21-берене. Улуттук коопсуздук органдарынын укуктары

1. Улуттук коопсуздук органдары өздөрүнө жүктөлгөн милдеттерди аткаруу үчүн төмөнкүлөргө укуктуу:

1) Кыргыз Республикасынын улуттук коопсуздугуна коркунуч жараткан коомдук коркунучтуу жосундарды жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен улуттук коопсуздук органдарынын териштирүү карамагына киргизилген кылмыштарды табуу, алдын алуу, бөгөт коюу, бетин ачуу максатында, ошондой эле Кыргыз Республикасынын коопсуздугуна байланышкан коркунуч жөнүндө маалымат алуу жана чет өлкөлүк атайын кызматтардын жана уюмдардын чалгындоо-бүлүндүрүү ишине каршы күрөшүүнү камсыз кылуу максатында Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ыкчам издөө иш-чараларын жүргүзүүгө;

2) мыйзам менен улуттук коопсуздук органдарынын териштирүү карамагына киргизилген кылмыштарды табуу, алдын алуу жана бетин ачуу максатында Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык зарыл тергөө иш-аракеттерин (атайын тергөө иш-аракетин) жүргүзүүгө;

3) кызматташууга макулдугун берген адамдар менен купуя негизде мамиле түзүүгө; көрсөтүлгөн адамдардын макулдугу менен алардын жардамын улуттук коопсуздук органдарына жүктөлгөн милдеттерди аткаруу үчүн пайдаланууга;

4) Кыргыз Республикасынын улуттук коопсуздугуна зыян келтирүүгө багытталган чалгындоо жана башка ишти жүргүзгөн чет мамлекеттердин жана эл аралык уюмдардын атайын кызматтарына, ошондой эле кылмыштуу топторго жана уюмдарга кирүүнү жүзөгө ашырууга;

5) чалгындоо, контрчалгындоо ишин, ошондой эле терроризмге каршы күрөшүү боюнча ишти жүзөгө ашырууда атайын методдорду жана каражаттарды пайдаланууга;

6) улуттук коопсуздук органдарынын атайын багыттагы бөлүмдөрүн түзүүгө жана пайдаланууга, кара күчтү, атайын каражаттарды, куралды, аскердик техниканы жана курал-жарактын башка түрлөрүн колдонууга, ошондой эле улуттук коопсуздук органдарынын аскер кызматчыларына табелдик куралды жана атайын каражаттарды сактоого жана алып жүрүүгө уруксат берүүгө;

7) террористтик жана башка кылмыштуу ишке бөгөт коюу боюнча атайын операцияны (ыкчам-күжүрмөн ишти) жүзөгө ашырууга;

8) Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен улуттук коопсуздук органдарынын териштирүү карамагына киргизилген кылмыштарга бөгөт коюуда, ошондой эле аларды жасоого шектелген адамдарды издөөдө Кыргыз Республикасынын терроризмге каршы аракеттенүү чөйрөсүндөгү мыйзамдарында каралган чараларды жана убактылуу чектөөлөрдү колдонууга;

9) Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен улуттук коопсуздук органдарынын карамагына киргизилген кылмыштар жөнүндө иштер боюнча сотко чейинки өндүрүштү жүргүзүүгө;

10) улуттук коопсуздук органдарынын компетенциясына кирген кылмыштарды жана укук бузуулардын алдын алууну жүзөгө ашырууга; мыйзамдарга ылайык алдын алуу таасир этүү чараларын, анын ичинде жарандарга расмий эскертме жарыялоо түрүндө колдонууга;

11) белгиленген компетенциянын чегинде мамлекеттик сырлардын сакталышын камсыз кылууну, мамлекеттик органдарда жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында, менчигинин формасына карабастан ишканаларда, мекемелерде жана уюмдарда, аскердик түзүлүштөрдө улуттук коопсуздукту камсыз кылуунун башка маселелеринин чечилишин контролдоону жүзөгө ашырууга;

12) мамлекеттик сырларды түзгөн маалыматтардын мыйзамсыз таралышын болтурбоо боюнча Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган уюштуруу, техникалык, программалык, маалыматтык жана башка чараларды көрүүгө;

13) улуттук коопсуздук органдарында шифрлөө ишин жүргүзүүгө, маалыматтык инфратүзүм объекттеринин, шифрленген, өкмөттүк, жашыруун байланыш тутумунун, маалыматты шифрлерди пайдалануу менен берүүнү камсыз кылган атайын байланыштын башка түрлөрүнүн криптографиялык жана инженердик-техникалык коопсуздугун камсыз кылуучу талаптарды уюштурууну, иштетүүнү жана аткарууну; атайын байланыш түрүнүн жана шифрлөө ишинин коопсуздугун, корголуусун камсыз кылууну; Кыргыз Республикасынын аймагындагы мамлекеттик органдарда, менчигинин формасына карабастан уюмдарда жана өз ыйгарым укугунун чегинде анын чегинен тышкары жайгашкан мекемелеринде шифрленген маалыматты урунууда жашыруун режимин сактоону, ошондой эле өзгөчө маанилүү объекттерди (жайларды) жана андагы техникалык каражаттарды техникалык каналдар боюнча маалыматтын чыгып кетүүсүнөн корголушун камсыз кылууну мамлекеттик контролдоону жүзөгө ашырууга;

14) маалыматты жашыруун алуу каражаттарын табуу боюнча, ошондой эле автоматташтырылган тутумдардын, техникалык жана программалык каражаттардын аялуу жерин текшерүү боюнча ишти контролдоону жүзөгө ашырууга. Кыргыз Республикасынын коопсуздугуна коркунуч жараткан, ошондой эле укукка каршы максатта пайдалануучу, берүүчү радиоэлектрондук каражаттарды радио нурун табууда байланыш чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга көмөк көрсөтүүгө;

15) техникалык чалгындоого каршы аракеттенүү, атайын изилдөөлөрдү жүргүзүү, жайларды атайын текшерүү жана техникалык каражаттардын корголушун атайын текшерүү боюнча иштерди жүзөгө ашырууга жана координациялоого;

16) Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жайгашкан мекемелерде пайдаланууга арналган, жеткиликтүүлүгү чектелген маалыматты иштетүүнүн, сактоонун жана берүүнүн техникалык каражаттарын иштеп чыгуу, өндүрүү, сатуу, эксплуатациялоону жана коргоону камсыз кылуу тартибин аныктоого катышууга;

17) мамлекеттик органдарга, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, аскердик түзүлүштөргө, менчигинин формасына карабастан ишканаларга, мекемелерге жана уюмдарга, ошондой эле коомдук бирикмелерге Кыргыз Республикасынын коопсуздугуна коркунуч жаратууга, улуттук коопсуздук органдарынын карамагына киргизилген кылмыштарды жана укук бузууларды жасоого түрткү берген себептерди жана шарттарды жоюу тууралуу сунуштаманы киргизүүгө;

18) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык өз иш-аракеттери менен коомдун жана мамлекеттин коопсуздугуна коркунуч жараткан же зыян келтирген чет өлкөлүк жарандардын жана жарандыгы жок адамдардын Кыргыз Республикасына кирүүсүнө тыюу салуу жана Кыргыз Республикасынан чыгарып салуу маселесин чечүүгө;

19) мамлекеттик сырларды пайдалануу менен ишти жүзөгө ашырган мамлекеттик органдарга, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына жана башка уюмдарга мамлекеттик сырлар жөнүндө кабардар болгон жарандардын Кыргыз Республикасынан чыгуу укугун Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети белгилеген тартипте убактылуу чектөө тууралуу сунуш киргизүүгө;

20) улуттук коопсуздукту камсыз кылуу боюнча милдеттерди аткаруу үчүн зарыл болгон маалыматты министрликтерден, мамлекеттик комитеттерден жана административдик ведомстволордон, башка мамлекеттик органдардан, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан, ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан Кыргыз Республикасынын аймагында жайгашкан ишканалардан, мекемелерден, уюмдардан жана башка юридикалык жактардан, аскердик түзүлүштөрдөн жана коомдук бирикмелерден, ошондой эле жеке жана башка эмгек ишин жана ишкердиктин башка түрлөрүн жүргүзүүчү адамдардан белгиленген тартипте суратып алууга;

21) (Кыргыз Республикасынын 2026-жылдын 28-июлундагы № 133 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

22) мамлекеттик, муниципалдык, кооперативдик, коомдук мүлктүн жана мамлекеттик же муниципалдык катышуу үлүшү 30 пайыздан жогору болгон мекемелердин, ишканалардын жана уюмдардын мүлкүнүн болушун ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын эсептик жана отчеттук маалыматтары менен салыштырып текшерүүгө; текшерүүлөрдү, инвентаризацияларды жана ревизияларды жүргүзүүнү дайындоого; өткөрүлүүчү иш-чараларга катышуу үчүн адистерди белгиленген тартипте чакырууга;

23) финансы-кредиттик мекемелерден юридикалык жана жеке жактардын операциялары, эсептери жана салымдары боюнча мыйзамда белгиленген тартипте маалымдамаларды алууга; кассаларга, акча, товардык-материалдык баалуулуктар жана документтер сакталган башка жерлерге мөөрлөп жабууга, алардын сакталышын камсыз кылуучу башка чараларды көрүүгө; чийки заттардын, жарым фабрикаттардын жана продукциянын үлгүсүн алууга;

24) кылмыш жасоого шектүү, же болбосо кылмыш жасаганда жарандардын өздүгүн күбөлөндүрүүчү документтерин мыйзамга ылайык текшерүүгө; териштирүү мыйзамдар менен улуттук коопсуздук органдарынын карамагына киргизилген кылмыштарды жасаган же жасоого аракет кылган адамдарды кармоого, кармалган адамдарды жеке кароону, кармоо убагында, анын ичинде кылмыш жасаган же камактан качкан адамдарды кармоо боюнча иш-чараларды жүргүзүүдө алар пайдаланган транспорт каражаттарын, алар келиши мүмкүн болгон жерлердеги тилкелерди кароону жүргүзүүгө, ошондой эле алардын жанындагы буюмдар менен документтерди кароого жана алып коюуга;

25) териштирүү мыйзамдар менен улуттук коопсуздук органдарынын карамагына киргизилген кылмыш жасалган же жасалды деп болжолдоого жетиштүү негиздер болгондо, аларды жасоого шектүү адамдарды куугунтуктоодо, кечиктирүү жарандардын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч туудурган учурларда, дипломатиялык, консулдук мекемелердин, ошондой эле мыйзамдарда каралган же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерде каралган артыкчылыктарды, иммунитетти Кыргыз Республикасынын аймагында пайдаланган эл аралык уюмдардын жайларын кошпогондо, жарандарга таандык турак жайларга жана башка жайларга, жер тилкелерине, аймактарына, мамлекеттик органдардын, менчигинин формасына карабастан башка уюмдардын жайларына сутканын кайсы учурунда болбосун тоскоолдуксуз кирүүгө, зарыл учурда бекитилген түзүлмөлөрдү жана башка буюмдарды бузууга жана көзөмөлдөөчү прокурорго билдирүү менен аларды кароого. Көрсөтүлгөн иш-аракеттердин мыйзамдуулугу жана негиздүүлүгү сот тартибинде каралууга тийиш;

26) кийинкиге калтырууга болбогон учурларда менчигинин формасына карабастан ишканаларга, мекемелерге, уюмдарга, аскердик түзүлүштөргө, коомдук бирикмелерге жана жарандарга таандык транспорт каражаттарын (чет мамлекеттердин дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнүн, консулдук жана башка мекемелеринин, эл аралык уюмдардын транспорт каражаттарынан тышкары) кылмыштардын алдын алуу, кылмыш жасаган же кылмыш жасоого шектүү адамдарды куугунтуктоо, кармоо, ташуу үчүн, ошондой эле окуя же кырсык болгон жерге баруу жана медициналык тез жардамга муктаж болгон жарандарды дарылоо жайларына жеткирүү үчүн пайдаланууга. Транспорт каражаттарынын ээлеринин талабы боюнча улуттук коопсуздук органдары аларга чыгымдардын же келтирилген зыяндын ордун мыйзамдарда белгиленген тартипте толтуруп берет;

27) чет мамлекеттердин дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнө жана консулдук мекемелерине, ошондой эле эл аралык уюмдарга таандык болгон байланыш каражаттарын кошпогондо, мамлекеттик органдарга, менчигинин формасына карабастан ишканаларга, уюмдарга, мекемелерге, аскердик түзүлүштөргө, коомдук бирикмелерге таандык болгон байланыш каражаттарын кызматтык максатта тоскоолдуксуз пайдаланууга;

28) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларда жарандарды жана транспорт каражаттарын, анын ичинде дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн жана консулдук мекемелерди транспорт каражаттарын айрым жер тилкелерине же объекттерге киргизбөө, же болбосо айрым жер тилкелеринен жана объекттерден жарандарды чыгаруу, транспорт каражаттарын сүйрөп чыгаруу боюнча чараларды көрүүгө;

29) илим-изилдөө уюмдары менен биргеликте улуттук коопсуздуктун кызыкчылыктарын козгогон, коомдук процесстерге жана көйгөйлөргө изилдөөлөрдү жүргүзүүгө жана өнүгүүсүн божомолдоого; өзүнүн ишин камсыз кылуу максатында маалыматтык-талдоо ишин жүргүзүүгө; автоматташтырылган маалыматтык-талдоо тутумдарын иштеп чыгууну, өндүрүүгө жана экспулатациялоону жүзөгө ашырууга; редакциялык-басма иши менен аракеттенүүгө;

30) өндүрүшү жана төлөмү Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөр чөйрөсүндөгү мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылуучу изилдөөлөрдүн соттук-эксперттик, криминалистикалык жана башка түрлөрүн, анын ичинде келишимдик негизде жүргүзүүгө;

31) бул максаттарда башка мамлекеттик органдарга жана уюмдарга таандык экени жөнүндө документтерди пайдалануу менен кызматкерлерди жана алардын ишин шифрлөө боюнча чараларды жүзөгө ашырууга, кызматкердин ким экендигин, улуттук коопсуздук органдарынын бөлүмдөрүнүн ишин жана таандыктыгын, алардын жайларын, транспорт каражаттарын жашыруу, башка мамлекеттик органдардын жана башка уюмдардын документтерин пайдалануу менен ыкчам издөө жана башка иш-чараларды өткөрүү максатында даярдоого жана пайдаланууга, ошондой эле ушул максатта башка шифрлөө чараларын жүзөгө ашырууга;

32) башка мамлекеттик органдар, чет мамлекеттердин атайын кызматтары үчүн келишимдик (акы төлөнүүчү) негизде кадрларды даярдоого;

33) бөгөт коюу чарасы катары камакка алуу тандалган адамдарды, кылмыш жасоого шектенүү боюнча улуттук коопсуздук органдары тарабынан кармалган адамдарды мыйзамдарда белгиленген тартипте кармоо үчүн убактылуу кармоо жайларына жана тергөө жайларына ээ болууга;

34) өз компетенциясынын чегинде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын негизинде буйруктарды жана башка актыларды чыгарууга, алардын аткарылышын уюштурууга, текшерүүгө жана камсыз кылууга;

35) республиканын аймагында белгиленген эрежелерди бузуу менен иштеген радиоэлектрондук каражаттарды пайдаланууга, ошондой эле белгиленген талаптарды бузуу менен аткарылган, мамлекеттик сырларды камтыган маалыматтар менен иштөөгө тыюу салууга;

36) улуттук коопсуздук органдарынын кызматкерлерин жана башка адамдарды Кыргыз Республикасынын улуттук коопсуздугун камсыз кылууга сиңирген эмгеги үчүн моралдык жана материалдык жактан сыйлоого; аларды мыйзамда белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктарына көрсөтүүгө;

37) илимий изилдөө, долбоордук, эксперттик, курулуш жана өндүрүштүк иштерди өз алдынча жана мамлекеттик органдар, башка уюмдар жана жеке жактар менен келишимдер боюнча жүргүзүүгө, бул максаттар үчүн адистерди тартууга;

38) улуттук коопсуздук органдарына жүктөлгөн милдеттерди аткаруу жана алардын ишин камсыз кылуу үчүн зарыл ишканаларды, уюмдарды, ошондой эле бөлүмдөрдү белгиленген тартипте түзүүгө, анын ичинде чет өлкөлөрдө түзүүгө, жаап-жашыруучу документтерди даярдоого жана пайдаланууга;

39) атайын техниканы, байланыш каражаттарын, маалыматтарды криптографиялык коргоо каражаттарын, курал-жаракты, транспорт каражаттарын, аскер техникасын, комплекттөөчү түйүндөрдү алардын бөлүктөрүн, аскердик-техникалык мүлктү жана башка материалдык каражаттарды жеткирүүгө белгиленген тартипте мамлекеттик органдар, Кыргыз Республикасынын жана чет мамлекеттердин башка уюмдары менен келишимдерди түзүүгө;

40) ыкчам-кызматтык ишти жүзөгө ашыруунун натыйжасында алынган маалыматты белгиленген тартипте; атайын жана башка каражаттарды чет мамлекеттердин атайын кызматтары, коопсуздук органдары, укук коргоо органдары, чет өлкөлүк, эл аралык жана башка уюмдар менен алмашууга;

41) улуттук коопсуздук органдары териштирген кылмыш-жаза иштери боюнча кармалган жана камакка алынган адамдарды зарыл болгон учурда кайтарып коштоого;

42) Кыргыз Республикасынын мыйзамдары тарабынан улуттук коопсуздук органдарына берилген башка укуктарды ишке ашырууга.

2. Улуттук коопсуздук органдарынын кызматкерлери өз милдеттерин аткарат жана улуттук коопсуздук органдарына берилген укуктарды пайдаланат.

3. Улуттук коопсуздук органдарынын кызматкерлери коомдук транспорттун бардык түрүндө: шаардык, шаар четиндеги жана жергиликтүү каттамдарда (таксини кошпогондо), айыл жеринде - жолу улаш транспортто акысыз жүрүшөт, ошондой эле транспорттун бардык түрүнө кезексиз жол жүрүү документтерин алышат жана иш санар күбөлүгүн көрсөткөндө мейманканага жайгашышат.

(Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 28-октябрындагы № 240, 2026-жылдын 28-июлундагы № 133 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)