12-берене. Жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин коргоону камсыздоочу экологиялык коопсуздуктун талаптары

Чарбалык жана башка иштин объекттерин долбоорлоодо, курууда жана эксплуатациялоодо жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин сактоо максатында төмөнкүлөргө тыюу салынат:

1) жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттери ылаңга чалдыгышын жана өлүшүн, алардын жашоо чөйрөсүнүн начарлашын болтурбоону гарантиялоочу чараларды жүргүзбөстөн өсүмдүктөрдү өрттөөгө, пестициддерди, жер семирткичтерди, химиялык реагенттерди, күйүүчү-майлоочу материалдарды жана жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттери (зыянкечтерден башкалары) жана алардын жашоо чөйрөсү үчүн коркунучтуу башка материалдарды, сырьену жана калдыктарды сактоого жана колдонууга;

2) жаныбарлардын жапырт миграциясынын жолдорунда атайын өткөөлдөрү жок туташ тосмолорду жана курулмаларды орнотууга;

3) жаныбарлар төлдөп жаткан учурда чарбалык жана башка иштин объекттерин куруу үчүн дарак-бадал өсүмдүктөрдү кыйып орун бошотууга;

4) суудагы жана суу жанындагы жаныбарлар урук таштоочу, кыштоочу жана көп топтолгон жерлерге ар кандай саркынды сууларды жана таштандыларды төгүүгө;

5) айлана-чөйрөнү коргоо жаатындагы атайын ыйгарым укуктуу органдын уруксатысыз жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин алууга;

6) Кыргыз Республикасынын Кызыл китебине киргизилген жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин мыйзамдарда каралгандан башка максаттарда алууга;

7) балык чарбалык маанидеги суу объекттеринен сууну балыктардын кирип кетишин болтурбоочу түзүлүштөрсүз (балыкты тосуучу жабдыктарсыз) алууга;

8) сыйымдуулуктарды жана резервуарларды аларга жаныбарлар түшүп калышын болтурбоочу натыйжалуу системаларсыз пайдаланууга;

9) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекитүүчү наркотиктүү өсүмдүктөрдүн тизмегине киргизилген жапайы өскөн өсүмдүктөрдү, алардын бөлүктөрүн, продуктуларын жана оргондон кийинки калдыктарын, ошондой эле табигый наркотиктүү сырьенун калдыктарын өзү пайдалануу, сатуу же иштетүү максатында жыйноого;

10) жаратылышты коргоо, ден соолукту чыңдоо, рекреациялык жана тарыхый-маданий багыттагы жерлерде жайгашкан өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин иши алардын максаттык арналышына жана белгиленген режимге ылайык келбеген жеке жана юридикалык жактарга пайдаланууга же ижарага берүүгө.

2. Төмөнкүдөй чектөөлөр коюлат:

1) колдонууга уруксат берилген шаймандар жана ыкмалар менен жаныбарлар дүйнөсүнүн өнөр жайлык түрлөрүн жана дары чөптөрдү алууга эрежелер, мөөнөттөр жана тизмектер менен;

2) жапырт миграция, төлдөө жана түлөө, төлдү багуу, балыктын урук таштоо, семирүү учурунда жумуштарды жүргүзүүгө;

3) жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттеринин жапырт жер которгон жана топтолгон жерлерде транспорттун жүрүү ылдамдыгына, ал үчүн атайын белгилер орнотулат.

3. Чарбалык жана башка иштин объекттерин долбоорлоодо жана курууда жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттерин коруу чаралары, анын ичинде жапырт жер которуу учурунда, төлдөө жана түлөө, төлдү багуу, балыктын урук таштоо, семирүү учурунда жумуштардын жүргүзүлүшүн чектөө камсыздалууга тийиш.

4. Өткөргүч түтүктөр көмүлүүгө (жерге тийиштүү тереңдикке жаткырылууга) тийиш. Өткөргүч түтүктөрдү курууда жаныбарлардын жашоо чөйрөсүнүн түтүктөрдү жерге көмүү мүмкүн болбогон опурталдуу жерлеринде жер которгон жаныбарлар үчүн өткөөлдөрдү караштырып, өткөргүч түтүктөрдүн айрым участокторун 3 метрден кем эмес бийиктикке көтөрүү зарыл. Дарыядан өткөрүлгөн учурда өткөргүч түтүк тереңдетип жаткырылат жана бекитилет (калкып чыгышын болтурбоо үчүн). Өткөргүч түтүк дарыялардын башталышынан жана өзөндөрдөн өткөн учурда эстакада орнотулат. Өткөргүч түтүктөр балык урук таштоочу жерлерден жана кыштоочу чуңкурлардан өтпөөгө тийиш.

5. Суу объектинен, кургактагы жаныбарлар топтолгон же алар жер которуучу жолдордон өткөн учурда өткөргүч түтүк анын авариянын натыйжасында бузулган участогу өчүрүлүшүн камсыздоочу техникалык түзүлүштөр менен камсыздалууга тийиш.

6. Өткөргүч түтүктү куруу, реконструкциялоо же оңдоо бүткөндөн кийин конструкцияларды, жабдууларды жыйнабай жана траншеяларды көмбөстөн калтырууга тыюу салынат.

7. Өнөр жайлык жана суу чарбалык процесстер ал аянттарга жапайы жаныбарлар киришин болтурбоочу атайын тосмосу бар өндүрүштүк аянттарда жүргүзүлүүгө тийиш.

8. Жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттери өндүрүштүк аянттагы коркунучтуу заттардын жана сырьенун таасиринен өлүмгө учурашын болтурбоо үчүн төмөнкүлөр зарыл:

1) материалдарды, сырьену жана калдыктарды туюк канализация системасы бар бетондолгон же жал кылып үйүлгөн тосмолуу жерлерде гана сактоо;

2) чарбалык жана өндүрүштүк саркынды сууларды өндүрүштүк аянтта иштетүү же утилдештирүү үчүн атайын полигондорго ташуу үчүн өзүндөгү идишке куюу;

3) алынуучу суюк жана газ түрүндөгү сырьену топтогуч, сактагыч жана ташуучу системалардын толук жылчыксыз бүтөлүшүн камсыз кылуу;

4) идиштерди жана резервуарларды аларга жаныбарлар түшүп кетишин болтурбоо максатында коруу системасы менен камсыздоо.

9. Транспорттук магистралдарды долбоорлоодо жана курууда аларды ландшафттардын ар түрлүү типтеринин чектери боюнча, жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттери жер которуучу жана топтолуучу жерлерден өтүшүн чектөө зарыл.

10. Транспорт каражаттардын ээлери жана транспорттук магистралдарды эксплуатациялоочу уюмдар жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттерине зыян келишин болтурбоочу чараларды көрүүгө милдеттүү. Транспорттук магистралдарда атайын эскертүүчү белгилерди жана транспорттук каражаттын ылдамдыгын чектөөчү белгилерди орнотуу зарыл.

11. Транспорттук магистралдардын жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттери топтолгон жерлердеги жана алардын жер которуу жолдорундагы опурталдуу участоктору атайын өткөөлдөрү бар түзүлүштөр менен тосулат.

12. Транспорттук магистралдар майда суулардан жана өзөндөрдөн (жер үстүндөгү суулардан) өткөндө балыктардын жана кургактагы жаныбарлардын эркин миграциясы камсыздалууга тийиш.

13. Транспорттук магистралдарды долбоорлоодо жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттерине жүрүп бараткан транспорттун үнүнүн таасирин азайтуу үчүн санитардык-коргоочу зоналар белгиленүүгө тийиш.

14. Жаңы байланыш жана электр өткөргүч линияларды долбоорлоодо жана курууда ток жүргөн зымдар түркүктөрдүн конструкцияларына бекитилген участоктордо куштардын өлүмгө учуроо опурталын болтурбоо жана азайтуу боюнча чаралар каралууга тийиш. Электр өткөрүүчү линиялар, түркүктөр жана изоляторлор куштарды коргоочу атайын түзүлүштөр, анын ичинде куштардын ток жүргөн зымдарга тийиши мүмкүн болгон жерлерге уя салышына тоскоол болуучу түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш. Куштарды коргоочу атайын түзүлүш катары изоляцияланбаган металл конструкцияларды колдонууга тыюу салынат.

15. Транспорттук магистралдарды долбоорлоодо, курууда жана эксплуатациялоодо жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттери топтолуучу жана жер которуучу жолдорундагы транспорттук магистралдардын опурталдуу участокторун атайын өткөөлдөрү бар тосмолор менен камсыздоо, балыктардын жана кургактагы жаныбарлардын майда суулардын жана өзөндөрдүн транспорттук магистралдарынын кесилишинен (жер үстүндөгү суулардан) эркин өтүшүн камсыз кылуу зарыл.

16. Жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттерин электр өткөргүч линиялардын электрмагниттик талаасынын таасиринен өлүмгө учурашын болтурбоо үчүн ал линиялардын боюна санитардык-коргоочу тилкелер орнотулат.

17. Электр өткөргүч линиялардагы трансформатордук подстанциялар, алардын түйүндөрү жана иштөөчү механизмдери жаныбарлардын подстанциянын аймагына кирүү жана аталган түйүндөргө жана механизмдерге кабылышын болтурбоочу түзүлүштөр (тосмолор, каптар жана башкалар) менен жабдылууга тийиш. Куштар массалык байырлаган жерлерде алар байланыш линияларына урунуп өлүшүн болтурбоо үчүн асма зым системаны жер астындагы кабель же радиорелелик системага алмаштыруу сунушталат.

18. Көлмөлөрдөн жана дарыялардан суу алууда суу алуучу жерди тандоонун эсебинен суудагы жана суу жанындагы жаныбарлардын өлүшүн болтурбоо боюнча чаралар, балыктарды коргоочу түзүлүштөр, суунун көлөмү сыяктуу жана башка чаралар каралууга тийиш.

19. Жөнгө салынуучу суу объекттеринде балыктар урук таштоочу мезгилде балыктын төлдөшү үчүн оптималдуу шарттарды түзүүчү балык чарбалык суу кое берүүлөр камсыз кылынууга тийиш.

20. Жапайы фаунанын жана флоранын жоголуу коркунучунда турган түрлөрүн эл аралык соодалоо жөнүндө Конвенциянын таасирине кирген жапайы жаныбарларды жана өсүмдүктөрдү, алардын бөлүктөрүн же дериваттарын алын келүүнүн жана алын чыгуунун талаптарынын аткарылышын камсыз кылуу зарыл.

21. Кыргыз Республикасынын Кызыл китебине киргизилген өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын жана башка организмдердин түрлөрүнүн жашоо чөйрөлөрүн сактоо зарыл.

22. Жаратылышты пайдалануучулардын жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттеринин өнөр жайлык түрлөрүн алуунун жана дары чөптөрүн чогултуунун куралдары менен ыкмаларын колдонууга уруксат берилген эрежени, мөөнөттү жана тизмектерин сактоосу зарыл;

23. Жаратылышты пайдалануучулардын жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттерин мажбурлап алуу жана кармоо шарттарын, эрежесин сактоосу зарыл.