде алардын учуу маршрутунда суу бети үстүнөн же авариялык конууга жарактуу жер үстүнөн алыс аймакта учуу ыктымалдыгы бар болсо, авариялык конууга жарактуу жер үстүнөн крейсердик ылдамдыкта 120 мүнөт же 740 км (400 деңиз миль) аралыкка чейин (кайсысы азыраак болсо), кайсысы азыраак болсо, эгер аба кемеси 196-же 197-пункттарга ылайык учуп жатса, жана учуу 30 мүнөттүк аралыкка же 185 кмге (100 деңиз мильге) барабар алыстыктагы аймактан өтсө, кайсысы азыраак болоруна жараша, башка бардык учактар үчүн, ушул бөлүмдүн §13 же §14-тө каралган жабдуудан тышкары, төмөнкү жабдуулар орнотулат:

- борттогу бардык адамга жетүүгө жетиштүү сандагы куткаруучу плоттор; алар авариялык абалда тез жана оңой чыгарып колдонууга ыңгайлуу жайгаштырылып, учуунун шарттарына ылайык тиричилик жабдуулары (отырумга ылайыктуу азык-түлүк, суу, жылуулук каражаттары ж. б.) менен жабдылышы керек;

- КРАЭ-2де сүрөттөлгөн сигнал жарыктарын колдонуу менен кырсык сигналдарын жөнөтүү үчүн жабдуулар;

- мүмкүн болушунча эртерээк, бирок 2018-жылдын 1-январынан кечиктирбестен, максималдуу сертификатталган учуп чыгуу салмагы 27 000 кг ашкан бардык учактарга коопсуздук эрежелерине ылайык, 8,8 кГц жыштыкта иштеген суу алдындагы берүүчү жабдуулар орнотулат. Мындай автоматтык түрдө ишке кирүүчү суу алдындагы берүүчү жабдуулардын минималдуу иштөө мөөнөтү 30 күндү түзөт жана аны канаттардын же куйрук бөлүгүнүн ичине орнотууга тыюу салынат.

Эскертүү: Суу алдындагы берүүчү маякка (ULB) карата техникалык талаптар төмөн жыштыктагы суу алдындагы берүүчү түзүлүштөрдүн (автономдуу кубаттуулук менен иштеген акустикалык түзүлүштөрдүн) минималдуу иштөө мүнөздөмөлөрүн аныктаган стандартта, тактап айтканда SAE AS6254 документинде же башка ушул сыяктуу документтерде келтирилет.

275. Учакта куткаруучу желет же ага теңдеш жеке сүзүүчү каражаттар §13 жана §14 ушул бөлүмдүн жоболоруна ылайык бар болгон учурда, ар бир куткаруучу желет жана сүзүүчү каражат адамдарды оңой табуу максатында жарык берүүчү электр жабдуусу менен жабдылат. Бул талап ушул бөлүмдүн §11 талаптарына ылайык, куткаруучу желеттердин ордуна башка жеке сүзүүчү каражаттар каралган учурларга тиешелүү эмес.

§ 16. Бардык учактар: Айтайын белгиленген жер аймактарынын үстүнөн учуу

276. Учактар кургактыктын үстүнөн учуп өткөндө, эгерде бул аймактар тиешелүү мамлекет тарабынан издөө жана куткаруу иштерин жүргүзүү өзгөчө кыйын болгон райондор катары белгиленсе, анда мындай аймактарда учууну аткарган учактар учуп өткөн райондун шарттарына ылайыктуу болгон сигнал берүүчү түзүлүштөр жана авариялык-куткаруу жабдуулары (анын ичинде адамдардын жашоосун камсыздоочу каражаттар) менен жабдылышы керек.

§ 17. Бардык учактар: бийиктик учуулар

Стандарттык атмосферадагы төмөнкүдөй абсолюттук басым маанилерине болжол менен туура келген абсолюттук бийиктиктин мааниси төмөнкүдөй:

Абсолюттук басым

Метр

Футтар

700 гПа

3 000

10 000

620 гПа

4 000

13 000

376 гПа

7 600

25 000

277. Учуу кемеси, учуу учурунда учуу жана жүргүнчүлөр кабинасындагы атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон абсолюттук бийиктиктерде иштөөгө арналган болсо, анда ал кычкылтек сактоого жана берүүчү жабдуулар менен жабдылышы керек, жана анын запасы 4-бөлүмдүн 120-пунктуна ылайык учакта болушу талап кылынат.

278. Учуу кемеси, эгерде ал учуу учурундагы абсолюттук бийиктиктерде атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон шарттарда иштөөгө арналган болсо, бирок ошол эле учурда учуу жана жүргүнчүлөр кабинасындагы басымды 700 гПа дан жогору деңгээлде кармап туруучу каражаттар менен жабдылган болсо, анда ал 4-бөлүмдүн 121-пунктуна ылайык кычкылтекти сактоо жана берүүчү аппараттар менен камсыздалышы керек, жана тиешелүү кычкылтек запасы учакта болушу зарыл.

279. 1962-жылдын 1-июлунда же андан кийин кызматка кирген жана атмосфералык басым 376 гПа төмөн болгон бийиктикте учуу үчүн арналган басымдуу учактар, басымдын төмөндөшүнүн ар кандай коркунучтуу даражасы жөнүндө учуучу экипажды эскертүүчү сигнализация менен жабдылган.

280. 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымда учууга арналган жана 1962-жылдын 1-июлуна чейин пайдаланууга берилген герметизацияланган учактар учуу экипажын герметизациянын кандай гана болбосун кооптуу деңгээли жөнүндө эскерте турган сигнал берүүчү каражаттар менен жабдылышы керек.

281. 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымда учууга арналган же 376 гПа дан жогору атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учуп, 4 мүнөт ичинде 620 гПа атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албаган жана 1998-жылдын 9-ноябрында же андан кийин жеке учууга жарактуулук сертификаты берилген учактар 4-бөлүмдүн 121-пунктундагы талаптарга ылайык автоматтык түрдө жайылтылуучу кычкылтек менен камсыздоо жабдуусу менен жабдылат. Кычкылтек приборлорунун жалпы саны жүргүнчүлөр жана тейлөөчү экипаж мүчөлөрүнүн орундарынан кеминде 10% га ашык болушу керек.

282. 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымда учууга арналган же 376 гПа дан жогору атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учуп, 4 мүнөт ичинде 620 гПа атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албаган же 1998-жылдын 9-ноябрынан мурда жеке учууга жарактуулук сертификаты берилген учактар 4-бөлүмдүн 121-пунктундагы талаптарга ылайык автоматтык түрдө жайылтылуучу кычкылтек менен камсыздоо жабдуусу менен жабдылышы керек. Кычкылтек приборлорунун жалпы саны жүргүнчүлөр жана тейлөөчү экипаж мүчөлөрүнүн орундарынан кеминде 10% га ашык болушу зарыл.

§ 18. Бардык учактар: муз каптаган шарттарда учуу

283. Бардык учактар белгилүү же божомолдонгон муз каптоочу шарттарда учуу аткарылган учурда, тиешелүү түрдө туруктуу жана/же мезгил-мезгили менен иштей турган муз каптоого каршы шаймандар менен жабдылышы керек.

§ 19. Бардык учактар: Прибордук учуу эрежелери боюнча аткарылуучу учуулар

284. Бардык учактар прибордук учуу эрежелерине ылайык учууларды аткарганда же кааланган абалык абалды бир же бир нече учуу приборлорун колдонбостон сактоо мүмкүн болбогон шарттарда төмөндөгү жабдуулар менен жабдылат:

- магниттик компас;

- так убакытты саат, мүнөт жана секунд менен көрсөтүүчү так хронометр;

- экөө так эсептегичи жана барабан-сайгыч көрсөткүчү же эквиваленттүү маалымат көрсөтүүсү менен жабдылган так барометрдик бийиктик көрсөткүчтөрү;

Эскертүү. Үч ийнелүү альтиметр да, барабан-сайгыч саны бар альтиметр да жогоруда көрсөтүлгөн талапка жооп бербейт;

- конденсациядан же муздануудан улам иштен чыгуу коркунучун алдын алуучу түзмөк менен жабдылган аба ылдамдыгын көрсөтүүчү системасы;

- бурулуш жана тайгак индикатору;

- мейкиндик абалдын индикатору (аба горизонту);

- багыт көрсөткүчү (гирокомпас);

Эскертүү. Бул пункттун 7, 8 жана 9-абзацтарында келтирилген талаптарды ар биринин иштен чыгуу коркунучуна каршы кепилдигин сактоо шарты менен айкалыштырылган приборлор же комплекстүү башкаруучу пилотаждык системаларды колдонуу менен камсыз кылса болот;

- гироскопиялык приборлорго электр энергиясы жетиштүү берилип жатканын көрсөткөн түзмөк;

- учуу экипажынын кабинасына орнотулган тышкы аба температурасынын көрсөткүчү;

- бийиктикке көтөрүлүү жана түшүү ылдамдыгынын вертикалдуу көрсөткүчү.

§ 20. 5700 кгдан ашкан салмактагы бардык учактар үчүн: учактын мейкиндиктеги абалын көрсөткөн электр приборлору үчүн авариялык кубат булагы

285. 1975-жылдын 1-январынан кийин пайдаланууга берилген, максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 5700 кгдан жогору болгон бардык учактар негизги электр жабдуулары системасынан көз каранды болбогон авариялык кубат булагы менен жабдылат. Бул булак, негизги электр системасы толугу менен иштен чыккан учурда, кеминде 30 мүнөткө чейин учактын мейкиндиктеги абалын көрсөткөн прибордун (авиагоризонттун) иштешин жана анын жарыктанышын камсыздайт. Аталган прибор аба кемесинин командири үчүн так көрүнүктүү болушу керек. Авариялык кубат булагы автоматтык түрдө негизги системанын иштен чыгышынан кийин кошулат жана прибор тактасында авиагоризонт(тор) авариялык кубат булагынан иштеп жаткандыгы так көрсөтүлөт.

286. Ар бир учкуч колдонгон приборлор, учкуч учуу траекториясынын багытына карап отурган кадимки абалынан дээрлик өзгөрбөстөн өзүнүн жумушчу ордунан алардын көрсөткүчтөрүн оңой көрө ала тургандай кылып жайгаштырылат.

§ 21. Бардык учактар: Түнкү учуулар

287. Бардык учактар түнкү учууларды аткарууда төмөнкү жабдуулар менен камсыз кылынат:

- ушул бөлүмдүн §13 пунктунда көрсөтүлгөн бардык жабдуулар менен;

- абада же аэродромдун иш аймагында турган учактар үчүн КРАЭ-2 талап кылган чырактар менен;

Эскертүү. Навигациялык чырактар үчүн КРАЭ-2 талаптарына жооп берген чырактарга карата техникалык талаптар ушул Эрежелердин 1-тиркемесинде камтылган.

- эки конуу чырагы менен.

Эскертүү. КРАЭ-8 жоболоруна ылайык сертификатталбаган жана эки өз алдынча кубат булагы бар эки бөлөк чылбыры бар бир даана конуу чырагы менен жабдылган учактар ушул пункттун талаптарына жооп берет деп эсептелет.

- учуу экипажы колдонгон жана учактын коопсуз эксплуатациясы үчүн маанилүү болгон бардык аспаптар менен жабдууларга жарык берүүчү шаймандар;

- бардык жүргүнчү салондорундагы жарык берүүчү шаймандар;

- экипаждын ар бир мүчөсүнүн иш ордунда өз алдынча иштеген көтөрүп жүрүүчү фонарь.

§ 22. Герметизацияланган учактар, жүргүнчү ташуучу каттамдарды аткарууда: Метеорологиялык радиолокатор

288. Герметизацияланган учактар жүргүнчү ташуучу каттамдарды аткарууда, эгерде алар маршрут боюнча күтүлүшү мүмкүн болгон күн күркүрөшү же метеорологиялык радиолокатор аркылуу аныкталууга тийиш болгон башка кооптуу аба ырайы шарттары күтүлүп жатса — түн ичинде же прибордук метео-шарттарда — мындай учурларда метеорологиялык радиолокатор менен жабдылышы керек.

§ 23. 15 000 метрден (49 000 футтан) жогору бийиктикте учууларды аткарган бардык учактар: радиация деңгээлин көрсөтүүчү көрсөткүч

289. 15 000 м (49 000 фут) бийиктиктен жогору учууга арналган бардык учактардын бортунда галактикалык жана күндөн чыккан иондоштуруучу жана нейтрондук нурлануунун жалпы көлөмүн (жалпы доза) жана ар бир учуу үчүн топтолгон дозаны тынымсыз өлчөп жана көрсөтүп туруучу жабдуу болушу керек. Бул жабдуунун көрсөткүч блогу учуу экипажынын бир мүчөсүнө жакшы көрүнүп турушу зарыл.

Эскертүү. Бул жабдуу тиешелүү улуттук ыйгарым укуктуу органдар тарабынан кабыл алынган божомолдордун негизинде калибрленет.

§ 24. Камтылган ызы-чуу сертификаттоо стандарттарына туура келген бардык учактар

290. Учактын бортунда аба кемесинин өндүрүүчүсү тарабынан берилген ызы-чууну чектөө сертификатына негизделип, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан берилген ызы-чууну чектөө боюнча аба кемесинин сертификаты болушу керек.

§ 25. Мах санын көрсөткүчү

291. Ылдамдыгы Мах саны менен чектелген бардык учактар Мах санынын көрсөткүчү менен жабдылат.

Эскертүү. Бул талап, аба кыймылын тейлөө максаттарында Мах санын эсептөө үчүн аба ылдамдыгынын көрсөткүчүн колдонууга тоскоол болбойт.

§ 26. Жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү системалар (GPWS) менен жабдылышы керек болгон учактар

292. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар, максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кг ашкан же бортунда 9дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык учактар, учуу багытындагы жер рельефин баалоо функциясы бар жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система (GPWS) менен жабдылышы керек.

293. Эксплуатант жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система колдонгон жер рельефи жана тоскоолдуктар тууралуу маалыматтардын өз убагында таркатылышын жана жаңыртылышын камсыз кылган маалымат базаларын башкаруу процедураларын киргизет.

294. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар, максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон жана бортунда 5тен ашык, бирок 9дан көп эмес жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген, ошондой эле жекече учууга жарактуулук сертификаттары 2026-жылдын 1-январына же андан кийин биринчи жолу берилген бардык учактар төмөнкү функцияларды камсыз кылган жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү системалар менен жабдылат, түшүүнүн ашыкча ылдамдыгы жана учуудан кийин же экинчи айлампада бийиктиктин ашыкча жоготуусу жөнүндө эскертүүлөрдү берүү, жерге карата жетишсиз бийиктик боюнча эскертүү берүү, багыт боюнча жер рельефине баа берүү функциясын ишке ашыруу.

295. Максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 килограммдан жогору болгон же бортунда 9дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген поршендүү кыймылдаткычы бар бардык учактар төмөнкү функцияларды камсыз кылган жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү системалар менен жабдылат, түшүүнүн ашыкча ылдамдыгы жана учуудан кийин же экинчи айлампада бийиктиктин ашыкча жоготуусу жөнүндө эскертүүлөрдү берүү, жерге карата жетишсиз бийиктик боюнча эскертүү берүү, багыт боюнча жер рельефине баа берүү функциясын ишке ашыруу.

296. Жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система учуу экипажына жер бетине кооптуу жакындоо мүмкүнчүлүгү тууралуу өз убагында жана так автоматтык эскертүүлөрдү берүү мүмкүнчүлүгүн камсыздайт.

297. Жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система, эгерде башкача талаптар белгиленбесе, төмөнкү учурларда иштейт:

а) өтө жогору түшүү ылдамдыгы;

б) жер бетине өтө ылдам жакындашуу;

в) учуп көтөрүлгөндөн кийин же экинчи айланууга чыкканда бийиктиктин өтө көп жоготуусу;

г) конууга ылайык келбеген конфигурацияда учуп жатканда жерден бийиктиктин жетишсиздиги;

- шассиси чыгарылган абалда бекитилбесе;

- закрылкалардын абалы конуу конфигурациясына туура келбесе;

д) приборлор боюнча конууга жакындашууда глиссададан өтө төмөн түшүү.

§ 27. Жүргүнчүлөрдү ташыган учактарда кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундары

298. 1981-жылдын 1-январынан тартып же андан кийин жекече учууга жарактуулук сертификаты биринчи жолу берилген бардык учактар төмөнкү талаптарга жооп берген орун менен жабдылышы керек: ар бир кабиндик экипаж мүчөсү үчүн (анын милдети ушул Эрежелердин 12-бөлүмүнүн 424-пунктуна ылайык авариялык эвакуация боюнча иш-аракеттерди аткарууну камтыйт) учактын узунунан багыты боюнча 15° бурчка чейин алга же артка карай жайгашкан орундуктар, алар тиешелүү түрдө привяздык системалар менен жабдылышы керек.

299. 1981-жылдын 1-январына чейин жекече учууга жарактуулук сертификаты биринчи жолу берилген бардык учактар төмөнкүдөй талапка ылайык жабдылышы керек: учактын узунунан багыты боюнча 15° бурчка чейин алга же артка карай жайгашкан, привяздык системасы бар орундуктар менен, алар ар бир кабиндик экипаж мүчөсү үчүн каралган болушу керек — эгер анын милдетине ушул Эрежелердин 12-бөлүмүнүн 424-пунктуна ылайык авариялык эвакуация боюнча иш-аракеттерди аткаруу кирсе.

Эскертүү. Жабдыктар системасы өз алдынча колдонула турган ийин курун жана бел курун камтыйт.

300. Ушул бөлүмдүн 298 жана 299-пункттарына ылайык орнотулуучу кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундары авариялык эвакуация үчүн каралган пол деңгээлиндеги жана башка авариялык чыгуучу эшиктерге жакын жайгаштырылат.

§ 28. Авариялык жайгашуу берүүчү түзмөк (ELT)

301. Бардык учактардын бортунда автоматтык ELT (авариялык радиомаяк) болушу керек.

302. Ушул Эрежелердин 303-пунктунда көрсөтүлгөн учурларды эсепке албаганда, бортунда 19дан ашуун жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык учактар, жок дегенде бир автоматтык ELT же каалаган типтеги эки ELT менен жабдылышы керек.

303. 2008-жылдын 1-июлунан кийин жекече учууга жарактуулук сертификаты биринчи жолу берилген жана бортунда 19дан ашуун жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык учактар төмөнкүдөй жабдуу менен камсыздалат:

- жок дегенде эки ELT менен, алардын бирөө автоматтык болушу керек; же

- жок дегенде бир ELT менен жана ушул бөлүмдүн §29 талаптарына жооп берген функционалдык мүмкүнчүлүктөргө ээ болушу керек.

Эскертүү. Эгерде ушул бөлүмдүн §29 талаптарына башка система жооп берсе, автоматтык ELT орнотуу талап кылынбайт.

304. Ушул Эрежелердин 305-пунктунда көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, бортунда 19 же андан аз жүргүнчү ташууга уруксат берилген бардык учактар, жок дегенде бир ELTтин (кайсы түрү болбосун) бирдиги менен жабдылышы керек.

305. 2008-жылдын 1-июлунан кийин учууга жарактуулук боюнча индивидуалдык сертификат биринчи жолу берилген, бортунда 19 же андан аз жүргүнчү ташууга уруксат берилген бардык учактар, жок дегенде бир автоматтык ELT менен жабдылышы керек.

306. Бортко орнотулган ELT жабдуулары пунктчанын талаптарына ылайык орнотулган. Ушул Эрежелердин 301-305 АТКР-10 тиешелүү жоболоруна ылайык иш жүргүзөт.

ELT сандарынын, алардын түрлөрүнүн жана учакта, ошондой эле куткаруучу калкуучу каражаттарда жайгаштырылышынын туура тандалышы, учактын деңиз үстүндө же кургактык аймактарында, анын ичинде издөө жана куткаруу жүргүзүүгө өзгөчө кыйын болгон райондордо ишке ашырылып жаткан учуулары учурунда авиациялык кырсыктын болуп кетүү мүмкүнчүлүгүндө ELTтин ишке кирүүсүн камсыз кылуунун эң жогорку ыктымалдыгын берет. Берүүчү блоктордун жайгашуу жери алардын бузулуудан жана өрттөн корголушун камсыз кылуунун маанилүү фактору болуп саналат. Автоматтык туруктуу ELT жабдуусунун башкаруу жана ишке киргизүү түзүлүштөрүнүн (ишке киргизүүнү көзөмөлдөөчү түзүлүштөрдүн) жайгашуусу жана аларга байланыштуу эксплуатациялык процедуралар ELTтин кокус ишке кирүүсүн тез аныктоо жана учуу экипажы тарабынан аны кол менен оңой ишке киргизүү зарылдыгын эске алуу менен аныкталат.

§ 29. Кырсыкка учураган учактын жайгашкан жерин аныктоо

307. 2025-жылдын 1-январынан тартып, максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 27 000 кг ашкан, жана жеке учууга жарактуулук сертификаты 2024-жылдын 1-январында же андан кийин биринчи жолу берилген бардык учактар, эгерде алар кырсыкка кабылса, ушул Эрежелердеги 8 тиркемеде көрсөтүлгөн жоболорго ылайык, эксплуатант алардын жайгашкан жерин аныктай ала турган маалыматты автономдуу режимде, жок дегенде ар бир мүнөт сайын берүү менен камсыз кылууга тийиш.

308. Максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 5 700 кг ашкан, жана жеке учууга жарактуулук сертификаты 2023-жылдын 1-январында же андан кийин биринчи жолу берилген бардык учактар, эгерде алар кырсыкка кабылса, ушул Эрежелердеги 8 тиркемеде көрсөтүлгөн жоболорго ылайык, алардын жайгашкан жерин аныктоого мүмкүндүк берүүчү маалыматты автономдуу режимде, жок дегенде ар бир мүнөт сайын берүү менен камсыз болушу керек.

309. Эксплуатант кырсыкка учураган учак тууралуу маалыматты Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган тиешелүү уюмдарга берет.

§ 30. Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС II) менен жабдылышы керек болгон учактар

310. Эксплуатант 5700 кг ашкан максималдуу сертификатталган учуп чыгуу салмагы бар же бортунда 19дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген турбиналуу кыймылдаткычтары бар учактарды Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС II TCAS 7.1) менен жабдууну камсыз кылат.

311. Бардык учактар Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС II TCAS 7.1) менен жабдылышы керек.

312. Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 10-кошумчасына тиркелген IV-томдун тиешелүү жоболорунун талаптарына ылайык иштейт.

§ 31. Барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды жиберген кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөктөргө коюлган талаптар

313. Бардык учактар барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды жиберген жана Эл аралык жарандык авиация жөнүндө конвенциянын 10-кошумчасындагы IV томунун тиешелүү жоболорунун талаптарына ылайык иштеген кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөк менен жабдылышы керек.

314. 2009-жылдын 1-январынан кийин учуу жарамдуулугуна жекече күбөлүк биринчи жолу берилген бардык учактар 7,62 метрге (25 фут) же андан жогору тактыкта барометрдик бийиктик жөнүндө маалымат берчү маалымат булагы менен жабдылышы керек.

315. Бардык учактар 7,62 метрге (25 фут) же андан жогору тактыкта барометрдик бийиктик жөнүндө маалымат берчү маалымат булагы менен жабдылышы керек.

316. Эгерде учак абада/жерде абалын автоматтык түрдө аныктоочу каражаттар менен жабдылган болсо, анда режим S кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөгүнө "абада/жерде" абалы тууралуу маалымат берилүүгө тийиш.

Эскертүү. Бул жоболор Борттук кагылышуудан эскертүүчү системалардын жана режим S радиолокатору аркылуу жүргүзүлгөн аба кыймылын тейлөөнүн натыйжалуулугун жогорулатат. Айрыкча, көзөмөл функциялары 7,62 м (25 фут) же андан жогору тактыктагы маалыматтарда кыйла жакшырат. Режим S кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөктөрүнүн жооптору ар дайым барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматты 30,50 м (100 фут) кадам менен берет, баштапкы маалыматтардын тактыгына карабастан.

§ 32. Микрофондор

317. Кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн учуу экипажынын кабинасында болушу керек болгон бардык учуу экипажынын мүчөлөрү, өтүүчү эшелондон/абсолюттук бийиктиктен төмөн бийиктикте учкан учурда, байланыш үчүн багытталган микрофондорду же ларингофондорду колдонушат.

§ 33. Турбореактивдүү учактар. Шамал багытынын өзгөрүшү тууралуу алдын ала эскертүү системасы

318. Максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 5700 килограммдан ашкан же бортунда 9дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык турбореактивдүү учактар алдын ала шамалдын өзгөрүүсү жөнүндө эскертүүчү система менен жабдылышы керек.

319. Шамалдын өзгөрүшү жөнүндө алдын ала эскертүүчү система учактын алдында шамалдын өзгөрүшү бар экендиги тууралуу учкучка өз убагында жарык жана үн сигналдарын берүү мүмкүнчүлүгүн, ошондой эле коопсуз түрдө конууга кайра аракет жасоону же экинчи айлампага кетүүнү баштоого жана улантууга, же коркунучту алдын алууга зарыл болгон чараларды көрүүгө мүмкүндүк берген башка маалыматтарды камсыздоого тийиш. Эгерде автоматтык конуу жабдуусу колдонулса, система ошондой эле жабдуунун сертификациялык чектөөлөрүнө жакындагандыгы тууралуу учкучту маалымдоого тийиш.

§ 34. Бардык учактар, Эреже боюнча прибордук учуулар (ППП) боюнча же түнкүсүн жалгыз учкуч тарабынан пайдаланылган учурда.

320. 4-бөлүмдүн 171-пунктуна ылайык уруксат берилиши үчүн, ППП боюнча же түндө бир учкуч тарабынан башкарылган бардык учактар төмөнкү жабдуулар менен камсыздалууга тийиш:

- бийиктикти турукташтыруу жана курсту тандоо режимдери бар иштеп турган автопилот;

- багыттуу микрофону бар кулакчын же ага окшош башка түзмөк;

- айлана-чөйрөнүн жарык шарттарында да карталарды окууга мүмкүнчүлүк берүүчү карта көрсөтүүчү каражат:

§ 35. Автоматтык кондуруу системалары, коллиматордук көрсөткүчтөр (HUD) же ага барабар көрсөткүчтөр, кеңейтилген көрүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон техникалык көрүү системалары (EVS), синтезделген көрүү системалары (SVS) жана/же айкалышкан көрүү системалары (CVS) менен жабдылган учактар

321. Учактар автоматтык кондуруу системалары, коллиматордук көрсөткүчтөр (HUD) же ага барабар көрсөткүчтөр, EVS, SVS же CVS системалары же бул системалардын айкалышкан гибриддик түрлөрү менен жабдылган учурда, бул системаларды учактардын учуу коопсуздугун камсыз кылуу максатында колдонуу критерийлерин Жарандык авиация башкармалыгы аныктайт.

§ 36. Электрондук учуу планшеттери (EFB). EFB жабдуулары

322. Учактын бортунда көчмө EFB (электрондук учуу документтери түзмөктөрү) колдонулган учурларда, эксплуатант учактын системаларынын, жабдууларынын ишине тоскоолдук жаратпашы же учакты башкарууга мүмкүндүк бербеген жагдайга алып келбеши үчүн чараларды көрөт.

§ 37. EFB функциялары

323. Учактын бортунда EFB колдонулган учурда эксплуатант төмөнкү чараларды көрүүгө тийиш:

- ар бир EFB функциясы боюнча учуулардын коопсуздугуна байланыштуу коркунуч факторлорун (коркунучтарды) баалайт;

- жабдууларды жана ар бир EFB функциясын колдонуу тартибин, ошондой эле алар менен иштөө боюнча окутуу талаптарын иштеп чыгып, документтештирет;

- EFB иштебей калган учурда, учуу учурунда коопсуздукту камсыздоо максатында учуу экипажына жетиштүү маалымат берилишин камсыз кылат.

324. Жарандык авиация башкармалыгы учактардын учуу коопсуздугун камсыздоо максатында EFB функцияларын колдонууга атайын уруксат берет.

§ 38. EFB функцияларын колдонууга атайын уруксат

325. EFB колдонууга атайын уруксат берген учурда, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү шарттардын аткарылышын камсыздайт:

- EFB жабдуусу жана ага байланыштуу бекитүү түйүндөрү, учактын системалары менен интерфейси (эгер колдонулса), учууга жарактуулук нормаларына шайкештикти тастыктоонун тиешелүү талаптарына жооп бериши керек;

- эксплуатант EFB функция(лары)сы колдоого алган операцияларга байланышкан учуулардын коопсуздугу боюнча тобокелдик факторлорун баалоосу керек;

- эксплуатант, ылайык деп эсептесе, EFB функция(лары) аркылуу камсыз кылынуучу жана көрсөтүлүүчү маалыматтардын ашыкчалыгы боюнча талаптарды белгилеши керек;

- эксплуатант EFB функция(лары)сын башкаруу боюнча жол-жоболорду, анын ичинде колдонулушу мүмкүн болгон бардык маалымат базаларын белгилеп, документ түрүндө тариздеши керек;

- эксплуатант EFB жана анын функция(лары)н колдонуу боюнча жол-жоболорду жана алар менен иштөө боюнча окуу талаптарын белгилеп, документ түрүндө тариздеши керек.

§ 39. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар учактар үчүн учуу тилкесинен чыгып кетүү жөнүндө маалымат берүү жана эскертүү системасы (ROAAS)

326. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар, максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 5700 кгдан ашкан, жана жеке учууга жарактуулук сертификаты 2026-жылдын 1-январынан тартып же андан кийин берилген бардык учактар учуу тилкесинен чыгып кетүү жөнүндө маалымат берүү жана эскертүү системасы (ROAAS) менен жабдылышы керек.

Эскертүү. ROAAS системасынын түзүмүнө байланыштуу нускама материалдар EUROCAE ED-250 документинде — "Учуу тилкесинен чыгып кетүү жөнүндө маалымат берүү жана эскертүү системасы (ROAAS) үчүн минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн стандарттары (MOPS)" — же ага барабар документтерде камтылган.

§ 1. Байланыш жабдуулары

327. Учак төмөнкү мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылган байланыш радиожабдуулары менен жабдылат:

- аэродромдук диспетчердик тейлөө максатында эки тараптуу байланышты жүргүзүү;

- учуу маалында каалаган убакта метеорологиялык маалыматтарды кабыл алуу;

- учуу маалында каалаган убакта, жок дегенде, бир авиациялык станция менен жана тиешелүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген башка авиациялык станциялар менен жана жыштыктарда эки тараптуу байланышты жүргүзүү.

Эскертүү. Ушул Эрежелердин 327-пункттагы талаптар аткарылды деп эсептелет, эгерде ушул жерде көрсөтүлгөн байланыш жүргүзүү мүмкүнчүлүгү конкреттүү маршрут үчүн мүнөздүү болгон радиотолкундардын таралуу шарттарында далилденсе.

328. 121,5 МГц авиациялык авариялык жыштыгында байланыш 327-пунктунун талаптарына ылайык талап кылынган радиожабдуулардын жардамы менен камсыз кылынат.

329. Учуу байланыш жабдуусу байланыштын мүнөздөмөлөрүнө негизделген байланыш (PBC) жүргүзүү үчүн байланыштын талап кылынган көрсөткүчтөр спецификациясына (RCP) шайкеш келиши керек болгон учууларды аткарууда, учак 327-пунктунда көрсөтүлгөн талаптардан тышкары төмөнкү шарттарга да жооп берүүгө тийиш:

- RСP спецификациясында белгиленген талаптарга ылайык учууларды аткарууга мүмкүнчүлүк берген байланыш жабдуусу менен жабдылат;

- учактын RCP спецификациясынын талаптарына жооп берүүгө жөндөмдүүлүгү жөнүндө маалыматты камтыйт, бул маалымат учакты иштеп чыгуучу мамлекет же каттоо мамлекети тарабынан бекитилген учак колдонмосунда же башка документтерде көрсөтүлөт;

- учактын MEL'ине киргизилген RCP спецификациясынын талаптарына жооп берүүгө болгон мүмкүнчүлүгү жөнүндө маалыматты камтыйт.

330. Учууда PBC үчүн RCP спецификациясы белгиленген учурларда, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант төмөнкүлөрдү киргизип, документ жүзүндө бекитүүсүн камсыздайт:

- кадимки жана өзгөчө процедуралар, анын ичинде күтүлбөгөн кырдаалдарда аракеттенүү тартиби;

- учуу экипажынын квалификация деңгээлине жана даярдыгына коюлган талаптар тиешелүү RCP мүнөздөмөлөрүнө ылайык;

- пландаштырылган иш-аракеттерге ылайык тиешелүү кызматкерлерди даярдоо программасы;

- учуу жарамдуулугун камсыз кылуу үчүн тиешелүү техникалык тейлөө процедуралары, тиешелүү RCP мүнөздөмөлөрүнө ылайык.

331. Жарандык авиация башкармалыгы, ушул Эрежелердин 329-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга карата, төмөнкү маселелер боюнча тиешелүү жоболордун болушун камсыз кылат:

- КРАЭ-11 3-бөлүмүнүн 3.3.5.7-пунктуна ылайык орнотулган көзөмөл программалары аркылуу байланыш мүнөздөмөлөрүнүн көрсөткүчтөрү боюнча билдирүүлөрдү алуу.

- RCP спецификациясынын талаптарын сактабагандыгы көрсөтүлгөн мындай билдирүүлөрдө көрсөтүлгөн конкреттүү аба кемелерине, аба кемелеринин түрлөрүнө же эксплуатанттарга карата ыкчам түзөтүү чараларын көрүү.

§ 2. Навигациялык жабдуулар

332. Учак төмөнкү шарттарда учууну камсыз кыла турган навигациялык жабдуулар менен жабдалышы керек:

- учуунун жумушчу планына ылайык;

- аба кыймылын тейлөө талаптарына ылайык, жарандык авиация башкармалыгы тарабынан тыюу салынбаган шартта ПВП боюнча учуу визуалдык байланыш аркылуу жердеги ориентирлерге таянып жүзөгө ашырылса.

333. Навигациялык мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) колдонулуучу учурларда, учак 332-пунктунда көрсөтүлгөн талаптарга кошумча төмөнкүлөрдү да аткарышы керек:

- белгиленген навигациялык спецификация(лар)га ылайык учууну камсыз кыла турган навигациялык жабдуулар менен жабдалышы керек;

- учактын навигациялык спецификацияларга шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ болушу керек, бул маалымат учактын учуу колдонмосунда же учакты иштеп чыккан мамлекет же Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген башка документтерде көрсөтүлүүгө тийиш;

- MEL'ге киргизилген навигациялык спецификацияларга учактын шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ болушу керек.

334. PBN үчүн навигациялык спецификация белгиленген учурларда, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант төмөнкүлөрдү ишке ашырып, документ жүзүндө бекитүүсүн камсыз кылат:

- штаттык жана штаттан тышкаркы жол-жоболорду, анын ичинде күтүлбөгөн жагдайларда көрүлө турган аракеттерди;

- тиешелүү навигациялык мүнөздөмөлөргө ылайык учуу экипажынын квалификация деңгээлине жана даярдыгына коюлган талаптарды;

- пландаштырылган ишмердүүлүккө жараша тиешелүү персоналды окутуу программасын;

- учууга жарамдуулугун камсыз кылуу үчүн техникалык тейлөө боюнча тийиштүү жол-жоболорду.

Эскертүү. Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу — штаттык жана штаттан тышкаркы жол-жоболордун ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

335. Жарандык авиация башкармалыгы ыйгарым укуктуу (AR) талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөрүнө (PBN) негизделген учууларды атайын бекитет.

336. Аймактык аэронавигациялык келишимге ылайык, белгилүү бир аба мейкиндигинде минималдуу навигациялык мүнөздөмөлөрдүн (MNPS) техникалык талаптары белгиленген учурларда, аба кемесинин бортунда төмөнкүдөй навигациялык жабдуулар орнотулат, алар:

- учуу экипажына жол сызыгынан четтөө же аны кармануу жөнүндө талап кылынган тактыктагы маалыматты сапардын каалаган чекитинде үзгүлтүксүз көрсөтүп туруучу индикацияны камсыз кылган жабдуулар; жана

- Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан тиешелүү MNPS менен учууларда колдонууга уруксат берилген жабдуулар.

337. 290-эшелондон 410-эшелонго чейинки аба мейкиндигинин белгилүү бир бөлүктөрүндө регионалдык аэронавигациялык макулдашуунун негизинде 300 метрге (1000 фут) кыскартылган тик эшелондоо минималдуу аралык (RVSM) колдонулган учурда, төмөнкү талаптар сакталууга тийиш:

- учак төмөнкүлөрдү камсыз кыла ала турган жабдуулар менен жабдылышы керек:

а) учуу жүргүзүлүп жаткан эшелондун кабинада көрсөтүлүшү;

б) тандалган учуу эшелонун автоматтык режимде кармоо;

в) тандалган эшелондон четтөөлөр болгондо учуу экипажын эскертүү. Эскертүүнүн чеги ±90 метрден (300 фут) ашпоого тийиш;

г) барометрдик абсолюттук бийиктик тууралуу маалыматты автоматтык түрдө берүү;

- аба кемеси RVSM шарттарында учууга уруксат берүү үчүн Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан атайын бекитүү алынууга тийиш;

- тик навигациянын мүнөздөмөлөрү ушул Эрежелердин 3-тиркемесине ылайык көрсөтүлүүгө тийиш;

338. RVSM боюнча атайын уруксат берилгиче, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү шарттардын сакталышына ынанууга тийиш:

- учактын тик багытта учуу мүмкүнчүлүктөрү ушул Эрежелердин 3-тиркемесинде көрсөтүлгөн талаптарга жооп берет;

- эксплуатант учактын учууга жөндөмдүүлүгүн камсыз кылуу боюнча техникалык тейлөө жана оңдоо иштерин камтыган тиешелүү тажрыйбалар жана программалар боюнча процедураларды ишке киргизген;

- эксплуатант учуу экипаждары үчүн RVSM аба мейкиндигинде учууларды аткаруу боюнча тиешелүү процедураларды киргизген;

Эскертүү. RVSM боюнча атайын уруксат глобалдык деңгээлде жарактуу болуп саналат, эгерде белгилүү бир регионго тиешелүү бардык эксплуатациялык процедуралар Учуу операциялары боюнча колдонмого же учуу экипажы үчүн тиешелүү нускама материалдарына киргизилсе.

339. Жарандык авиация башкармалыгы, зарыл болгон учурда катталган мамлекет менен кеңешип, ушул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 343-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга карата төмөнкүдөй жоболордун бар экенин камсыздайт:

- КРАЭ-11, 3.3.5.6-пунктуна ылайык түзүлгөн көзөмөл агенттиктеринен салыштырмалуу бийиктикти сактоо көрсөткүчтөрү боюнча отчетторду алуу;

- RVSM колдонулган аба мейкиндигинде учууларды аткаруу үчүн салыштырмалуу бийиктикти сактоо талаптарына жооп бербеген деп табылган айрым учактарга же учактардын типтик топторуна карата шашылыш оңдоочу чараларды көрүү.

340. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатантка RVSM боюнча атайын уруксат берген учурда, төмөнкү талаптын сакталышын камсыз кылат: учактардын ар бир типтик тобундагы жок дегенде эки учактын салыштырмалуу бийиктикти сактоо көрсөткүчтөрү ар бир эки жылда бир жолу же ар бир учак үчүн 1000 саат учуу убактысы өткөн сайын (кайсысы узагыраак болсо) текшерилет. Эгерде эксплуатанттын типтик тобуна бир гана учак кирсе, анда бул учак боюнча контролдук текшерүү белгиленген мөөнөттө жүргүзүлөт.

Эскертүү. Бул талапты аткаруу үчүн КРАЭ-11 эрежелерине ылайык уюштурулган кандай гана болбосун регионалдык көзөмөлдөө программасынын алкагында алынган көзөмөлдөө маалыматтарын пайдаланууга болот.

341. Жарандык авиация башкармалыгы RVSM мейкиндигинде жарактуу RVSM уруксаты жок башка мамлекеттердин аба кемелери жана эксплуатанттары тарабынан аткарылган учуулар боюнча тиешелүү чараларды көрүүнү камсыз кылуучу жоболорду жана жол-жоболорду белгилейт.

Эскертүү. Бул жоболор жана жол-жоболор төмөнкү жагдайларды эске алууга тийиш: аба кемеси ушул мамлекеттин аба мейкиндигинде тиешелүү атайын уруксаты жок уча турган учур жана ошол эле учурда бул мамлекет эрежелерди сактоо боюнча көзөмөл жүргүзүүгө жооптуу болгон эксплуатант башка мамлекеттин аба мейкиндигинде талап кылынган атайын уруксаты жок учууларды аткара турган учур.

342. Учак учуунун каалаган этабында жабдуунун кайсы бир элементи иштен чыкса да, 332-пункттун жана зарыл болсо, 333, 336 жана 337-пункттардын талаптарына ылайык учууну улантууга мүмкүндүк берүүчү жетишээрлик деңгээлде навигациялык жабдуулар менен жабдылышы керек.

343. Прибордук метеорологиялык шарттарда конуу пландалган учууларда, учак визуалдык конууга мүмкүн болгон чекитке алып чыгуучу сигналдарды кабылдай ала турган радио жабдуулар менен жабдылышы керек. Бул жабдуу прибордук метеорологиялык шарттарда конуу пландалган ар бир аэродромдо жана белгиленген бардык запас аэродромдордо багыт берүү функциясын камсыздашы керек.

§ 3. Байкоо жабдуулары

344. Учак аба кыймылын тейлөө талаптарына ылайык учууну камсыз кыла турган байкоо жабдуулары менен жабдылышы керек.

345. Абада жүргүзүлүүчү байкоо жабдуулары мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо спецификациясынын (PBS үчүн RSP) талаптарына ылайык келиши керек болгон учурларда, учак 344-пунктунда көрсөтүлгөн талаптардан тышкары төмөнкүлөрдү да камсыз кылат:

- белгиленген RSP спецификация(лары)на ылайык учууларды аткарууга мүмкүндүк берген байкоо жабдуулары менен жабдылышы керек;

- учактын RSP спецификациясына шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалымат учактын учуу колдонмосунда же учак боюнча башка тиешелүү документтерде, өнүктүрүүчү мамлекет же Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген түрдө көрсөтүлүшү керек;

- MEL'ге киргизилген RSP спецификациясына шайкештик мүмкүнчүлүктөрү тууралуу маалыматтарга ээ болушу керек.

346. PBS үчүн RSP спецификациясы талап кылынган учурларда, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкүлөрдү киргизүүсүн жана документ жүзүндө бекитүүсүн камсыз кылууга тийиш:

- кадимки жана өзгөчө кырдаалдардагы тартиптер, анын ичинде күтүлбөгөн жагдайлар учурунда аткарылуучу иш-аракеттердин тартиби;

- борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (RSP) боюнча тиешелүү мүнөздөмөлөргө ылайык учуу экипажынын даярдык деңгээлине жана квалификациясына коюлуучу талаптар;

- пландалган ишмердүүлүккө жараша тиешелүү персоналдын даярдык программасы;

- учактын учууга жарамдуулугун камсыз кылуу үчүн RSP мүнөздөмөлөрүнө ылайык техникалык тейлөөнүн тиешелүү тартиптери.

347. Жарандык авиация башкармалыгы ушул Эрежелердин 345-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга карата төмөнкүдөй жоболордун болушун камсыз кылат:

- көзөмөл программалары тарабынан белгиленген байкоо өзгөчөлүктөрү боюнча билдирүүлөрдү алуу, алар КРАЭ-11, 3-бөлүмүнө ылайык уюштурулган;

- мындай билдирүүлөрдө RSP спецификациясынын талаптарына жооп бербейт деп көрсөтүлгөн конкреттүү аба кемелерине, алардын түрлөрүнө же эксплуатанттарына карата ыкчам оңдоочу чараларды көрүү.

§ 4. Жабдууларды орнотуу

348. Байланышка, навигацияга же байкоого же алардын кандай болбосун айкалышына талап кылынган ар бир өзүнчө элементтин иштен чыгуусу башка элементтин иштен чыгышына алып келбеши үчүн, жабдууну орнотуу тийиштүү ыкмада жүзөгө ашырылат.

§ 5. Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу

349. Эксплуатант бортто жана жердеги колдонууга иштетилген электрондук навигациялык маалыматтардын продуктуларын, эгерде Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бул продуктуларды пайдаланууга байланыштуу процесстер жана жабдууларда колдонула турган функциялар менен шайкештик жана бүтүндүк стандарттарына ылайык келерин камсыз кылуучу эксплуатанттын жол-жоболору бекитилбесе, колдонууга алууга укугу жок. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатанттын бул процесске жана продуктуларга үзгүлтүксүз көзөмөл жүргүзүшүн камсыз кылат.

Эскертүү. Маалыматтарды камсыздоочулар карманууга тийиш болгон процесстерге байланыштуу инструктивдик материал RTCA DO-200A/EUROCAE ED-76 жана RTCA DO-201A/EUROCAE ED-77 документтеринде камтылган.

350. Эксплуатант бардык учуучу кемелерге талап кылынган электрондук навигациялык маалыматтарды өз убагында таратуу жана алардын акыркы жана өзгөртүлбөгөн версияларын камсыз кылуу боюнча процедураларды киргизет.

Эскертүү. Ушул бөлүмдө колдонулган “учак” түшүнүгүнө кыймылдаткычтар, аба бурама (пропеллерлер), агрегаттар, көмөкчү түзүлүштөр, приборлор, жабдуулар жана түзмөктөр, анын ичинде өзгөчө кырдаалдарда куткаруу жабдуулары да кирет.

§ 1. Учууга жарамдуулугун камсыз кылуу боюнча эксплуатанттын милдеттери

351. Эксплуатанттар Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алууга жарактуу болгон процедураларга ылайык төмөнкү чараларды көрүшөт:

- алар пайдаланып жаткан ар бир учак учууга жарамдуу абалда кармалып турушу үчүн;

- пландалган учууга керектүү болгон эксплуатациялык жана авариялык жабдуулар ишке жарамдуу абалда болушу үчүн;

- алар пайдаланып жаткан ар бир учактын учууга жарамдуулук сертификаты жарактуу болушу үчүн.

352. Эксплуатант учакты, анын ичинде тиешелүү кыймылдаткычын, аба винтин же бөлүгүн техникалык тейлөө талапка ылайык жүргүзүлбөгөн болсо төмөнкү шарттар аткарылмайынча учакты пайдаланууга жол бербейт: