3-берене. Негизги түшүнүктөр

Ушул Техникалык регламентти колдонуу максаттары үчүн төмөнкү

түшүнүктөр пайдаланылат:

машиналардын жана жабдуулардын авариясы (мындан ары - авария) -

машиналардын жана жабдуулардын аларды эксплуатациялоо процессинде келип

чыгуучу бүлүнүшү же бузулушу, контролдонбогон жарылуу жана/же коркунуч-

туу заттардын сыртка чыгышы;

тосмолоо - машиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоодо жана

кызматчылардын коопсуздукту камсыз кылуучу талаптарды бузгандыгынан же

башка себептерден улам чукул жагдайдын (анын ичинде авариялык) келип

чыгышы пайда болгондо машиналарды жана жабдууларды чукул жагдайдын

(анын ичинде авариялык) коркунуч пайда болгондо иштөөсүнө мүмкүндүк

бербөөнү камсыз кылуучу түзүлүш;

машиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоого киргизүү - эксплуа-

тациялоочу тарабынан машиналарды жана жабдууларды арналышы боюнча пай-

далануу башталгандыгын тастыктоочу окуя;

жарылуу - жарылуу коркунучу бар чөйрөнүн энергиянын бөлүнүп чыгышы

жана кысылган газдардын пайда болушу менен коштолгон экзотермиялык хи-

миялык тез өзгөрүшү;

жарылуу коопсуздугу - машиналардын жана жабдуулардын эксплуатация-

лоо, утилдештирүү учурундагы жарылуу мүмкүнчүлүгү четтетилген же пайда

болгон учурда анын кызматчыларга жана башка адамдарга коркунуч кел-

тирүүчү жана зыяндуу факторлорунун таасир тийгизүү мүмкүнчүлүгүнүн ал-

дын алуу жана жеке адамдардын, юридикалык жактардын мүлкүн сактоо кам-

сыз кылынган абалы;

жарылуу коркунучу бар чөйрө - жарылуу болушу мүмкүн болгон шарт-

тарда турган химиялык активдүү чөйрө;

зыяндуу фактор - чөйрөнүн, эмгек процессинин белгилүү бир шарттар-

да адамга тийгизген таасири кесиптик ооруларды пайда кылуучу, ишке

жөндөмдүүлүгүн убактылуу же туруктуу төмөндөтүүчү, соматикалык жана ин-

фекциялык оорулардын жыштыгын жогорулатуучу, тукумдун ден соолугунун

бузулушуна алып келүүчү терс таасири менен мүнөздөлгөн фактору;

эмгек шарттарынын гигиеналык нормативдери (ЖЧК, ЖЧД) - Кыргыз Рес-

публикасынын Эмгек кодексине ылайык жумуштун узактыгы нормативдик уба-

кыттан ашпай иштеген кишинин, ошондой эле өмүрүнүн кийинки бөлүгүндө

жана анын төрөлгөн балдарында азыркы заманбап изилдөөлөрдүн натыйжасын-

да табылуучу ооруларды же ден соолугунда болуучу четтөөлөрдү пайда кыл-

бай турган зыяндуу факторлордун дењгээли. Гигиеналык нормативдерди сак-

тоо тийиштүү зыяндуу факторго (факторлорго) карата жогорку сезгичтикке

ээ адамдарда ден соолуктун бузулушун болтурбай койбойт;

ЖЧК - жол берилген чектик концентрация;

ЖЧД - жол берилген чектик дењгээл;

коргогуч тосмо - адамды, анын дене бөлүктөрүн, кийимин жана аспап-

тарды машиналардын жана жабдуулардын коркунуч келтирүүчү бөлүктөрүнө

(кыймылдагы, ток бар ж.б. бөлүктөрүнө) жол берилбеген тийип кетүүдөн

жана чайналуудан, ошондой эле кызматчыларды машиналарды жака жабдуулар-

ды эксплуатациялоодо келип чыгышы мүмкүн болгон зыяндуу жана коркунуч-

туу факторлордон коргой турган техникалык түзүлүш;

коопсуздук белгиси - адамдарга түздөн-түз же мүмкүн болуучу корку-

нуч тууралуу эскертүүгө арналган, белгилүү аракеттерге тыюу салган, эс-

керткен же жол берген, ошондой эле объекттер менен каражаттардын жайга-

шуусу тууралуу маалымат берүү үчүн арналган кабарлоочу жана контрасттуу

түстөр, графикалык символдор жана түшүндүрмө жазуулар пайдаланылган,

аныкталган геометриялык формадагы түстүү графикалык сүрөттөлүш;

жасоочу - машиналарды, жабдууларды жасап чыгарган юридикалык жак

же жеке адам;

нускама - конкреттүү машиналарды жана жабдууларды коопсуз иштетүү

боюнча эрежелерди, ыкмаларды жана усулдарды эксплуатанттын кызматчыла-

рынын эсине салуу;

аспап - адамдын булчуњ күчүнүн тикелей катышуусу менен материалды

иштетүү үчүн же технологиялык бөлөк аракеттерди жасоо үчүн арналган ас-

пап;

машина - бөлүктөрдүн жана түйүндөрдүн өз ара байланышып, конк-

реттүү колдонуу (иштетүү, кайра иштетүү, жылдыруу же тањгактоо ж.б.)

үчүн материалды бириктирилген катары, анын жок дегенде бир бөлүгү же

түйүнү тийиштүү иштеткичтин (приводдун), башкаруу чынжырынын, энергия

булагынын ж.б. жардамы менен кыймылга келет;

эмгектин чыњалгандыгы - эмгек процессинин кызматчынын негизинен

борбордук нерв системасына, сезүү органдарына, эмоциялык жагына күч

келтирүүчү мүнөздөмөлөрүнүн жыйындысы;

жабдуу - өз алдынча пайдаланылуучу же машинага орнотулуучу жана

негизги жана кошумча (жардамчы) функцияларды аткаруу үчүн, ошондой эле

машиналарды технологиялык комплекске бириктирүү үчүн зарыл техникалык

түзүлүш;

коркунучтуу зона - мейкиндиктин машиналарды жана жабдууларды экс-

плуатациялоо ордундагы коркунучтуу факторлордун келип чыгуу ыктымалдыгы

жогору жана/же коркунучтуу факторлор бар чектелген чөйрөсү, факторлор-

дун коркунучтуулук мааниси ЖЧД/ЖЧКнын нормасына салыштырмалуу жогорула-

ган (төмөндөгөн) болот;

коркунучтуу (чукул) жагдай - машиналарды жана жабдууларды эксплуа-

тациялоо же утилдештирүү процессинде, анын ичинде өзгөчө табигый пайда

болушу мүмкүн болгон коркунучтуу жана/же зыяндуу (белгиленген чектик

мааниден өйдө (төмөн)) факторлордун жана кырсыктын адамдарга таасир

этүүсүнө алып келүүчү жагдай;

коркунучтуу фактор - чөйрөнүн, эмгек процессинин кызматчылардын

травма алышына, ден соолугунун кескин төмөндөшүнө, анын ичинде катуу

кармаган ооруга, өлүмгө же машиналарды жана жабдууларды эксплуатацияло-

одо кырсыктын келип чыгышына себепкер болуучу фактору;

оператор - кызматчылардын ичинде машиналарды жана жабдууларды экс-

плуатациялоого жиберилүүчү, тийиштүү кесиптик (квалификациясы, адисти-

ги), анын ичинде аткара турган жумушунун мүнөзүнө ылайык эмгек коопсуз-

дугу боюнча даярдыгы бар адам;

эксплуатанттын кызматчылары (мындан ары - кызматчылар) - эксплуа-

тациялоочу менен эмгектик же жарандык-укуктук карым-катышта турган, ма-

шиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоо орундарында же эксплуатация-

лоо орундарына жакын жерде болуп калышы ыктымал жеке адамдар;

чектик абал - машиналардын жана жабдуулардын ушул машиналар менен

жабдууларды нормага ылайык эксплуатациялоо учурунда кырсыктын жол бе-

рилген кооптуулугун жогорулатууга алып келүүчү жана кырсыктын келип чы-

гуу кооптуулугун жол берилген чекте кармоо үчүн атайын чараларды же ма-

шиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоодон четтетүүнү талап кылуучу

машиналардын жана жабдуулардын техникалык абалы;

долбоорлоочу - машиналарды, жабдууларды долбоорлогон юридикалык

тарап же жеке адам;

кырсыктан коргоо - машиналарды жана жабдууларды токтотуучу

түзүлүш, аларды иштөөнүн башка режимдерине которуу, кырсыктын алдын

алуу максатында кошумча түзүлүштөрдү иштетүү же болушу мүмкүн болгон

кырсыктын кесепеттеринин алдын алуу;

жумуш зонасы - полдун же аянтчанын дењгээлинен 2,5 м бийиктик ме-

нен чектелген, кызматчылар дайыма же дайыма эмес (убактылуу) болуучу

орундар жайгашкан мейкиндик;

машиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоо процессиндеги жумушчу

орун (мындан ары - жумушчу орун) - кызматчылар тарабынан машиналар жана

жабдуулар эксплуатациялана турган орун;

ресурс - машинанын, жабдуунун долбоорлоочу жана/же жасоочу тарабы-

нан натуралай көрсөткүчтөрдө (циклдерде, километрлерде ж.б.) белгилен-

ген эксплуатациялоо башталгандан болжолдонгон чектик абалга өткөнгө че-

йинки суммалык иштеши;

оњдоо - машиналардын, жабдуулардын оњ абалын (ишке

жөндөмдүүлүгүн), машиналардын, жабдуулардын же алардын курамдык

бөлүктөрүнүн ресурстарын калыбына келтирүү боюнча аракеттердин комплек-

си;

сигнализация - көзөмөлдөнүүчү параметрлердин белгиленген маанисине

жеткенде добуш жана/же жарык аркылуу белги берүүнү камсыз кылуучу

түзүлүш;

сигналдык жарык берүү - кызматчылардын жана башка адамдардын

көњүлүн түздөн-түз же болушу мүмкүн болгон коркунучка, жабдуулардын,

машиналардын, механизмдердин жана/же конструкциялардын элементтерине

коркунучтуу жана/же зыяндуу факторлордун булагы болушу мүмкүн болгон

жумушчу түйүндөрүнө, өрт техникасына, өрткө каршы жана башка коргоо ка-

ражаттарына, коопсуздук белгилерине жана кабарлоочу белгилерге бурууга

арналыштагы жарык берүү;

сигналдык белгилеме - конструкциялардын, дубалдардын, тосмолордун,

жабдуулардын, машиналардын, механизмдердин (же алардын элементтеринин)

үстүњкү бетине, ошондой эле тасмаларга, чынжырларга, мамычаларга,

түркүктөргө, бөгөттөөчү тоскоолдорго, такталарга жана башкаларга корку-

нучтуу билдирүү максатында, ошондой эле көрсөтмө жана маалымат берүү

үчүн кабарлоочу жана контрасттуу түстөрдү колдонуу менен түшүрүлгөн

түстүү графикалык сүрөттөлүш;

жеке коргонуу каражаты - коркунучтуу жана/же зыяндуу факторлордун

таасиринин алдын алууга же азайтууга арналган, ошондой эле булгануудан

сактоо үчүн адамдын денесине же анын бөлүктөрүнө кийилүүчү же киши пай-

далануучу каражат;

жамааттык коргонуу каражаты - коркунучтуу жана/же зыяндуу фактор-

лордун таасиринин алдын алууга же азайтууга арналган, машиналар же жаб-

дуулар, технологиялык процесс, эксплуатациялоо оруну (жай (имарат) же

башка аймак) менен конструкциялык жана/же функциялык жактан байланышкан

каражат;

иштөө мөөнөтү - машиналарды, жабдууларды эксплуатациялоонун жасоо-

чу жана/же долбоорлоочу тарабынан белгиленген эксплуатациялоо баштал-

гандан болжолдук чектик абалга өткөнгө чейинки убакыттын узактыгы;

техникалык диагноздоо (техникалык текшерүү) - эксплуатант же ал

атайын укук берген адам тарабынан эксплуатациялоодогу машиналардын жана

жабдуулардын техникалык абалын аныктоо максатында жүргүзүлгөн иш-чара-

лар;

техникалык тейлөө - машиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоо-

до, сактоодо жана транспортировкалоодо аларды ишке жарактуу (оњ) кармап

туруу боюнча операция же операциялардын комплекси;

технологиялык комплекс - бирдиктүү максатка жетүү үчүн бир бүтүн

нерсе катары куралган жана бир бүтүн нерсе катары иштөөчү бир нече ма-

шинанын жана/же жабдуулардын бирдиги;

технологиялык процесс - машиналарды жана жабдууларды эксплуатация-

лоого байланыштуу, аралык же даяр продукция (натыйжа) алуу максатында

кызмат көрсөтүү же чийки затты жана материалдарды иштетүү (кайра иш-

тетүү), тетиктерди, түйүндөрдү, агрегаттарды жыйноо үчүн зарыл аракет-

тердин ырааттуулугу;

ток бар бөлүк - бейтарап өткөргүч менен кошо алганда чыњалуунун

алдында нормадагы режимде иштөөгө арналыштагы өткөргүч же өткөрүүчү

бөлүк;

жумуштун оордугу - кызматчылардын таяныч-кыймыл аппаратына жана

организминин функциялык системасына (жүрөк-кантамыр, дем алуу ж.б.) күч

келтирүүчү ишмердиктин ушул түрү үчүн артыкчылык берилген эмгек процес-

синин мүнөздөмөлөрүнүн жыйындысы;

машиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоодогу эмгек шарттары

(мындан ары - эмгек шарттары) - кызматчылар машиналарды жана жабдуулар-

ды иштетүү учурундагы эмгек менен чөйрөнүн оордугунун жана чыњалуусунун

жыйындысы;

машиналарды жана жабдууларды утилдештирүү - эксплуатациялоодон чы-

гарылган машиналарды жана жабдууларды долбоорлоочу жана/же жасоочу та-

рабынан аныкталган арналышы боюнча колдонууга болбой турган абалга кел-

тирүү максатындагы аракеттерди жүзөгө ашыруу;

эксплуатант - машиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоочу жана

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык аларды эксплуатациялоонун

коопсуздугу үчүн жоопкер юридикалык жак же жеке адам, укуктук мамиле-

лердин башка катышуучусу;

эксплуатациялык документтер - долбоорлоочу, жасоочу, эксплуатант

тарабынан иштелип чыккан жана бекитилген, машиналарды жана жабдууларды

эксплуатациялоого жана утилдештирүүгө арналган, жалпы жана атайын Тех-

никалык регламенттердин милдеттүү талаптары эске алынган вербалдык

(тексттик), сандык, графиктик маалыматтардын нускама, эреже, сыпаттоо,

чийме, схема, технологиялык карталар жана бөлөк документтер түрүндөгү

жыйындысы;

машиналарды жана жабдууларды эксплуатациялоо - машиналарды жана

жабдууларды жасоочу (долбоорлоочу) тарабынан аныкталган, арналышы боюн-

ча пайдалануу, анын ичинде машиналарды жана жабдууларды эксплуатацияло-

ого киргизүү, машиналарды жана жабдууларды техникалык тейлөө жана оњдоо

(аларды эксплуатациялоодон чыгарбастан) жана машиналарды жана жабдуу-

ларды эксплуатациялоодон чыгаруу.