Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын “Кыргыз Республикасында үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш- чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө” жана “Бузуулар жөнүндө Кыргыз Республикасынын кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлоруна Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин корутундусу жөнундө» токтому

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИНИСТРЛЕР КАБИНЕТИНИН ТӨРАГАСЫ ТЕСКЕМЕ 2021-жылдын 16-ноябры № 604 “Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 27-беренесине ылайык:

1. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты У.З. Ормонов тарабынан демилгеленген “Кыргыз Республикасында үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө” жана “Бузуулар жөнүндө Кыргыз Республикасынын кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлоруна Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин тиркелген корутундусу жактырылсын.

Ушул тескеме Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине жиберилсин.

Төрага

А.У. Жапаров

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын 2021-жылдын “16”ноябры №604 тескемеси менен жактырылган “Кыргыз Республикасында үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш- чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө” жана “Бузуулар жөнүндө Кыргыз Республикасынын кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлоруна Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин корутундусу Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинета “Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 27-беренесине ылайык, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты У.З. Ормонов тарабынан демилгеленген “Кыргыз Республикасында үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө” жана “Бузуулар жөнүндө Кыргыз Республикасынын кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлорун карап, төмонкүдөй корутундуга келди. “Кыргыз Республикасында үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбоору (мындан ары - мыйзам долбоору) боюнча.

1. Мыйзам долбоорунун 1-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык жарандардын социалдык кызыкчылыктарын коргоо жана жарандардын экономикалык кызыкчылыктарына жана жашоосундагы моралдык бекемдигине олуттуу зыян алып келүүчү ашыкча чыгашаларга жол бербоо боюнча чараларды белгилөө максаттары коюлган.

Мыйзам долбоорунун максаттарына жана башка ченемдерине негиздөнүү менен бул мыйзам долбоору жарандардын үйлөнүү тойлорун, үй-бүлөлүк салтанаттарды. маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүү учурундагы айрым иш-аракеттерди чектөөго багытталган. Мисалы: Мыйзам долбоорунун 7-беренесинде үй-бүлөлүк салтанаттар, жөрөлгөлөр жана иш-чаралар 100дөн 200гө чейинки адамды чакыруу менен өтөт, ал эми үйлөнүү үлпөтү 200дөн З00гө чейинки адамга банкет менен бир күндүн ичинде өткөрүлүшү керек деген жобо сунушталган. Жарандык абалдын актыларын каттоо органдарында никелешүүнү мамлекеттик каттоо салтанаты Зтөн ашпаган женил автомашинаны пайдалануу менен өткөрүлөт. Мыйзам долбоорунун 8-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык, маркумдун элесине арналган иш-чаралар 200дөн З00гө чейин адамды чакыруу менен өткөрүлөт. Мыйзам долбоорунун 9-беренесинин l-бөлүгүндө салтанаттарды жана иш- чараларды өткөрүүгө боло турган жерлердин так жана чектелген тизмеси белгиленген, ал эми мыйзам долбоорунун аталган беренесинин 2-бөлүгүндө үйлөнүү тойлор, үй-бүлөлүк салтанаттар эс алуу күндөрү саат 8.00дөн 23.00гө чейин, ал эми жумуш күндөрү - 18.00дөн 22.00гө чейин өткөрүлөт деп белгиленген. Мындан тышкары мыйзам долбоорунун 10-беренесинде жеке жана юридикалык жактар үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды ушул Мыйзамдын талаптарын сактоо менен өткөрүүгө жана жооптуу органдарта маалымдоого милдеттүү экендиги белгиленет. Ошону менен бирге Кыргыз Республикасынын Конституциясынын (мындан ары Конституция) 23-беренесинин l-белүгүнө ылайык адамдын укуктары менен эркиндиктери Кыргыз Республикасынын эң жогорку баалуулуктарынын катарына кире тургандыгына көңүлүңүздөрдү бурабыз. Алар түздөн-түз колдонулат, бардык мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын ишинин маанисин жана мазмунун аныктайт. Конституциянын 23-беренесинин 2-бөлүгүндө адамдын жана жарандын укуктары жана эркиндиктери улуттук коопсуздукту, коомдук тартипти, калктын саламаттыгы менен адеп-ахлагын сактоо, башка адамдардын укуктарын жана эркиндиктерин коргоо максатында Конституция жана мыйзамдар менен чектелиши мүмкүн. Киргизилип жаткан чектөөлөр көрсөтүлгөн максаттарга өлчөмдөш болушу керек. Конституциянын жогоруда аталган беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык Конституцияда белгиленген адамдын укуктары жана эркиндиктери эч кандай чектелүүгө жатпайт. Ошондой эле Конституциянын 56-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык Кыргыз Республикасында адамдын укуктарын жана эркиндиктерин жокко чыгаруучу же кемсинтүүчү мыйзамдар кабыл алынбашы керек. Жогоруда баяндалгандардын негизинде биз бул мыйзам долбоорунун ченемдери Конституциянын жоболоруна туура келбегендигин белгилейбиз. Ошону менен бирге мыйзам долбоорунун 1-беренесинин 1 жана 2-бөлүктөрүндө аталган “ашыкча чыгашалар”, “олуттуу зыян”, “алардын маңызын жана барктуулугун туура түшүнүүнү” деген сыяктуу баяндоолорду кайра карап чыгууну жана конкреттештирүүнү сунуштайбыз, анткени мындай баяндоолор биздин оюбузча бүдөмүк, баалоочу болуп саналат жана аларды аныктоонун механизми жана критерийлери жок.

2. Мыйзам долбоорунун 2-беренесине ылайык ушул Мыйзамдын таасири мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына. ведомстволук караштуулугуна жана менчик формаларына карабастан уюмдарга, мекемелерге жана ишканаларга, өзгөчө мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын саясий, атайын жана администрациялык кызмат адамдарына, ошондой эле алардын социалдык абалына жана улуттук таандыгына карабастан бардык жеке адамдарга, анын ичинде чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга жайылтылат.

Ошол эле учурда Конституциянын 24-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык эч ким жынысы, расасы, тили, майыптуулугу, этностук таандыктыгы, туткан дини, курагы, саясий же башка ынанымдары, билими, теги, мүлктүк же башка абалы, ошондой эле башка жагдайлары боюнча басмырланышы мүмкүн эмес экендигин белгилеп кетүү зарыл. Ушуга байланыштуу Кыргыз Республикасынын Конституциясынын аталган беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык Кыргыз Республикасында мыйзам жана сот алдында бардыгы бирдей экенин эске алып, мыйзам долбоорунун 2-беренесиндеги “өзгөчө мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын саясий, атайын жана администрациялык кызмат адамдарына’’ деген баяндоону алып салууну сунуштайбыз.

3. Мыйзам долбоорунун 5-беренесинин l-бөлүгүндө Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу ыйгарым укуктуу органга ушул Мыйзамдын талаптарын аткаруу жүктөлөт. Мында мыйзам долбоорунун аталган беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык ушул Мыйзамды ишке ашыруу үчүн райондордун мамлекеттик бийлигинин аткаруу органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруу органдарынын алдында жергиликтүү туруктуу комиссиялар түзүлөт.

Ошондой эле мыйзам долбоорунун негиздеме-маалымкатында Мыйзамды кабыл алуу кошумча финансылык каражаттарга алып келбейт деп белгиленген. Ошону менен бирге мыйзам долбоорунун негиздеме-маалымкатында жаңы орган түзүлөбү же мыйзам долбоорунун талаптарынын сакталышын көзөмөлдөө боюнча функциялар иштеп жаткан органга жүктөлөбү же жүктөлбөйбү деген маселе көрсотүлгөн эмес. Ушунун негизинде мыйзамдын долбоорунда каралган ченемдерди практика жүзүндө ишке ашыруу кошумча финансы ресурстарын тартууну камтыган уюштуруучулук, техникалык жана финансылык чаралардын комплексин кабыл алууну талап кыла тургандыгын белгилөө зарыл деп эсептейбиз. Өз кезегинде “Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 26-беренесине ылайык жүзөгө ашуусу мамлекеттик бюджеттен каржылоого алып келүүчү ченемдик укуктук актылар алар боюнча каржылоо булагы аныкталганга чейин кабыл алынбоого тийиш экендигин эске алуу керек.

4. Мыйзам долбоорунун 6-беренесинде үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү үчүн жооптуу органдардын ыйгарым укуктары белгиленген.

Бирок мыйзам долбоорунда жооптуу органдардын ыйгарым укуктары чектелбестен, жалпылаштырылган түрдө көрсотүлгөндүктөн, кайсы жооптуу органдар жөнүндө сөз болуп жаткандыгы так эмес. Ошол эле учурда “Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 13-беренесинин 2-бөлүгүнүн 24-пунктуна ылайык Министрлер Кабинети өз ыйгарым укуктарынын чегинде министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын жоболорун, башкаруу схемаларын жана чектик штаттык санын бекитет. Ошентип Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине баш ийген аткаруу бийлигинин органдарынын ишине, ыйгарым укуктарына жана функцияларына тиешелүү кайсы бир ченемдерди мыйзам деңгээлинде бекемдөө аталган конституциялык Мыйзамдын жогоруда аталган беренелерине каршы келет жана мамлекеттик бийликти бөлүү принцибинин бузулушуна алып келет. Конституциянын 4-беренесине ылайык Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик бийлик мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ыйгарым укуктарын жана функцияларын чектөө принциптерине негизделгендигин эске алып, ошондой эле укук колдонуу практикасында так эместиктерди жана талаштуу жагдайларды болтурбоо максатында мыйзам долбоорунун 6-беренесин кайра кароону жана жеткире иштеп чыгууну сунуштайбыз.

5. Мыйзам долбоорунун 11-беренесинин 1-бөлүгү жалпысынан мыйзамдарга бланкеттик шилтемени камтыйт, бул Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 2015-жылдын 26-июнундагы № 5389-V токтому менен бекитилген Мыйзам чыгаруу техникасы боюнча нускаманын 78-пунктуна шайкеш келбейт, ага ылайык жалпысынан мыйзамдарга бланкеттик шилтемеге жол берилбейт. Ушуга байланыштуу Мыйзам долбоорунун 6-беренесин аталган Нускаманын 78-пунктуна шайкеш келтирүү зарыл.

6. Мыйзам долбоорунун 11-беренесинин 2-бөлүгүндө мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын саясий, атайын жана административдик кызмат адамдары жана алардын балдары ушул Мыйзамдын талаптарын бузгандык үчүн аларды ээлеген кызмат ордунан бошотуу түрүндө жоопкерчилик каралат.

Ошону менен бирге мамлекеттик органдарда жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында саясий, атайын жана административдик кызмат орундарын ээлеген адамдарды кызмат ордунан бошотуунун тартиби жана негиздери ар кандай ченемдик укуктук актылар (Кыргыз Республикасынын Конституциясы, Эмгек кодекси, '‘Кыргыз Республикасынын судьяларынын статусу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамы, “Мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат жөнүндө”, “Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана башкалар) менен жөнгө салынарын белгилейбиз. Мындан тышкары аскер кызматчыларын аскердик кызматтан бошотуунун тартиби жана негиздери “Кыргыз Республикасынын жарандарын жалпыга бирдей аскерге чакыруу жөнүндө, аскердик жана альтернативдик кызматтар жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы менен жөнгө салынат. Демек, аскер кызматчыларын аскердик кызматка байланышпаган себептер боюнча бошотуу аскер кызматчыларынын Кыргыз Республикасынын коргоо чойрөсүндөгү мыйзамдарында бекитилген мыйзамдуу укуктарын жана кызыкчылыктарын бузат. Ошондой эле мыйзам долбоорунда үй-бүлө мүчөлөрүнүн (балдарынын) аракеттери үчүн кызматтан бошотуу түрүндөгү жоопкерчиликтин аныкталышы Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, эмгек мыйзамдарынын жана мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат жөнүндө мыйзамдарынын ченемдерине карама-каршы келет. Кыргыз Республикасынын Бузуулар жөнүндө кодексинин 10-беренесинин l-бөлүгүнө ылайык бузуу жасаган ар бир адам аталган Кодекске ылайык жоопкерчиликке тартылат. Кыргыз Республикасынын Жоруктар жөнүндө кодексинин 7-беренесине ылайык жосунду атайылап же абайлабагандыктан жасаган адам гана жорук үчүн кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылууга жана жазаланууга тийиш, башкача айтканда жоопкерчилик жеке мүнөздө болот. Жогоруда баяндалгандарды эске алып, мыйзам долбоорунун беренесинин 2-бөлүгүн алып салуу керек.

7. Мыйзам долбоорунун 12-беренесинин 2-бөлүгүндө Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине ушул Мыйзам күчүнө кирген күндөн тартып 3 айдын ичинде өзүнүн ченемдик укуктук актыларын ушул Мыйзамга ылайык келтирүү жана аны ишке ашыруу үчүн ченемдик укуктук актыларды кабыл алуу тапшырылат.

Ошол эле учурда “Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө’' Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 24-беренесине ылайык эгерде ченемдик укуктук актыны колдонуу үчүн башка ченемдик укуктук актыларга өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү зарыл болсо, ченемдик укуктук актынын киргизилүүчү долбооруна аталган өзгартүүлөр жана толуктоолор менен ченемдик укуктук актылардын долбоорлору тиркелүүгө тийиш экендигин белгилейбиз. Мында каралып жаткан мыйзам долбоору кабыл алынган учурда кайра каралууга тийиш болгон ченемдик укуктук актылар жөнүндө маалымат мыйзам долбоорунун негиздеме-маалымкатында чагылдырылган эмес. Жалпысынан жогоруда аталган мыйзам долбоору “Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 2015-жылдын 26-июнундагы № 5389-V токтому менен бекитилген Мыйзам чыгаруу техникасы боюнча нускаманын талаптарына ылайык кылдаттык менен жеткире иштеп чыгууну талап кыларын белгилей кетүү керек. “Кыргыз Республикасынын Бузуулар жөнүндө кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбоору (мындан ары - мыйзам долбоору) боюнча. Мыйзам долбоорунун 1-беренесинде Кыргыз Республикасында үйлөнүү тойду, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө мыйзамдардын талаптарын бузгандыгы үчүн тийиштүү жоопкерчиликти белгилөө менен Кыргыз Республикасынын Бузуулар жөнүндө кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталууда. Мында Конституциянын 23-беренесинин l-бөлүгүнө ылайык адам укуктары жана эркиндиктери ажыратылгыс жана алар ар бир адамга төрөлгөндөн баштап таандык экендигине коңүлүнүздөрдү бурабыз. Адам укуктары жана эркиндиктери Кыргыз Республикасынын жогорку баалуулуктарына кирет. Алар түздөн-түз колдонулат, бардык мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын ишинин мааниси менен мазмунун аныктайт. Мындан тышкары Конституциянын 23-беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык Конституцияда белгиленген адамдын укуктары жана эркиндиктери эч кандай чектөөлөргө жатпайт. Ошол эле учурда Конституциянын 23-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык адамдын жана жарандын укуктары жана эркиндиктери улуттук коопсуздукту, коомдук тартипти, калктын саламаттыгы менен адеп-ахлагын сактоо, башка адамдардын укуктарын жана эркиндиктерин коргоо максатында Конституция жана мыйзамдар менен чектелиши мүмкүн. Киргизилип жаткан чектөөлөр керсөтүлгөн максаттарга өлчөмдөш болушу керек. Жогоруда баяндалгандарды эске алып, үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө мыйзамдардын талаптарын бузгандыгы үчүн жоопкерчиликти белгилөө Конституциянын жоболору менен туура келбегендигин белгилейбиз. Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору тарабынан “Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексин, Кыргыз Республикасынын Кылмыш- жаза процессуалдык кодексин, Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексин башкаруу тартибине каршы колдонууга киргизүү жана Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбоору демилгеленгендигин маалымат иретинде билдиребиз, ага ылайык башкаруу тартибине каршы Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндө кодекси күчүнө кирген күндөн тартып, 2017-жылдын 1-февралындагы № 58 Кыргыз Республикасынын Бузуулар жөнүндө кодексин күчүн жоготту деп табуу сунушталууда. Аталган Мыйзамдын долбоору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан кабыл алынган. Ушуга байланыштуу сунушталган мыйзам долбоорун анын актуалдуулук предметине кароону сунуштайбыз. Жогоруда баяндалгандардын негизинде Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети “Кыргыз Республикасында үйлөнүү той, үй-бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу жана маркумдун элесине арналган иш-чараларды өткөрүүнү тартипке келтирүү жөнүндө” жана “Бузуулар жөнүндө Кыргыз Республикасынын кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлорун кабыл алууну максатка ылайыксыз деп эсептейт.