КР КЭ 41-102:2025 «Жер астындагы жана жабык автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү жана түтүн чыгаруу системалары. Долбоорлоо эрежелери»

KMIPEREPECHYE

HIBACHI gaBBRS SiH Hebe THO ETPOUTE ACTH,

AION KOM UNIT Icty PO ASH INILLNG: TSP HAT tuti TAHOE NOBUEC TT ‘aNeh eMC LTH KAIPE MISC KOH PECTS IRI bynpyK MPHKAS

KSPSASIM WATTERS ESIC,

HATA PATTY

AetPY Bs PECHY KcLMGAC KVONISI APNIETE RTS

MCAMIEKOMMD

KP K9 41-102:2025 “AKep acruanzarta aan aaGLIK aBroMOGHEy ‘ToToTyy4y ailaapapin Oarbertyy weteryy sabia TYTYH Ubirapyy cucremanaps. jLo.Goopaoo spexeaepit” Kuiprats PecnyGankactatbant ypyayu 9pexestepun Geraeryy aonyiu10 Keiprosa PecnyGnukactinbin abutyyaye MeNeH KAMCBI3N00, >&KLABITYY, wxenneryy *kaHa aGaiut KOMAMUILIOO -AAATIANLIAF YeHeMAHK-TeXHHKAIIIK

HUNT RIT MakcaTuNa, Kuprans PecnyGnukactineit Munnetpaep KaGunerummn 2025-xeuvist 22-anpeamutern Ne 221 toKtoy MeHeH Gexitiren Kuiprea PecnyOankacuumnn Kypysyul, apxutextypa aata AOKYMEHTTepHM

‘Typak -Kali-kommynanaux

sapoa unnerpanre (shina aps — Kypyayur

MUKHCTpANTH) akOHYHIO AOGOHY "ACTEKTILAMKKe

ayy Mellen, Gylipyk KLTAM:

1. KP_K9 41-102:2025 “Kep actummaret kava 2kaGuK aBToNOGiNn

Toxroryy"y asaitnapann Garurrryy asesuteTyy kaa TYTYH chevewaLtapH. HosGoopnoo spexesepx” Kusprna PecryGamkacununt xKypynyu spexeaepit Tupsewere sunaisx Gexirmicias.

2. Kypyayur sutosctpaurimut 2025-anunagut 1-cenraGpunaris Ne 436

KP K9_41-101:2025 “OKep acrumarss ‘ana 26aOuIk asTOMOGiu ToxTOTYy4y ‘xalinapaum Garurryy xesuteryy AANA TYTYH “Mrapyy cucTeMaNapld, Hoasoopioe spexeaepn” Keiprsa PeonySrmiKackinbin KYpYAYLN apewenepit kYHYH xorOrTy en TaaNHIICHI

3. Bacnia cos-kar¥st Oya Oyfipyxty Kypyays stuuerpaurainin 8e6= caffraita kapsiaiooHy Kavteu KALACLI

4. Bya Oyfipyx pacunst akapsinanran xynuON Taprun 15 KyH oTKeHION sf Rysyito Kuper. me

5. Bya_Oylipysryycatn i (~ KOITpon00 MUKKETpAMH opyH

Gacapix Hawaxyn yyay Tawir NHiCAPYY

<a

Munnerp

HK. Opynraen

nena

AMEE TERCTHO CROHTERCTBS XPAIELV

TYP IUATLUING.

BYIPYK HPHRAS

2025.16

108m

>

Bae

06 yrnepatenst crpomreaputax upaniu KipruneKoll PeenySanicn CII KP 41-102:2025 «Cucremt erpyiinoit nentuasuit 1 aimoyaaaennin HOATeMMLIX H KpEITEAX aBrocTosMOK. Hpaniiia

npoexTHponauuis»

B__uenax —paspaGorxn —Hopmanitnno-reximeckstx _0KyMtentTon

Kuprosckoll PeentySankn 8 oGaactH TeniocHaGmenns, oTonneHHA, BeNTILAALI 4M KowAMUHONIpoBantia BoSAYxa, —pykosoncTHysch TlonoxeHHeM«O Muncteperse crpoitrenscrea, apxiTeRtypel i AkHTHUNO-KOMMYHA xozaifcraa Kispressekolt PecnyGauk (ates — Munetpoii), yreepanensis octanionstenttent KaGhera Munuictpoa Keiprotackoit Peeny6nxa or 22 anpena 2025 rona Ne 221, npuassipato:

6,

PeenyGanxit NOALEMHLIX H KPBITBIX aBTOETOANOX. [Tpaniia npoeKrHposaKtay coracno punoxsennto. 7, TIpusniars yrparuemus citay npiikaa Munterpon ot 11 centraGpa 2025 rona Ne 436 «OG yraepaaeum cxpowrenbubix npasitn KeipresscKon Pecnyamxn CM KP 41-101:2025 «Cuctewu crpyéiiioh wewruaauin 1 AWMOYAATEHHA —MOAIEMIMX—MKPAITMIX. —apToctosHiox. —‘TIpasiina npoextuposanian.

8. TIpece-cexperapro oGecnewers onyGaukonae Hacromucr mpuKar

1a 6 caitre Munctpos.

9. Hactomuuit npras setynaer » cieay no netexew 15 ae co ana oopuumtansuoro onyGanxonasen

10, Kovrpon sa nenomee yacromero opus seatox Ha Yqvepautn erpowrensinie npasiuia Kuprarsckoi

CH KP 41-102:2025 «Cueremsi erpyiivion ecurunauin W auMoyzanenia

Munuerp

HK. Opyuracn

Курулуштагы ченемдик документтер тутуму КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЭРЕЖЕЛЕРИ

Система нормативных документов в строительстве СТРОИТЕЛЬНЫЕ ПРАВИЛА КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

ЖЕР АСТЫНДАГЫ ЖАНА ЖАБЫК АВТОМОБИЛЬ ТОКТОТУУЧУ ЖАЙЛАРДЫН БАГЫТТУУ ЖЕЛДЕТҮҮ ЖАНА ТҮТҮН ЧЫГАРУУ СИСТЕМАЛАРЫ. ДОЛБООРЛОО ЭРЕЖЕЛЕРИ

СИСТЕМЫ СТРУЙНОЙ ВЕНТИЛЯЦИИ И ДЫМОУДАЛЕНИЯ ПОДЗЕМНЫХ И КРЫТЫХ АВТОСТОЯНОК. ПРАВИЛА ПРОЕКТИРОВАНИЯ

СП КР 41-102:2025

Расмий басылма Издание официальное

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ, АРХИТЕКТУРА ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК ЧАРБА МИНИСТРЛИГИ МИНИСТЕРСТВО СТРОИТЕЛЬСТВА, АРХИТЕКТУРЫ И ЖИЛИЩНО-КОММУНАЛЬНОГО ХОЗЯЙСТВА КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ БИШКЕК 2026

КР КЭ 41-1022025 Сөз башы Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жайкоммуналдык чарба министрлигине (Курулуш министрлиги) караштуу Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту тарабынан ИШТЕЛИП ЧЫККАН Курулуш министрлигинин Архитектура, контролдоо жана техникалык ченемдөө башкармалыгы тарабынан КИРГИЗИЛДИ Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 22-апрелиндеги № 221 токтому менен бекитилген Курулуш министрлиги жөнүндө жобонун негизинде Курулуш министрлиги 2025-жылдын 2-декабрында № 105-нпа буйругу менен БЕКИТИЛИП, 2025-жылдын 19-декабрынан тартып ИШКЕ КИРГИЗИЛДИ БИРИНЧИ ЖОЛУ ИШКЕ КИРГИЗИЛДИ

Курулуш министрлигинин уруксатысыз ушул курулуш эрежелерин расмий басылма катары толугу менен же жарым-жартылай көчүрмөсүн жасоого, аларды тираждоого жана таратууга болбойт

© Курулуш министрлиги, 2026

Ушул курулуш эрежелеринин жоболору кайра каралган (алмаштырылган) же жокко чыгарылган учурда, тиешелүү билдирме белгиленген тартипте жарыяланат. Тийиштүү маалымат, билдирмелер жана тексттер жалпы колдонгон маалыматтык тутумдарда – иштеп чыгуучунун расмий сайтында жайгаштырылат

Мазмуну 1 Колдонуу чөйрөсү ...................................................................................................... 1 2 Ченемдик шилтемелер ............................................................................................... 1 3 Терминдер, аныктамалар жана белгилер ................................................................. 2 4 Автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү системасына жалпы талаптар ....................................................................................................................... 3 5 Автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү системасын долбоорлоо үчүн баштапкы маалыматтарды тандоо эрежелери ................................................ 5

5.1 Багыттуу желдетүү системасынын схемаларын жана параметрлерин тандоо ............................................................................................................... 5

5.2 Негизги техникалык чечимдерди тандоо ........................................................ 8

5.3 Багыттуу желдеткичтин типөлчөмүн тандоо ............................................... 12

5.4 Автомобиль токтотуучу жайдын көлөмдүк-пландык чечимдеринин негизинде тандалып алынган баштапкы маалыматтар ............................... 13

5.5 Кадимки режимде багыттуу желдетүү системасын иштеп жатканда аба алмашууну эсептөө үчүн баштапкы параметрлерди тандоо .............. 14

5.6 Түтүн чыгаруу режиминде, багыттуу желдетүү системасынын аба алмашуу эсептөө үчүн баштапкы параметрлерди тандоо .......................... 15

6 Автомобиль токтотуучу жайлардын кирме-сормо желдетүүсүн долбоорлоо эрежелери ............................................................................................................... 15 7 Автомобиль токтотуучу жайларды узунунан түтүнгө каршы желдетүүнү долбоорлоо эрежелери .......................................................................................... 18 8 Автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү системасын долбоорлоо эрежелери .......................................................................................... 20

8.1 Монтаждык өлчөмдөрдүн таасирин, иштөө шарттамын жана багыттуу желдеткичтин конструкциясынын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен багыттуу желдеткичтин реактивдүү тарткычын эсептөө эрежелери ........ 20

8.2 Автомобиль токтотуучу жайда багыттуу желдеткичтерди жайгаштыруу эрежелери ................................................................................ 22

А Тиркемеси Октук бир багыттуу жана реверсивдүү октук багыттуу желдеткичтердин конструкцияларынын мисалы ............................ 25 Б Тиркемеси Реверсивдүү борбордон четтеме багыттуу желдеткичтерди колдонуу мисалдары ........................................................................... 26 В Тиркемеси Автомобиль токтотуучу жайда багыттуу желдеткичтердин жайгашуу схемаларынын мисалдары ............................................... 28 Г Тиркемеси Автомобиль токтотуучу жайларда машина орундарынын параметрлерин аныктоо үчүн колдонулуучу автомобилдердин классификациясы ................................................. 30

Д Тиркемеси Жер астындагы автомобиль токтотуучу жайды кирме-сормо желдетүүнү эсептөө мисалы .............................................................. 31 Е Тиркемеси Автомобиль токтотуучу жайларда Vкp критикалык аба ылдамдыгын жана Vex түтүнгө каршы соруп чыгаруучу желдетүү системасынын желдеткичтеринин өндүрүмдүүлүгүн эсептөө ...... 33 Ж Тиркемеси Жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын реверсивдүү багыттуу желдетүү системасын газ-аба аралашмасын алып салуу режиминде эсептөөнүн мисалы ......................................................... 35 И Тиркемеси Багыттуу желдеткичтер ортосундагы аралыктарды тандоо ............ 39

Киришүү Бул Кыргыз Республикасынын курулуш эрежелери КР КЭ 41-102:2025 «Жер астындагы жана жабык автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү жана түтүн чыгаруу системалары. Долбоорлоо эрежелери» «Кыргыз Республикасындагы техникалык жөнгө салуу жөнүндө» Кыргыз Республикасынын, «Имараттардын жана курулмалардын коопсуздугу» Техникалык регламенти, «Өрт коопсуздугу жөнүндө», «Кыргыз Республикасында өрт коопсуздугунун эрежелери» мыйзамдарында, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 23-жылдын 2025-майында № 251 токтому менен бекитилген жана Мамкурулуштун 2018-жылдын 11-июнундагы № 13-нпа буйругу менен бекитилген «Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму жөнүндө Жободо» белгиленген талаптарды эске алуу менен даярдалды. Курулуш эрежелеринде багыттуу желдетүү системаларын (штаттык режим), пайдаланууда чыккан газдардын зыяндуу аралашмаларын суюлтууну жана жок кылууну, ошондой эле авариялык режимде түтүн чыгарууну камсыздоочу багыттуу желдетүү, күйүү жана ашыкча жылуулук продуктуларын алып салуу системаларын долбоорлоо эрежелерине жалпы талаптар жазылган. Бул курулуш эрежелери биринчи жолу Россия Федерациясынын ченемдик документтерин эске алуу менен иштелип чыккан.

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЭРЕЖЕЛЕРИ Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму ЖЕР АСТЫНДАГЫ ЖАНА ЖАБЫК АВТОМОБИЛЬ ТОКТОТУУЧУ ЖАЙЛАРДЫН БАГЫТТУУ ЖЕЛДЕТҮҮ ЖАНА ТҮТҮН ЧЫГАРУУ СИСТЕМАЛАРЫ. ДОЛБООРЛОО ЭРЕЖЕЛЕРИ Системы струйной вентиляции и дымоудаления Подземных и крытых автостоянок. Правила проектирования Jet ventilation and smoke extraction systems for underground and covered car parks. Design guidelines Биринчи жолу Киргизүү датасы – 2025.12.19

1 Колдонуу чөйрөсү Бул курулуш эрежелери жер астындагы жана жабык автомобиль токтотуучу жайлардын (мындан ары – автомобиль токтотуучу жайлар) штаттык режимде пайдаланууда чыккан газдардын зыяндуу аралашмаларын суюлтууну жана жок кылууну жана авариялык режимде түтүн чыгарууну камсыздоочу багыттуу желдетүү жана күйүү жана ашыкча жылуулук продуктуларын алып салуу (мындан ары – түтүн чыгаруу) системаларын долбоорлоого жайылтылат.

2 Ченемдик шилтемелер Ушул курулуш эрежелеринде төмөнкү ченемдик-техникалык документтерге шилтемелер келтирилген: КР КЧ 21- 01:2018 Имараттардын жана курулмалардын өрт коопсуздугу; КР КЧ 31- 12:2018 Автомобиль токтотуучу жайлар; КР КЧ 41- 04:2022 Абаны жылытуу, желдетүү жана кондициялоо; КР КЭ 21- 101:2024 Имараттардын жана курулмалардын өрт автоматикасы; МАМСТ 12.2.037-78 Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын системасы. Өрт техникасы. Коопсуздук талаптары; МАМСТ 12.1.005-88* Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жумушчу чөлкөмдүн абасына жалпы санитардык-гигиеналык талаптар; Э с к е р т ү ү – Ушул КЭ пайдаланууда шилтеме берилген документтердин аракетин

текшерүү максатка ылайыктуу:

- жалпы пайдалануудагы маалыматтык системада – Кыргызстандарттын расмий сайтында, тийиштүү жылга стандартташтыруу боюнча документтердин кварталдык, жылдык каталогунда;

- «СК курулуш каталогу» тийиштүү жылга Кыргыз Республикасынын аймагында колдонуудагы курулуш боюнча ченемдик документтердин индексинде.

Эгер шилтемелүү документ алмаштырылса (өзгөртүлсө), анда ушул ченемдерди колдонууда алмаштырылган (өзгөртүлгөн) документти жетекчиликке алуу сунушталат. Эгер шилтемелүү документ алмаштырбастан жокко чыгарылса, анда ага шилтеме берилген жобо ошол шилтемеге байланышпаган бөлүгүндө колдонулат.

3 Терминдер, аныктамалар жана белгилер

3.1 Бул курулуш эрежелеринде төмөнкү терминдер тиешелүү аныктамалар менен колдонулат:

3.1.1 төшөөчү (жарым чектелген) багыттама: Тосмонун бетинде өнүгүп жаткан «аба багыттамасы».

3.1.2 шып астындагы мейкиндик: Өрт түтүнүнүн төмөнкү чегинин болжолдуу орточо деңгээлинен жогору автомобиль токтоочу жайдагы мейкиндик.

3.1.3 өрт түтүнүнүн төмөнкү чегинин болжолдуу орточо деңгээли:

Полдон өрт түтүнүнүн мүмкүн болгон төмөнкү чегине чейинки аралык.

3.1.4 желдеткичтин реактивдүү түртүүсү (күчү): Реактивдүү күч желдеткич берген абанын массалык агымынын жана анын чыгуу бөлүгүндөгү абанын орточо ылдамдыгынын көбөйтүндүсүнө барабар.

3.1.5 багыттуу желдеткич системасы: Керектүү аба агымын камсыз кылган ырааттуу жайгаштырылган реактивдүү желдеткичтерден (же реактивдүү желдеткичтердин раддарынан) турган желдетүү системасы.

3.1.6 багыттуу желдеткич: Желдеткичтин чыгуучу тешигинен чыккан багытманын энергиясын айланадагы абага өткөрүүгө негизделген иштөө принцибин ишке ашыруучу желдеткич.

3.1.7 багыттуу желдеткич: Шып жабууларына жайгаштырылган реактивдүү желдеткичтер аркылуу бөлмөдө узунунан аба кыймылын камсыз кылуу.

3.1.8 автомобиль токтоочу жайдын трафигинин жыштыгы: Бир сааттын ичинде токтоп турган автомобилдердин санынын автомобиль токтотуучу жайдагы токтотмо орундардын санына карата катышына барабар чоңдук.

3.2 Бул курулуш эрежелеринде төмөнкү белгилер колдонулат:

В – автомобиль токтотуучу жайдын түтүнүн локалдаштыруу чөлкөмүнүн туурасы, түтүн газдарынын агымына перпендикулярдуу, унаа токтотуучу жайдын габариттик өлчөмүнө барабар, м; b – параллель орнотулган желдеткичтердин ортосундагы аралык, м;

Есо – автомобиль токтоочу жайда маневр жасоодо бир транспорт каражатына көмүртек кычкылынын (СО) эмиссиясы, г; Gco – автотоктотмо жайындагы СО эмиссиясы, г/с; F – күч, Н; Fp – болжолдуу желдеткичтин реактивдүү тартуусу (монтаждоо өлчөмдөрүн эске алуу менен), Н; FH – желдеткичтин номиналдык тартылуусунун реактивдүүлүгү (заводдук тестирлөөнүн жыйынтыгы боюнча), Н; Fr – Фруд саны; f – автомобиль токтоочу жайдын трафигинин жыштыгы, 1/ч; kG – автомобиль токтоочу жайдын бирдей эмес желдетүү коэффициенти; kM – тосуучу конструкциялардын аба багыттамасынын төшөөдөн жоготулушуна тийгизген таасирин мүнөздөөчү монтаждык параметр; k1 – ылдамдык алмаштыруу коэффициенти; k2 – шыптын жабууларынын таасирин эске алган оңдоо коэффициенти; k3 – багыттоочу аппараттын таасирин эске алган оңдоо коэффициенти; Ln – катар орнотулган желдеткичтердин ортосундагы узунунан кеткен аралык, м; NM – саатына токтоп турган автомобилдердин саны; nэм - электромобилдер үчүн автомобиль токтотмолору орундардын саны; SP – автомобиль токтотуучу жайдагы унаа токтотмолордун саны; Va – автомобиль токтотуучу жайдагы СО концентрациясын азайтуу үчүн талап кылынган тышкы аба агымы, м3/ч; Vex – күйүү продуктуларын алып салуу режиминде түтүндү желдетүүнүн көлөмдүү өндүрүмдүүлүгү, м3/ч; t – температура, °С; Uf – өрт очогунун периметри, м; Y – түтүндүн төмөнкү чегинин болжолдуу орточо деңгээли, м; v – ылдамдык, м/с (км/ч); p – тыгыздык, кг/м3.

4 Автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү системасына жалпы талаптар

4.1 Багыттуу желдетүү системасы автомобиль токтотуучу жайдын желдетүү системасынын курамында иштейт.

4.2 Автомобиль токтотуучу жайдын желдетүү системасы төмөнкүлөрдөн турат:

- желдетүүнүн кирме-сормо системасынан (мындан ары – кирме-сормо желдетүү);

- багыттуу желдетүү системасы;

- түтүнгө каршы кирме-сормо желдетүү системаларынын (мындан ары – түтүнгө каршы желдетүү).

4.3 Кадимки иш режиминде булганган абаны суюлтуу жана жок кылуу (мындан ары-аба алмашуу) үчүн таза абанын агымын камсыз кылуу үчүн автомобиль токтотуучу жайдын имаратында КР КЧ 31-12 (6.3.5-пункт) ылайык кирме-сормо желдетүүнү кароо керек.

Кирме-сормо желдетүү төмөнкү системалардан турат:

- кирме желдетүүдөн;

- сормо желдетүүдөн.

4.4 Багыттуу желдетүү системасы автомобиль токтотуучу жайда абанын узатасынан мажбурлап жылышын уюштурууну камсыз кылууга тийиш.

4.4.1 Багыттуу желдетүү системасы төмөнкүлөрдөн турат:

- СО – көмүртек кычкылы датчиктеринен;

- үн жана сигналдык кабарчылардан;

- түтүнгө каршы желдетүүнүн кирме-сормо жана кирме-сормо системаларын автоматтык режимде башкаруу.

- удаалаш жайгаштырылган багыттуу желдеткичтер (же багыттуу желдеткичтердин катарлары). Багыттуу желдеткичтер бардык автомобиль токтоочу жайларда абанын бирдей алмашуусун камсыз кылышы керек, ошондой эле конденсациянын жана көктүн пайда болушуна жол бербеши керек.

4.4.2 Багыттуу желдеткичтер автомобиль токтотуучу жайдын астындагы мейкиндикте жайгашышы керек.

4.4.3 5.2.14кө ылайык авариялык же штаттык режимде гана иштөөнү камсыз кылуучу техникалык мүнөздөмөлөрү бар реверсивдүү жана бир тараптагы багыттуу желдеткичтерди колдонууга жол берилет.

4.5 Автомобиль токтотуучу жайдын түтүн желдетүүсү анын курамына кирген төмөнкү системалар-дын долбоорун механикалык стимулдаштыруу менен камсыз кылынышы керек:

- түтүнгө каршы желдетүү системасы;

- түтүнгө каршы желдетүүнүн кирме системасы.

4.5.1 Түтүнгө каршы желдетүүнүн сормо системасынын желдеткичтери (реверсивдүү жана бир багыттуу) 2 саат ичинде түтүндөн чыгарылуучу 400 °C температурада авариясыз жана натыйжалуу иштөөгө эсептелиши керек.

4.5.2 Түтүнгө каршы багыттуу желдетүү системасынын желдеткичтери чыгарылуучу түтүн газдарынын көлөмүнүн ордун толтуруу үчүн КР КЧ 41-04 (9.31-пункт) ылайык колдонулат.

4.5.3 Автомобиль токтотуучу жайдын түтүнгө каршы желдетүү параметрлерин аныктоо КР КЧ 41-04 талаптарына ылайык аткарылышы керек.

4.5.4 Багыттуу желдетүү системасынын үзгүлтүксүз жана ишенимдүү иштешин камсыз кылган желдетүүчү жабдуулардын жайгашуусу компьютердик моделдөө ыкмасы менен аныкталат.

5 Автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү системасын долбоорлоо үчүн баштапкы маалыматтарды тандоо эрежелери

5.1 Багыттуу желдетүү системасынын схемаларын жана параметрлерин тандоо

5.1.1 Автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү системасынын схемаларын жана параметрлерин тандоо төмөнкү принциптердин негизинде жүргүзүлөт:

- 5.5.1ге туура келген аба чөйрөсүнүн параметрлерин автомобиль токтотуучу жайдын желдетүү системасынын штаттык режиминде камсыз кылуу;

- түтүн газы жок чыгуучу жерлер аркылуу өрт учурунда адамдарды коопсуз эвакуациялоону камсыз кылуу.

5.1.2 Өрт учурунда адамдарды коопсуз эвакуациялоону камсыз кылуу жана сүрүлүү очогун табуу жана жоюу үчүн шарттарды түзүү түтүнгө каршы желдетүүнүн төмөнкү иштөө схемаларын колдонуу менен ишке ашырылышы мүмкүн:

- түтүнгө каршы желдетүүнүн туурасынан кеткен схемасы: өрт учурунда багыттуу желдеткичтер өчүрүлөт, түтүнгө каршы желдетүү күйгүзүлөт, автомобиль токтотуучу жайдын ички бөлүгүндө түтүн резервуары түзүлөт, түтүндөн корголгон, бийиктиги полдон Y = 2 м кем эмес мейкиндик камсыздалат;

- түтүнгө каршы желдетүүнүн узунунан турган схемасы: өрт учурунда түтүнгө каршы желдетүү жана багыттуу желдеткичтердин тобу иштетилет, автомобиль токтотуучу жайдын бардык бийиктиги боюнча түтүндөн корголгон мейкиндик камсыз кылынат.

Түтүнгө каршы желдетүүнүн узунунан схеманын мисалы 5.1-сүрөттө келтирилген. 5.1.3 түтүнгө каршы желдетүүнүн узунунан схемасы колдонулган учурда, багыттуу желдетүү системасынын бир багыттуу (5.1-сүрөт) же тескери (5.2-сүрөт) узунунан схемасы тандалат.

1 – түтүнгө каршы желдетүүнүн кирме системасы; 2 – түтүнгө каршы желдетүүнүн сормо системасы; 3 – өчүрүлгөн багыттуу желдеткич; 4 – күйгүзүлгөн багыттуу желдеткич; 5 – түтүнсүз чөлкөмдүн чеги; 6 – өрт очогу

5.1-сүрөт – Узунунан түтүнгө каршы желдетүүдө бир тараптагы багыттуу желдетүү системасынын иштөө схемасы

1-чөлкөм

а) 2-чөлкөмдөгү өрт очогу

2-чөлкөм

1-чөлкөм

2-чөлкөм

б) 1 - чөлкөмдөгү өрт очогу

1 – түтүнгө каршы желдетүүнүн кирме системасы; 2 – түтүнгө каршы желдетүүнүн сормо системасы

5.2-сүрөт – Узунунан түтүнгө каршы желдетүүдө тескери багыттуу желдетүү системасынын иштөө схемасы

5.1.3.1 Реверсивдүү эмес багыттуу желдеткичтерди жана реверсивдүү эмес түтүнгө каршы желдетүү системасынын желдеткичтерин колдонгон бир багыттуу багыттуу желдетүү системасынын схемасы (А тиркемесин караңыз) кичинекей автомобиль токтоочу жайлар үчүн колдонулушу керек

Аcr< 2500 м2, (5.1) мында Аcr – автомобиль токтотуучу жайдын желдетүү аянты, м .

5.1.3.2 Бир багыттуу багыттуу желдетүү системасын тандоодо өрт бөлүгүнүн астындагы аянт КР КЧ 21-01ге ылайык кабыл алынышы керек. Багыттуу желдетүү системасынын реверсивдүү схемасында өрт өчүрүүчү бөлүктүн аянтын автоматтык өрт өчүрүү системасы болгондо 10000 м2 чейин жана ал жок болгондо

5000 м2 чейин көбөйтүүгө жол берилет. Э с к е р т ү ү – Тескери октук жана борбордон четтөөчү багыттуу желдеткичтерди колдонот – алардын иштеши бардык багытта бирдей.

5.1.3.3 Желдетүү агымынын ≤ 360° бурчта айлануусун камсыз кылган багыттуу желдеткичтерди колдонууга уруксат берилет (Б тиркемесин караңыз).

5.1.4 Түтүнгө каршы желдетүүнүн сормо системасынын желдеткич өндүрүмдүүлүгү түтүнгө каршы желдетүүнүн туурасынан кеткен схемасында

КР КЧ 41-04 (9.21 - пункт) ылайык түтүн газдарынын эсептелген чыгымынын негизинде тандалат.

5.1.5 Түтүнгө каршы желдетүүнүн узунунан схемасында түтүнгө каршы желдетүү системасынын желдеткич өндүрүмдүүлүгү өрт учурунда автомобиль токтотуучу жайдын аба алмашуусун эсептөөнүн жыйынтыгы боюнча тандалат (7-бөлүмдү караңыз).

5.1.6 Автомобиль токтоочу жайдын желдетүүчү системасынын кадимки иштөө режиминде аба алмашуу кирме-сормо желдетүү менен камсыз кылынышы керек. Багыттуу желдеткичтер аба кирүүчү клапандардан тартып чыгаруучу клапандарга чейин узунунан жылышын камсыз кылышы керек.

5.1.6.1 Багыттуу желдеткичтер бир эле учурда күйгүзүлгөн шартта, толук кубаттуулуктун 25 % кем эмес жарым-жартылай жүктөөдө (толук кубаттуулуктун

50%) иштөөгө уруксат берилет.

5.1.6.2 Багыттуу желдетүү системасын күйгүзүү автоматтык түрдө,

КР КЧ 31-12 (6.3.6 - пункт) ылайык автомобиль токтотуучу жайдын имаратында орнотулган СО концентрациясын өлчөө үчүн приборлордун сигналы боюнча же кол менен жүргүзүлөт. Кадимки режимде багыттуу желдетүү системасынын иштөө схемасынын мисалы 5.3-сүрөттө көрсөтүлгөн:

- бардык багыттуу желдеткичтер 5.1.6.1 режиминде күйгүзүлгөн;

- кирме-сормо желдеткичтер күйгүзүлгөн.

1 – кирме желдетүү системасы; 2 – сормо желдетүү системасы; 3 – багыттуу желдеткич

5.3-сүрөт – Кадимки штатта багыттуу желдетүү системасынын иштөө схемасы

5.2 Негизги техникалык чечимдерди тандоо

5.2.1 Багыттуу желдеткичтерди автомобиль токтотуучу жайга жолдун үстүнкү үстүндө жайгаштыруу эң максатка ылайыктуу деп аба агымынын тосмо конструкцияларга сүрүлүүсүнөн минималдуу аэродинамикалык жоготуулардын шартына негизделет (В тиркемесин караңыз).

5.2.2 Аба агымына перпендикуляр жайгашкан шыпта чыгып турган устундар бар бөлмөгө багыттуу желдеткичти орнотууда аба агымынын сүрүлүү

жоготууларын азайтуучу орнотуу эрежелерин сактоо зарыл.

5.4-сүрөттө 5.3.5 ылайык келген шыптын жабуусуна багыттуу желдеткичти орнотуу схемасы келтирилген.

1 – багыттуу желдеткич; 2 – анкердик буроо; 3 – багыттоочу аппарат; 4 – шып устуну; DB – корпустун диаметри

5.4-сүрөт – Багыттуу желдеткичти орнотуу схемасы

Багыттуу желдеткичтин чыгуучу келте түтүгүнө аба багытмасынын шыптан 5°тан 10°ка чейинки бурчка бурган багыттоочу түзүлүш орнотулушу керек (А тиркемесин караңыз).

5.2.3 Баардык автомобиль токтоочу жайлардан булганган абанын бирдей тазаланышын камсыз кылуу үчүн, сормо жана кирме желдетүү системасынын клапандары жайгашкан жерлер бири-биринен мүмкүн болушунча алыс болушу керек.

5.2.4 Автомобиль токтотуучу жайдын ички бөлүгүндө багыттуу желдеткичтер болгон учурда кирме-сормо жана түтүнгө каршы желдетүү каналдарын колдонуу сунушталбайт.

Татаал көлөмдүк-пландоо чечимдеринде, кирме жана сормо клапандар жайгашпай калганда (5.5-сүрөт) жана түтүнгө каршы желдетүүнүн туурасынан кеткен схемасын колдонууда кирме-сормо жана түтүнгө каршы желдетүү системасынын аба өткөргүчтөрүн колдонууга жол берилет.

а)

б)

в)

1 – кирме клапан; 2 – сормо клапан

5.5-сүрөт – Кирме жана сормо клапандарды жайгаштыруунун ар кандай варианттары бар автомобиль токтотуучу жайдын татаал көлөмдүк-пландоо чечимдеринин схемалары а) жакшы жайгашкан б) алгылыктуу жайгашкан в) орунсуз жайгашкан

Э с к е р т ү ү – Автомобиль токтотуучу жайдын конфигурациясын тандоодо төмөнкүлөрдү эске алуу керек:

- автомобиль токтотуучу жайдын тик бурчтуу конфигурациясы эң максатка ылайыктуу;

- тосуучу конструкциялардын сынган профили сунушталбайт;

- шыптын бийиктигинин төмөндөшү сунушталбайт;

- шыптын устундарынын кырлары азайтылышы керек, эң жакшы чечим – жалпак шып;

- токтоп турган автомобилдердин өзүнчө кутучаларга жайгаштыруу сунушталбайт.

5.2.5 Багыттуу желдетүү системасын колдонууда, автомобиль токтотуучу жайдын төмөнкү жана үстүңкү бөлүктөрүнөн булганган абаны өзүнчө алып салуу үчүн сормо желдетүү системасын бөлүп алуунун кажети жок.

5.2.6 Транспорттук кыймылы f ≤ 0,6 1/саат (5.4.1 - пунктту караңыз)

автомобиль токтоочу жайларды убакыт реле сигналы боюнча (мисалы, таңкы саат 2, түшкү саат 1 жана кечки саат 2) максималдуу транспорттук кыймылдын сааттарында багыттуу желдеткичтерди мезгил-мезгили менен күйгүзүү аркылуу желдетип турууга болот. Мында СО концентрациясынын ашып кеткендиги жөнүндө маалымат КР КЧ 31-12 (6.3.6 - пункт) ылайык жайгашкан сигналдык приборлордун жардамы менен кызматкерлердин күнү-түнү нөөмөтү менен бөлмөдө кол менен баштоону камсыз кылуу максатында (зарыл болгон учурда) көрсөтүлүүгө тийиш. КР КЧ 31-12 ылайык (5.1.8 - пункт) кызматкерлердин күнүтүнү нөөмөтү бар (диспетчердик) имаратты автомобиль токтотуучу жайдын имаратына таратууга жол берилет.

5.2.7 Түтүнгө каршы желдетүүнү башкаруу автоматтык түрдө же

КР КЧ 31-12 (6.3.12 - пункт) ылайык кол менен иштөө баскычынан же механикалык түзүлүштөрдөн болушу керек. Түтүнгө каршы желдетүүнүн узунунан кеткен схемасында төмөнкү багыттуу желдеткичтердин тобун киргизүүнү караштыруу зарыл (5.1 - сүрөттү караңыз):

- өрт чыккан аймакта (өрт сигнализациясынын датчиктери иштеген зонада);

- өрт очогу менен түтүнгө каршы желдетүү системасынын клапандарынын ортосунда түтүн агымын түзүүчү;

- автомобиль токтотуучу жайдан эвакуациялык чыгууларды коргоочу.

5.2.8 Өрт болгон учурда 5.2.7ге ылайык топко кирбеген багыттуу желдеткичтер өчүрүлүшү керек (5.1 - сүрөттү караңыз). Түтүнгө каршы желдетүү күйгүзүлүшү керек.

5.2.9 5.1.3.2-пунктуна ылайык багыттуу желдетүү системасынын реверсивдүү схемасы багыттуу желдеткичтерди өрттүн булагы болгон зонага карай иштетүү багытын тандоону карайт (5.2 - сүрөттү караңыз). Эскертүүгө ылайык өрт зонасын идентификациялоо автоматтык зонанын өрт сигнализациясынын сигналы боюнча жүргүзүлүүгө тийиш.

Э с к е р т ү ү – Жалындын ар бир автоматтык зоналык өрт детектору же бир зонаны контролдоочу детекторлордун тобу алар контролдогон зонаны гана идентификациялоого тийиш.

5.2.10 Өрттүн очогунан (бардык мүмкүн болгон өрт очокторунан) 10 м аралыкта пайда болгон аба агымына карама-каршы багытта түтүндүн жайылышынын чектелишин камсыз кылуу үчүн багыттуу желдеткичтердин жайгашуусу жана типтүү өлчөмү 8 - бөлүмдө белгиленген талаптарга жооп бериши керек.

5.2.11 Түтүнгө каршы желдетүү системасынын параметрлерин тандоо багыттуу желдетүү системасынын кабыл алынган схемасына жараша жүргүзүлүшү керек:

- багыттуу желдетүү системасынын реверсивдүү схемасында 7.1 жана 7.2 ылайык кабыл алынган автомобиль токтотуучу жайдын төмөнкү бөлүгүндө абанын

агымынын орточо ылдамдыгы 7 м/саат ашпаган учурда, балансты камсыз кылган агымы менен сырткы абаны полдон 2 м ден көп эмес деңгээлде берүүгө жол берилет;

- багыттуу желдетүү системасынын бир багыттуу схемасында эскертүүдө сүрөттөлгөн талаптарды сактоо менен тышкы абаны берүүгө жол берилет.

Э с к е р т ү ү – Четтетилүүчү күйүү продуктуларынын көлөмүн корголуучу жайлардын төмөнкү бөлүктөрүнө кайтаруу үчүн тышкы абанын чачыранды түрдө берилишин караштыруу зарыл: балансты камсыз кылуучу чыгым менен корголуучу жайдын полунун деңгээлинен 1,2 метрден жогору эмес деңгээлде жана агымынын ылдамдыгы 1,0 м/сек ашпаган деңгээлде.

5.2.12 Өрт чыккан учурда автомобиль токтотуучу жайда турган адамдарды эвакуациялоо үчүн багыттуу желдеткичтерди иштетүүнү кечеңдетүү максатка ылайыктуу. Эсептөө же сандык компьютердик моделдөөнүн натыйжалары менен ырасталган өзгөчө учурларда эвакуациянын башталышы менен бирге багыттуу желдетүү системасын иштетүүгө жол берилет.

5.2.13 Өрт учурунда күйгүзүлгөн багыттуу желдеткичтер 100 % кубаттуулукта жана максималдуу аба агымында иштеши керек. Электр кыймылдаткычтарын коргоо автоматтык түрдө өчүрүлөт – багыттуу желдеткич жылуулук же механикалык бузулганга чейин иштеши керек.

5.2.14 Узунунан түтүн желдетүүчү системаларда колдонулган багыттуу желдеткичтер 400 °C температурада 2 сааттан кем эмес иштеши керек.

5.2.15 Багыттуу желдетүү системасынын иштешин 8.2.8 ылайык резервдөө аркылуу багыттуу желдеткичтердин биринин авариялык бузулушу менен камсыз кылуу керек.

5.3 Багыттуу желдеткичтин типөлчөмүн тандоо

5.3.1 Шыбынын бийиктиги 3 метрден ашпаган жер астындагы жана жабык автомобиль токтоочу жайларда колдонулуучу багыттуу желдеткичтер 100 Н ашык эмес номиналдык FН багыттуу кыймылга ээ болушу керек.

5.3.2 Багыттуу желдеткичинин типтүү өлчөмүн тандоо монтаждоо өлчөмдөрүн эске алуу менен жүргүзүлөт:

Н – шып жабуусунун бийиктиги, мм; Нм – жабдуулар жана автомобилдер үчүн бийиктик, мм; р – устундун туурасы, мм; m – устундун бийиктиги, мм; Z – багыттуу желдеткичтин огу менен шыптын жабуусунун ортосундагы аралык, мм; DB – багыттуу желдеткичтин диаметри, мм; Ln.б – устундардын ортосундагы аралыктын узундугу, мм;

Lс – багыттуу желдеткичтин эки чорголуу тегиздигинен устунга чейинки аралык (багыттуу), мм. Шып жабуусунда багыттуу желдеткичтин жайгашуу схемасы 5.6-сүрөттө келтирилген.

1 – багыттуу желдеткич; 2 – устун менен шып жабуусу

5.6-сүрөт – Шып жабуусунда багыттуу желдеткичтин жайгашуу схемасы

5.3.3 Г тиркемесине ылайык тандалып алынган автотранспорттун максималдуу бийиктиги На негизинде Z жана НМ минималдуу мааниси КР КЧ 31-12 (5.1.20-пункт). ылайык транспорт каражатынын чатыры менен реактивдүү желдеткичтин ортосундагы 200 мм кем эмес боштукту камсыз кылуу менен аныкталышы керек (5.6-сүрөттү караңыз) Z параметри максималдуу мүнөздөмөлөрү менен багыттуу желдеткичтин өлчөмүн тандоого мүмкүндүк берет.

5.3.4 Z жана A маанилери бар багыттуу желдеткичтердин өлчөмү төмөнкү шартка жооп бериши керек:

m ≤ Z ≤ H – (На + DB/2 + 200) (5.2)

5.3.5 Эгерде тандалган маани Z ≤ m + DB/2 болсо, Lc > 4 DB шартын камсыз кылуу керек.

5.4 Автомобиль токтотуучу жайдын көлөмдүк-пландык чечимдеринин негизинде тандалып алынган баштапкы маалыматтар

5.4.1 Багыттуу желдетүү системасын долбоорлоо төмөнкүлөрдү камтыган автомобиль токтотуучу жайдын көлөмдүк-пландык чечимдеринен алынган баштапкы маалыматтардын негизинде аткарылышы керек:

- автомобиль токтоочу жайдын жалпы кабат планы;

- автомобиль токтотмолордун жайгашуу схемасы жана транспорт кыймылынын маршруттары;

- рампалардын, пандустардын, терезе көздөрүнүн, лифт шахталарынын, пилондордун жайгашуусу;

- авариялык чыгуулардын жайгашкан жери;

- токтоочу орундардын долбоордук саны SP, даана;

- электромобилдер үчүн токтоочу орундардын долбоордук саны nэм, даана;

- максималдуу трафик жыштыгы f, 1/саат, төмөнкү формула боюнча эсептелген

𝑁

𝑓= 𝑀 (5.3) 𝑆𝑃 мында NM – 1 саат ичинде токтоп турган автомобилдердин саны, даана;

- автомобиль токтотуучу жайдагы жолдун толук узундугу:

Sno – автомобиль токтотуучу жайдагы жолдун толук узундугу, м; Sрамп – рампанын жабык бөлүгү аркылуу айдоо узундугу, м.

5.4.2 Транспорттук трафиктин жыштыгы техникалык тапшырманын же объектинин сурамжылоосунун негизинде тандалат. Маалыматтар жок болгон учурда орточо маанилер алынат:

f = 0,6 1/саат – турак жай имараттарынын автомобиль токтотуучу жайлары үчүн; f = 0,8 баштап 1,5 1/саат чейин – соода жана бизнес борборлорунун жана кыймылы көп башка объекттердин автомобиль токтотуучу жайлары үчүн маалыматтар жок болгон учурда f = 1,0 1/саат колдонулат.

5.4.3 Багыттуу желдетүү системасын долбоорлоодо өрткө каршы спринклер системасынын болушу жана жайгашуу планы зарыл.

5.4.4 Автомобиль токтотуучу жайдын кабат планынын маалыматы боюнча автомобиль токтотуучу жайдын желдетилүүчү аянты аныкталат Аст.

5.5 Кадимки режимде багыттуу желдетүү системасын иштеп жатканда аба алмашууну эсептөө үчүн баштапкы параметрлерди тандоо

5.5.1 Багыттуу желдетүү системасы менен жабдылган автомобиль токтотуучу жайларда аба алмашуу МАМСТ 12.1.005 (2-тиркеме) боюнча СО жол берилген МКТ талаптарына жооп бериши керек. МКТ СО автомобиль токтотуучу жайда 70 мг/м3 тандоо сунушталат, ал МАМСТ 12.1.005 каршы келбейт (2-тиркеме).

5.5.2

5.5.1 боюнча так маалымат жок болгон учурда аба алмашууну эсептөө абанын орточо салыштырма чыгымы боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн:

- 6 м3/м2 саат – кыймылдын жыштыгы f ≤ 0,6 1/саат аз кыймылдуу автомобиль токтоочу жайлар үчүн (турак жайлардын жер астындагы жана жабык автомобиль токтоочу жайлары);

- 12 м3/м2 саат – f = 1,0 1/саат кыймылы көп болгон автомобиль токтотуучу жайлар үчүн (соода жана бизнес борборлорунун жер астындагы жана жабык

автомобиль токтоочу жайлары);

- 16 м3/м2 саат – 1,0 1/саат 1,5 1/саат өтө көп автомобиль токтоочу жайлар үчүн (чоң соода борборлорунун, аэропорттордун жана вокзалдардын жер астындагы жана жабык автомобиль токтотуучу жайлары).

5.6 Түтүн чыгаруу режиминде багыттуу желдетүү системасынын аба алмашуу эсептөө үчүн баштапкы параметрлерди тандоо

5.6.1 Авариялык режимдеги аба алмашуу түтүнгө каршы желдетүү системасынын желдеткичтеринин иштеши боюнча эсептелет.

5.6.2 Өрт учурунда авариялык режимде аба алмашууну эсептөө үчүн зарыл болгон параметрлер:

- күйүү очогунун долбоордук жылуулук кубаттуулугу Qn, МВт;

- соруп киргизүү абасынын температурасы to, °С;

- газ-аба аралашмасынын агып кирүүчү тарапка агып киргендеги төмөнкү чек арасынын деңгээли Y = 2 м кем эмес;

- өрт очогунун периметри Uf, м.

5.6.3 Күйүү булагынын жылуулук кубаттуулугунун маанисин тандоо Qn 5.1таблицада келтирилген маалыматтарды эске алуу менен жүргүзүлөт, же техникалык шарттарда көрсөтүлөт.

5.1- т а б л и ц а – Автомобиль токтотуучу жайдагы өрттүн долбоордук параметрлерин тандоо

Күйүү очогунун параметри

Автоматтык өрт өчүрүү системасы Бар Жок Күйүү очогунун габарити, м 2x5 5х5 Uf,M Qn, МВт

4.5 – 5 (1 автомобиль)

9 – 10 (2 автомобиль) (1 электромобиль) * (2 электромобиль) *

* Qп мааниси электромобилдин өрттөнүшүндө табигый сыноолордун жыйынтыгы боюнча такталат.

6 Автомобиль токтотуучу жайлардын желдетүүсүн долбоорлоо эрежелери

кирме-сормо

6.1 Жер астындагы жана жабык автомобиль токтотуучу жайларда аба алмашууну эсептөө 5.5-пункттун баштапкы маалыматтарына ылайык, кыймылдап

жаткан (токтотулган) транспорт каражаттарынан чыккан газдардан пайда болгон CO курамынын деңгээлинин негизинде жүргүзүлөт.

6.2 Автомобиль токтотуучу жайда жүргөн орточо жол Scp.no формуласы аркылуу эсептелет

𝑠

𝑆cp.nо = 𝑛𝑜 + 𝑠𝑝𝑎мп + 10

(6.1)

мында Sпо – автомобиль токтотуучу жайдан өтүүнүн толук узундугу, м; Sрамп – рампанын жабык бөлүгүн бойлой өтүү узундугу, м.

6.3 Жылытылган (ысык)

кыймылдаткыч менен токтотулган автомобилдердин СО эмиссиясынын орточо мааниси ЕСО ысык, г, төмөнкү формула боюнча эсептелет ЕСО ысык = 0,008Scp.no. (6.2)

6.4 Жылытылбаган (муздак) кыймылдаткыч менен автомобиль токтотуучу жайдан чыгып жаткан автомобилдердин СО эмиссиясынын орточо мааниси

ЕСО музд., г, төмөнкү формулалар боюнча эсептелет: ЕСО музд. = 7,6,

(6.3)

ЕСО музд. = 0,89(Scp.no)0,49,

(6.4)

мында Scp.no ≤ 50 м; мында 50 ≤ Scp.no ≤ 800 м. Gсo, г/ч автомобиль токтотуучу жайда СО (г/ч) эмиссиясынын орточо мааниси төмөнкү формула боюнча эсептелет GCO = (SP - nэм)fECO , (6.5) мында Есо – (6.2) – (6.4) формулаларына ылайык. Э с к е р т ү ү – nэм = электр мобилдердин саны аныкталбаган же так маалымат жок болгон учурда 0.

6.5 Турак жай имараттарынын автомобиль токтотмолору үчүн СО эмиссиясын эсептөөдө кыймылдаткычтар эртең менен муздак ишке киргизилгенде максималдуу эмиссия жөнүндө жоромол кабыл алынат (транспорт агымынын ишкердик борборго эртең мененки кыймылы):

ЕСО = ЕСО музд.. (6.6)

6.6 Жогорку келүүчүлүк менен автомобиль токтотмолор үчүн СО эмиссиясын эсептөөдө бардык автомобиль токтотмо орундарынын ээленишине жол берилет, бошогон жер дароо ээленет. Бул учурда төмөнкү формула боюнча ысык жана муздак кыймылдаткычтардан суммардык эмиссияны эске алуу зарыл.

ЕСО = ЕСО музд. + ЕСО ысык.

(6.7)

6.7 Va, м3/саат автомобиль токтотуучу жайда СО концентрациясын төмөндөтүү үчүн талап кылынуучу аба алмашуу төмөнкү формула боюнча эсептелет

𝑉𝑎 =

1000 𝐺𝑐𝑜 (COкөл −COкел.аба.көл )

⋅ 𝑘𝐺,

(6.8)

мында СОкөл – СО максималдуу жол берилген концентрация, 70 мг/м3 барабар (5.5.1 боюнча); СОкел.аба.көл. – автомобиль токтотуучу жайдын сыртында агып кирме абада СО көлөмдүү концентрация мааниси, мг/м3. Э с к е р т ү ү – Транспорттун кыймылы аз болгон турак жай райондорунда бул маани абдан аз жана адатта нөлгө барабар кабыл алынат; өтө жүктөлгөн жолдордо СОкел.аба.көл. = 4 мг/м3;

kG – автомобиль токтотуучу жайдын бирдей эмес желдетилишин эске алуучу коэффициент. Э с к е р т ү ү – Адатта 1,25тен 1,50гө чейинки диапазондо турат, эгерде маалыматтар жок болсо – 1,25 мааниси кабыл алынат.

Автомобиль токтотуучу жайды кирме-сормо желдетүүнү эсептөөнүн мисалы Д тиркемесинде келтирилген. Кабыл алынган Va эсептик мааниси КР КЧ 41-04 талаптарына ылайык автомобиль токтотуучу жайда аба алмашууну камсыздоого тийиш (7.3.16-пункт), тактап айтканда:

- 6 м ашык жана аз бийиктиктеги жайларда 1 с бир жолку аба алмашуудан кем эмес;

- 6 м ашык бийиктиктеги жайларда 1 чарчы метрге 6 м3/с кем эмес.

6.8 Аба алмашууну эсептөөнү автомобиль токтотуучу жайда жайгашкан дүрмөттөгүч түзүлүштөрдүн литий-иондук (литий) аккумуляторлор менен жабдылган электр мобилдер үчүн гана таасирин эсепке албастан аткарууга жол берилет.

Эскертүүлөр 1 Литий-иондук аккумуляторлор эксплуатациялоо процессинде коркунучтуу жана уулуу заттарды бөлүп чыгарбайт жана дүрмөттөөдө өрт коркунучтуу кырдаалдарды жаратпайт. 2 Коргошун-кислоталуу аккумуляторлорду автомобиль токтотуучу жайдын сыртында жайгашкан атайын жайларда гана дүрмөттөөгө жол берилет.

7 Автомобиль токтотуучу жайларды узунунан түтүнгө каршы желдетүүнү долбоорлоо эрежелери

7.1 Өрт чыккан учурда багыттуу жана түтүнгө каршы желдетүү системалары 7.1 - сүрөттө көрсөтүлгөндөй аба агымынын жана түтүн газдарынын эвакуациялык чыгуулардан өрткө каршы нормалдуу жабык клапандарга узунунан жылышын камсыздоого тийиш. Түтүн газынын агымын түзүү механизми эки бир багыттуу ар түрдүү тыгыздыктагы агымдардын пайда болушун болжолдойт:

- багыттуу желдеткичтердин иштөөсү менен шартталган ысык өрт газдарынын шып алдындагы агымы;

- Y бийиктикте агымдардын бөлүгүнүн линиясы чектелген автомобиль токтотуучу жайдын төмөнкү бөлүгүндө v1, м/с, орто ылдамдык менен кирме түтүнгө каршы желдетүү системасынын желдеткичтеринен муздак абанын агымы.

1 – соруп чыгаруу; 2 – абанын ар кандай тыгыздыктагы агымдарынын бөлүгүнүн шарттуу чеги; 3 – агып кирме; 4 – түтүндүн эсептик чеги

7.1-сүрөт – Түтүндүн чыгышынан эвакуациялык чыгууларды коргоону камсыздоочу абанын жана түтүн газдардын ар кандай тыгыздыктагы агымдарын өнүктүрүү механизми

7.2 5.2.10 боюнча шартты аткаруу үчүн төмөнкү шарт камсыздалышы керек:

v1≥ Vкр, (7.1) мында Vкр – формула боюнча эсептелүүчү v1 аба ылдамдыгынын минималдуу жол берилген мааниси, м/с

(7.2) мында

𝐿=− 𝑀 = 𝐷( 𝐷= 𝐴=

𝐷2

;

2𝐷2

(7.3) − 𝐴);

(7.4)

𝑄𝐾 (𝑡0 +273)p𝐵 C𝑝 𝐵𝑌 9,8𝑌 𝐹𝑟

;

;

(7.5) (7.6)

t0 – кирме абанын температурасы, °С; рв – t0 температурасында абанын тыгыздыгы, кг/м3; Ср – абанын салыштырмалуу жылуулук сыйымдуулугу, кДж/(кг·К); 1,005 кДж/(кг·К) барабар кабыл алынат; В – автомобиль токтотуучу жайдын түтөшүн локалдаштыруу чөлкөмүнүн туурасы, м; автомобиль токтотуучу жайдын түтүндүү газдардын агымына перпендикулярдуу тыш өлчөмдүк өлчөмүнө барабар кабыл алынышы мүмкүн (5.1таблицаны караңыз); Y – 5.6.2 боюнча (7.1-таблицаны караңыз); QK – төмөнкү формула боюнча эсептелүүчү өрттүн конвективдүү кубаттуулугу, кВт: QК — (1 – φ)Qn, (7.7) бул жерде (φ – нурлануунун жана жылуулук өткөргүчтүктүн эсебинен күйүү очогу берген жылуулуктун үлүшү; маалыматтар жок болгон учурда 0,4 барабар кабыл алынат); Qn – 5.6.3 караңыз; Fr – Фруд саны, төмөнкүгө барабар:

- Fr ≤ 4,5 - мында Qn = 9 – 10 МВт (5.1-таблицаны караңыз);

- 4,5 ≤ Fr ≤ 6,0 – мында Qn = 4,5 МВт;

- башка учурларда жана так маалыматтар жок болгон учурда Fr = 4,5.

Qк өртүнүн ар кандай конвективдүү кубаттуулугунда, B автомобиль токтотуучу жайдын тыш өлчөмдүк өлчөмдөрүнө Vкр критикалык ылдамдыгынын маанисинин көз карандылыгы Fr санынын эки чектик маанисинде Е тиркемесинин

Е.1-Е.4 сүрөттөрүндө келтирилген.

7.3 Түтүнгө каршы желдетүүнүн соруп чыгаруучу системасынын желдеткичинин алдында күйүү очогунун артындагы tm газ-аба аралашмасынын температурасы 400°С ашпоого тийиш. tm °С газ-аба аралашмасынын температурасы төмөнкү формула боюнча эсептелет:

𝑡ₘ =

(𝑡 0

+ 273) × (1 +

𝐷 𝑉кр) – 273

(7.8)

7.4 Vex, м3/с түтүнгө каршы желдетүүнүн соруп чыгаруу системасынын желдеткичинин өндүрүмдүүлүгү төмөнкү формула боюнча эсептелет

Vₑₓ = 3600v₁ BY

(𝑡ₘ + 273) (𝑡₀ + 273)

(7.9)

7.5 Qк ар кандай конвективдүү өрт кубаттуулуктарында В автомобиль токтотуучу жайдын тыш өлчөмдүк өлчөмүнө жараша Vex түтүнгө каршы желдетүүнүн соруп чыгаруучу системасынын желдеткичинин өндүрүмдүүлүгү Е тиркемесинин Е.1-Е.4-сүрөттөрүндө Fr санынын эки чектик маанисинде берилген.

7.6 Автомобиль токтотуучу жайдагы өрттө түтүнгө каршы желдетүү иштеп жаткан учурда аба алмашууну эсептөөнүн мисалы Ж тиркемесинде берилген.

8 Автомобиль токтотуучу жайлардын багыттуу желдетүү системасын долбоорлоо эрежелери

8.1 Монтаждык өлчөмдөрдүн таасирин, иштөө шарттамын жана багыттуу желдеткичтин конструкциясынын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен багыттуу желдеткичтин реактивдүү тарткычын эсептөө эрежелери

8.1.1 Автомобиль токтотуучу жайдын шыптык калкасына орнотулган Fp, Н багыттуу желдеткичтин реактивдүү тарткычы төмөнкү формула боюнча эсептелет

Fp = FH k1 k2 k3, (8.1) мында FH – заводдук стенддик сыноолордо алынган желдеткичтин номиналдык реактивдүү тарткычы, Н; k1 – жайдагы абанын орточо ылдамдыгы заводдук сыноолордо орун алган нөлдүк мааниден айырмалануусунан улам каккыны багытмадан өткөрүп берүүдө пайда болгон желдеткичтин реактивдүү тарткычынын номиналдык мааниден төмөндөшүн эске алган коэффициент; k2 – желдетүүчү багытманын шыптык калкасына төшөлгөн сүрүлүүнүн натыйжасынан улам номиналдык мааниден желдеткичтин реактивдүү тарткычынын азайышын эске алган коэффициент; k3 – желдетүүчү багыттуу тосмо конструкциялардан четтелген учурда сүрүлүүгө болгон жоготуулардын азайышынын натыйжасында номиналдык мааниден желдеткичтин реактивдүү тарткычынын өзгөрүшүн эске алган коэффициент.

8.1.2 k1 коэффициенти төмөнкү формула боюнча эсептелет

𝑣 𝑘1 = 1 − 1 (8.2) 𝑣0

мында v1 – 7.1 ылайык; маалыматтар жок учурда жана түтүнгө каршы желдетүүнүн туурасынан кеткен системасында 0,8 м/с барабар кабыл алынат; v0 - паспорттук маалыматтар же заводдук сыноолордун жыйынтыктарынын протоколу боюнча аныкталган багыттуу желдеткичтин чыгуучу кесилишинде абанын орточо ылдамдыгы, м/с.

8.1.3 8.1-сүрөттө сүрөттөлгөн графиктин жардамы менен k2 коэффициентин эсептөө үчүн желдеткичти каптал дубалдардан алыс жайгашкан шыптык калкага жана шып панели менен каптал дубалдын (бурчта) айкалышына жайгаштырууда төмөнкү формула боюнча желдеткичтин төшөлүүчү аба багытмасынын сүрүлүүсүнөн жоготуусуна тосмо конструкциялардын таасирин мүнөздөөчү kM монтаждоо параметринин мааниси аныкталышы керек kM = 2Z / (H – DВ).

(8.3)

kM монтаждык параметри

8.1-сүрөт – kM монтаждык параметрине k2 түзөтүү коэффициентинин көз карандылык графиги

8.1.4 Эгерде желдеткичтин төшөлүүчү багытмасынын өнүгүшү чыгып турган устундар менен кыйынчылык туудурса (5.6-сүрөттү караңыз), аба багытмасын шыптык калкадан 10 градустан ашпаган бурчка четтөөчү багыттоочу аппаратты орнотуу зарыл. kM монтаждык параметринин ар кандай маанилеринде желдеткичтин огуна карата багытманын жантайма бурчуна жараша k3 коэффициенти 8.2-сүрөттөгү графиктин жардамы менен аныкталат.

Желдеткичтин огуна карата кылдардын жантайма бурчу, град

8.2-сүрөт – Багыттуу желдеткичтин огуна карата багытманын жантайма бурчуна k3 коэффициентинин көз карандылык графиги

8.2 Автомобиль токтотуучу жайда багыттуу желдеткичтерди жайгаштыруу эрежелери

8.2.1 Автомобиль токтотуучу жайдагы багыттуу желдеткичтердин өз ара жайгашуусунун схемасы 8.3-сүрөттө көрсөтүлгөн. Желдеткичтердин ортосундагы тандалган аралыктар төмөнкүлөрдү камсыздашы керек:

- шарттардын аткарылышын камсыздаган

Lп желдеткичтеринин ортосундагы узатасынан кеткен аралыкты тандоонун жардамы менен vxmin аба багытмасынын октук ылдамдыгынын минималдуу мааниси: vxmin ≥ v1; (8.4)

- (8.4) параллель орнотулган желдеткичтердин ортосундагы b аралыкты тандоонун эсебинен абанын бир калыпта (ажырымсыз) шып алдындагы агымын түзүү үчүн Lп аралыкта параллелдүү желдеткичтердин аба багытмаларын жабуу.

а)

Багыттуу желдеткичтерди огуна жанашалуу орнотуу

б)

Багыттуу желдеткичтерди параллелдүү орнотуу

8.3-сүрөт – Өрт бөлүгүндө багыттуу желдеткичтердин өз ара жайгашуусунун схемасы

8.2.2 Тандалган маани vxmin ≥ 0,8 м/с.

8.2.3 Так маалыматтар жок учурда, багыттуу желдеткичтерди жайгаштыруу vxmin = 1 м/с болгон шартта жүзөгө ашырылат.

8.2.4 Түтүнгө каршы желдетүүнүн туурасынан кеткен схемасы бар автомобиль токтотуучу жайлар үчүн (багыттуу желдеткичтер штаттык шарттамда гана иштейт) бир желдеткич желдетүүчү аянтты тиешелүү vxmin = 0,8 м/с маанисине чейин көбөйтүүгө жол берилет.

8.2.5 Багыттуу желдеткичтердин ортосундагы тандалып алынган аралыктар

И тиркемесинин И.1 – И.3 сүрөттөрүндө көрсөтүлгөн Lп жана b маанилеринен ашпоого тийиш. Изилделүүчү маанилер (8.1) формуласы боюнча vxmin ар кандай эсептик маанилерде 0,5 м/с аз эмес Fp желдеткичтин эсептик реактивдүү тарткычынын маанисине көз карандылык түрүндө берилген.

8.2.6 Fp маанисин эсептөө үчүн зарыл болгон маалыматтар жок учурда заводдук сыноолордун же сандык – компьютердик моделдөөнүн жыйынтыктары боюнча желдеткичтердин өз ара жайгашуусун аныктоочу параметрлерди

жакындатылган баалоого жол берилет.

8.2.7 vxmin ар кандай маанилеринде Fp эсептик реактивдүү тарткычы менен бир желдеткич тарабынан желдетилүүчү аянт төмөнкү формула же И тиркемеси боюнча Fp желдеткичтин эсептик реактивдүү тарткычына жараша аныкталат:

SВ1 = Lnb. (8.5)

8.2.8 5.4.4 ылайык Аст желдетүүчү аянты менен автомобиль токтотуучу жай үчүн зарыл болгон nвр багыттуу желдеткичтердин саны төмөнкү формула боюнча эсептелет

𝐴

𝑛вр = 𝑘рез − ст , 𝑆в1

мында

(8.6)

kрез = 1,1 – резервдөө коэффициенти. nвр эсептөөнүн жыйынтыгы толук мааниге чейин тегеректелет, резервде бирден кем эмес багыттуу желдеткич болууга тийиш.

8.2.9 Сандык компьютердик моделдөөнүн жыйынтыктарын эске алуу менен автомобиль токтотуучу жайдын желдетүүчү системасы боюнча долбоордук чечимдерди текшерүүгө жол берилет.

8.2.10 Багыттуу желдетүү системаларынын ишин сандык компьютердик моделдөө үчүн колдонулган программалык өндүрүмдөр алардын шайкештигин тастыктаган тастыктамага ээ болушу керек.

8.2.11

Автомобиль токтотуучу жайдын желдетүү системасынын параметрлерин сандык компьютердик моделдөөдө жана багыттуу желдеткичтерди заводдук сыноолордо алынган маалыматтарды колдонуу менен тууралоого жол берилет. Жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын багыттуу желдетүү системасын эсептөө мисалы Ж тиркемесинде көрсөтүлгөн.

А тиркемеси Октук бир багыттуу жана реверсивдүү октук багыттуу желдеткичтердин конструкцияларынын мисалы

1 – желдеткичтин корпусу; 2 – канатча; 3 – канатча калагы; 4 – тумшук айланып өткүч; 5 – куйрук конусу; 6 – монтаждык рама; 7 – электр кыймылдаткыч; 8 – кыймылдаткычтын таянычы; 9 – кийме уч; 10 – чуу баскыч

А.1-сүрөт – Бир багыттуу октук багыттуу желдеткичтин конструкциясы

L – багыттуу желдеткичтин жалпы узундугу; L1 – кыймылдаткыч менен октук реверсивдүү желдеткичтин узундугу; L2 – үн баскычтын узундугу; 1 – чуу баскыч; 2 – күрөкчөлөр; 3 – кыймылдаткыч

А.2-сүрөт – Реверсивдүү октук багыттуу желдеткичтин конструкциясы

Б тиркемеси Реверсивдүү борбордон четтеме багыттуу желдеткичтерди колдонуу мисалдары

Б.1 Реверсивдүү борбордон четтеме багыттуу желдеткич автомобиль токтотуучу жайда эки өрт чөлкөмүн жана 180° желдетүү агымынын бурулуусун камсыздайт (Б.1 - сүрөттү караңыз)

1-чөлкөм

2-чөлкөм

Б.1 - сүрөт – Борбордон четтеме багыттуу желдеткичтердин базасында багыттуу желдетүү системасы менен жабдылган автомобиль токтотуучу жайдын схемасы

Б.2 Реверсивдүү борбордон четтеме желдеткич автомобиль токтотуучу жайда эки өрт чөлкөмүн жана 90° желдетүү агымынын бурулуусун камсыздайт.

Б.2 - сүрөт – Борбордон четтеме багыттуу желдеткичтердин базасында багыттуу

желдетүү системасы менен жабдылган автомобиль токтотуучу жайдын схемасы

Б.3 Реверсивдүү борбордон четтеме желдеткич автомобиль токтотуучу жайда үч өрт чөлкөмүн жана ± 90° желдетүү агымынын бурулуусун камсыздайт.

Б.3-сүрөт – Борбордон четтеме багыттуу желдеткичтердин базасында багыттуу желдетүү системасы менен жабдылган автомобиль токтотуучу жайдын схемасы

Б.4 Желдетүүчү аба агымынын 360° бурулушун камсыздаган реверсивдүү борбордон четтеме желдеткич башка желдеткичтер менен айкалышып, өтө чоң аянттагы автомобиль токтотуучу жайлар үчүн чечим болуп саналышы мүмкүн.

Б.4-сүрөт – Борбордон четтеме багыттуу желдеткичтердин базасында багыттуу желдетүү системасы менен жабдылган автомобиль токтотуучу жайдын схемасы

В тиркемеси Автомобиль токтотуучу жайда багыттуу желдеткичтердин жайгашуу схемаларынын мисалдары Багыттуу желдеткичтер төмөнкүлөрдө жайгаштырылышы мүмкүн:

- жол тилкесинин үстүндө, түркүктөрдүн жанында;

- жол тилкесинин октук линиясынын үстүндө;

- автомобиль токтотмо орундарынын үстүндө жана автомобиль токтотуу орундарынын ортосунда.

В.1 Багыттуу желдеткичтердин жол тилкесинин үстүндө, түркүктөрдүн жанында жайгашуу схемасы В.1-сүрөттө келтирилген.

В.1-сүрөт – Багыттуу желдеткичтердин жол тилкесинин үстүндө, түркүктөрдүн жанында жайгашуусу

Бул схема 2,5 метрден 3,0 метрге чейин шыптык калкалардын бийиктигинде колдонулат.

В.2 В.2 - сүрөттө келтирилген желдеткичтердин жол тилкесинин октук линиясынын үстүндө жайгашуу схемасын 40тан 100 Нге чейинки реактивдүү тарткычы менен желдеткичтер үчүн колдонуу максатка ылайыктуу.

Бул схема аба багыттамасынын тосмо конструкцияларына сүрүлүүсүнүн жоготууларын олуттуу азайтууга мүмкүндүк берет. Бул учурда Н шыптык калкалардын бийиктиги чектөөчү фактор болуп саналат.

В.2 - сүрөт – Жер тилкесинин октук линиясынын үстүндөгү багыттуу желдеткичтердин жайгашуусу

В.3 В.3 жана В.4-сүрөттөрдө келтирилген автомобиль токтотмо орундарынын үстүндөгү желдеткичтердин жайгашуу схемасы башка варианттар мүмкүн болбогон учурда колдонулат.

В.3-сүрөт – Автомобиль токтотуу орундарынын үстүндөгү багыттуу желдеткичтердин жайгашуусу

В.4-сүрөт – Автомобиль токтотмо орундарынын үстүндөгү багыттуу желдеткичтердин жайгашуусу

Г тиркемеси Автомобиль токтотуучу жайларда машина орундарынын параметрлерин аныктоо үчүн колдонулуучу автомобилдердин классификациясы

Г.1 - т а б л и ц а – Автомобиль токтотуучу жайларда машина орундарынын параметрлерин аныктоо үчүн колдонулуучу автомобилдердин классификациясы

Автомобилдердин классы

Максималдуу тыш өлчөмдөр, мм Кыймыл- Жабдылбадаткычтын ган автомоL В Н билдин узундугу туурасы бийиктиги көлөмү массасы, т 1 Чакан 0,85 – 1,80 0,65 – 1,15 2 Орто 1,8 – 3,5 1,15 – 1,5 3 Чоң 3,5 – 5,0 1,5 – 1,9 4 Кичи автобустар 4,5 – 6,0 1,9 – 2,4

Д тиркемеси Жер астындагы автомобиль токтотуучу жайды кирме-сормо желдетүүнү эсептөө мисалы

Д.1-сүрөттө көрсөтүлгөн реверсивдүү багыттуу желдетүү системасы менен жабдылган жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын кирме-сормо желдетүүсү иштеп жаткан учурда аба алмашууну эсептөөнү жүзөгө ашыруу зарыл.

Эсептөө эки вариантта аткарылат:

- турак үйдүн автомобиль токточуу жайы үчүн;

- соода борборунун автомобиль токточуу жайы үчүн.

1 – реверсивдүү багыттуу желдеткич; 2 – соруп чыгаруу (соруп чыгаруучу желдетүү системасы); 3 – агып кирме (агып кирме желдетүү системасы); 4 – кирүү; 5 – чыгуу

Д.1-сүрөт – Жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын схемасы

Д.1-мисал Турак үйдүн автомобиль токтотуучу жайы

5.4.1, 5.4.2 ылайык автомобиль токтотуучу жайды эсептөө үчүн алгачкы маалыматтар:

- SP = 232 даана;

- Sпо = 162 м;

- Sрамп = 42 м;

- f = 0,6 1/с;

- nэм = 0.

5.4.4 ылайык Аcr = 4870 м2 .

Транспорт эртең менен чыгат, бул убакта паркка бир дагы автомобиль кирбейт. (6.1) формуласына ылайык: Sср.по = 162:2 + 42 + 10 = 133 м.

(6.4) формуласына ылайык: Eсохол = 0,89 ‧ (133)0,49 = 9,774 г. (6.5) формуласына ылайык: Gсo = 232 ‧ 0,6 ‧ 9,774= 1360,5 г. (6.8) формуласына ылайык:

𝑉𝑎 =

1000⋅1360,5

‧1,25 = 24295 м3/ч.

Д.2-мисал Соода борборунун автомобиль токтотуучу жайы

5.5ке ылайык автомобиль токтотуучу жайдын эсеби үчүн алгачкы маалыматтар:

f = 1,0 1/с.

6.7ге ылайык СОкел.аба.көл. = 4 мг/м3 с.

Автомобиль токтотуу орду бошотулаары менен, ал ээленет, ошондуктан СО эмиссиясы ысык жана муздак кыймылдаткычтардын иштеши менен шартталат. (6.2) формуласына ылайык: Ecoысык = 0,008 ·133 = 1,064 г. (6.5) формуласына ылайык: Gсo = 232 ‧ 1,0 ‧ (9,774 + 1,064) = 2514,4 г. (6.8) формуласына ылайык:

Va =

1000 ⋅ 2514,4 70 − 4

‧1,25 = 47816 м3/с.

Д.1-таблицада 5.5.2 боюнча абанын салыштырмалуу орточо чыгымдалышын пайдалануу менен жогоруда аткарылган аба алмашууну эсептөөнүн жыйынтыктары көрсөтүлгөн.

Д.1- т а б л и ц а

Автомобиль токтотуучу жайдын аба алмашуусун эсептөө, м /с

5.5.2 боюнча абанын Д.1, Д.2 келтирилген салыштырмалуу орточо мисалдардын чыгымдалышы боюнча маалыматтары боюнча автомобиль

29220 24295

Автомобиль токтотуучу жайдын тиби

Турак үйдүн токтотуучу жайы Соода борборунун автомобиль токтотуучу жайы

58440

47816

Е тиркемеси Автомобиль токтотуучу жайларда Vкp критикалык аба ылдамдыгын жана Vex түтүнгө каршы соруп чыгаруучу желдетүү системасынын желдеткичтеринин өндүрүмдүүлүгүн эсептөө

Е.1 (7.2) формуласына ылайык Vкp критикалык ылдамдыгын эсептөө

Е.1-сүрөт – Fr = 6,0 Фруд санында QK конвективдүү өрт кубаттулугунун ар кандай маанилеринде В автомобиль токтотуучу жайынын туурасына Vкp көз карандылык графиги

Е.2-сүрөт – Fr = 4,5 Фруд санында QK конвективдүү өрт кубаттулугунун ар кандай маанилеринде В автомобиль токтотуучу жайынын туурасына Vкp көз карандылык графиги

Е.2 (7.9) формуласына ылайык түтүнгө каршы соруп чыгаруучу желдетүү системасынын желдеткичтеринин өндүрүмдүүлүгүн эсептөө

Е.3-сүрөт – Түтүнгө каршы желдетүүнүн соргуч системасынын вентиляторлорунун өндүрүмдүүлүгүнүн Vex автомобиль токтотуучу жайдын туурасы B болгон көз карандылыгынын графиги, өрттүн конвекциялык кубаттуулугунун QK ар кандай маанилеринде, Фруде саны Fr = 6,0 болгондо.

Е.4-сүрөт – Автомобиль токтотуучу жайдын туурасы B менен түтүндү сордуруучу желдетүү системасынын желдеткичтеринин өндүрүмдүүлүгү Vex ортосундагы көз карандылыктын графиги Fr = 4,5 болгондо, өрттүн конвективдик кубаттуулугунун ар кандай маанилеринде QK

Ж тиркемеси Жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын реверсивдүү багыттуу желдетүү системасын газ-аба аралашмасын алып салуу режиминде эсептөөнүн мисалы Жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын реверсивдүү багыттуу желдетүү системасын газ-аба аралашмасын алып салуу режиминде эсептөөнү жүзөгө ашыруу зарыл Эсеп эки вариантта аткарылат:

- Аа = 4870 м2 аянты менен автомобиль токтотуучу жай үчүн;

- Att = 9970 м2 аянты менен автомобиль токтотуучу жай үчүн.

Ж.1 Ж.1-сүрөттө көрсөтүлгөн Act = 4870м2 аянты менен автомобиль токтотуучу жай үчүн багыттуу желдетүү системасынын эсеби

1 – реверсивдүү багыттуу желдеткич; 2 – кирме-сормо (түтүнгө каршы желдетүүнүн тиешелүү кирме жана сормо системалары); 3 – кирүү; 4 – чыгуу

Ж.1-сүрөт – Ат = 4870 м2 аянты менен жер астындагы автомобиль токтотууч

7-бөлүмгө ылайык күйүү очогунун долбоордук жылуулук кубаттуулугун кабыл алуу менен газ-аба аралашмасын жок кылуунун авариялык режиминде абаооб алмашууну эсептөөнү жүзөгө ашырат.

а) (7.2) формуласына ылайык:

QK = (1 – 0,4) – 5 = 3 МВт (3000 кВт); t0= 15 °С; В = 39,5 м; рв = 1,226 кг/м3; Ср = 1,09 кДж/(кг·К);

Y = 2 м; Fr – 4,5; D=

288 ⋅ 1,226 ⋅ 1,09 ⋅ 39,5 ⋅ 2

𝐿=−

0,09872

A=

= 0,0987;

9,8 ⋅ 2 4,5

= 4,36;

= − 0,00325;

𝑀 = 0,0987 ⋅ (

2⋅ 0,09872

− 4,36) = − 0,4302;

(7.8) формула боюнча газ-аба аралашмасынын температурасы эсептелет: 𝑡𝑚 = (15 + 273) ⋅ (1 +

0,0987 0,7153

) − 273 = 54 °С.

(7.1) формуласына ылайык v1 = Vкp жол берилет. (7.9) формуласы боюнча түтүнгө каршы соруп чыгаруучу желдетүү системасынын желдеткичтеринин өндүрүмдүүлүгү эсептелет: (54+273)

Vex = 3600·0.7153·39.5·2·

15+273)

= 233827 м3/ч

117000 м3/с боюнча түтүн чыгаруучу төрт реверсивдүү желдеткич тандалат (кирмеде эки желдеткич жана сормодо экөө).

б) 5.3 ылайык реверсивдүү багыттуу желдеткичтин типөлчөмү тандалат.

Багыттуу желдеткичтин типөлчөмүн тандоого таасир этүүчү автомобиль токтотуучу жайлардын негизги өлчөмдөрү (5.6-сүрөттү караңыз): H = 3500 мм; р = 500 мм; т = 900 мм; НM = 2100 мм И жобосуна ылайык чоң класстагы автомобилдер үчүн. FH = 57 Н номиналдык реактивдүү тарткыч менен DB = 400 мм реверсивдүү багыттуу желдеткичи кабыл алынат. (5.2) формуласына ылайык:

900 ≤ Z ≤ 3500 – (2100 + 400/2 + 200); 900 ≤ Z ≤ 1000. Z = 1000 мм мааниси тандалат.

в)

Автомобиль токтотуучу жайда багыттуу желдеткичтердин жайгашышы.

8.1.1ге ылайык монтаждык өлчөмдөрдү эске алуу менен багыттуу желдеткичтердин реактивдүү тарткычынын эсептик мааниси аныкталат.

(8.2) формуласына ылайык: 𝑘1 = 1 −

0,7153

= 0,964.

(8.3) формуласына ылайык желдеткичтин монтаждык параметри аныкталат: kм = 2·1000/(3500 - 400) = 0,645. Графиктин (8.1-сүрөт) жардамы менен төмөнкү аныкталат, k2 = 0,98. Графиктин (8.2-сүрөт) жардамы менен төмөнкүлөр аныкталат, 4° багыттоочу аппараттын күрөкчөлөрүнүн жантайма бурчунда k3 = 1. (8.1) формуласына ылайык: Fр = 57 · 0,964 · 0,98 ·1,0 = 53,85 Н. (8.4) формуласына ылайык vxmin = 0,9 м/с аба багыттамасынын ок ылдамдыгынын минималдуу мааниси кабыл алынат. Багыттуу желдеткичтердин ортосундагы максималдуу жол берилген аралык жана бир багыттуу желдеткич менен желдетилүүчү максималдуу жол берилген аянт И.1-И.3-сүрөттөрдөгү графиктердин жардамы менен аныкталат: Ln = 40 м; b = 14 м; Sв1 = 560 м2. Ошентип, багыттуу желдеткичтердин формуласына ылайык аныкталат: 𝑛вр = 1,1

эсептик

саны

төмөнкү

(8.6)

= 9,56.

5.2.15ке ылайык резервдөөнү эске алуу менен багыттуу желдеткичтердин саны nв = 10 даана менен кабыл алынат.

Ж.2 Аст = 9970 м2 аянты менен автомобиль токтотуучу жайлар үчүн багыттуу желдетүү системасынын эсеби

Ж.2-сүрөттө 5.1.3.2ге ылайык реверсивдүү багыттуу желдетүү системасы

менен жабдылган жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын схемасы көрсөтүлгөн.

1 – реверсивдүү багыттуу желдеткич; 2 – кирме-сормо; 3 – кирүү; 4 – чыгуу

Ж.2-сүрөт – Аст = 9970 м2 аянты менен жер астындагы автомобиль токтотуучу жайды багыттуу желдетүүнүн реверсивдүү схемасы

Багыттуу желдетүү системасынын негизги эсептик параметрлери Ж.1ге окшош болот жана айырмасы жер астындагы автомобиль токтотуучу жайдын чоң аянтында гана турат. Ошентип, багыттуу желдеткичтердин формуласына ылайык аныкталат:

𝑛вр = 1,1

эсептик

саны

төмөнкү

(8.6)

= 19,58.

5.2.15ке ылайык резервдөөнү эске алуу менен багыттуу желдеткичтердин саны nв = 20 даана менен кабыл алынат.

И тиркемеси Багыттуу желдеткичтер ортосундагы аралыктарды тандоо (8.2.1 ылайык)

И.1-сүрөт – Vxmin ар кандай маанилеринде желдеткичтин Fp эсептик реактивдүү тарткычына Ln аралыгынын көз карандылык графиги (багытмада)

И.2-сүрөт – Vxmin ар кандай маанилеринде Fp желдеткичтин эсептик реактивдүү тарткычына b ок аралык аралыгынын көз карандылык графиги

Ж.3-сүрөт – Vxmin ар кандай маанилеринде Fp желдеткичтин эсептик реактивдүү тарткычына бир желдеткич менен желдетилүүчү Sв1 аянтынын көз карандылык графиги (8.5) формуласына ылайык)