КР КЭ 52-102:2026 «Базальт-композиттик арматуралар менен бекемделген бетон конструкциялары»

Курулуштагы ченемдик документтер тутуму КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЭРЕЖЕЛЕРИ

Система нормативных документов в строительстве СТРОИТЕЛЬНЫЕ ПРАВИЛА КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

БАЗАЛЬТ-КОМПОЗИТТИК АРМАТУРАЛАР МЕНЕН БЕКЕМДЕЛГЕН БЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАРЫ

КОНСТРУКЦИИ БЕТОННЫЕ, АРМИРОВАННЫЕ БАЗАЛЬТОВОЙ КОМПОЗИТНОЙ АРМАТУРОЙ

СП КР 52-102:2026

Расмий басылма Издание официальное

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ, АРХИТЕКТУРА ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК ЧАРБА МИНИСТРЛИГИ МИНИСТЕРСТВО СТРОИТЕЛЬСТВА, АРХИТЕКТУРЫ И ЖИЛИЩНО-КОММУНАЛЬНОГО ХОЗЯЙСТВА КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ БИШКЕК 2026

Сөз башы 1 Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жайкоммуналдык чарба министрлигине (мындан ары – Курулуш министрлиги) караштуу Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту тарабынан, жер титирөөгө туруктуу курулуш боюнча Эл аралык эксперттер ассоциациясынын катышуусунда ИШТЕЛИП ЧЫККАН 2 Курулуш министрлигинин техникалык ченемдөө бөлүмү тарабынан КИРГИЗИЛДИ 3 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 3-мартындагы № 115-токтомуна ылайык берилген ыйгарым укуктардын негизинде Курулуш министрлигинин 2026-жылдын 25-сентябрында № 132-чуа буйругу менен БЕКИТИЛИП, 2026-жылдын 14-октябрынан тартып ИШКЕ КИРГИЗИЛДИ 4 Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинин Ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине 2026-жылдын 1-октябрында № 427 менен КАТТАЛДЫ 5 БИРИНЧИ ЖОЛУ ИШКЕ КИРГИЗИЛДИ

Курулуш министрлигинин уруксатысыз ушул курулуш эрежелерин расмий басылма катары толугу менен же жарым-жартылай көчүрмөсүн жасоого, аларды тираждоого жана таратууга болбойт

© Курулуш министрлиги, 2026

Ушул курулуш эрежелерин жоболору кайра каралган (алмаштырылган) же жокко чыгарылган учурда, тиешелүү билдирме белгиленген тартипте жарыяланат. Тийиштүү маалымат, билдирмелер жана тексттер жалпы колдонгон маалыматтык тутумдарда – иштеп чыгуучунун расмий сайтында жайгаштырылат

Мазмуну 1 Колдонуу чөйрөсү ........................................................................................................ 1 2 Ченемдик шилтемелер ................................................................................................. 1 3 Терминдер жана аныктамалар .................................................................................... 2 4 Жалпы жоболор ............................................................................................................ 2 5 Материалдар ................................................................................................................. 3

5.1 Бетондун ченемдик жана эсептик мүнөздөмөлөрү .......................................... 3

5.2 Базальт-композиттик арматуранын ченемдик жана эсептик мүнөздөмөлөрү ....................................................................................................................... 4

5.3 Базальт-композиттик арматуранын сапатын контролдоо ............................... 5

5.4 Базальт-композиттик арматуралардын бышыктыгына талаптар ................... 6

6 Базальт-композиттик арматуранын алдын ала чыңалуусу жок конструкциялар .. 6

6.1 Биринчи топтун чектик абалдары боюнча конструкцияларды эсептөө ........ 6

6.2 Экинчи топтун чектик абалдары боюнча конструкцияларды эсептөө ........ 17

7 Конструктивдик талаптар .......................................................................................... 30

7.1 Геометриялык өлчөмдөргө талаптар ............................................................... 30

7.2 Арматуралоого карата талаптар ...................................................................... 31

7.3 Тирөөч конструкцияларды конструкциялоо .................................................. 36

А тиркемеси Негизги тамга белгилери ....................................................................... 37

Киришүү Ушул курулуш эрежелери Кыргыз Республикасында базальт-композиттик арматураны колдонуунун кеңейишине жана базальт-композиттик арматура менен бекемделген бетон конструкцияларын эсептөө жана конструкциялоо боюнча бирдиктүү ыкмаларды белгилөө зарылдыгына байланыштуу иштелип чыкты. Ушул курулуш эрежелери Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлигине караштуу Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту (мындан ары – ЖТТКИДМИ) тарабынан жер титирөөгө туруктуу курулуш боюнча эл аралык эксперттер ассоциациясынын консультациялык катышуусу менен иштелип чыкты. Курулуш эрежелерин иштеп чыгууга төмөнкүлөр катышты: ЖТТКИДМИден: инженер К.Т. Канболотов, А.А. Дуйшеев, Р.А. Мусаков, Н.С. Кудайбергенова; Жер титирөөгө туруктуу курулуш боюнча эл аралык эксперттер ассоциациясынан: эсептик жана конструктивдик бөлүктөр боюнча – техника илимдеринин доктору А.А. Абдыкалыков, техника илимдеринин доктору

У.Т. Бегалиев, техника илимдеринин кандидаты Т.М. Касымов (МУИТ), техника илимдеринин кандидаты М.К. Абдыбалиев («Промпроект» ААК), техника илимдеринин доктору И.И. Ведяков, техника илимдеринин кандидаты А.А. Бубис, инженер И. Гизятулин (В.А. Кучеренко атындагы ЦНИИСК), техника илимдеринин кандидаты Е.М. Шокбаров, техника илимдеринин кандидаты Ж.А.

Омаров («КазНИИСА» ААК), инженер Д.Б. Абдыкалыков, Абдыганы уулу Э.,

А. Стамов (СТКЭА).

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЭРЕЖЕЛЕРИ Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму БАЗАЛЬТ-КОМПОЗИТТИК АРМАТУРАЛАР МЕНЕН БЕКЕМДЕЛГЕН БЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАРЫ КОНСТРУКЦИИ БЕТОННЫЕ, АРМИРОВАННЫЕ БАЗАЛЬТОВОЙ КОМПОЗИТНОЙ АРМАТУРОЙ Concrete structures reinforced with basalt composite reinforcement Биринчи жолу

Киргизүү датасы 2026.10.14

Колдонуу чөйрөсү

1.1 Бул курулуш эрежелери базальт-композиттик арматуралар менен бекемделген бетон конструкцияларын долбоорлоого колдонулат.

1.2 Курулуш эрежелери оор жана/же майда бүртүкчөлүү бетондон даярдалган, Кыргыз Республикасынын климаттык шарттарында жүктөмдөрдүн статикалык таасиринде пайдаланылуучу конструкцияларды долбоорлоого талаптарды белгилейт.

2 Ченемдик шилтемелер Бул курулуш эрежелеринде төмөнкү документтерге ченемдик шилтемелер колдонулган: КР КЧ 52-02:2024 Бетон жана темир-бетон конструкциялары. Негизги жоболор КР КЧжЭ 52-01:2009 Тирөөч жана тосмо конструкциялар КЧжЭ 2.01.07-85* Жүктөр жана таасирлер МАМСТ 13015-2012 Курулуш үчүн бетон жана темир-бетон буюмдары. Жалпы техникалык талаптар. Кабыл алуу, маркалоо, ташуу жана сактоо эрежелери МАМСТ 27751-2014 Курулуш конструкцияларынын жана негиздеринин ишенимдүүлүгү. Негизги жоболор МАМСТ 32492-2015 Бетон конструкцияларын бекемдөө үчүн композиттикполимердик арматура. Физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрдү аныктоо ыкмалары МАМСТ 31938-2022 Бетон конструкцияларын бекемдөө үчүн композиттикполимердик арматура. Жалпы техникалык шарттар Э с к е р т ү ү – Ушул курулуш эрежелерин пайдаланууда Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулуп жаткан шилтеме берилген ченемдик документтердин күчүндө экендигин Кыргыз Республикасынын стандартташтыруу боюнча улуттук органынын жана архитектуракурулуш ишмердиги чөйрөсүндө саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу боюнча ыйгарым

укуктуу мамлекеттик органдын тиешелүү маалыматтык көрсөткүчтөрү боюнча текшерүү максатка ылайык. Аталган көрсөткүчтөр учурдагы жылы жарыяланат, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулуп жаткан курулуш боюнча ченемдик документтердин «КК курулуш каталогу» тиешелүү жылга карата көрсөткүчү боюнча текшерүү сунушталат. Эгерде шилтеме документ алмаштырылса (өзгөртүлсө), анда бул курулуш эрежелерин пайдаланууда алмаштырылган (өзгөртүлгөн) документти жетекчиликке алуу керек. Эгерде шилтеме документ алмаштырылбастан жокко чыгарылса, анда ага шилтеме берилген жобо ошол шилтемеге тиешеси жок бөлүгүндө колдонулат.

3 Терминдер жана аныктамалар Ушул курулуш эрежелеринде КР КЧ 52-02 жана МАМСТ 31938 белгиленген терминдер жана төмөнкү аныктамалар колдонулат: базальт-композиттик арматура: Арматуралоочу компоненти катары үзгүлтүксүз базальт буласынан жана полимердик байланыштыргычтан турган композиттик полимердик арматура.

4 Жалпы жоболор

4.1 Бетон конструкцияларын бекемдөө үчүн базальт-композиттик арматураны колдонуу керек:

- жол-транспорт жана шаардык инженердик инфратүзүм объекттерин, айыл чарба багытындагы, химиялык өндүрүштөрдү, уулуу көмүүлөрдү, сууну даярдоону жана сууну тазалоону, мелиорацияны курууда;

- жогорку электрмагниттик талаалардын жана потенциалдар айырмасынын шарттарында пайдаланылуучу шахталарды, тоннелдерди, курулмаларды, деңиз жана припорттук курулмаларды курууда;

- статикалык күч келтирүүдө жана агрессивдүү чөйрөнүн таасиринде пайдаланылуучу пайдубалдардын конструкцияларын, көп катмарлуу жылуулукту үнөмдөөчү тосмо конструкцияларды, түтүктөрдү, электр берүү линияларынын таянычтарын, сыйымдуу курулмаларды жана башка конструкцияларды реконструкциялоодо, оңдоодо жана бекемдөөдө.

4.2 Базальт-композиттик арматурасы бар конструкциялардын эсептөөлөрү биринчи жана экинчи топтун чектик абалдары боюнча жүргүзүлүшү керек.

4.3 Биринчи топтун чектик абалдары боюнча эсептөөлөр төмөнкүлөрдү камтыйт:

- бекемдиги боюнча эсептөө;

- форманын бекемдиги боюнча эсептөө (жука дубалдуу конструкциялар үчүн);

- абалдын туруктуулугу боюнча эсептөө (оодаруу, тайып кетүү, калкып чыгуу).

4.4 Экинчи топтун чектик абалдары боюнча эсептөөлөр төмөнкүлөрдү камтыйт:

- жаракалардын пайда болушу боюнча эсептөө;

- жаракалардын ачылышын эсептөө;

- деформациялар боюнча эсептөө.

4.5 Базальт-композиттик арматурасы бар конструкцияларды чектик абалдар боюнча эсептөөдө МАМСТ 27751ге ылайык ар кандай эсептик кырдаалдарды, анын ичинде даярдоо, ташуу, куруу, эксплуатациялоо стадияларын, авариялык кырдаалдарды, ал эми зарыл учурларда өрт кырсыктарын кароо керек.

4.6 Базальт-композиттик арматура менен конструкцияларды эсептөө курчап турган чөйрөнүн таасирин, ал эми зарыл учурларда – өрттүн, технологиялык температуранын жана нымдуулуктун таасирин жана агрессивдүү химиялык чөйрөлөрдүн таасирин эске алуу менен конструкциялардын функционалдык арналышына жооп берген статикалык жүктөмдөргө жана таасирлерге жүргүзүлүүгө тийиш.

4.7 Базальт-композиттик арматурасы бар конструкциялар ийилүү моменттеринин, узунунан турган күчтөрдүн, туурасынан кеткен күчтөрдүн жана моменттердин аракетине, ошондой эле жүктүн жергиликтүү аракетине ишениши керек.

4.8 Көтөрүү, ташуу жана монтаждоо учурунда пайда болгон күчтөргө карата базальт-композиттик арматура менен арматураланган курама конструкцияларды эсептөөдө, алардын өздүк салмагынан келип чыккан жүктөм төмөнкүгө барабар болгон динамикалык коэффициент менен эске алынышы керек:

1,60 – ташууда; 1,40 – көтөрүү жана монтаждоодо. Динамикалуулук коэффициенттеринин белгиленген тартипте негизделген кыйла төмөнкү, бирок 1,25 төмөн эмес маанилерин алууга жол берилет.

4.9 Конструкцияларды эсептөөдө бетон жана базальт-композиттик арматурасынын касиеттеринин өзгөчөлүктөрүн, аларга жүктүн жана айланачөйрөнүн таасирин, арматуралоо ыкмаларын, арматуранын жана бетондун биргелешкен иштешин эске алуу керек.

4.10 Конструкциянын формасынын туруктуулугу, ошондой эле жобонун туруктуулугу боюнча эсептөөлөрдү конструкциялардын айрым түрлөрүнө ченемдик документтердин көрсөтмөлөрүнө ылайык жүргүзүү керек.

4.11 Базальт-композиттик арматурасы бар конструкциялардын бекемдиги боюнча эсептөө жүргүзүлүшү керек:

- нормалдуу кесилиштер боюнча (ийилүүчү моменттердин жана узунунан кеткен күчтөрдүн аракетинде);

- кыйгач кесилиштер боюнча (туурасынан кеткен күчтөрдүн аракетинде);

- жергиликтүү жүктөөнүн аракетине (жергиликтүү кысуу, басуу).

Материалдар

5.1

Бетондун ченемдик жана эсептик мүнөздөмөлөрү

5.1.1 Сызыктуу эмес деформациялык модель боюнча эсептөөдө бетондун мүнөздөмөлөрүнүн жана анын деформациялануу диаграммаларынын ченемдик жана эсептик маанилерин КР КЧ 52-02 боюнча кабыл алуу керек.

5.2 Базальт-композиттик арматуранын ченемдик жана эсептик мүнөздөмөлөрү

5.2.1 Базальт-композиттик арматурадан конструкцияларды арматуралоо үчүн МАМСТ 31938 талаптарына ылайык колдонуу керек.

5.2.2 Базальт-композиттик арматура конструкцияларды эксплуатацялоо шарттарына жана алардын жүктөлүшүнүн мүнөзүнө жараша тандалышы керек.

5.2.3 Базальт-композиттик арматуранын негизги бекемдик жана деформациялык мүнөздөмөлөрү болуп төмөнкүлөрдүн ченемдик маанилери эсептелет:

- Rf,n чоюлуусуна каршылыктын;

- Ef,n серпилгич модулунун;

- εfu,n чектик салыштырмалуу деформацияларынын;

- αft,n сызыктуу температуралык деформациясынын коэффициентинин;

- бетон менен жабышуунун бекемдиги.

5.2.4 Rf,n чоюлуусуна каршылыктын, Ef,n серпилгич модулунун жана εfu,n чектик салыштырмалуу деформацияларынын ченемдик маанилери МАМСТ 32492 ылайык базальт-композиттик арматуранын үлгүлөрүнүн сыноолорунун жыйынтыктары боюнча 0,95тен кем эмес камсыздоо менен аныкталышы керек.

Сыноолордун жыйынтыктары жок болгон учурда базальт-композиттик арматуранын бекемдик жана деформациялык мүнөздөмөлөрүнүн мааниси төмөнкү минималдуу маанилерден төмөн болбоого тийиш:

- чоюлууда бекемдик чеги, Rf,n = 800 МПа;

- чоюлууда серпилгич модулу, Ef,n = 50 ГПа.

5.2.5 Базальт-композиттик арматуранын Ef серпилгич модулунун эсептик мааниси анын ченемдик маанисине барабар кабыл алынышы керек.

5.2.6 Базальт-композиттик арматуранын Rf чоюлуусуна каршылыгынын эсептик мааниси төмөнкүгө барабар кабыл алынышы керек:

𝛾𝑓1 ∙𝑅𝑓,𝑛 𝑅𝑓 = , (5.1) 𝛾𝑓

мында 𝛾𝑓 – экинчи топтун чектик абалдары боюнча эсептөөдө 1,0гө барабар, ал эми биринчи топтун чектик абалдары боюнча эсептөөдө – v вариациясынын коэффициентинин маанисине жараша ишеним ыктымалдуулугун 0,997ден кем эмес камсыз кылуу шарттарынан алынган материал боюнча ишенимдүүлүк коэффициенти, төмөнкүлөргө барабар:

- v ≤ 0,1 болгон учурда – 1,2;

- 0,1 < v ≤ 0,15 болгон учурда – 1,5.

𝛾𝑓1 – базальт-композиттик арматура менен конструкцияны эксплуатациялоо шарттарын эске алган коэффициент: ички жайларда 0,9; ачык абада жана топуракта 0,8.

5.2.7 Туруктуу жана узак мөөнөттүү жүктөмдөрдүн таасирине биринчи топтун чектик абалдары боюнча конструкцияны эсептөөдө базальт-композиттик арматуранын чоюлуу каршылыгынын эсептик мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек:

𝑅𝑓 = 𝛾𝑓,1 ∙ 𝑅𝑓,𝑛 , (5.2)

мында 𝛾𝑓,1 – 0,4кө барабар кабыл алынган узак мөөнөттүү жүктөм таасиринде базальт-композиттик арматуранын чоюлуу каршылыгын азайтуу коэффициенти.

5.2.8 Базальт-композиттик арматуранын чектик салыштырмалуу деформацияларынын эсептик мааниси төмөнкүгө барабар кабыл алынышы керек:

𝑅𝑓 𝜀𝑓,𝑢𝑙𝑡 = . (5.3) 𝐸𝑓

5.2.9 Базальт-композиттик арматуранын кысылуу каршылыгынын эсептик мааниси нөлгө барабар кабыл алынышы керек.

5.2.10 Элементтин узатасынан кеткен огуна жантык кесилиштердин бекемдигин эсептөөдө базальт-композиттик арматуранын чоюлуу каршылыгынын

𝑅𝑓𝑤 эсептик мааниси төмөнкүгө барабар кабыл алынышы керек:

- 6dfw кем эмес барабар dfw диаметрдеги өзөктөрдөн каамыттардын ийилүү радиусунда:

𝑅𝑓𝑤 = 0,004 ∙ 𝐸𝑓 ≤ 0,5 ∙ 𝑅𝑓 , (5.4)

- базальт-композиттик арматуранын өндүрүүчүсүнүн маалыматтары боюнча

6dfw кем, бирок (5.4) формула боюнча эсептелген мааниден ашык эмес каамыттардын ийилүү радиусунда. Бардык учурларда элементтин узатасынан кеткен огуна жантык кесилиштердин бекемдигин эсептөөдө базальт-композиттик арматуранын чоюлуу каршылыгынын 𝑅𝑓𝑤 эсептик мааниси 300 МПа-дан ашык эмес кабыл алынышы керек.

5.2.11 Базальт-композиттик арматуранын чыңалуулар менен чоюлуудагы салыштырмалуу деформациялардын ортосундагы байланышты белгилөөчү деформациясынын (абалынын) эсептик диаграммалары сызыктуу кабыл алынышы керек.

5.3 Базальт-композиттик арматуранын сапатын контролдоо

5.3.1 Бетон конструкцияларды бекемдөө үчүн колдонулуучу базальткомпозиттик арматура МАМСТ 31938 талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

Арматуранын ар бир партиясы даярдоочунун сапат паспорту менен коштолууга тийиш.

5.3.2 Базальт-композиттик арматуралар конструкцияларды чыгаруучу ишканага же курулуш объектисине келгенде кирүү көзөмөлү жүргүзүлүшү керек.

Кирүү контролунда арматуранын маркировкасынын, түрүнүн жана номиналдуу диаметринин долбоордук документтерге шайкештигин, сапат паспортунун бар экендигин, кабыл алуу-өткөрүү сыноолорунун натыйжаларын, сырткы көрүнүшүн жана бузулууларынын жоктугун, ошондой эле продукциянын геометриялык параметрлерин текшерет.

5.3.3 Базальт-композиттик арматуралар чоюлгандагы бекемдигинин, серпилгичтик модулунун жана чектик салыштырмалуу деформацияларынын ченемдик маанилери сыноо методдорунун ченемдик документтерине ылайык сыноолордун жыйынтыктары менен ырасталууга тийиш.

5.3.4 Сапат паспорту, сыноонун зарыл болгон жыйынтыктары жок болсо, маркировкасы дал келбесе же бузулгандыгы жана кемчиликтери аныкталса, арматуранын партиясын контролдук сыноолордун жыйынтыктары менен белгиленген талаптарга шайкеш келүүсү ырасталмайынча колдонууга жол берилбейт.

5.3.5 Базальт-композиттик арматуралар кабыл алуу-өткөрүү жана мезгилмезгили менен сыноо, партияларды кабыл алуу жана контролдоонун жыйынтыктарын тариздөө тартиби МАМСТ 31938 ылайык аткарылышы керек.

5.4 Базальт-композиттик арматуралардын бышыктыгына талаптар

5.4.1 Базальт-композиттик арматуралар менен конструкцияларды долбоорлоодо арматуранын жана конструкциянын талап кылынган бекемдигинин жана эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүнүн айлана-чөйрөнүн шарттарын жана жүктөмдөрдүн иштөө узактыгын эске алуу менен белгиленген иштөө мөөнөтүндө сакталышын камсыз кылуу керек.

5.4.2 Базальт-композиттик арматуралардын эсептик мүнөздөмөлөрүн дайындоодо жүктүн, температуранын, нымдуулуктун, шакарлуу жана башка агрессивдүү чөйрөлөрдүн узакка таасир этүүсүндө анын касиеттеринин мүмкүн болгон өзгөрүшүн эске алуу керек. Тиешелүү пайдалануу шарттары үчүн арматуранын мүнөздөмөлөрү сыноолордун натыйжалары же өндүрүүчүнүн техникалык документтери менен ырасталууга тийиш.

5.4.3 Созуучу күчтөрдүн узакка созулган аракетинде базальт-композиттик арматуралардын узакка созулган бекемдигин азайтуу мүмкүндүгүн эске алуу керек.

Узакка созулган чыңалуунун жол берилген деңгээли арматуранын колдонулуучу түрүнүн узак бекемдигин ырастаган сыноолордун натыйжалары боюнча дайындалууга тийиш.

6 Базальт-композиттик арматуранын алдын ала чыңалуусу жок конструкциялар

6.1 Биринчи топтун чектик абалдары боюнча конструкцияларды эсептөө

Ийилүү моменттеринин жана узатасынан кеткен күчтөрдүн таасирине конструкциялардын бекемдиги боюнча эсептөө Жалпы жоболор

6.1.1 Ийилүү моменттеринин жана узатасынан кеткен күчтөрдүн (борбордон тышкары кысуу же чоюу) таасиринде конструкциянын бекемдиги боюнча эсептөөнү узатасынан кеткен огуна карата нормалдуу кесилиштер үчүн жүргүзүү керек.

Конструкциялардын нормалдуу кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөө

6.1.15–6.1.20га ылайык сызыктуу эмес деформациялык моделдин негизинде жүргүзүлүшү керек.

Кесилиштин жогорку жана төмөнкү кырларында жайгашкан базальткомпозиттик арматурасы бар тик бурчтуу, таврдуу жана кош таврдуу кесилиштердин конструкцияларынын, ошондой эле тик бурчтуу, тегерек жана шакекче туурасынан кеткен кесилиштердин кысылган конструкцияларынын нормалдуу кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөөнү чектик күчтөнүү боюнча жүргүзүүгө жол берилет.

6.1.2 Борбордон тышкаркы кысылган конструкциялардын нормалдуу кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөөдө узатасынан кеткен күч колдонуунун кокустан эксцентриситети жана узатасынан ийилүүнүн таасири эске алынышы керек.

6.1.3 Эксплуатациялоо учурунда кесилиштеринде жаракалардын пайда болушуна жол берилген конструкциялар үчүн конструкциянын нормалдуу кесилиштеринин бекемдиги боюнча чектик күчтөнүү жаракалардын пайда болушу боюнча чектик күчтөнүүдөн 50 % кем эмес ашууга тийиш.

Чектик күчтөнүүлөр боюнча нормалдуу кесилиштердин бекемдиги боюнча эсептөө

6.1.4 Конструкциялардын чектик күчтөнүүлөр боюнча нормалдуу кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөө төмөнкү жоболорго жараша, нормалдуу кесилиште бетон жана базальт-композиттик арматура менен кабыл алынышы мүмкүн болгон чектик күчтөнүүлөрдү аныктоо менен жүргүзүлүшү керек:

- бетондун чоюлууга каршылыгы нөлгө барабар кабыл алынат;

- бетондун кысылууга каршылыгы бетондун кысылууга эсептелген каршылыгына барабар жана бетондун шарттуу кысылган зонасы боюнча бирдей бөлүштүрүлгөн чыңалуулар менен көрсөтүлөт;

- базальт-композиттик арматуранын кысуу каршылыгы нөлгө барабар кабыл алынат;

- базальт-композиттик арматурадагы чоюучу чыңалуулар анын чоюлууга эсептелген каршылыгынан ашык эмес кабыл алынат.

6.1.5 Нормалдуу кесилиштердин бекемдиги боюнча эсептөөнү тең

𝒳 салмактуулуктун тиешелүү шарттарынан аныкталуучу 𝜉 = бетондун кысылган ℎ0

зонасынын салыштырмалуу бийиктигинин мааниси менен 𝜉𝑅 кысылган зонасынын чек аралык салыштырмалуу бийиктигинин маанисинин ортосундагы катышка жараша жүргүзүү керек, мында конструкциянын чектик абалы чоюлган базальткомпозиттик арматурада Rf эсептелген каршылыкка барабар чыңалууга жетүү менен бир убакта келет.

6.1.6 𝜉𝑅 мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек:

𝒳 𝜔 𝜉𝑅 = 𝑅 = 𝜀𝑓 , (6.1) ℎ0

1+

𝜀𝑏2

мында ω – В60ка чейинки класстарындагы, анын ичинде 0,8ге барабар оор бетон үчүн, ал эми В70–В100 класстарындагы оор бетон үчүн жана майда дандуу бетон үчүн 0,7ге барабар кабыл алынган бетондун кысылган зонасынын мүнөздөмөсү; 𝜀𝑓 – (5.3) формуласы боюнча эсептелген базальт-композиттик арматуранын чектик салыштырмалуу деформацияларынын эсептик мааниси; 𝜀𝑏2 – КР КЧ 52-02 боюнча кабыл алынган Rb чыңалууларында кысылган бетондун салыштырмалуу деформациясы. Ийилүүчү конструкцияларды эсептөө

6.1.7 Ийилүүчү конструкциялардын кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөөнү төмөнкү шартта жүргүзүү керек:

𝑀 ≤ 𝑀𝑢𝑙𝑡 (6.2) мында 𝑀 – сырткы жүктөмдөн ийилүү моменти; 𝑀𝑢𝑙𝑡 – элементтин кесилиши менен кабыл алына турган чектик ийилүү моменти.

6.1.8 Тик бурчтуу кесилиштин ийилүүчү конструкциялары үчүн 𝑀𝑢𝑙𝑡

𝑥 мааниси (1-сүрөт) 𝜉 = ≤ 𝜉𝑅 учурунда төмөнкү формула боюнча аныкталат: ℎ0

𝑀𝑢𝑙𝑡 = 𝑅𝑏 ∙ 𝑏 ∙ 𝑥 ∙ (ℎ0 − 0,5𝑥),

(6.3)

мында x – бетондун кысылуу зонасынын бийиктиги. 𝑅𝑓 ∙𝐴𝑓 𝑥= .

(6.4)

𝑅𝑏 ∙𝑏

6.1.9 Кысылган зонада текчеси менен ийилүүчү конструкциялар (таврдуу

𝑥 жана кош таврдуу кесилиштер) үчүн 𝑀𝑢𝑙𝑡 мааниси 𝜉 = ≤ 𝜉𝑅 учурунда кысылган ℎ0

зонанын чек арасынын абалына жараша аныкталат:

а) эгерде чек ара текчеден өтсө (2, а-сүрөт), тактап айтканда төмөнкү шарт сакталат

𝑅𝑓 ∙ 𝐴𝑓 ≤ 𝑅𝑏 ∙ 𝑏𝑓′ ∙ ℎ𝑓′ , (6.5) ′ 𝑀𝑢𝑙𝑡 мааниси 6.1.8 боюнча туурасы 𝑏𝑓 тик бурчтуу кесилиш үчүн аныкталат;

б) эгерде чек ара кырдан өтсө (2, б-сүрөт), тактап айтканда (6.5) шарты сакталбайт, 𝑀𝑢𝑙𝑡 мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат

𝑀𝑢𝑙𝑡 = 𝑅𝑏 ∙ 𝑏 ∙ 𝑥 ∙ (ℎ0 − 0,5𝑥) + 𝑅𝑏 (𝑏𝑓′ − 𝑏) ∙ ℎ𝑓′ ∙ (ℎ0 − 0,5ℎ𝑓′ ), (6.6) мында бетондун кысылуу зонасынын х бийиктиги төмөнкү формула боюнча аныкталат 𝑥=

𝑅𝑓 ∙𝐴𝑓−𝑅𝑏 (𝑏𝑓′ −𝑏)∙ℎ𝑓′ 𝑅𝑏 ∙𝑏

.

(6.7)

1-сүрөт – Күчтөнүүлөрдүн схемасы жана бекемдиги боюнча аны эсептөөдө ийилүүчү конструкциянын узатасынан кеткен огуна карата нормалдуу кесилиштеги чыңалуулардын эпюрасы

2-сүрөт – Ийилүүчү конструкциянын кесилишиндеги кысылган зонанын чек арасынын абалы эсептөөгө киргизилүүчү b′f мааниси КР КЧ 52-02 боюнча кабыл алынат

6.1.10 Ийилүүчү конструкциялардын бекемдиги боюнча эсептөөдө

𝑥 ≤ 𝜉𝑅 ∙ ℎ0 шартын сактоо сунушталат. Чоюлган арматуранын аянты 𝑥 ≤ 𝜉𝑅 ∙ ℎ0 шартын сактоо үчүн талап кылынгандан чоңураак кабыл алынган учурда, тик бурчтуу кесилиштин ийилүүчү конструкциялары үчүн 𝑀𝑢𝑙𝑡 чектүү ийилүү моменти (6.3) формуласы боюнча, ага төмөнкү формула боюнча эсептелген кысылган зонанын бийиктигинин маанисин коюу менен аныкталышы керек: 𝑥 = √(0,5𝜇𝑓 𝑎2 ℎ0 )2 + 𝜇𝑓 𝑎2 ℎ02 𝜔 − 0,5𝜇𝑓 𝑎2 ℎ0 , мында 𝜇𝑓 =

𝐴𝑓 𝑏∙ℎ0

;

𝑎2 =

𝐸𝑓 𝐸𝑏2

;

𝐸𝑏2 =

𝑅𝑏 𝜀𝑏2

(6.7a)

;

𝜀𝑏2 – КР КЧ 52-02ге 6.1.20 ылайык кабыл алынган, кысууда бетондун салыштырмалуу деформациясынын чектик мааниси; ω – (6.1) формуласын караңыз.

𝑥 > 𝜉𝑅 ∙ ℎ0 кысылган зонада текчеси жана кысылган зонанын бийиктиги менен таврдуу же кош таврдуу кесилиштердин ийилүүчү конструкцияларынын бекемдиги боюнча эсептөөнү 6.1.15–6.1.20 көрсөтмөлөрүнө ылайык деформациялык модель боюнча жүргүзүү керек. Борбордон тышкары кысылган конструкцияларды эсептөө

6.1.11 Борбордон тышкары кысылган конструкциялардын тик бурчтуу кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөө төмөнкү шартта жүргүзүлөт:

𝑁 ∙ 𝑒 ≤ 𝑅𝑏 ∙ 𝑏 ∙ 𝑥 ∙ (ℎ0 − 0,5𝑥), (6.8) мында 𝑁 – сырткы жүктөмдөн узатасынан кеткен күч; 𝑒 – 𝑁 узатасынан кеткен күч аракет этүү чекитинен чоюлган арматуранын кесилишинин оордук борборуна чейинки аралык. ℎ −𝑎

𝑒 = 𝑒0 ∙ 𝜂 + 0

,

(6.9)

мында 𝑒0 – КР КЧ 52-02 боюнча кабыл алынган кокустан эксцентриситет; 𝜂 – элементтин көтөргүч жөндөмдүүлүгүнө узатасынан ийилишинин (бүгүлүшүнүн) таасирин эске алуучу жана 6.1.12ге ылайык аныкталуучу коэффициент. Кысылган зонанын х бийиктиги төмөнкүдөй аныкталат: 𝑥 а) 𝜉 = ≤ 𝜉𝑅 учурунда (3-сүрөт) төмөнкү формула боюнча: ℎ0

𝑥= б) 𝜉 =

𝑥 ℎ0

𝑁+𝑅𝑓 ∙𝐴𝑓 𝑅𝑏 ∙𝑏

;

(6.10)

> 𝜉𝑅 учурунда төмөнкү формула боюнча:

𝑥=

1+𝜉𝑅 1−𝜉𝑅 2𝑅𝑓 ∙𝐴𝑓 .

𝑁+𝑅𝑓 ∙𝐴𝑓 ∙ 𝑅𝑏 ∙𝑏+

(6.11)

ℎ0 (1−𝜉𝑅 )

3-сүрөт – Күчтөнүүлөрдүн схемасы жана бекемдиги боюнча аны эсептөөдө борбордон тышкаркы кысылган конструкциянын узатасынан кеткен огуна карата нормалдуу кесилиштеги чыңалуулардын эпюрасы

6.1.12 Деформацияланбаган схема боюнча конструкцияларды эсептөөдө η коэффициентинин мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат:

𝜂= (6.12) 𝑁 , 1−

𝑁𝑐𝑟

мында 𝑁 – сырткы жүктөн узунунан күч; 𝑁𝑐𝑟 – формула менен аныкталган шарттуу критикалык күч; 𝑁𝑐𝑟 =

𝜋2 ∙𝐷 𝑙02

,

(6.13)

мында D – деформациялар боюнча эсептөөнүн көрсөтмөлөрүнө ылайык аныкталуучу, бекемдик боюнча чектик баскычтагы конструкциянын катуулугу; l0 – КР КЧ 52-02 боюнча аныкталуучу конструкциянын эсептик узундугу. D маанисин төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет: 𝐷 = 𝑘𝑏 𝐸𝑏 𝐼, (6.14) мында 0,15 𝑘𝑏 = , 𝜑𝑙 (0,3 + 𝛿𝑒 ) 𝐸𝑏 – бетондун ийкемдүүлүк модулу; I – конструкциянын кесилишинин аянтынын оордук борбору аркылуу өткөн огуна карата инерция моменти; 𝜑𝑙 – жүктүн таасиринин узактыгынын таасирин эске алган коэффициент 𝑀 𝜑𝑙 = 1 + 𝑙1 ≤ 2; 𝑀1

мында 𝑀1 , 𝑀𝑙1 – толук жүктүн аракетинен жана туруктуу жана узак мөөнөттүү жүктөрдүн аракетинен, эң узун же эң аз кысылган (толугу менен кысылган бөлүмдө) өзөктүн борборуна карата моменттер; 𝛿𝑒 – узунунан кеткен күчтүн эксцентриситетинин салыштырмалуу мааниси e0/h 0,15 кем эмес жана 1,5 көп эмес кабыл алынат. Борбордук чоюлган конструкцияларды эсептөө

6.1.13 Борбордук чоюлган конструкциялардын кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөөнү шарттан жүргүзүү керек:

N ≤ 𝑁𝑢𝑙𝑡 , (6.15) мында 𝑁 – сырткы жүктөрдөн узунунан созулган күч; 𝑁𝑢𝑙𝑡 – конструкция тарабынан кабыл алынышы мүмкүн болгон узунунан турган күчтүн чеги. 𝑁𝑢𝑙𝑡 күчтүн мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат: 𝑁𝑢𝑙𝑡 = 𝑅𝑓 ∙ 𝐴𝑓,𝑙𝑜𝑡 , (6.16) мында 𝐴𝑓,𝑙𝑜𝑡 – бардык узунунан кеткен базальт-композиттик арматуранын кесилиш аянты.

Борбордон тышкары созулган конструкцияларды эсептөө

6.1.14 Борбордон тышкары созулган конструкциялардын тик бурчтуу кесилиштеринин бекемдиги боюнча эсептөө N узунунан кеткен күчтүн абалына жараша жүргүзүлүшү керек:

а) эгерде N узунунан кеткен күч S жана S′ арматурасындагы күчтөрдүн тең таасир этүүчүлөрүнүн ортосунда (4, а-сүрөт) таасир этсе, төмөнкү шарттарга таянуу менен:

N∙e ≤ 𝑀𝑢𝑙𝑡 , (6.17) ′ N∙e′ ≤ 𝑀𝑢𝑙𝑡 , (6.18) мында N∙e жана N∙e′ – тышкы жүктөмдөрдүн аракеттери; ′ 𝑀𝑢𝑙𝑡 жана 𝑀𝑢𝑙𝑡

– кесилиш кабыл ала турган чектүү аракет;

′ 𝑀𝑢𝑙𝑡 жана 𝑀𝑢𝑙𝑡 күчү төмөнкү формулалар боюнча аныкталат: 𝑀𝑢𝑙𝑡 = 𝑅𝑓 ∙ 𝐴𝑓′ (ℎ0 − 𝑎′ ); (6.19) ′ ′ 𝑀𝑢𝑙𝑡 = 𝑅𝑓 ∙ 𝐴𝑓 (ℎ0 − 𝑎 ); (6.20)

б) эгерде N узунунан кеткен күч S жана S′ арматурадагы натыйжа берүүчү күчтөрдүн ортосундагы аралыктын чегинен тышкары колдонулса (4, б-сүрөт) – шарттан улам (6.17) 𝑀𝑢𝑙𝑡 чектүү моментти төмөнкү формула боюнча аныктоо

𝑀𝑢𝑙𝑡 = 𝑅𝑏 ∙ 𝑏 ∙ 𝑥 ∙ (ℎ0 − 0,5𝑥), (6.21) мында х кысылган зонанын бийиктиги төмөнкү формула боюнча аныкталат 𝑅𝑓 ∙𝐴𝑓−𝑁 𝑥= . (6.22) 𝑅𝑏 ∙𝑏

Эгерде (6.22) формула боюнча эсептөөдөн алынган 𝑥 мааниси 𝜉𝑅 ∙ ℎ0 маанисинен ашып кетсе, анда (6.21) 𝑥 = 𝜉𝑅 ∙ ℎ формулага коюлат, мында 𝜉𝑅

6.1.6-пунктка ылайык аныкталат.

4-сүрөт – Арматурадагы (а) жана арматурадагы (б) натыйжадагы күч-аракеттердин ортосундагы аралыктын чегинен сырткары таасир этүүчү күч-аракеттердин ортосундагы аралыктан сырткары узунунан күч колдонулганда бекемдиги боюнча эсептөөдө борбордон тышкары созулган конструкциянын узунунан кеткен огуна карата нормалдуу кесилиштеги күчаракеттердин схемасы жана чыңалуунун эпюру

Сызыктуу эмес деформациялык моделдин негизинде нормалдуу кесилиштердин бекемдиги боюнча эсептөө

6.1.15 Конструкциянын узунунан кеткен огуна карата нормалдуу кесилиштеги күч жана деформациянын бекемдиги боюнча эсептөөдө КР КЧ 52-02 боюнча сызыктуу эмес деформациялык моделдин негизинде ошондой эле төмөнкү жоболор аныкталат:

- созуу учурундагы базальт-композиттик арматуранын октук чыңалуулары менен деформацияларынын ортосундагы байланыш сызыктуу деп эсептелет;

- базальт-композиттик арматуранын кысууга каршылыгы эске алынбайт.

6.1.16 Жалпы учурда күчү боюнча нормалдуу кесилиштерин эсептөө (5-сүрөттү караӊыз) пайдалануу менен жүзөгө ашырылат:

- конструкциянын нормалдык кесилишиндеги тышкы жана ички күчтөрдүн тең салмактуулук теңдемелери:

𝑀𝑥 = ∑ 𝜎𝑏𝑖 ∙ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑥𝑖 + ∑ 𝜎𝑓𝑗 ∙ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑥𝑗 ; (6.23) 𝑖

𝑗

𝑀𝑦 = ∑ 𝜎𝑏𝑖 ∙ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑦𝑖 + ∑ 𝜎𝑓𝑗 ∙ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑦𝑗 ; 𝑖

(6.24)

𝑗

𝑁 = ∑ 𝜎𝑏𝑖 ∙ 𝐴𝑏𝑖 + ∑ 𝜎𝑓𝑗 ∙ 𝐴𝑓𝑗 ; 𝑖

(6.25)

𝑗

- конструкциянын кесилиши боюнча деформациялардын бөлүштүрүлүшүн аныктоочу теңдемелер:

𝜀𝑏𝑖 = 𝜀0 + ∙ 𝑍𝑏𝑥𝑖 + ∙ 𝑍𝑏𝑦𝑖 ; (6.26 𝜀𝑓𝑗 = 𝜀0 +

𝑟𝑥

𝑟𝑦

𝑟𝑥

𝑟𝑦

∙ 𝑍𝑓𝑥𝑗 +

∙ 𝑍𝑓𝑦𝑗 ;

(6.27)

- бетон менен базальт-композиттик арматуранын чыңалуусу жана деформациясы ортосундагы көз карандылыктар:

𝜎𝑏𝑖 = 𝐸𝑏 ∙ 𝑣𝑏𝑖 ∙ 𝜀𝑏𝑖 ; (6.28) 𝜎𝑓𝑗 = 𝐸𝑓𝑗 ∙ 𝜀𝑓𝑗 , (6.29) мында 𝐴𝑏𝑖 , 𝑍𝑏𝑥𝑖 , 𝑍𝑏𝑦𝑖 , 𝜎𝑏𝑖 – аянт, i бетондук кесилиштин оордук борборунун координаттары жана анын оордук борборунун деңгээлиндеги чыңалуу; 𝐴𝑓𝑗 , 𝑍𝑓𝑥𝑗 , 𝑍𝑓𝑦𝑗 , 𝜎𝑓𝑗 – аянты, j оордук борборунун координаттары, базальткомпозиттик арматуранын созулган таякчасы жана андагы чыңалуу; 𝜀0 – тандалган октордун кесилишинде жайгашкан буланын салыштырмалуу деформациясы (0 чекитинде); 1 1 , – каралып жаткан элементтин кесилишиндеги узунунан кеткен огунун 𝑟𝑥 𝑟𝑦

Мх жана Му ийилиш моменттери аракет эткен тегиздиктердин чегиндеги ийилиши; Еb – бетондун ийкемдүүлүгүнүн баштапкы модулу; Efj –базальт-композиттик арматуранын чоюлган өзөгүнүн ийкемдүү модулу; vbi – i участоктогу бетондун ийилүү коэффициенти vbi коэффициенттеринин мааниси КР КЧ 52-02 боюнча аныкталат.

5-сүрөт – Конструкциянын нормалдуу кесилишинин эсептөө схемасы

Конструкциялардын бекемдиги боюнча нормалдуу кесилиштерин эсептөө төмөнкү шарттардан келип чыгат: (6.30) |𝜀𝑏,𝑚𝑎𝑥 | ≤ 𝜀𝑏,𝑢𝑙𝑡 , 𝜀𝑓,𝑚𝑎𝑥 ≤ 𝜀𝑓,𝑢𝑙𝑡 , (6.31)

мында 𝜀𝑏,𝑚𝑎𝑥 – конструкциянын кадимки кесилишиндеги эң кысылган бетон буласынын тышкы жүктөмгө салыштырмалуу деформациясы; 𝜀𝑓,𝑚𝑎𝑥 – сырткы жүктүн таасиринен конструкциянын нормалдуу бөлүмүндө базальт-композиттик арматуранын эң чоюлган өзөктүн салыштырмалуу деформациясы; 𝜀𝑏,𝑢𝑙𝑡 – КР КЧ 52-02 ылайык аныкталган бетондун салыштырмалуу кысуу деформациясынын чектик мааниси; 𝜀𝑓,𝑢𝑙𝑡 – 5.2.7ге ылайык кабыл алынган базальт-композиттик арматуранын салыштырмалуу деформациясынын узартылышынын чектик мааниси.

6.1.17 Эки багыттагы ийүүчү моменттердин жана бойдук күчтүн таасирине дуушар болгон элементтер үчүн (5-сүрөт), каалаган формадагы нормалдуу кесилиштеги бетондогу 𝜀𝑏,𝑚𝑎𝑥 жана арматурадагы 𝜀𝑓,𝑚𝑎𝑥 деформациялар (6.26)

жана (6.27) теңдемелерин колдонуу менен (6.32)–(6.34) теңдемелер системасын чыгаруу жолу менен аныкталат. 𝑀𝑥 = 𝐷11 ∙ + 𝐷12 ∙ + 𝐷13 ∙ 𝜀0 ; (6.32) 𝑟𝑥

𝑀𝑦 = 𝐷12 ∙ 𝑁 = 𝐷13 ∙

𝑟𝑥

𝑟𝑥

𝑟𝑦

+ 𝐷22 ∙

+ 𝐷23 ∙

+ 𝐷23 ∙ 𝜀0 ;

(6.33)

+ 𝐷33 ∙ 𝜀0 ,

(6.34)

𝑟𝑦

𝑟𝑦

мында катуулук мүнөздөмөлөрү Dij (i,j = 1, 2, 3) формулалар менен аныкталат: 𝐷11 = ∑ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑥𝑖 ∙ 𝐸𝑏 ∙ 𝑣𝑏𝑖 + ∑ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑥𝑗 ∙ 𝐸𝑓𝑗 ; (6.35) 𝑖

𝑗

𝐷22 = ∑ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑦𝑖 ∙ 𝐸𝑏 ∙ 𝑣𝑏𝑖 + ∑ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑦𝑗 ∙ 𝐸𝑓𝑗 ;

(6.36)

𝐷12 = ∑ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑥𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑦𝑖 ∙ 𝐸𝑏 ∙ 𝑣𝑏𝑖 + ∑ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑥𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑦𝑗 ∙ 𝐸𝑓𝑗 ;

(6.37)

𝐷13 = ∑ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑥𝑖 ∙ 𝐸𝑏 ∙ 𝑣𝑏𝑖 + ∑ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑥𝑗 ∙ 𝐸𝑓𝑗 ;

(6.38)

𝐷23 = ∑ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝑍𝑏𝑦𝑖 ∙ 𝐸𝑏 ∙ 𝑣𝑏𝑖 + ∑ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝑍𝑓𝑦𝑗 ∙ 𝐸𝑓𝑗 ;

(6.39)

𝐷33 = ∑ 𝐴𝑏𝑖 ∙ 𝐸𝑏 ∙ 𝑣𝑏𝑖 + ∑ 𝐴𝑓𝑗 ∙ 𝐸𝑓𝑗 .

(6.40)

𝑖

𝑗

𝑖

𝑗

𝑖

𝑗

𝑖

𝑗

𝑖

𝑗

Формуладагы маанилерин 6.1.16ны караӊыз.

6.1.18 Мх жана Му (кыйгач ийилүү) эки багытынын ийилүү моменттери гана иштей турган конструкциялар үчүн (6.34) теңдемеде N = 0 алынат.

6.1.19 Тегиздикте борбордон тышкары кысылган конструкциялардын кесилишиндеги симметрия үчүн жана бул тегиздикте х огу теңдемелерде жайгашканда (6.32)–(6.34) Му = 0 жана D12 = D22 = D23 = 0 алынат.

6.1.20 Кесилиштин симметрия тегиздигинде ийилген жана X огу ушул тегиздикте жайгашкан конструкциялар үчүн (6.32)–(6.34) теңдемелеринде N = 0,

Му = 0, D12 = D22 = D23 = 0 катары алынат. Туурасынан кеткен күчтөрдүн бекемдиги боюнча эсептөө

таасиринде

конструкциялардын

Жалпы жоболор

6.1.21 Туурасынан кеткен күчтөрдүн таасиринде конструкциялардын бекемдиги боюнча эсептөөнү туурасынан кеткен күчтүн аракетине жантайыңкы кесилиш боюнча, ийилүүчү моменттин аракетине жантайыӊкы кесилиш боюнча жана туурасынан кеткен күчтүн аракетине жантык кесилиштер ортосундагы тилке боюнча жүргүзүү керек.

Жантайыңкы кесилиштердин конструкцияларды эсептөө

ортосундагы

тилке

боюнча

6.1.22 Жантайыңкы кесилиштердин ортосундагы бетон тилкеси боюнча ийилүүчү конструкцияларды эсептөө 8.1.32 КР КЧ 52-02 боюнча жүргүзүлөт.

Туурасынан кеткен күчтөрдүн аракетине жантайма кесилиштер боюнча конструкцияларды эсептөө

6.1.23 Туурасынан кеткен күчтөрдүн аракетине кыйшайган кесилиш боюнча ийилүүчү конструкцияларды эсептөөнү 8.1.33, 8.1.34 КР КЧ 52-02 боюнча ушул курулуш эрежелерине ылайык базальт-композиттик арматуранын мүнөздөмөлөрүн алуу менен жүргүзүү керек.

Моменттердин аракетине конструкцияларды эсептөө

кыйгач

кесилиштер

боюнча

6.1.24 Ийилген конструкцияларды жантайыңкы кесилиштер боюнча моменттердин аракетине эсептөөнү 8.1.36 КР КЧ 52-02 боюнча ушул курулуш эрежелерине ылайык базальт-композиттик арматуранын мүнөздөмөлөрүн алуу менен жүргүзүү керек.

Жергиликтүү кысууга конструкцияларды эсептөө

6.1.25 Конструкциянын бетине нормалдуу чектелген аянтта коюлган кысуучу күчтүн таасиринде жергиликтүү кысууга (майыштырууга) базальткомпозиттик арматурасы бар конструкцияларды эсептөө КР КЧ 52-02 боюнча жүргүзүлүшү керек.

Басууга конструкцияларды эсептөө

6.1.26 Басууга болгон эсептөө жалпак конструкциялар (плиталар) үчүн аларга басуу зонасындагы каныктырылып коюлган топтолгон күч жана момент колдонулган учурда жүргүзүлүшү керек.

Басууга болгон эсептөө ушул курулуш эрежелерине ылайык базальткомпозиттик арматуранын мүнөздөмөлөрүн кабыл алуу менен КР КЧ 52-02 боюнча жүргүзүлүшү керек.

6.2 Экинчи топтун чектик абалдары боюнча конструкцияларды эсептөө

Жалпы жоболор

6.2.1 Экинчи топтун чектик абалдары боюнча эсептөөлөргө төмөнкүлөр кирет:

- жаракалардын пайда болушу боюнча эсептөө;

- жаракалардын ачылышы боюнча эсептөө;

- деформациялар боюнча эсептөө.

6.2.2 Жаракалардын пайда болушу боюнча эсептөө жаракалардын жоктугун камсыз кылуу зарыл болгондо, ошондой эле жаракалардын ачылышы жана деформациялар боюнча эсептөөдө көмөкчү катары жүргүзүлөт.

6.2.3 Жаракалардын пайда болушу боюнча эсептөөдө аларды болтурбоо үчүн жүктөм боюнча 𝛾𝑓 > 1,0 ишенимдүүлүк коэффициентин кабыл алышат (бекемдиги боюнча эсептөөдөгүдөй). Жаракалардын ачылышы жана деформациялар боюнча эсептөөдө (жаракалардын пайда болушу боюнча көмөкчү эсептөөнү кошуу менен) 𝛾𝑓 = 1,0 жүктөм боюнча ишенимдүүлүк коэффициенти кабыл алынат.

Жаракалардын пайда болушу конструкцияларды эсептөө

жана

ачылышы

боюнча

6.2.4 Жаракалардын пайда болушу боюнча элементтерди эсептөө төмөнкү шартта жүргүзүлөт:

M > Mcrc, (6.41) мында М – моменттин таасир тегиздигине нормалдуу огуна карата жана элементтин туурасынан кеткен кесилишинин оордук борбору аркылуу өткөн тышкы жүктөмдөн ийилүү моменти; Mcrc – жарака пайда болгон учурда элементтин нормалдуу кесилиши менен кабыл алынган, 6.2.8–6.2.11 боюнча аныкталган ийилүү моменти. Борбордук чоюлган элементтер үчүн жаракалардын пайда болушу төмөнкү шартта аныкталат N > Ncrc, (6.42) мында N – сырткы жүктөмдөн узатасынан чоюлган күчтөнүү;

Ncrc – 6.2.12 ылайык аныкталган жаракалар пайда болгон учурда элемент тарабынан кабыл алынган узатасынан чоюлган күчтөнүү.

6.2.5 (6.41) же (6.42) шарттары аткарылган учурларда жаракалардын ачылышы боюнча эсептөө жүргүзүлөт. Элементтерди эсептөө жаракалардын узакка созулбаган жана узак созулган ачылышы боюнча жүргүзүлөт.

Жаракалардын узакка созулбаган ачылышы туруктуу жана убактылуу (узак жана кыска мөөнөттүү) жүктөмдөрдүн биргелешкен таасиринен, узакка созулганы туруктуу жана убактылуу созулган жүктөмдөрдөн гана аныкталат.

6.2.6 Жаракалардын ачылышы боюнча эсептөө төмөнкү шартта жүргүзүлөт:

acrc ≤ acrc,ult, (6.43) мында acrc – 6.2.7, 6.2.14–6.2.17 ылайык аныкталган тышкы жүктөмдүн таасиринен жаракалардын ачылышынын туурасы; 𝑎𝑐𝑟𝑐,𝑢𝑙𝑡 – жаракалардын ачылышынын чектик жол берилген туурасы. 𝑎𝑐𝑟𝑐,𝑢𝑙𝑡 маанилери төмөнкүлөрдөн ашык эмес барабар кабыл алынат: 0,7 мм – жаракалардын узакка созулбаган ачылышында; 0,5 мм – жаракалардын узакка созулган ачылышында.

6.2.7 Конструкцияларды эсептөө нормалдуу жана жантык жаракаларды узакка созулган жана узакка созулбаган ачылыш боюнча жүргүзүлүшү керек.

Узакка созулган жаракалардын ачылышынын туурасы төмөнкү формула боюнча аныкталат: 𝑎𝑐𝑟𝑐 ≤ 𝑎𝑐𝑟𝑐1 , (6.44) ал эми жаракалардын узакка созулбаган ачылышынын туурасы төмөнкү формула боюнча 𝑎𝑐𝑟𝑐 = 𝑎𝑐𝑟𝑐1 +𝑎𝑐𝑟𝑐2 − 𝑎𝑐𝑟𝑐3 , (6.45) мында 𝑎𝑐𝑟𝑐1 – туруктуу жана убактылуу созулган жүктөмдөрдүн узакка созулган таасиринен жаракалардын ачылышынын туурасы; 𝑎𝑐𝑟𝑐2 – туруктуу жана убактылуу (узак жана кыска мөөнөттүү) жүктөмдөрдүн узакка созулбаган таасиринен жаракалардын ачылышынын туурасы; 𝑎𝑐𝑟𝑐3 – туруктуу жана убактылуу созулган жүктөмдөрдүн узакка созулбаган таасиринен жаракалардын ачылышынын туурасы. 𝑎𝑐𝑟𝑐1 , 𝑎𝑐𝑟𝑐2 жана 𝑎𝑐𝑟𝑐3 маанилери 6.2.14–6.2.17 боюнча аныкталышы керек. Элементтин узатасынан кеткен огуна нормалдуу жаракалардын пайда болуу моментин аныктоо

6.2.8 Жаракалар пайда болгон учурда 𝑀𝑐𝑟𝑐 ийилүү моменти 6.2.9–6.2.12 ылайык чоюлган бетондун серпилгич эмес деформацияларын эске алуу менен же

6.2.13 ылайык деформациялык модель боюнча аныкталышы керек.

6.2.9 Чоюлган бетондун серпилгич эмес деформацияларын эске алуу менен жаракалардын пайда болуу моменти төмөнкү жоболорго ылайык аныкталат:

- кесилиштер деформациялангандан кийин тегиз бойдон калат;

- бетондун кысылган зонасындагы чыңалуулардын эпюрасы ийкемдүү тулку үчүн үч бурчтуу формада кабыл алынат (сүрөт 6);

- бетондун чоюлган зонасындагы чыңалуулардын эпюрасы трапеция түрүндөгү формада, 𝑅𝑏𝑡,𝑠𝑒𝑟 бетондун чоюлууга каршылыгынын эсептик маанилеринен ашпаган чыңалуулар менен кабыл алынат;

- бетондун эң четки чоюлган буласынын салыштырмалуу деформациясы кыска мөөнөттүү жүктөм таасиринде анын 𝐸𝑏𝑡,𝑢𝑙𝑡 чектик маанисине барабар кабыл алынат (КР КЧ 52-02 8.1.30 караңыз); элементтин кесилишиндеги деформациялардын эки маанилүү эпюрасында 𝐸𝑏𝑡,𝑢𝑙𝑡 = 0,00015;

- чоюлган базальт-композиттик арматурадагы чыңалуулар ийкемдүү тулку үчүн салыштырмалуу деформацияларга жараша кабыл алынат;

- базальт-композиттик арматуранын кысуу каршылыгы нөлгө барабар кабыл алынат.

6.2.10 Чоюлган бетондун серпилгич эмес деформацияларын эске алуу менен жаракалардын пайда болуу моменти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

𝑀𝑐𝑟𝑐 = 𝑅𝑏𝑡,𝑠𝑒𝑟 ∙ 𝑊𝑝𝑙 ± 𝑁 ∙ 𝑒𝑥 (6.46) мында 𝑊𝑝𝑙 – 6.2.9 жоболорун эске алуу менен аныкталган бетондун четки чоюлган буласы үчүн кесилиш каршылыгынын серпилме-майышма моменти; 𝑒𝑥 – 𝑁 узатасынан кеткен күчтү колдонуу чекитинен (элементтин келтирилген кесилишинин оордук борборунда жайгашкан) чоюлган зонадан эң алыс жайгашкан өзөктүү чекитке чейинки аралык, анын жаракасы текшерилет. (6.46) формуласында «кошуу» белгиси N узатасынан кеткен күчтү кысканда, «кемитүү» – чоюлуучу күчтө кабыл алынат.

1 – Туурасынан келтирилген кесилиштин оордук борборунун деңгээли 6-сүрөт – Ийилүү моментинин (а), ийилүү моментинин жана узатасынан кеткен күчтүн (б) таасиринде жаракалардын пайда болушун текшерүүдө элементтин кесилишинин чыңалуудеформацияланган абалынын схемасы

Кысылган зонада жайгашкан текчеси бар тик бурчтуу кесилиштер жана таврдуу кесилиштер үчүн 𝑊𝑝𝑙 маанисин симметрия огунун тегиздигинде моменттин таасиринде төмөнкүгө барабар кабыл алууга жол берилет: 𝑊𝑝𝑙 = 1,3 ∙ 𝑊𝑟𝑒𝑑 , (6.47)

мында 𝑊𝑟𝑒𝑑 – 6.2.11 ылайык аныкталган кесилиштин чоюлган зонасы боюнча келтирилген кесилиштин каршылыгынын серпилгич моменти.

6.2.11 𝑊𝑟𝑒𝑑 каршылык моменти жана ех аралыгы төмөнкү формулалар боюнча аныкталат:

𝐼 𝑊𝑟𝑒𝑑 = 𝑟𝑒𝑑 ; (6.48) 𝑒𝑥 =

𝑦𝑡 𝑊𝑟𝑒𝑑 𝐴𝑟𝑒𝑑

,

(6.49)

мында 𝐼𝑟𝑒𝑑 – элементтин келтирилген кесилишинин анын оордук борборуна карата инерция моменти 𝐼𝑟𝑒𝑑 = 𝐼 + 𝐼𝑓 ∙ 𝑎𝑓 . (6.50) I, 𝐼𝑓 – бетондун кесилиштеринин жана тиешелүү чоюлган базальткомпозиттик арматуранын инерция моменттери. 𝐴𝑟𝑒𝑑 – төмөнкү формула менен аныкталган элементтин туурасынан келтирилген кесилишинин аянты: 𝐴𝑟𝑒𝑑 = 𝐴 + 𝐴𝑓 ∙ 𝑎𝑓 , (6.51) αf – арматуранын бетонго келтирилген коэффициенти. 𝐸𝑓 𝑎𝑓 = ; (6.52) 𝐸𝑏

A, 𝐴𝑓 – тиешелүүлүгүнө жараша бетондун жана чоюлган базальткомпозиттик арматуранын туурасынан кеткен кесилиш аянттары; 𝑦𝑡 – эң чоюлган бетон буласынан элементтин туурасынан келтирилген кесилишинин оордук борборуна чейинки аралык 𝑆 𝑦𝑡 = 𝑡,𝑟𝑒𝑑, (6.53) 𝐴𝑟𝑒𝑑

бул жерде 𝑆𝑡,𝑟𝑒𝑑 – эң чоюлган бетон буласына карата элементтин туурасынан келтирилген кесилиш аянтынын статикалык моменти. 𝑊𝑟𝑒𝑑 каршылык моментин базальт-композиттик арматураны эсепке албастан аныктоого жол берилет.

6.2.12 Борбордук чоюлган элементтердеги жаракалардын пайда болушундагы 𝑁𝑐𝑟𝑐 күчтөнүү төмөнкү формула боюнча аныкталат

𝑁𝑐𝑟𝑐 = 𝐴𝑟𝑒𝑑 ∙ 𝑅𝑏𝑡,𝑠𝑒𝑟 . (6.54)

6.2.13 Сызыктуу эмес деформациялык моделдин негизинде жаракалардын пайда болуу моментин аныктоо 6.1.15–6.1.20 боюнча, бирок чоюлган бетондун абалынын диаграммасы менен аныкталган нормалдуу кесилиштин чоюлган зонасында бетондун иштешин эске алуу менен жүргүзүлөт. Материалдардын эсептик мүнөздөмөлөрү экинчи топтун чектик абалдары үчүн кабыл алынат.

𝑀𝑐𝑟𝑐 мааниси 6.1.17де берилген теңдемелер системасынын чечиминен жана

6.1.18–6.1.20 эске алуу менен, КР КЧ 52-02 ылайык аныкталган 𝜀𝑏𝑡,𝑢𝑙𝑡 чоюлууда бетондун салыштырмалуу деформациясынын чектик маанисине барабар сырткы жүктөмдүн таасиринен элементтин чоюлган кырындагы бетондун 𝜀𝑏𝑡,𝑚𝑎𝑥 салыштырмалуу деформациясын кабыл алуу менен аныкталат.

Элементтин узатасынан кеткен огуна нормалдуу жаракалардын ачылышынын туурасын эсептөө

6.2.14 Нормалдуу жаракалардын ачылышынын туурасы 𝑎𝑐𝑟𝑐,𝑖 (i = 1, 2, 3 –

6.2.7ни караңыз) төмөнкү формула боюнча аныкталат

𝜎𝑓 𝑎𝑐𝑟𝑐,𝑖 = 𝜑1 ∙ 𝜑2 ∙ 𝜑3 ∙ 𝜓𝑓 ∙ ∙ 𝑙𝑓 , (6.55) 𝐸𝑓

мында 𝜎𝑓 – 6.2.15 ылайык аныкталган тиешелүү сырткы жүктөмдөн жарака менен нормалдуу кесилиште узатасынан чоюлган арматурадагы чыңалуу; 𝑙𝑓 – 6.2.16 ылайык аныкталган чектеш нормалдуу жаракалардын ортосундагы базалык аралык; 𝜓𝑓 – чоюлган арматуранын жаракалардын ортосундагы салыштырмалуу деформацияларынын бирдей эмес бөлүштүрүлүшүн эске алган коэффициент; 𝜓𝑓 = 1 коэффициентин кабыл алууга жол берилет; эгерде бул учурда (6.43) шарты канааттандырылбаса, анда 𝜓𝑓 маанисин 6.2.17 боюнча аныктоо керек; 𝜑1 – төмөнкүлөргө барабар кабыл алынган жүктөмдүн таасиринин узактыгын эске алган коэффициент: 1,0 – жүктөмдүн узакка созулбаган таасири алдында; 1,4 – жүктөмдүн узакка созулган таасири алдында; 𝜑2 – 0,7ге барабар мезгилдүү профилдеги арматура үчүн кабыл алынган узатасынан кеткен базальт-композиттик арматуранын профилин эске алган коэффициент; 𝜑3 – төмөнкүлөргө барабар кабыл алынган жүктөмдүн мүнөзүн эске алуучу коэффициент: 1,0 – ийилген жана борбордон тышкары кысылган элементтер үчүн; 1,2 – чоюлган элементтер үчүн.

6.2.15 Ийилген элементтердин чоюлган арматурасындагы σf чыңалуусунун мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат:

𝑀(ℎ0 −𝑦𝑐 ) 𝜎𝑓 = ∙ 𝑎𝑓1 , (6.56) 𝐼𝑟𝑒𝑑

мында 𝐼𝑟𝑒𝑑 , yc – инерция моменти жана 6.2.26 ылайык бетондун кысылган зонасынын гана кесилиш аянтын жана чоюлган арматуранын кесилиш аянтын эске алуу менен аныкталган элементтин туурасынан келтирилген кесилишинин кысылган зонасынын бийиктиги. Ийилүүчү элементтер 𝑦𝑐 = 𝑥 үчүн (7-сүрөт), мында х – 6.2.27 ылайык аныкталган бетондун кысылган зонасынын бийиктиги. Бетонго арматураны келтирүү коэффициентинин αf1 мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат 𝐸𝑓 𝑎𝑓1 = , 𝐸𝑏,𝑟𝑒𝑑

мында 𝐸𝑏,𝑟𝑒𝑑 – кысылган бетондун серпилгич эмес деформациясын эске алган жана төмөнкү формула боюнча аныкталган кысылган бетондун деформациясынын келтирилген модулу 𝑅 𝐸𝑏,𝑟𝑒𝑑 = 𝑏,𝑛 , (6.57) 𝜀𝑏1,𝑟𝑒𝑑

𝜀𝑏1,𝑟𝑒𝑑 – бетондун салыштырмалуу деформациясы 0,0015ке барабар кабыл алынат. 𝜎𝑓 чыңалуусун төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет: 𝜎𝑓 =

𝑀 𝑧𝑓 ∙ 𝐴 𝑓

,

(6.58)

мында 𝑧𝑓 – чоюлган арматуранын оордук борборунан элементтин кысылган зонасында бирдей таасир этүүчү күчтөнүүлөрдү колдонуу чекитине чейинки аралык.

1 – туурасынан келтирилген кесилиштин оордук борборунун деңгээли 7-сүрөт – Ийилүү моментинин (а), ийилүү моментинин жана узатасынан кеткен күчтүн (б) таасиринде жаракалары бар элементтин чыңалган-деформацияланган абалынын схемасы

Тик бурчтуу туурасынан кеткен кесилиштин элементтери үчүн zf мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат: 𝑥 𝑧𝑓 = ℎ0 − . (6.59) Тик бурчтуу, таврдуу (кысылган зонада текчеси бар) жана кош таврдуу туурасынан кеткен кесилиштин элементтери үчүн 𝑧𝑓 маанисин 0,8h0 барабар кабыл алууга жол берилет. М ийилүү моментинин жана N узатасынан кеткен күчтүн таасиринде чоюлган арматурадагы 𝜎𝑓 чыңалуу төмөнкү формула боюнча аныкталат 𝜎𝑓 = [

𝑀(ℎ0 −𝑦𝑐 ) 𝐼𝑟𝑒𝑑

±

𝑁 𝐴𝑟𝑒𝑑

] ∙ 𝑎𝑓1 ,

(6.60)

мында 𝐴𝑟𝑒𝑑 , 𝑦𝑐 – бетонго карата арматураны келтирүүнүн 𝑎𝑓1 коэффициентин кабыл алуу менен 6.2.27 ылайык бетондун кысылган зонасынын гана кесилишинин аянтын жана чоюлган арматуранын кесилишинин аянтын эске алуу менен серпилгич элементтердин кесилиштеринин геометриялык мүнөздөмөлөрүн эсептөөнүн жалпы эрежелери боюнча аныкталган элементтин туурасынан келтирилген кесилишинин аянты жана бетондун эң кысылган буласынан келтирилген кесилиштин оордук борборуна чейинки аралык. 𝜎𝑓 чыңалуусун төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет: 𝜎𝑓 =

𝑁(𝑒𝑓 ±𝑧𝑓 ) 𝐴𝑓 ∙𝑧𝑓

,

(6.61) 𝑀

мында 𝑒𝑓 – эксцентриситетти эске алуу менен барабар жалпы чоюлган 𝑁 арматуранын оордук борборунан узатасынан кеткен 𝑁 күчүн колдонуу чекитине чейинки аралык.

Тик бурчтуу кесилиштин элементтери үчүн 𝑧𝑓 маанисин (6.59) формуласы боюнча аныктоого жол берилет, анда х – 6.2.27ге ылайык аныкталуучу узатасынан кеткен күчтүн таасирин эске алуу менен бетондун кысылган зонасынын бийиктиги. Тик бурчтуу, таврдуу (кысылган зонада текчеси бар) жана кош таврдуу туурасынан кеткен кесилиштердин элементтери үчүн 𝑧𝑓 маанисин 0,7h0 барабар кабыл алууга жол берилет. (6.60) жана (6.61) формулаларында «кошуу» белгиси чоюлуучу, ал эми «кемитүү» белгиси кысуучу узатасынан кеткен күчтө кабыл алынат. 𝜎𝑓 чыңалуулары Rf,ser ашпоого тийиш.

6.2.16 Жаракалардын ортосундагы базалык аралыктын lf маанилери төмөнкү формула боюнча аныкталат:

𝐴 𝑙𝑓 = 0,25 ∙ 𝑏𝑡 ∙ 𝑑𝑓 , (6.62) 𝐴𝑓

жана 10df, 10 см кем эмес жана 20df, 20 см ашык эмес кабыл алынат. бул жерде Abt – чоюлган бетондун кесилиш аянты; Af – чоюлган арматуранын кесилиш аянты; df – арматуранын номиналдык диаметри. Abt маанилери 6.2.8–6.2.13кө ылайык жаракалар пайда болгон моментти эсептөө эрежелерин колдонуп, бетондун чоюлган зонасынын xi бийиктиги боюнча аныкталат. Abt мааниси бардык учурда анын 2а дан кем эмес жана 0,5h ден ашпаган чектердеги бийиктигинде кесилиш аянтына барабар кабыл алынат.

6.2.17 𝜓𝑓 коэффициентинин мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат:

𝜎𝑓,𝑐𝑟𝑐 𝜓𝑓 = 1 − 0,8 ∙ , (6.63) 𝜎𝑓

мында 𝜎𝑓,𝑐𝑟𝑐 – тиешелүү формулаларда 𝑀 = 𝑀𝑐𝑟𝑐 маанилерин кабыл алуу менен,

6.2.15 боюнча аныкталуучу нормалдуу жаракалар пайда болгондон кийин дароо жарака кесилишинде узатасынан чоюлган арматурадагы чыңалуу;

𝜎𝑓 – каралып жаткан жүктөмдүн таасиринде аныкталган чыңалуу. Ийилүүчү элементтер үчүн 𝜓𝑓 коэффициентинин маанисин төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет: 𝑀 𝜓𝑓 = 1 − 0,8 ∙ 𝑐𝑟𝑐 , (6.64) 𝑀 мында Mcrc 6.2.10 боюнча аныкталат. Деформациялар боюнча конструкцияларды эсептөө

6.2.18 Деформациялар боюнча конструкциялардын элементтеринин эсебин конструкцияларга коюлуучу эксплуатациялык талаптарды эске алуу менен жүргүзөт.

Деформациялар боюнча эсептөө аракетке карата жүргүзүлүшү керек:

- туруктуу, убактылуу узак жана кыска мөөнөттүү жүктөмдөр – деформациялар технологиялык же конструкциялык талаптар менен чектелгенде;

- туруктуу жана убактылуу узак мөөнөттүү жүктөр – деформацияны эстетикалык талаптар менен чектегенде.

6.2.19 Элементтердин жол берилген чектелген деформацияларынын маанилери КЧжЭ 2.01.07 жана конструкциялардын конкреттүү түрлөрүнө ченемдик документтерге ылайык кабыл алынат.

Ийүү боюнча конструкциялардын элементтерин эсептөө

6.2.20 Ийүү жүргүзүлөт:

боюнча

элементтерди

эсептөө

төмөнкү

шарт

боюнча

f ≤ fult, (6.65) мында f – элементтин тышкы жүктүн таасиринен ийилиши; fult – элементтин жол берилген чектеринин мааниси. Конструкциялардын ийилиши курулуш механикасынын жалпы эрежелери боюнча элементтин узундугу боюнча кесилиштердеги ийилүүчү, жылуучу жана октук деформациялык мүнөздөмөлөрүнө жараша аныкталат (ийрилиги, жылышуу бурчтары ж. б.). Элементтердин ийилүүсү негизинен ийилүү деформацияларынан көз каранды болгон учурларда, ийилүү маанилери 6.2.21 жана 6.2.30 ылайык катуулук мүнөздөмөлөрү менен аныкталат.

6.2.21 Кесилиш элементинин узундугу боюнча туруктуу жана жаракасыз ийилүүчү элементтер үчүн ийилүүлөр (6.69) формуласы боюнча аныкталган кесилиштердин катуулук маанилерин колдонуу менен курулуш механикасынын жалпы эрежелери боюнча аныкталат.

Конструкциялардын элементтеринин ийрилигин аныктоо

6.2.22 Ийилүүчү, борбордон тышкары кысылган жана борбордон тышкары чоюлган элементтердин ийрилиги алардын ийилишин эсептөө үчүн аныкталат:

6.2.23, 6.2.25 ылайык, чоюлган зонада узунунан огуна нормалдуу жаракалар пайда болбогон элементтер же элемент аймактары үчүн;

6.2.23, 6.2.24 жана 6.2.26 ылайык, созулган аймакта жаракалар бар элементтер же элементтин участогу үчүн.

Туруктуу, узак мөөнөттүү убактылуу жана кыска мөөнөттүү убактылуу жүктөмдөрдөн турган толук жүктөмдүн таасири астында жаракалар пайда болбосо (б.а. (6.41) шарты аткарылбаса), элементтер же элементтердин участоктору жаракасыз деп эсептелет.

6.2.31 ылайык деформация моделинин негизинде жаракалуу жана жаракасыз элементтердин ийрилиги да аныкталышы мүмкүн.

6.2.23 Ийилген, борбордон тышкары кысылган жана борбордон тышкары созулган элементтердин толук ийрилиги төмөнкү формулалар менен аныкталат:

- созулган аймакта жаракасы жок жерлер үчүн

=( ) +( ) ; (6.66) 𝑟

𝑟 1

𝑟 2

𝑟 1

𝑟 2

- чоюлган аймакта жарака кеткен участоктор үчүн

=( ) −( ) +( ) ; 𝑟

𝑟 3

(6.67)

(6.66) формулада: (𝑟 ) , (𝑟 ) – кыска мөөнөттүү жүктөмдөрдүн кыска мөөнөттүү таасиринен

жана туруктуу жана убактылуу узак мөөнөттүү жүктөрдүн узакка созулган таасиринен ийрилик. (6.67) формулада: ( ) – деформациялар боюнча эсептелген бардык жүктөмдүн кыска 𝑟 1

таасиринен ийрилик; (𝑟 ) – туруктуу жана убактылуу узак мөөнөттүү жүктөрдүн кыска

таасиринен ийрилик; ( ) – туруктуу жана убактылуу узак мөөнөттүү жүктөмдөрдүн туруктуу 𝑟 3

таасиринен ийрилик. Ийрилиги ( ) , ( ) жана ( ) 6.2.24 ылайык аныкталат. 𝑟 1

𝑟 2

𝑟 3

6.2.24 Тиешелүү жүктөмдөрдүн аракетинен элементтердин ийрилиги

𝑟 төмөнкү формула боюнча аныкталат 𝑀 = , (6.68) 𝑟 𝐷 мында М – сырткы жүктөн (N узунунан келген күчтүн моментин эске алуу менен) огуна карата ийилүү моменти, ийилүү моментинин нормалдуу аракет тегиздиги жана элементтин кыскартылган кесилишинин оордук борбору аркылуу өтүү; 𝐷 – формула боюнча аныкталган элементтин кыскартылган кесилишинин ийилүү катуулугу: 𝐷 = 𝐸𝑏1 ∙ 𝐼𝑟𝑒𝑑 , (6.69) мында 𝐸𝑏1 – кысылган бетондун деформация модулу, жүктүн узактыгына жана жаракалардын бар же жок экендигин эске алуу менен аныкталат; 𝐼𝑟𝑒𝑑 – жаракалардын бар же жок экендигин эске алуу менен аныкталган анын оордук борборуна карата кыскартылган кесилиштин инерция моменти. 𝐸𝑏1 бетондун деформация модулунун жана 𝐼𝑟𝑒𝑑 кыскартылган кесилиштин инерция моментинин маанилери созулган аймакта жаракасы жок жана жаракасы жок элементтер үчүн тиешелүүлүгүнө жараша 6.2.25 жана 6.2.26 менен аныкталат. Чоюлуу зонасынын жаракасыз бөлүгүндөгү элементтин катуулугу

6.2.25 Жаракасыз участоктогу 𝐷 элементинин катуулугу (6.69) формула боюнча аныкталат.

Элементтин оордук борборуна карата келтирилген кесилишинин Ired инерция моменти бетондун бардык кесилишинин бүткүл аянтын жана арматуранын бетонго алып келүү коэффициенти менен созулган арматуранын кесилишинин аянттарын эске алуу менен ийкемдүү элементтердин каршылыгынын жалпы эрежелери боюнча бүтүндөй тулку үчүн да аныкталат 𝐼𝑟𝑒𝑑 = 𝐼 + 𝐼𝑓 ∙ 𝑎𝑓 , (6.70)

мында 𝐼 – бетон кесилишинин элементтин кыскартылган кесилишинин оордук борборуна карата инерция моменти; 𝐼𝑓 – элементтин кыскартылган кесилишинин оордук борборуна салыштырмалуу созулган арматуранын кесилишинин инерция моменти; 𝑎𝑓 – арматуранын бетонго кошулуу коэффициенти, 𝑎𝑓 =

𝐸𝑓 𝐸𝑏1

,

(6.71)

𝐼 мааниси ийкемдүү элементтердин кесилиштеринин геометриялык мүнөздөмөлөрүн эсептөөнүн жалпы эрежелери боюнча аныкталат. Арматураны эсепке албастан, 𝐼𝑟𝑒𝑑 инерция моментин аныктоого жол берилет. (6.69) жана (6.71) формулалардагы бетон деформация модулунун маанилери бирдей кабыл алынат:

- жүктүн таасири узакка созулбаганда

𝐸𝑏1 = 0,85 ∙ 𝐸𝑏 ; (6.72)

- жүктүн таасири узакка созулганда

𝐸𝑏 𝐸𝑏1 = 𝐸𝑏𝜏 = . (6.73) 1+𝜑𝑏,𝑐𝑟

мында φb,cr –КР КЧ 52-02 6.12-таблица боюнча кабыл алынат. Чоюлган зонадагы жаракасы бар участокто элементтин катуулугу

6.2.26 Чоюлган зонадагы жаракасы бар участокто элементтин катуулугу төмөнкү жоболорду эске алуу менен аныкталат:

- кесилиштер деформациядан кийин тегиз бойдон калат;

- кысылган зонанын бетонундагы чыӊалуулар ийкемдүү тулку үчүн да аныкталат;

- кадимки жарака менен кесилиште чоюлган бетондун иштеши эске алынбайт;

- чектеш нормалдуу жаракалар ортосундагы участокто чоюлган бетондун иштеши 𝜓f коэффициенти аркылуу каралат.

Жарака кеткен участоктогу D элементинин катуулугу (6.69) формула менен аныкталат жана жаракасыз катуулукту кабыл албайт. Eb1 кысылган бетон деформация модулунун маанилери формула боюнча аныкталган Eb.red деформациянын кыскарган модулунун маанилерине барабар деп алынат: 𝑅 𝐸𝑏,𝑟𝑒𝑑 = 𝑏,𝑠𝑒𝑟 , (6.74) 𝜀𝑏1,𝑟𝑒𝑑

мында 𝜀𝑏1,𝑟𝑒𝑑 – бетондун салыштырмалуу деформациясы бирдей кабыл алынат:

- 0,0015 – жүктүн узакка созулбаган аракетинде оор бетон үчүн;

- КР КЧ 52-02 боюнча – жүктүн узакка созулган аракетинде оор бетон үчүн.

Ired элементинин келтирилген кесилишинин анын оордук борборуна карата инерция моменти бетондун кысылган зонанын гана кесилишинин аянтын жана арматуранын αf1 бетонго алып келүү коэффициенти менен чоюлган арматуранын кесилишинин аянтын эске алуу менен ийкемдүү элементтердин каршылыгынын жалпы эрежелери боюнча аныкталат

𝐼𝑟𝑒𝑑 = 𝐼𝑏 + 𝐼𝑓 ∙ 𝑎𝑓1 , (6.75) мында Ib, If – бетондун кысылган зонасынын жана чоюлган арматуранын кесилиш аянттарынын, тиешелүүлүгүнө жараша, чоюлган кесилиш зонасынын бетонун эске албаганда, берилген оордук борборуна карата инерция моменттери. If мааниси бетондун эң кысылган буласынан келтирилген кесилиштин оордук борборуна чейинки аралыкты (αf1 келтирүү коэффициенти менен), чоюлган зонанын бетонун эсепке албастан, материалдардын каршылыгынын жалпы эрежелери боюнча аныкталат (8-сүрөт); ийилүүчү элементтер үчүн ycm = xm, мында xm – бетондун кысылган аянтынын орточо бийиктиги, жаракалардын ортосундагы чоюлган бетондун иштөө таасирин эске алуу жана 6.2.27 ге ылайык аныкталат (8-сүрөт). Ib жана ycm мааниси ийкемдүү элементтердин кесилиштеринин геометриялык мүнөздөмөлөрүн эсептөөнүн жалпы эрежелери боюнча аныкталат. Чоюлган арматуранын αf1 бетонго кошулуу коэффициентинин мааниси 6.2.29 боюнча аныкталат.

6.2.27 Ийилген элементтер үчүн нейтралдуу огунун абалы (бетондун кысылган аянтынын орточо бийиктиги) төмөнкү теңдемеден аныкталат

𝑆𝑏0 = 𝑎𝑓1 ∙ 𝑆𝑓0 , (6.76) мында 𝑆𝑏0 жана 𝑆𝑓0 – нейтралдуу огуна карата бетондун кысылган зонасынын жана чоюлган арматуранын тиешелүүлүгүнө жараша нейтралдуу огуна карата статикалык моменттери. Тик бурчтуу кесилиштер үчүн кысылган зонанын бийиктиги төмөнкү формула боюнча аныкталат 𝑥𝑚 = ℎ0 (√(𝜇𝑓 ∙ 𝑎𝑓1 )2 + 2𝜇𝑓 ∙ 𝑎𝑓1 − 𝜇𝑓 ∙ 𝑎𝑓1 ), (6.77) мында 𝜇𝑓 =

𝐴𝑓 𝑏∙ℎ0

.

Тавр (текчеси менен кысылган зонада) жана кош тавр кесилиштери үчүн кысылган зонанын бийиктиги төмөнкү формула боюнча аныкталат ℎ′

𝑓 𝑥𝑚 = ℎ0 (√(𝜇𝑓 ∙ 𝑎𝑓1 + 𝜇𝑓′ )2 + 2 ((𝜇𝑓 ∙ 𝑎𝑓1 + 𝜇𝑓′ ∙ ) − (𝜇𝑓 ∙ 𝑎𝑓1 + 𝜇𝑓′ )), (6.78) 2ℎ

𝐴′𝑓 ′ мында 𝜇𝑓 = , 𝑏∙ℎ0 𝐴𝑓′ – кысылуучу текченин чыгып турган бөлүктөрүнүн кесилиш аянты.

1 – кесилишиндеги бетондун чоюлган зонасын эске албастан келтирилген оордук борборунун деңгээли 8-сүрөт – Ийилүү моментинин таасириндеги деформациялар боюнча эсептөө үчүн келтирилген кесилиш (а) жана жаракалары (б) бар элементтин чыӊалуу-деформацияланган абалынын схемасы.

Борбордон тышкары кысылган жана борбордон тышкары чоюлган элементтер үчүн нейтралдуу огунун абалы (кысылган зонанын бийиктиги) төмөнкү теңдемеден аныкталат: 𝐼𝑏0 +𝑎𝑓1 ∙𝐼𝑓0 𝑦𝑁 = , (6.79) 𝐼𝑏0 +𝑎𝑓1 ∙𝐼𝑓0

мында 𝑦𝑁 – толук кесилиштин оордук борборунан алыс (жаракаларды эске 𝑀 албаганда) 𝑒0 = аралыкта нейтралдуу огунан N узунунан күч колдонулган 𝑁 чекитке чейинки аралык; Ib0, If0, Sb0, Sf0 – инерция моменттери жана статикалык моменттер, тиешелүүлүгүнө жараша, бетон кысылган зонанын жана чоюлган арматуранын нейтралдуу огуна карата. Тик бурчтуу кесилиштин элементтери үчүн М ийилүүчү моментинин жана N узунунан кеткен күчтүн таасиринде кысылган зонанын бийиктигин формула боюнча аныктоого жол берилет: 𝐼 ∙𝑁 𝑥𝑚 = 𝑥𝑀 ± 𝑟𝑒𝑑 , (6.80) 𝐴𝑟𝑒𝑑 ∙𝑀

мында 𝑥𝑀 – (6.77)–(6.78) формула боюнча аныкталган ийилүүчү элементтин кысылган зонасынын бийиктиги; Ired, Ared – толук кесилиш үчүн аныкталуучу инерция моменти жана келтирилген кесилиштин аянты (жаракаларды эсепке албаганда). Элементтин кесилишинин геометриялык мүнөздөмөлөрүнүн маанилери серпилгич элементтердин кесилишин эсептөөнүн жалпы эрежелери боюнча аныкталат. (6.80) формулада «кошуу» белгиси кысылганда, ал эми «кемитүү» белгиси узунунан созулган күчтө кабыл алынат.

6.2.28 Ийилүүчү элементтердин катуулугун төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет

𝐷 = 𝐸𝑓,𝑟𝑒𝑑 ∙ 𝐴𝑓 ∙ 𝑧 ∙ (ℎ0 − 𝑥𝑚 ), (6.81) мында z – чоюлган арматуранын оордук борборунан кысылган зонада натыйжа күчүн колдонуу чекитине чейинки аралык. Тик бурчтуу кесилишинин элементтери үчүн z мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат 𝑧 = ℎ0 − 𝑥𝑚 . (6.82) Тик бурчтуу, тавр (текчеси бар кысылган зонада) жана кош тавр кесилиштеринин элементтери үчүн z мааниси 0,8h0 барабар кабыл алынат.

6.2.29 Чоюлган арматуранын бетонго кошулуу коэффициенттеринин мааниси төмөнкүгө барабар:

𝐸𝑓,𝑟𝑒𝑑 𝑎𝑓1 = , (6.83) 𝐸𝑏,𝑟𝑒𝑑

мында Eb,red – 6.2.26 боюнча узакка созулган жана узакка созулбаган жүк аракетинде аныкталган кысылган бетондун деформациясынын кыскартылган модулу; Ef,red – формула боюнча жаракалардын ортосундагы чоюлган бетондун иштешинин таасирин эске алуу менен аныкталган чоюлган арматуранын деформациясынын кыскартылган модулу 𝐸𝑓 𝐸𝑓,𝑟𝑒𝑑 = , (6.84) 𝜓𝑓

𝜓𝑓 коэффициентинин мааниси 6.2.17 боюнча аныкталат. 𝜓𝑓 = 1 кабыл алууга жол берилет, бирок мында (6.65) эгерде шарт канааттандырылбаса, эсептөө 6.2.17 боюнча аныкталган 𝜓𝑓 коэффициентти эске алуу менен жүргүзүлөт.

6.2.30 Элементтердин ийилишин курулуш механикасынын жалпы эрежелери боюнча 6.2.24 жана 6.2.28 келтирилген формулалар боюнча эсептелген эсептик көз карандылыкта EI ийкемдүү ийилүүчү мүнөздөмөлөрдү D көрсөтүлгөн мүнөздөмөлөргө алмаштыруу жолу менен түздөн-түз ийилүүчү D катуу мүнөздөмөлөрдүн ( ) ордуна колдонуу менен аныктоого болот.

𝑟 Кыска мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү жүктөмдөрдүн биргелешкен таасири астында элементтердин тартылуу зонасында жаракасы жок жана жаракасы бар жалпы ийилиши, каралып жаткан жүктөмдүн болжолдонгон узактыгына негизделген D катуулук мүнөздөмөлөрүн колдонуу менен, тиешелүү жүктөмдөрдөн келип чыккан ийилүүлөрдү кошуу жолу менен аныкталат, бул

6.2.23-пунктка ылайык ийриликтерди кошуу ыкмасына окшош.

Чоюлган зонада жаракалары бар D элементтердин катуу мүнөздөмөсүн аныктоодо 𝜓𝑓 = 1 коэффициентти кабыл алууга жол берилет. Бул учурда, кыска мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү жүктөмдөрдүн биргелешкен таасири астында, жаракалары бар ийилүүчү элементтердин жалпы ийилиши – жаракалары жок элементтер үчүн кабыл алынгандай эле тартипте, тиешелүү катуулук маанилерин D колдонуу менен, кыска мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү жүктөмдөрдөн келип чыккан ийилүүлөрдү кошуу жолу менен аныкталат.

Сызыктуу эмес деформация ийрилигин аныктоо

моделинин

негизинде

элементтин

6.2.31 Кесилиштин чоюлган зонасында жаракасы жок жерлерде элементтердин толук ийрилиги (6.66) формула ал эми чоюлган кесилиш зонасында жаракасы бар жерлерде (6.67) формула боюнча аныкталат.

(6.66) жана (6.67) формулаларында камтылган ийриликтердин маанилери (6.32)–(6.34) теңдемелер системасын чыгаруу жолу менен аныкталат. Бул учурда, чоюлуу зонасында ийилүү жаракалары бар элементтер үчүн, жаракаларды кесип өткөн арматурадагы чыңалуу төмөнкү формула боюнча аныкталат: 𝐸𝑓𝑗 ∙𝜀𝑓𝑗 𝜎𝑓𝑗 = , (6.85) 𝜓𝑓𝑗

мында 𝜓𝑓𝑗 = 1 −

1+0,8∙

𝜀𝑓𝑗,𝑐𝑟𝑐 𝜀𝑓𝑗

,

(6.86)

мында 𝜀𝑓𝑗,𝑐𝑟𝑐 – ийилүүдөн жаракалар пайда болгондон кийин дароо эле жаракалуу кесилиштеги чыңалууга дуушар болгон арматуранын салыштырмалуу деформациясы; 𝜀𝑓𝑗 – каралып жаткан эсептөө этабында жараканы кесип өткөн созулган арматуранын салыштырмалуу деформациясы. Жүктүн кыска таасиринен ийриликти аныктоодо эсептөөдө октук кысууда жана чыңалууда бетонду кыска мөөнөттүү деформациялоо диаграммалары, ал эми жүктүн узакка созулушунан ийриликти аныктоодо – экинчи топтун чектик абалдары үчүн эсептелген мүнөздөмөлөрү бар бетонду узак мөөнөттүү деформациялоо диаграммалары колдонулат. Тышкы жүктөөнүн айрым учурларында (эки тегиздикте ийилүү, кесилиштин симметрия огу жайгашкан тегиздикте ийилүү ж.б.) (6.66) жана (6.67) формулаларындагы ийриликтер 6.1.8–6.1.20-пункттардагы жоболорду эске алуу менен (6.32)–(6.34) теңдемелер системасын чыгаруу аркылуу аныкталат.

Конструктивдик талаптар

7.1

Геометриялык өлчөмдөргө талаптар

7.1.1 Конструкциялардын геометриялык өлчөмдөрү камсыз кылуучу маанилерден кем болбошу керек:

- арматураны жайгаштыруу, бекитүү жана бетон менен кызматташуу мүмкүнчүлүгү;

- кысылган элементтердин ийкемдүүлүгүнүн чектелиши;

- МАМСТ 13015 жана КР КЧжЭ 52-01 боюнча конструкциядагы бетондун сапатынын талап кылынган көрсөткүчтөрү.

7.1.2 Борбордон тышкары кысылган элементтердин жана базальткомпозиттик арматурасы бар конструкциялардын кесилиштеринин өлчөмдөрүн

𝑙

алардын катуулугун камсыз кылуу үчүн каалаган багытта алардын 0 ийкемдүүлүгү 𝑖 ашпагандай кабыл алуу сунушталат: 200 – конструкциялардын элементтери үчүн; 120 – имараттардын элементтери болгон мамычалар үчүн.

7.2

Арматуралоого карата талаптар

Бетондун коргоочу катмары

7.2.1 Бетондун коргоочу катмары төмөнкүлөрдү камсыз кылышы керек:

- арматуранын бетон менен биргелешкен ишин;

- арматураны бетондо анкерлөөнү жана арматуралык элементтердин уламаларын орнотуу мүмкүнчүлүгүн;

- конструкциялардын отко туруктуулугун.

7.2.2 Жумушчу арматуранын бетонунун коргоочу катмарынын калыңдыгын курама конструкциялар үчүн 20 мм кем эмес жана монолиттүү конструкциялар үчүн 25 мм кем эмес кабыл алуу керек.

Конструктивдик арматура үчүн бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгынын минималдуу мааниси жумушчу арматура үчүн талап кылынгандарга салыштырмалуу 5 мм аз кабыл алынат. Бардык учурларда бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы арматура өзөгүнүн диаметринен кем эмес кабыл алынышы керек. Арматура өзөктөрүнүн ортосундагы минималдуу аралыктар

7.2.3 Арматура өзөктөрүнүн ортосундагы жарыктын минималдуу аралыктары арматуранын бетон менен биргелешкен ишин жана бетон аралашмасын төшөө жана тыгыздоо менен байланышкан, бирок өзөктүн эң чоң диаметринен кем эмес, ошондой эле төмөнкүлөрдөн кем эмес конструкцияларды сапаттуу даярдоону камсыз кылуу үчүн кабыл алынышы керек:

25 мм – бетондоодо өзөктөрдүн горизонталдык же жантайыңкы абалында – бир же эки катарда жайгашкан астыңкы арматура үчүн; 30 мм – ошол эле, үстүңкү арматура үчүн; 50 мм – ошол эле, астыңкы арматураны эки катардан ашык жайгаштырууда (төмөнкү эки катардын өзөктөрүн кошпогондо), ошондой эле бетондоодо өзөктөрдүн вертикалдык абалында. Тар шарттарда өзөктөрдү топтор – тутамдар менен (алардын ортосунда жылчыксыз) жайгаштырууга жол берилет. Мында тутамдар ортосундагы жарыктагы аралыктар 𝑑𝑓,𝑟𝑒𝑑 = √∑𝑛𝑖 𝑑𝑓𝑖 барабар кабыл алынган арматуранын

тутамынын кесилиш аянты боюнча эквиваленттүү өзөктүн келтирилген диаметринен кем болбошу керек, мында dfi – тутамдагы бир өзөктүн диаметри, n – тутамдагы өзөктүн саны.

Узатасынан кеткен арматуралоо

7.2.4 Узатасынан чоюлган арматуранын кесилишинин аянты тик бурчтуу кесилиштин туурасынын же таврдуу (кош таврдуу) кесилиштин кырынын туурасынын кесилиштин жумушчу бийиктигине өндүрүлүшүнө барабар болгон бетон кесилишинин аянтынан 𝜇𝑓 =

𝐴𝑓 𝑏∙ℎ0

𝑅

∙ 100, %, менен, 26 𝑏𝑡 кем эмес (мында 𝑅𝑓𝑛

Rfn – чоюлууга композиттик арматуранын ченемдик бекемдиги, 𝑅𝑏𝑡 – бетондун чоюлууга орточо бекемдиги) жана төмөнкүлөрдөн кем эмес кабыл алынышы керек: 0,13 % – ийилүүчү, борбордон тышкары чоюлган элементтерде жана 𝑙 борбордон тышкары кысылган элементтерде 0 ≤ 17 ийкемдүүлүктө (тик бурчтуу кесилиштер үчүн

𝑙0 ℎ

𝑖

≤ 5); 𝑙

0,33 % – борбордон тышкары кысылган элементтерде 0 ≥ 87 ийкемдүүлүктө 𝑙0

𝑖

(тик бурчтуу кесилиштер үчүн ≥ 25); ℎ элементтердин ийкемдүүлүгүнүн орто-аралык маанилери үчүн, μs мааниси интерполяция боюнча аныкталат. Кесилиштин контуру боюнча бирдей жайгашкан узатасынан кеткен арматура менен элементтерде, ошондой эле борбордук чоюлган элементтерде бардык узатасынан кеткен арматуранын минималдуу кесилиш аянты жогоруда көрсөтүлгөн маанилерден эки эсе көп кабыл алынып, бетондун толук кесилиш аянтына таандык кылынышы керек.

7.2.5 Сызыктуу конструкцияларда жана плиталарда бетондун ишине натыйжалуу тартууну, чыңалуулардын жана деформациялардын бирдей бөлүштүрүлүшүн камсыз кылуучу узатасынан кеткен арматуранын өзөктөрүнүн окторунун ортосундагы эң чоң аралык төмөнкүлөрдөн ашык болбошу керек:

устундарда жана плиталарда: 200 мм – туурасынан кеткен кесилиштин бийиктигинде h ≤ 150 мм; 1,5h жана 300 мм – туурасынан кеткен кесилиштин бийиктигинде h > 150 мм. түркүктөрдө: 400 мм – ийилүү тегиздигине перпендикуляр багытта; 500 мм – ийилген тегиздиктин багытында. Дубалдарда вертикалдык арматуранын өзөктөрүнүн ортосундагы аралык 2t жана 300 мм (t – дубалдын калыңдыгы) көп эмес, ал эми горизонталдыкта – 300 мм ашык эмес кабыл алынат.

7.2.6 Устундарда узатасынан кеткен жумушчу арматуранын өзөктөрү арыштагы өзөктөрдүн кесилишинин аянтынын 1/2 бөлүгүнөн кем эмес жана эки өзөктөн кем эмес аянты менен таянычка чейин жеткирилиши керек.

Плиталарда узатасынан кеткен жумушчу арматуранын өзөктөрү плитанын 1 м болгон туурасына өзөктөрдүн кесилиш аянтынын 1/3 бөлүгүнөн кем эмес арыштагы плитанын 1 м туурасына таянычка чейин жеткирилиши керек.

Туурасынан кеткен арматуралоо

7.2.7 Туурасынан кеткен арматураны күчтөнүүнү кабыл алуунун эсебине жараша, ошондой эле жаракалардын өнүгүшүн чектөө, узатасынан кеткен өзөктөрү долбоордук абалда кармап туруу жана каалаган багытта капталдан көбүүдөн бекитүү максатында орнотуу керек.

Туурасынан кеткен арматура конструкциянын бардык беттерине орнотулат, алардын жанына узатасынан кеткен арматура орнотулат.

7.2.8 Ийилген элементтердин каркастарындагы туурасынан кеткен арматуранын диаметри 6 ммден кем эмес кабыл алынат.

7.2.9 Эсептөө боюнча туурасынан кеткен күчтү бетон менен гана кабыл алууга мүмкүн болбогон конструкцияларда туурасынан кеткен арматураны орнотуу 0,5h0 ашпаган жана 300 ммден ашпаган кадам менен каралышы керек.

Туташ плиталарда, ошондой эле бийиктиги 300 ммден аз болгон көп кырдуу плиталарда жана бийиктиги 150 ммден аз болгон устундарда (кырларда), эсептөө боюнча туурасынан кеткен күч бетон менен гана кабыл алынган элементтердин участокторунда туурасынан кеткен арматураны орнотпоого болот. Бийиктиги 150 ммден жана андан ашык болгон устундарда жана кырларда, ошондой эле бийиктиги 300 ммден жана андан көп болгон көп кырдуу плиталарда, эсептөө боюнча туурасынан кеткен күч бетон менен гана кабыл алынган элементтин участокторунда 0,75h0 жана 500 ммден ашык эмес туурасынан кеткен арматураларды орнотуу каралышы керек.

7.2.10 Борбордон тышкары кысылган сызыктуу элементтердеги туурасынан кеткен өзөктөрдүн (каамыттардын) конструкциясы узунунан кеткен өзөктөр (жок дегенде бирөө аркылуу) ийилген жерлерде, ал эми бул ийилгичтер кырдын туурасы боюнча 400 мм ашык эмес аралыкта жайгашкандай болушу керек. Кырдын туурасы

400 мм ашпаган жана бул кырда узатасынан кеткен өзөктөрдүн саны төрттөн ашпаган учурда бардык узатасынан кеткен өзөктөрдү бир каамыт менен камтууга жол берилет.

7.2.11 Эсептик контурдун тараптарына перпендикуляр багытта басуу зонасындагы плиталардагы туурасынан кеткен арматура 1/3h0 жана 300 ммден ашык эмес кадам менен орнотулат. Жүк аянтынын контуруна жакын өзөктөр бул

ℎ ℎ контурдан 0 жакын эмес жана 0 алыс эмес жайгаштырылат. Мында туурасынан кеткен арматураны коюу зонасынын туурасы (жүк аянтынын контурунан) 1,5h0 кем эмес болушу керек. Эсептешүү контурунун тараптарына параллель багытта туурасынан кеткен арматуранын өзөктөрүнүн ортосундагы аралык эсептик контурдун тиешелүү тарабынын узундугунун 1/4 бөлүгүнөн ашпайт.

7.2.12 Алдын ала чыңалган элементтердин учтарына кошумча туурасынан кеткен арматура (5–10 см кадам менен каамыттар ж.б.) участоктун узундугуна алдын ала lp чыңалуудагы өткөрүп берүү зонасынын узундугу 0,6 кем эмес орнотулушу керек. Бетонго тартылуучу арматура үчүн, ошондой эле таканчыктарга тартылуучу жылмакай арматура үчүн арматуранын бардык иштөө стадияларында

анын бетонго ишенимдүү бекитилишин камсыз кылуучу арматуранын учтарына анкерлерди орнотуу каралышы керек. Арматураны анкерлөө

7.2.13 Арматураны анкерлөө өзөктүн түз аягы (түз анкерлөө) түрүндө же өзөктүн учунда атайын анкердик түзүлүштөрдү колдонуу менен жүзөгө ашырылат.

7.2.14 Түз анкерлөөнү мезгилдүү профилдеги арматура үчүн гана колдонууга жол берилет. Чоюлган жылмакай өзөктөр үчүн атайын анкердик түзүлүштөр каралышы керек.

7.2.15 Арматуранын анкерлөө узундугун эсептөөдө анкердик ыкманы, арматуранын диаметрин, бетондун бекемдигин жана анкерлөө зонасындагы анын чыңалуу абалын, анкерлөө зонасындагы элементтин конструктивдүү чечимин эске алуу керек.

7.2.16 Арматурадагы күчтөнүүнү бетонго каршылыктын толук эсептелген Rf мааниси менен өткөрүү үчүн зарыл болгон анкердин базалык (негизги) узундугу төмөнкү формула боюнча аныкталат:

𝑅𝑓 ∙𝐴𝑓 𝑙0,𝑎𝑛 = , (7.1) 𝑅𝑏𝑜𝑛𝑑 ∙𝑢𝑓

мында Af жана uf – арматуранын анкерленүүчү өзөгүнүн туурасынан кеткен кесилишинин тийиштүү аянты жана өзөктүн номиналдык диаметри боюнча аныкталган анын кесилишинин периметри; Rbond – анкерлөөнүн узундугу боюнча бирдей бөлүштүрүлүп кабыл алынуучу жана төмөнкү формула менен аныкталган бетон менен арматуранын илинишүүсүнүн эсептик каршылыгы: 𝑅𝑏𝑜𝑛𝑑 = 𝜂1 ∙ 𝑅𝑏𝑡 , (7.2) бул жерде Rbt – бетондун октук чоюлушуна эсептелген каршылыгы; η1 – 1,5 барабар кабыл алынган арматуранын бетинин түрүнүн таасирин эске алган коэффициент. Мезгилдүү профилдеги базальт-композиттик арматура үчүн η1 коэффициентинин мааниси ушул курулуш эрежелерине ылайык кабыл алынат. Тиешелүү талаптар жок болгон учурда коэффициентти эксперименттик изилдөөлөрдүн натыйжалары же даярдоочунун техникалык документтери боюнча аныктоого жол берилет.

7.2.17 Арматураны анкерлөөнүн талап кылынган эсептик узундугу төмөнкү формула боюнча аныкталат:

𝐴𝑓,𝑐𝑎𝑙 𝑙𝑎𝑛 = 𝑙0,𝑎𝑛 ∙ , (7.3) 𝐴𝑓,𝑒𝑓

мында 𝑙0,𝑎𝑛 – (7.1) формуласы боюнча аныкталган анкерлөөнүн базалык узундугу; Аf,cal, Af,ef – эсептөө боюнча талап кылынган жана тиешелүү түрдө иш жүзүндө орнотулган арматуранын турасынан кеткен кесилишинин аянттары. Мында анкерлөөнүн узундугун 15df жана 200 мм кем эмес, ал эми чыңалбаган өзөктөр үчүн 0,3l0,an кем эмес кабыл алуу керек.

А тобундагы майда дандуу бетон элементтери үчүн анкерлөө узундугунун талап кылынган эсептик мааниси чоюлган бетон үчүн 10dfw жана кысылган бетон үчүн 5dfw көбөйтүлүшү керек.

7.2.18 Арматуранын Nf анкерленүүчү өзөгү менен кабыл алынуучу күчтөнүү төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек:

𝑙𝑓 𝑁𝑓 = 𝑅𝑓 ∙ 𝐴𝑓 ∙ ≤ 𝑅𝑓 ∙ 𝐴𝑓 , (7.4) мында lan –

𝐴𝑓,𝑐𝑎𝑙 𝐴𝑓,𝑒𝑓

𝑙𝑎𝑛

= 1 катышын кабыл алуу менен 7.2.17 ылайык аныкталган

анкерлөө узундугу; lf – анкерленүүчү өзөктүн учунан каралып жаткан элементтин туурасынан кеткен кесилишине чейинки аралык.

7.2.19 Элементтердин четки эркин таянычтарында Q ≤ Qbl шарттарын аткарууда (КР КЧ 52-02 8.1.31–8.1.35 караңыз) эркин таянычтын ички кырынан чоюлган чыңалбай турган арматуранын өзөктөрүн иштетүүнүн узундугу 5df кем болбошу керек. Эгерде көрсөтүлгөн шарт сакталбаса, таянычтын кырынан арматураны иштетүү узундугу 7.2.17 ылайык аныкталат.

Арматураны бириктирүү

7.2.20 Чыңалбай турган арматураны мезгилдүү профилдеги өзөктөрдүн түз учтары менен бириктирүү үчүн уламалар кабатталып кабыл алынышы керек.

Чоюлган арматуранын уламаларын кайра өткөрүүнүн (кайчылаштыруунун) узундугу төмөнкү формула боюнча аныкталуучу ll узундуктун маанисинен кем болбошу керек: 𝐴𝑓,𝑐𝑎𝑙 𝑙𝑙 = 1,6 ∙ 𝑙0,𝑎𝑛 ∙ , (7.5) 𝐴𝑓,𝑒𝑓

мында 𝑙0,𝑎𝑛 – (7.1) формуласы боюнча аныкталган анкерлөөнүн базалык узундугу; 𝐴𝑓,𝑐𝑎𝑙 , 𝐴𝑓,𝑒𝑓 – 7.2.17ни караңыз; Ушуну менен төмөнкү шарттар сакталышы керек:

- мезгилдүү профилдеги жумушчу чоюлган арматуранын элементинин бир эсептик кесилишине кошулуучу салыштырмалуу саны 50 % ашпоого тийиш;

- уламанын чектерине коюлган бүткүл туурасынан кеткен арматура менен кабыл алынган күчтөнүү чоюлган жумушчу арматура менен бир эсептик кесилиште кошулуучу элемент менен кабыл алынган күчтөнүүнүн жарымынан кем болбоого тийиш;

- арматуранын кошулуучу жумушчу өзөктөрүнүн ортосундагы аралык 4df ашпоого тийиш;

- кабатталып жакын жайгашкан уламалардын ортосундагы аралык (элементтин туурасы боюнча) 2df кем жана 30 мм кем болбошу керек.

Бир кесилиште кошулуучу арматуранын салыштырмалуу санын аныктоо үчүн каралып жаткан элементтин бир эсептик кесилиши катары узундугу 1,3ll кошулуучу арматураны бойлото элементтин участогу кабыл алынат. Эгерде бул уламалардын борборлору бул участоктун узундугунун чегинде турса, арматуранын уламалары бир эсептик кесилиште жайгашкан деп эсептелет.

Бардык учурларда кайра өткөрүүнүн факт жүзүндөгү узундугу 0,65l0, an, 20df жана 250 мм кем болбошу керек.

7.3 Тирөөч конструкцияларды конструкциялоо

7.3.1 Тирөөч конструкцияларды конструкциялоодо КР КЧ 52-02 жалпы талаптары жана ушул курулуш эрежелеринин 7.1 жана 7.2-бөлүмчөлөрүнүн талаптары сакталышы керек.

7.3.2 Базальт-композиттик арматуранын даяр түз сызыктуу таякчаларын арматуралык буюмдарды даярдоодо жана курулуш аянтында ийүүгө жол берилбейт. Ийилген таяктар, кыскычтар жана башка формадагы элементтер заводдо жасалышы керек. Мындай элементтердин ийилишинин бурчу жана ички радиусу арматуранын тастыкталган мүнөздөмөлөрүн эске алуу менен өндүрүүчүнүн техникалык документтерине ылайык кабыл алынышы керек.

7.3.3 Түйүндөрдү жана элементтердин айкалыштарын конструкциялоодо бириктирилүүчү элементтердин ортосундагы эсептик күч-аракеттерди өткөрүп берүү, жумушчу арматуранын талап кылынган анкери, айланып өтүү узундугуна, штангалардын ортосундагы аралыкка жана бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгына талаптарды сактоо камсыздалууга тийиш. Иштөөгө жарактуу базальт-композиттик арматуранын кошулган жерлери, эгерде эсептөө менен башкача негизделбесе, эң чоң эсептик күч-аракет зонасынан тышкары жайгаштырылышы керек.

А тиркемеси Негизги тамга белгилери Элементтин кесилишиндеги тышкы жүктөмдөрдүн жана таасирлердин күчү 𝑀 – ийилүү моменти; N

– узунунан кеткен күч;

Q

– туурасынан кеткен күч.

Материалдардын мүнөздөмөсү Rb.n – бетондун октук кысылышына ченемдик каршылыгы; Rb, Rb.ser – тиешелүүлүгүнө жараша биринчи жана экинчи топтор үчүн бетондун октук кысылышына болжолдуу каршылык; Rbt, Rbt.ser – тиешелүүлүгүнө жараша биринчи жана экинчи топтор үчүн бетондун октук чыңалууга болжолдуу каршылыгы; Rbond – арматуранын бетон менен байланышынын болжолдуу каршылыгы; Rf, Rf.ser – тиешелүүлүгүнө жараша, биринчи жана экинчи топтогу чектүү абалдар үчүн базальт-композиттик арматуранын чоюлушуна эсептелген каршылыгы; Rfw – туурасынан кеткен базальт-композиттик арматуранын чыңалууга эсептелген каршылыгы; Eb

– бетондун кысуу жана чыңалуу ийкемдүүлүгүнүн баштапкы модулу;

Eb.red – кысылган бетондун деформация модулу; Ef

– базальт-композиттик арматуранын ийкемдүүлүк модулу;

Ef.red – жаракасы бар элементтин чоюлган аймагында жайгашкан базальткомпозиттик арматуранын деформациясынын кыскартылган модулу; εf0 – базальт-композиттик арматуранын чыңалуудагы салыштырмалуу деформациясы Rf барабар; φb.cr – бетондун жылышуу коэффициенти; α – Ef арматурасынын жана Eb бетондун ийкемдүүлүгүнүн тиешелүү модулдарынын катышы. Геометриялык мүнөздөмөлөр b

– тик бурчтуу кесилиштин туурасы;

тавр жана кош тавр кесилишинин кырынын туурасы; b'f

– кысылган зонада тавр жана кош тавр кесилиштериндеги текченин туурасы;

h

– тик бурчтуу, тавр жана кош тавр кесилиштеринин бийиктиги;

h'f

– кысылган зонада тавр жана кош тавр кесилиштеринин текче бийиктиги;

a, a′ – арматурадагы күчтөрдүн тең таасир этүүчү кесилиштин жакынкы бетине чейинки аралык; h0, h'0 – тиешелүү түрдө h – а жана h – а' барабар кесилиштин иштөө бийиктиги; x

– бетондун кысылган зонасынын бийиктиги;

𝑥 ξ

– барабар бетондун кысылган аянтынын салыштырмалуу бийиктиги;

ℎ0

e0

– –

e, e′ lan lp

– –

l0

–

i

–

df, dfw – Af μf

– –

A Ab Abt Ared

– – – – –

Ired

–

W

–

келтирилген кесилиштин оордук борборуна карата N узунунан кеткен күчүнүн эксцентриситети; узунунан таасир этүүчү N күчү колдонулган чекиттен арматурадагы S жана S' тең таасир этүүчү күчтөргө чейинки аралыктар; анкерлөө зонасынын узундугу; бетонго базальт-композиттик арматурасында алдын-ала чыңалуу өткөрүү зонасынын узундугу; узунунан кысуучу күчкө дуушар болгон элементтин эсептелген узундугу; кесилиштин оордук борборуна салыштырмалуу элементтин кесилишинин инерция радиусу; узунунан жана туурасынан кеткен базальт-композиттик арматуранын өзөктөрүнүн номиналдык диаметри; узунунан кеткен базальт-композиттик арматуранын кесилиш аянты; арматуралоо коэффициенти – бул арматуранын f кесилиш аянтынын элементтин b∙h0 кесилиш аянтына болгон катышы, мында кысылуу жана чоюлуу текчелеринин чыгып турган бөлүктөрү эске алынбайт; кесилишиндеги бардык бетондун аянты; кысылган зонанын бетонунун кесилиш аянты; чоюлган зонанын бетон кесилишинин аянты; элементтин келтирилген кесилишинин аянты; элементтин кесилишинин оордук борборуна карата бүтүндөй бетон кесилишинин инерция моменти; элементтин кыскартылган кесилишинин анын оордук борборуна карата инерция моменти; элементтин эң четки чоюлуучу буласы үчүн кесилиштин каршылык моменти.