10-берене. Жоопкерчиликтүү кредиттөө

1. Банктык кызматтарды көрсөтүүчү жактар кредиттөө ишин (каражаттарды жайгаштыруу) жоопкерчиликтүү кредиттөө: ак ниеттүүлүк, айкындуулук, аныктык, зайымчыларга карата өнөктөштүк принциптерин сактоо, алардын экономикалык кызыкчылыктарын жана финансылык мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен жүргүзүүгө милдеттүү.

Зайымчылар кредиттөө боюнча кызмат көрсөтүүлөргө кайрылууда терең ойлонулган жана жоопкерчиликтүү чечим кабыл алууга милдеттүү.

2. Банктык кызматтарды көрсөтүүчү жактар зайымчыларды кредиттөө боюнча кызматтарды көрсөтүүдө төмөнкү талаптардын аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү:

1) кредит боюнча натыйжалуу пайыздык ставка кредит берүү датасына карата декларацияланган (жарыяланган) натыйжалуу пайыздык ставкадан ашпоого тийиш;

2) кредиттик келишим түзүлгөнгө чейин, кредиттик продукттун толук наркы тууралуу маалыматты кошуп алганда, кардарларга (мүмкүн болуучу зайымчыларга) кредит берүү шарттары жөнүндө толук маалыматтарды толугу менен ачып берүү камсыз кылынууга тийиш. Улуттук банк маалыматтарды ачып берүүгө карата башка талаптарды белгилөөгө укуктуу;

3) зайымчыга, гарантка/кепилдик берүүчүгө, күрөө коюучуга тиешелүү келишимдер боюнча милдеттенмелерди аткарбаганын же талаптагыдай эмес аткарганынын кесепеттери кол койдуруу менен түшүндүрүлүүгө тийиш;

4) кредиттик келишим түзүлгөнгө чейин зайымчынын айкын төлөө жөндөмдүүлүгү Улуттук банктын талаптарына ылайык кылдат изилденүүсү керек. Зайымчыга - жеке адамга карата анын инсандыгы, жумуш менен камсыз болуу көрсөткүчтөрү, үй-бүлө мүчөлөрүнүн кирешелери, чыгашаларынын өлчөмү, багуусунда тургандардын саны жана башка көрсөткүчтөрү кылдат иликтенүүгө тийиш;

5) кредиттик келишимдин шарттарына Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленгенден тышкары кошумча жыйымдарды, комиссиялык жана башка төлөмдөрдү, ошондой эле зайымчы менен макулдашылганына карабастан, акы төлөнүүчү негизде башка кошумча кызмат көрсөтүүлөрдү кошууга тыюу салынат;

6) кредиттик келишимде кардардын келишим түзгөндөн кийин акча каражаттарын алганга чейинки мезгил аралыгында же болбосо лизинг боюнча мүлк үчүн төлөөгө чейин, акысыз негизде кредит алуудан баш тартуу укугу каралууга тийиш;

7) кредиттик келишимде кардардын каалаган убакта эч кандай комиссиясыз, айыптык санкцияларсыз жана башка төлөмдөрсүз кредитти (лизингди) мөөнөтүнөн мурда жабуу укугу каралууга тийиш;

8) кайрылганда зайымчыларга кредит боюнча иш жүзүндөгү карыздын өлчөмү жөнүндө толук маалымат, ошондой эле кийинки жумуш күнүнөн кечиктирбестен өзгөртүлгөн төлөө графиги берилүүгө тийиш;

9) эгерде бул зайымчынын укугун начарлатса жана/же милдеттерин көбөйтсө, банктык кызматтарды көрсөтүүчү жактар кредиттик келишимдин шарттарын бир тараптуу тартипте өзгөртүүгө жана толуктоого укугу жок;

10) мөөнөтү өтүп кеткен кредиттик карыз боюнча чегерилген үстөк айыптын (туумдун, айып пулдун) максималдуу суммасы Улуттук банк белгилеген мааниден ашпоого тийиш;

11) эгерде күрөө предметинен өндүрүп алууну жүргүзүү процессинде тараптардын келишиминде сатуунун башка ыкмасы каралбаса, турак жай түрүндөгү күрөөдө турган кыймылсыз мүлк ачык тоорук аркылуу гана сатылат;

12) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка талаптар.

2-1. Банктык кызматтарды көрсөтүүчү жактар кредиттик келишимди же акча каражаттарын жана башка мүлктү карызга берүүнү караган башка келишимди (мындан ары - кредиттик келишим) түзгөнгө чейин төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) эгерде тыюу салуу мындай келишимге жайылтылса, кардар менен кредиттик келишим түзүүгө ал тарабынан тыюу салууну белгилөө же болбосо мындай тыюу салууну алып салуу жөнүндө маалымат бар экендиги тууралуу маалыматты иштеп жаткан кредиттик бюролордон сурап алууга. Банктык кызмат көрсөтүүчү адамдарга мындай маалыматты берүү кредиттик бюролор тарабынан келишимдик негизде жүзөгө ашырылат. Мында кредиттик бюролор Кыргыз Республикасынын банктык мыйзамдарына ылайык кредиттик келишим түзүүгө тыюу салуу бар экендиги/жоктугу (алынгандыгы) тууралуу маалыматты өз убагында бербегендиги, актуалдуу эмес, жалган маалымат бергендиги үчүн жоопкерчилик тартышат;

2) кредиттик келишим түзүүгө кардар тарабынан белгиленген өзүнө-өзү тыюу салуу күчүндө болсо, кредиттик келишим түзүүдөн баш тартууга.

Банктык кызматтарды көрсөтүүчү адамдар тарабынан ушул бөлүктүн талаптарын сактабастан түзүлгөн кредиттик келишимдер жараксыз болуп саналат.

3. Улуттук банк кредиттер жана башка операциялар боюнча күрөөлүк камсыз кылуунун минималдуу чегин, кредит боюнча төлөм өлчөмүнүн зайымчынын кирешесине карата максималдуу катышын жана жеке адамдарды кредиттөөгө карата башка талаптарды белгилөөгө укуктуу.

(КР 2025-жылдын 30-июлундагы № 167 Мыйзамынын редакциясына ылайык)