19-берене. Камсыздандыруу окуясын жана келтирилген зыяндын өлчөмдөрүн аныктоо

1. Милдеттүү камсыздандыруу келишиминде көрсөтүлгөн автотранспорт каражаттарын пайдаланууда болгон жол-транспорт кырсыгынын кесепетинен жабырлануучунун (үчүнчү жактардын) өмүрүнө, ден соолугуна же мүлкүнө келтирилген зыяндын ордун толтуруу боюнча камсыздандырылуучунун жарандык-укуктук жоопкерчилигинин пайда болуу фактысы камсыздандыруу окуясы деп таанылат.

2. Мүлкүнө зыян келтирилгенде жабырлануучу жана (же) пайда табуучу зыянга учураган мүлктү зыян келтирүүнүн жагдайын тактоо жана орду толтурулууга тийиш болгон зыяндын өлчөмүн аныктоо максатында карап чыгуу үчүн камсыздандыруучуга берүүгө милдеттүү.

Камсыздандыруучу, эгерде камсыздандыруучу жабырлануучу жана (же) пайда табуучу менен башка мөөнөттү макулдашпаса, жабырлануучу жана (же) пайда табуучу тиешелүү кайрылууну жасаган күндөн тартып 10 жумушчу күндүн ичинде зыянга учураган мүлктү карап чыгууга жана (же) ага карата көз каранды эмес экспертизаны (баалоону) уюштурууга милдеттүү. Жетүүгө кыйын, алыскы же аз калктуу жерлерде карап чыгууну жана (же) экспертизаны (баалоону) жүргүзүүнүн аймактык өзгөчөлүктөрүн эсепке алуу менен, милдеттүү камсыздандыруу келишиминде башка мөөнөттөр каралышы мүмкүн, бул мөөнөттүн ичинде камсыздандыруучу зыянга учураган мүлктү карап чыгуу жана (же) ага карата көз каранды эмес экспертизаны (баалоону) уюштуруу үчүн келүүгө милдеттүү.

3. Эгерде жабырлануучу же пайда табуучу карап чыгууга берген зыянга учураган мүлктү карап чыгуу камсыздандыруу окуясынын болушун жана милдеттүү камсыздандыруу келишими боюнча орду толтурулууга тийиш болгон зыяндын өлчөмүн анык тастыктоого мүмкүндүк бербесе, камсыздандыруучу көз каранды эмес экспертизаны (баалоону) жүргүзүүнү уюштурууга укуктуу.

Эгерде зыянга учураган мүлккө карата камсыздандыруучу жүргүзгөн карап чыгуунун натыйжасы боюнча жабырлануучу же пайда табуучу менен камсыздандырып ордун толтуруунун өлчөмү жөнүндө камсыздандыруучу макулдукка жетишсе жана алар зыянга учураган мүлккө көз каранды эмес экспертизаны уюштуруу талабын койбосо, мындай экспертиза жүргүзүлбөшү мүмкүн. Эгерде камсыздандыруучу ушул берененин 2-пунктунда белгиленген мөөнөттө зыянга учураган мүлктү карап чыкпаса жана (же) ага карата көз каранды эмес экспертизаны (баалоону) уюштурбаса, жабырлануучу же пайда табуучу зыянга учураган мүлктү карап чыгуу үчүн камсыздандыруучуга бербестен, мындай экспертизага (баалоого) өз алдынча кайрылууга укуктуу. Көз каранды эмес экспертизанын (баалоонун) наркы бул экспертизаны (баалоону) уюштурган тараптын эсебинен төлөнөт. Зыяндын камсыздандырып ордун толтурууну жүргүзүүгө негиз болгон көз каранды эмес экспертизанын наркы милдеттүү камсыздандыруу келишими боюнча камсыздандыруучу тарабынан орду толтурулууга жатат.

4. Жабырлануучунун мүлкүнө келтирилген зыяндын өлчөмү төмөнкүдөй аныкталат:

1) жабырлануучунун мүлкү толук кыйраган учурда - камсыздандыруу окуясы болгон күнгө карата мүлктүн анык (рыноктук) наркынын өлчөмүндө, бирок милдеттүү камсыздандыруу келишиминде белгиленген, жабырлануучунун мүлкүнө келтирилген зыяндын ордун толтуруп берүү боюнча жоопкерчилик лимитинин өлчөмүнөн ашпаган өлчөмдө. Зыянга учураган мүлктү оңдоо мүмкүн эмес болгон же болбосо оңдоонун наркы зыянга учураган мүлктүн камсыздандыруу окуясы болгон күнгө карата колдонуудагы рыноктук наркынын 80 пайызынан ашкан учурлар мүлктүн толук кыйрашы деп түшүнүлөт;

2) жабырлануучунун мүлкү зыянга учураган учурда - камсыздандыруу окуясы болгон учурга чейин мүлк кандай абалда болсо, аны ошондой абалга келтирүү үчүн сарпталуучу чыгымдардын өлчөмүндө, бирок милдеттүү камсыздандыруу келишиминде белгиленген, жабырлануучунун мүлкүнө келтирилген зыяндын ордун толтуруп берүү боюнча жоопкерчилик лимитинин өлчөмүнөн ашпаган өлчөмдө.

5. Эгерде зыянга учураган мүлккө келтирилген зыяндардын мүнөзү же бул мүлктүн өзгөчөлүктөрү аны камсыздандыруучунун карап чыгуусуна берүүгө жана камсыздандыруучу жана (же) эксперт жайгашкан жерде көз каранды эмес экспертизаны (баалоону) уюштурууга мүмкүндүк бербесе (мисалы, автотранспорттун жол кыймылына катышуусун жокко чыгаруучу зыян келтирилсе), көрсөтүлгөн карап чыгуу жана көз каранды эмес экспертиза (баалоо) зыянга учураган мүлк турган жерде өткөрүлөт.

6. Жабырлануучу тарабынан товарларды берүүнүн же жумуштарды жүргүзүүнүн (кызматтарды көрсөтүүнүн) мөөнөтүнүн жана контракттар (келишимдер) боюнча анын башка милдеттенмелеринин бузулгандыгына байланыштуу үстөк төлөмдүн суммасы камсыздандырып ордун толтуруунун өлчөмүнө киргизилбейт.

7. Камсыздандыруу полисинде көрсөтүлгөн, бузулган транспорт каражаты үчүн камсыздандыруу төлөмдөрү жүргүзүлбөйт.

8. Жабырлануучунун өмүрүнө жана ден соолугуна келтирилген зыяндын өлчөмү Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине ылайык тиешелүү медициналык мекемелер берген документтердин негизинде, бирок милдеттүү камсыздандыруу келишиминде белгиленген, жабырлануучунун өмүрүнө, ден соолугуна келтирилген зыяндын ордун толтуруп берүү боюнча жоопкерчилик лимитинен ашпаган өлчөмдө аныкталат.

9. Камсыздандырылуучунун, автотранспорт каражаттарынын ээлеринин же автотранспорт каражаттарын башкарууга жол берилген адамдардын камсыздандыруу окуясынын болушуна багытталган атайы аракеттери, ошондой эле камсыздандырып ордун толтурууну мыйзамсыз алууга багытталган башка алдамчылык аракеттер Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык кылмыш-жаза жоопкерчилигине алып келет.