47-берене. Ташуучунун, жалдануучунун жоопкерчилиги

1. Эгерде жүктү ташуу келишиминде башкача каралбаса, ташуучунун күнөөсү боюнча жүк ташуу келишиминде каралган жүктү ташыбай койгондук үчүн ташуучу жүк жөнөтүүчүгө жүк ташуу үчүн белгиленген акынын жыйырма пайызы өлчөмүндө айып төлөп берет. Жүк жөнөтүүчү ташуучу тарабынан келтирилген зыяндын ордунун Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте толтурулушун ташуучудан талап кылууга да укуктуу.

2. Эгерде жалдоо келишиминде башкача каралбаса, жалдоо келишиминде каралган транспорт каражатын бербегендик үчүн жалдануучу жалдоочуга тиешелүү транспорт каражатын пайдалануу үчүн белгиленген акынын жыйырма пайызы өлчөмүндө айып акы төлөп берет. Жалдоочу ал тарабынан келтирилген зыяндардын ордунун Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте толтурулушун жалдануучудан талап кылууга да укуктуу.

3. Жүк ташуу келишиминде каралган транспорт каражатын, контейнерди өз убагында бербегендик үчүн ташуучу жүк жөнөтүүчүгө ар бир мөөнөтү өтүп кеткен толук саат үчүн жүк ташуу келишиминде белгиленген өлчөмдө айып акы, ал эми, эгерде көрсөтүлгөн айып акынын өлчөмү жүк ташуу келишими менен белгиленбесе, төмөнкү өлчөмдөрдө төлөп берет:

1) шаардык же шаар четиндеги катнашуудагы ташууларда ташуу акысынын беш пайызынын;

2) эл аралык катнашуудагы ташууда жүк ташуу келишими менен белгиленген ташуу мөөнөтүнө ылайык орточо суткалык ташуу акысынын бир пайызынын.

4. Ушул берененин 3-бөлүгүндө көрсөтүлгөн учурда жүк жөнөтүүчү, жалдоочу ташуучудан. жалдануучудан алар тарабынан келтирилген зыянды Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен белгиленген тартипте толтурууну да талап кылууга укуктуу.

5. Эгерде жүктү жоготуу, анын жетпей калуусу же бузулуусу (керектен чыгышы) ташуучунун өзүнө байланышпаган себептер боюнча болтурбай кое же четтете албаган жагдайлардын натыйжасында болгондугун далилдей албаса, ташуучу жүктүн сакталышы үчүн аны ташуу үчүн кабыл алган учурдан тартып жана жүк алуучуга же ал тарабынан ыйгарым укук берилген адамга берген учурга чейин жоопкерчилик тартат.

6. Эгерде жол жүгүн жоготуу, анын жетпей калуусу же бузулуусу (керектен чыгышы) ташуучунун өзүнө байланышпаган себептер боюнча болтурбай кое же четтете албаган жагдайлардын натыйжасында болгондугун далилдей албаса, ташуучу жол жүгүнүн сакталышы үчүн аны ташуу үчүн кабыл алган учурдан тартып жана жол жүгүн алуучуга же ал тарабынан ыйгарым укук берилген адамга берген учурга чейин жоопкерчилик тартат.

7. Ташуучу жүктү, жол жүгүн ташууда келтирилген зыяндын ордун төмөнкү өлчөмдөрдө толтурат:

1) жүк, жол жүгү жоголгондо же жетпей калган учурда жоголгон же жетпей калган жүктүн, жол жүгүнүн наркынын;

2) жүк, жол жүгү бузулган (керектен чыккан) учурда жүктүн, жол жүгүнүн наркы төмөндөгөн, ал эми бузулган (керектен чыккан) жүктү, жол жүгүн калыбына келтирүү мүмкүн болбогон учурда же жүктүн, жол жүгүнүн азайган наркынын суммасынын өлчөмүндө;

3) ташуу үчүн өткөрүлүп берилген баалуулугу жарыяланган жүк, жол жүгү жетпей калган, бузулган (керектен чыккан) учурда жүктүн, жол жүгүнүн жетишпеген же бузулган (керектен чыккан) тиешелүү бөлүгүнүн жарыяланган үлүшүнүн;

4) ташуу үчүн өткөрүлүп берилген баалуулугу жарыяланган жүк, жол жүгү жоголгон, ошондой эле жүктү, жол жүгүн калыбына келтирүү мүмкүн болбогон учурда керектен чыккандардын же бузулгандардын жарыяланган наркынын.

8. Жүктүн, жол жүгүнүн наркы сатуучунун эсебинде көрсөтүлгөн же жүктү ташуу келишими, жүргүнчүнү ташуу келишими менен каралган жүктүн, жол жүгүнүн баасына негизденүү менен, ал эми эсеп болбогондо же келишимде баа көрсөтүлбөгөндө салыштырууга болгон жагдайларда демейде ага окшогон товарлар үчүн алынуучу баага негизденүү менен аныкталат.

9. Эгерде бул ташуу акысы жүктүн наркына кирбесе, ташылып бараткан жүктү, жол жүгүн жоготуудан, жетпей калуудан, бузулуудан (керектен чыгуудан) келип чыккан зыяндын ордун толтуруу менен катар ташуучу жүк ташуучуга же жүк алуучуга, жүргүнчүгө жоголгон, жетпей калган, бузулган (керектен чыккан) жүктү, жол жүгүн ташуу үчүн алынган ташуу акысын кайтарып берет.

10. Эгерде жүргүнчү кол жүгүнүн сакталбагандыгы ташуучунун күнөөсү боюнча болгондугун далилдей албаса, ташуучу жүргүнчү тарабынан ташылуучу кол жүгүнүн сакталышы үчүн жоопкерчиликтен бошотулат.

11. Эгерде жүк ташуу келишиминде башкача каралбаса, ташуучу жүк алуучуга жүктү жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жибергендик үчүн өтүп кеткен ар бир сутка үчүн ташуу акысынын тогуз пайызы өлчөмүндө айып акы төлөп берет. Жүктү жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жибергендик үчүн айып акынын жалпы суммасы аны ташуу акысынын өлчөмүнөн ашпайт. Эгерде жүк ташуу келишиминде башкача каралбаса, жүктү жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жиберүү, жүк жеткирилүүгө тийиш болгон сутканын жыйырма төрт саатынан тартып эсептелет. Транспорт каражатынын жүк түшүрүү пунктуна келиши жөнүндө транспорттук баракчадагы белги жүктү жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жибергендик үчүн айып акы эсептөөгө негиз болот.

12. Жол жүгүн жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жибергендик үчүн ташуучу жүк алуучуга мөөнөтүн өткөрүп жиберүүнүн ар бир суткасы үчүн (толук эмес суткалар толук сутка катары эсептелет) анын ташуу акысынын үч пайыз өлчөмүндө, бирок ташуу акысынын өлчөмүнөн ашык эмес айып акы төлөйт. Жол жүгүн жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жиберүү жүк жеткирилүүгө тийиш болгон сутканын жыйырма төрт саатынан баштап эсептелет. Жол жүгүн жеткирүүнүн мөөнөтүн өткөрүп жибергендик үчүн айып акы жол жүгүн алуучунун талабы боюнча түзүлгөн актынын негизинде ал акты жол-жоболоштурулган күндөн тартып он күндөн кечиктирилбестен төлөнүп берилет. Көрсөтүлгөн мөөнөттүн өтүшү сотко кайрылган учурда токтотулат.

13. Шаарлар аралык катнаштагы жүргүнчүлөрдү ташууну үзгүлтүксүз жүзөгө ашыруучу транспорт каражатын жөнөтүүнү кечиктиргендик же анын баруучу пунктка бир сааттан ашык кечигип келгендиги үчүн ташуучу жүргүнчүгө ар бир кечиккен саат үчүн жүрүүнүн наркынын үч пайызынын өлчөмүндө, бирок жүрүүнүн наркынын өлчөмүнөн ашпаган өлчөмдө жана жүргүнчү тарабынан тиешелүү талап көрсөтүлгөн күндөн тартып он күндөн кечиктирбестен айып акы төлөйт. Көрсөтүлгөн мөөнөттүн өтүшү сотко кайрылган учурда токтотулат. Жүргүнчү өзүнө транспорт каражатын жөнөтүүнү кечиктирүүгө же баруучу пунктка кечигүү менен келгендигине байланыштуу келтирилген зыяндардын ордун толтурулушун Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен белгиленген тартипте да талап кылууга укуктуу.