8-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) укуктары

Омбудсмени (Акыйкатчысы) төмөндөгүлөргө укуктуу:

1) Президентинин, Жогорку Кеңешинин Төрагасынын , Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин жана Өкмөт мүчөлөрүнүн, Жогорку соттун, Жогорку соттун Конституциялык палатасынын төрагаларынын, Башкы прокурорунун, Куралдуу Күчтөрүнүн башкаруу курамындагы адамдарынын, жарандарды мажбурлап кармап туруу жайларынын администрацияларынын, мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруунун дагы башка органдарынын, жарандардын бирикмелеринин, менчигинин түрүнө карабастан, ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын жетекчилеринин, алардын кызмат адамдарынын токтоосуз кабыл алуусуна;

2) Жогорку Кеңешинин сессияларына, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн, Жогорку соттун, Жогорку соттун Конституциялык палатасынын заседаниелерине, Башкы прокуратурасынын жана башка коллегиялуу органдардын коллегияларына катышууга;

3) Адамдын жана жарандын укуктарына жана эркиндиктерине тиешелүү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын жана башка ченемдик укуктук актыларын конституциялык эмес деп таануу жөнүндөгү сунуштама менен Жогорку соттун Конституциялык палатасына кайрылууга;

4) мыйзамдарын расмий чечмелөө өтүнүчү менен Жогорку Кеңешине кайрылууга;

5) мамлекеттик бийлик органдарына, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, менчигинин түрүнө карабастан, ишканаларга, мекемелерге, уюмдарга, ошондой эле аскер бөлүктөрүнө тоскоолдуксуз кирүүгө;

6) арызды же даттанууну, мыйзамдуу күчүнө кирген сот актыларынын көчүрмөлөрүн кароонун жүрүшүндө териштирүүгө тийиш болгон маселелер боюнча маалыматтарды, материалдар менен документтерди мамлекеттик органдардан, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан, ишканалардан, уюмдар менен мекемелерден, коомдук бирикмелер менен саясий партиялардан суратууга жана алууга;

7) кызматтык, коммерциялык жана мамлекеттик сырларга байланышкан маалыматтарды алуу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аныкталган тартипте жүзөгө ашырылат;

8) мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, менчигинин түрүнө карабастан, ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын алардын контролдугу астында жана аларга баш ийген ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын ишин текшерүү, экспертиза жүргүзүүгө көмөк көрсөтүүнү, текшерүү жүргүзүүгө катышуу үчүн адистерди бөлүп берүүнү жана тиешелүү корутундуларды берүүнү талап кылууга;

9) арызды же даттанууну кароонун жүрүшүндө текшерилип жаткан жагдайларга байланыштуу алардан оозеки жана жазуу жүзүндөгү түшүнүктөрдү алуу үчүн кызмат адамдарын, мамлекеттик кызматчыларды, Кыргыз Республикасынын жарандарын, чет өлкөлүктөрдү жана жарандыгы жок адамдарды чакырууга;

10) кайсы убакта болбосун кармалгандар турган жерлерге, алдын ала камоо жайларына, соттолгондор жазасын өтөөчү жайларга жана мажбурлап дарылоочу жана кайра тарбиялоочу мекемелерге, психиатриялык ооруканаларга барууга, анда турган адамдар менен жекеме-жеке аңгемелешүүгө, аларды кармоонун шарттары жөнүндө маалымат алууга жана алардын аталган мекемелерде болушунун мыйзамдуулугун тастыктоочу документтерди текшерүүгө;

11) бардык инстанциялардагы соттордун заседаниелерине, анын ичинде соттук териштирүү кызыкчылыгын көздөп жабык деп жарыяланган сот заседаниелерине адамдар макул болгон шартта катышууга;

12) ден соолугунун абалына байланыштуу болбосо дагы башка жүйөлүү себептер менен адам укуктары менен эркиндиктерин коргоо жөнүндө арыз менен өз алдынча кайрыла албаганда сотко кайрылууга, ошондой эле мыйзамда белгиленген учурда жана тартипте жеке өзү же өз өкүлү аркылуу сот процессине катышууга;

13) соттогу кылмыш, жарандык иштер жана администрациялык укук бузуулар боюнча чечимдер (өкүмдөр) мыйзам күчүнө кирген иштер менен, ошондой эле кылмыш ишин козгоодон баш тартып токтотулган жана иш өндүрүшү кыскарган материалдар менен таанышууга, андан кийин алардын көчүрмөлөрүн алууга;

14) адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктерин бузган учурлар аныкталганда тиешелүү органдарга чара көрүү үчүн аларга Омбудсмендин (Акыйкатчынын) көңүл буруу актыларын жөнөтүүгө;

15) мамлекеттик тиешелүү органдардын, анын ичинде изин суутпай издөө ишин жүзөгө ашырган органдардын адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктерин сактоосунун абалын текшерүүгө;

16) акыркы чечим чыгарылган иштерге байланыштуу кандай бийлик болбосун контролдоого укуктуу. Өз милдеттерин аткаруу Омбудсмен (Акыйкатчы) куралдуу күчтөр, мамлекеттик күзөт кызматы пайдаланган объекттерге кире алат;

17) тергөөгө алынып жаткан иш үчүн жооптуу болгон кызмат адамын, ошондой эле иш жүргүзгөн органдын кайсы кызматчысы болбосун угууга укуктуу, ошондой эле изилденип жаткан органдын жетекчисинен же анын байкоочу органынын жетекчисинен, болбосо мыйзамдын күчүнөн улам мындай тергөө жүргүзүүгө ыйгарым укуктуу болгон органдын жетекчисине тергөө жүргүзүүнү талап кыла алат;

18) компетенттүү мамлекеттик органдарга жана илимий мекемелерге эксперттик жана талдоо жагынан иликтөөлөрдү жүргүзүүнү тапшырууга;

19) адамдын жана жарандын укуктарынын жана эркиндиктеринин сакталышына көзөмөлдү жана контролду ишке ашырууда биргелешкен аракеттердин формаларын жана методдорун өркүндөтүү боюнча сунуштар менен прокуратуранын жана компетенттүү мамлекеттик органдардын жетекчилерине кайрылууга;

20) сот тажырыйбасын иликтөө жана жалпылоо жана сотторго мыйзамдарды жана жалпыга таанылган принциптерди жана эларалык укуктун ченемдерин колдонуу, адамдын жана жарандын укуктарын жана эркиндиктерин камсыз кылуу маселелери боюнча жетектөөчү түшүндүрмөлөрдү берүү сунуштары менен Жогорку сотуна кайрылууга;

21) адамдын жана жарандын укуктарынын жана эркиндиктеринин белгилүү болгон массалык жана одоно бузууларын иликтөө боюнча парламенттик комиссия түзүү же парламенттик угууларды өткөрүү, аталган комиссиялардын ишине же өткөрүлүүчү угууларга катышуу сунуштары менен Жогорку Кеңешине кайрылууга;

22) улуттук максаттуу программаларды иштеп чыгуу жана адамдын жана жарандын укуктарын жана эркиндиктерин коргоо боюнча комплекстүү жана теске салынган чараларды жүргүзүү, алардын жүзөгө ашырылышына катышуу боюнча Президентине, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө сунуштарды киргизүүгө;

23) администрациялык жол-жоболорду өркүндөтүү боюнча мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына сунуштарды жөнөтүүгө.

(КР 2007-жылдын 6-июлундагы № 97, 2009-жылдын 25-февралы № 69, 2010-жылдын 3-мартындагы № 41, 2011-жылдын 23-июнундагы № 55 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)