# КР КЧ 53-01:2024 «Болот конструкциялары. Долбоорлоо ченемдери» - Толук аталышы: КР КЧ 53-01:2024 «Болот конструкциялары. Долбоорлоо ченемдери» - Актынын түрү: Строительные нормы - Номери: СН КР 53-01:2024 - Кабыл алынган күнү: 31.07.2024 - Статусу: Күчүндө - Редакциянын күнү: 17.08.2024 - Тексттин тили: кыргыз тили - aqlex'теги барагы: - Расмий булак: - Башка тилдеги тексти (Markdown): > Текст расмий булактын маалыматы боюнча 17.08.2024 редакциясында берилди. Бул юридикалык кеңеш эмес: юридикалык маанилүү аракеттер үчүн расмий жарыялоо менен салыштырыңыз. > > Кантип шилтеме берүү керек: КР КЧ 53-01:2024 «Болот конструкциялары. Долбоорлоо ченемдери» (17.08.2024 редакциясы) - https://aqlex.ai/kg/doc/minstroy-sn-kr-53-01-2024 --- Курулуштагы ченемдик документтер тутуму КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ Система нормативных документов в строительстве СТРОИТЕЛЬНЫЕ НОРМЫ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ БОЛОТ КОНСТРУКЦИЯЛАРЫ. ДОЛБООРЛОО ЧЕНЕМДЕРИ СТАЛЬНЫЕ КОНСТРУКЦИИ. НОРМЫ ПРОЕКТИРОВАНИЯ СН КР 53-01:2024 Расмий басылма Издание официальное КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИНИСТРЛЕР КАБИНЕТИНЕ КАРАШТУУ АРХИТЕКТУРА, КУРУЛУШ ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК ЧАРБА МАМЛЕКЕТТИК АГЕНТТИГИ ГОСУДАРСТВЕННОЕ АГЕНТСТВО АРХИТЕКТУРЫ, СТРОИТЕЛЬСТВА И ЖИЛИЩНО-КОММУНАЛЬНОГО ХОЗЯЙСТВА ПРИ КАБИНЕТЕ МИНИСТРОВ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ БИШКЕК 2024 Сөз башы 1 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин (Мамкурулуш) алдындагы Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту тарабынан ЖАҢЫРТЫЛДЫ 2 Мамкурулуштун Архитектура жана техникалык ченемдөө башкармалыгы тарабынан КИРГИЗИЛДИ 3 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 3-мартындагы №115-токтомуна ылайык берилген ыйгарым укуктардын негизинде Мамкурулуштун 2024-жылдын 31-июлунда № 74-чуа буйругу менен БЕКИТИЛИП, 2024-жылдын 17-августунан тартып ИШКЕ КИРГИЗИЛДИ 4 Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинин Ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине 2024-жылдын 6-августундагы № 6082 менен КАТТАЛДЫ 5 КР КЧ 53-01:2022 «Болот конструкциялары. Долбоорлоо ченемдери»нин ОРДУНА Мамкурулуштун уруксатысыз ушул курулуш ченемдерин расмий басылма катары толугу менен же жарым-жартылай көчүрмөсүн жасоого, аларды тираждоого жана таратууга болбойт © Мамкурулуш, 2024 Ушул курулуш ченемдеринин жоболору кайра каралган (алмаштырылган) же жокко чыгарылган учурда, тиешелүү билдирме белгиленген тартипте жарыяланат. Тийиштүү маалымат, билдирмелер жана тексттер жалпы колдонгон маалыматтык тутумдарда – иштеп чыгуучунун расмий сайтында жайгаштырылат Мазмуну 1 Колдонуу чөйрөсү ............................................................................................................................... 1 2 Ченемдик шилтемелер ........................................................................................................................ 2 3 Аныктамалар ....................................................................................................................................... 2 4 Конструкциялардын бекемдигин, коопсуздугун, узак мөөнөттүүлүгүн жана үнөмдүүлүгүн камсыз кылуунун принциптери ......................................................................................................... 2 5 Конструкциялар жана бирикмелер үчүн материалдар жана алардын эсептик мүнөздөмөлөрүн аныктоонун принциптери..................................................................................... 4 6 Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын эсептөөнүн принциптери ................... 8 7 Октук күчтөр жана ийилүү боюнча болот конструкциялардын элементтерин эсептөө ............ 12 8 Болот конструкцияларынын элементтеринин эсептик узундуктары........................................... 29 9 Ийилүүчү жана кысылган элементтердин дубалчалардын жана алкак такталарынын туруктуулугун текшерүү ................................................................................................................... 40 10 Барак сымал конструкциялардын эсептөөсү ................................................................................. 55 11 Чарчоого болот конструкцияларынын элементтерин эсептөө ................................................... 60 12 Морт сыныктарды эске алуу менен бекемдикке болот конструкциялардын элементтеринин эсеби ..................................................................................................................... 62 13 Болот конструкцияларынын бирикмелерин эсептөө ................................................................... 62 14 Конструкциялардын жана курулмалардын элементтерин конструкциялоо боюнча негизги жоболор ............................................................................................................................................ 69 15 Имараттардын жана курулмалардын ар кандай түрлөрүн долбоорлоо боюнча кошумча талаптар ............................................................................................................................................. 73 16 Турак жай жана коомдук имараттарды жана курулмаларды долбоорлоого кошумча талаптар ............................................................................................................................................. 82 17 Аба электр линияларынын таянычтарын, ачык бөлүштүргүч түзүлүштөрдүн конструкцияларын жана транспорттук байланыш линияларын долбоорлоого кошумча талаптар ............................................................................................................................................. 83 18 Бийиктиги 500 мге чейинки антенналык курулмалардын (AК) байланыш конструкцияларын долбоорлоого кошумча талаптар .................................................................. 89 19 Дарыянын гидротехникалык курулуштарын долбоорлоого кошумча талаптар ....................... 92 20 Ийкемдүү желелери бар устундарды конструкциялоого кошумча талаптар ............................ 93 21 Перфорацияланган желелери бар устундардын конструкциясына кошумча талаптар ............ 96 22 Реконструкциялоодо имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын долбоорлоого кошумча талаптар .................................................................................................... 97 А1 тиркемеси Ченемдик шилтемелер ............................................................................................... 104 А2 тиркемеси Терминдер жана аныктамалар .................................................................................. 107 Б тиркемеси Негизги белгилер жана кыскартуулар ........................................................................ 110 В тиркемеси Конструкциялар жана байланыштар үчүн материалдар .......................................... 113 Г тиркемеси Материалдардын жана бирикмелердин эсептелген мүнөздөмөлөрү ...................... 117 Д тиркемеси Эмгек шартынын коэффициенттери .......................................................................... 125 Е тиркемеси Коэффициенттер φb туруктуулук үчүн устундарды эсептөө үчүн ......................... 129 Ж тиркемеси Кесүү формасынын таасир этүүчү η коэффициенттери ......................................... 135 И тиркемеси Борбордук, борбордон тышкары кысылган жана кысылган ийилүүчү элементтердин туруктуулугун эсептөө үчүн коэффициенттер ............................... 140 К тиркемеси Кысылган жана тартылуучу элементтердин эң жогорку ийкемдүүлүгү ............... 148 Л тиркемеси Чарчоону эсептөөдө элементтердин топтору жана байланыштар ......................... 150 М тиркемеси Чарбанын белмелерине тордун элементтерин түздөн-түз бекитүү менен ферма агрегаттары жана ийилген профилдерден байланыш агрегаттары ...................... 154 КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ Курулуштагы ченемдик документтер тутуму БОЛОТ КОНСТРУКЦИЯЛАРЫ. ДОЛБООРЛОО ЧЕНЕМДЕРИ Стальные конструции. Нормы проектирования Steel structures. Design standards КР КЧ 53-01:2022 жаңыртылган редакциясы Киргизүү датасы – 2024.08.17 1 Колдонуу чөйрөсү 1.1 Ушул ченемдер болоттон курулуш конструкцияларына алардын бекемдигин, коопсуздугун, узак мөөнөттүүлүгүн жана үнөмдүүлүгүн камсыз кылуу боюнча негиз болуучу талаптарды белгилейт. Бул ченемдердин жоболору милдеттүү болуп эсептелет жана ар кандай багыттардагы жаңы жана реконструкциялануучу имараттардын жана курулмалардын (мындан ары-конструкциялар) болот курулуш конструкцияларына тиешелүү. Конструкциялардын ар кандай түрлөрү үчүн өнүктүрүү жана тактоо, деталдаштыруу, толуктоо максатында иштелип чыгып жаткан ченемдик документтердин милдеттүү жана сунуш кылынуучу мүнөздөгү жоболору ушул ченемдердин негизги жоболорун бузбоосу керек. 1.2 Конструкциялардын ар кандай түрлөрүн жана типтерин, анын ичинде эксплуатациялоонун өзгөчө шарттарында турган (мисалы, домна мештеринин, резервуарлардын, сейсмикалык таасирлерге, температуранын, радиациянын интенсивдүү, же агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасирлерине дуушар болуучу имараттардын конструкцияларын, уникалдуу имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын, ошондой эле конструкциялардын атайын түрлөрүн (мисалы, алдын ала чыңалган, мейкиндиктик, асма, арышы 36 м ден чоң болгон арыштык курулуштарды, бийиктиги 100 м ден ашык болгон антенналык курулмаларды, мунара курулмаларын) долбоорлоодо ушул конструкциялардын иштөөсүнүн өзгөчөлүктөрүн чагылдырган кошумча талаптар сакталышы керек. Көрсөтүлгөн конструкцияларды жана алардын ушул ченемдерге кирбей калган бирикмелерин, конструкцияларын, ошондой эле жалпы металл сыйымдуулугу 200 т металлдан ашкан обьекттерди (айрым этаптардын металл сыйымдуулугуна карабастан), имараттардын жана курулмалардын бекемдигин жана үнөмдүүлүгүн жогорулатуу максатында долбоорлоону болот конструкциялар боюнча адистештирилген долбоордук уюмдар аркылуу ишке ашыруу зарыл. 1.3 Ушул ченемдердин талаптары плюс 1000С жогору эмес жана 400С дан төмөн эмес туруктуу жана (же) кыска мөөнөттүү температурада эксплуатациялануучу конструкцияларды долбоорлоодо колдонулушу керек. 2 Ченемдик шилтемелер Ушул ченемдерде пайдаланылган. А1 тиркемесинде келтирилген документтерге шилтемелер 3 Аныктамалар 3.1 Ушул ченемдерде А2 тиркемесине ылайык терминден жана аныктамалар келтирилген. 3.2 Негизги тамгалык белгилер Б тиркемесинде келтирилген. 4 Конструкциялардын бекемдигин, коопсуздугун, узак мөөнөттүүлүгүн жана үнөмдүүлүгүн камсыз кылуунун принциптери 4.1 Болот конструкцияларын долбоорлоодо тапшырыкчы белгилеген кызмат кылуу мөөнөтүнүн ичинде имараттардын жана курулмалардын ченемдүү эксплуатациялоосун камсыз кылуучу ченемдерин сактоо, курчап турган чөйрөнү коргоону жана долбоорго техникалык тапшырмада белгилене турган башка өзгөчө шарттарды аткаруу талап кылынат. Бул үчүн: имараттардын жана курулмалардын бүтүндөй жана алардын айрым элементтерин ташууда, куроодо жана эксплуатациялоодо бекемдигин, туруктуулугун жана мейкиндиктик өзгөрүлбөстүгүн камсыз кылуучу конструктивдик схемаларды кабыл алуу, өрт коопсуздугунун ченемдерин жана болот курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоонун талаптарын сактоо зарыл. Конструкциялардын өрткө каршы туруктуулук чегин көтөрүү максатында жана аларды коррозиядан коргоо үчүн прокаттын жана түтүктөрдүн капталдарынын калыңдыгын жогорулатууга техникалык-экономикалык негиздеме болгон учурда гана жол берилет. Бул учурда конструкциялардын бекемдигин коррозиялык жыртылууну эске алуу менен текшерүү керек; прокаттын рационалдуу профилин, эффективдүү болотторду жана бириктирүүлөрдүн прогрессивдүү типтерин колдонуу; прокатка жана түтүккө сортаменттерди эске алуу менен ушул ченемдердин талаптарын канааттандыруучу конструкциялардын элементтери минималдуу кесилиштерге ээ болушу керек; конструкцияларды даярдоонун, ташуунун жана куроонун технологиялуулугун жана эң аз эмгек сыйымдуулугун; конструкцияларды даярдоочу -ишканалардын өндүрүштүк мүмкүнчүлүктөрүн жана технологиялык жана крандык жабдууларынын кубаттуулугун; конструкциялардын чогултулушун долбоорлоодо даярдоодогу жана тургузуудагы ченемдик документтерге ылайык тактыктын талаптарын дайындоо жолу менен камсыз кылуу. 4.2 Тышкы абанын эсептик минималдуу температурасы үчүн КР КЧжЭ 23-02 ылайык, 0,98 камсыздоосу менен эң муздак беш күндүктүн температурасын кабыл алуу керек. Эсептик технологиялык температура долбоорлоого техникалык тапшырма менен белгиленет. 4.3 Бетондо же кирпич койууда ичинде калбаган ачык конструкциялар байкоо, техникалык абалын баалоо, алдын алуу жана ремонт иштерин жүргүзүү үчүн жеткиликтүү болушу керек, нымды кармап жана желдетүүнү кыйындатпашы керек. Жабык профилдер герметикаланган болушу зарыл. 4.4 Конструкциялар арналышына, эксплуатациялоонун шарттарына, даярдоонун технологиясына жана чыңалган-деформацияланган абалына жараша төрт топко бөлүнүшөт: 1-топ Өзгөчө оор шарттарда иштеген, анын ичинде пластикалык деформациялардын өнүгүүсүн максималдуу кысуучу же динамикалык (4.6 п. кара), вибрациялык же кыймылдуу жүктөмдөрдүн түздөн-түз таасирине дуушар болуучу ширетилген конструкциялар (п. 4.5 кара) же алардын элементтери, (кран астындагы устундар; жумушчу аянтчалардын устундары; кыймылдуу транспорттун жолдорунун устундары; кыймылдуу курамдардан түздөн-түз жүктөмдөрдү алуучу бункердик жана жүк түшүрүүчү эстакадалардын конструкцияларынын элементтери; динамикалык жүктөмдөгү башкы устундар жана кашектердин ригелдери; транспорттук галереялардын арыштык курулмалары; фермалардын фасонкалары; резервуарлар менен газгольдерлердин капталдары, түптөрүнүн жээктери, ийкемсиздик алкактары, калкыма чатырлар, жабуулар; бункердик устундар; параболикалык бункерлердин кабыкчалары; эркин туруучу түтүн морлорунун болот кабыкчалары; бийиктиги 60 м ашкан электр берүүнүн чубалгыларынын чоң өткөөлдөрүнүн ширетилген атайын таянычтары (ЖВЧ); мачталардын чойгучтарынын жана чоюучу түйүндөрүнүн элементтери). 2-топ Чоюучу чыңалуулардын болушунда статикалык жүктөмдө иштей турган ширетилген конструкциялар жана анын элементтери (фермалар; кашектердин ригелдери; жабуулардын жана калкалардын устундары, тепкичтердин косоурлары; силостордун кабыкчалары; чоң өткөөлдөрдүн ширетилген таянычтарынан башка (ЖВЧ) таянычтары, көмөк чордондордун ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрүнүн ошиновкаларынын таянычтары (ОРУ); транспортердук галереялардын таянычтары; прожектордук мачталар; антенналык курулмалардын (АК) комбинирленген таянычтарынын элементтери жана башка чоюлган, чоюлган ийилүүчү жана ийилүүчү элементтери), ошондой эле конструкциялар жана алардын 1-топтогу элементтери ширетилген биригүүлөрдүн жоктугунда жана ширетилген куроочу бирикмелердин болушунда МАСТ 19425 боюнча коштаврлардан асма жолдордун устундары. 3-топ Ширетилген конструкциялар же алардын статикалык жүктөмдө, көбүнчө кысууда иштей турган элементтери (түркүктөр; мамылар; таяныч такталар; калкалардын төшөмөлдөрүнүн элементтери; технологиялык жабдуунун тиреп туруучу конструкциялар; байланыштардын эсептик кесилиштериндеги 0,4Ry көп чыңалуулары менен түркүктөр менен вертикалдык байланыштар; транспорттун контакттык тармагынын анкердик, көтөрүүчү жана оронортуучу конструкциялары (таянычтар, ийкемсиз туурасынан кеткендердин ригелдери, орнотуулар); ОРУ жабдуусу үчүн таянычтар; өчүргүчтөр үчүн таянычтардан башка; АС мунараларынын жана өзөктүн элементтери; бетон ташыгыч эстакадалардын түркүктөрү; жабуулардын сундурмалары жана башка кысылган жана кысылып-ийилүүчү элементтер), ошондой эле ширетилген бириктирүүлөрдүн жоктугунда 2-топтогу конструкциялар жана алардын элементтери. 4-топ Имараттардын жана курулмалардын жардамчы конструкциялары (3-топто көрсөтүлгөндөн башка байланыштар; фахверктин элементтери; тепкичтер; траптар; аянтчалар; тосмолор; кабелдик каналдардын металл конструкциялары; курулмалардын жардамчы элементтери ж.б.), жана ширетилген бириктирүүлөрдүн жоктугунда 3 -топтун конструкциялары жана алардын элементтери. 4.5 Конструкция же анын элементи эгерде алар олуттуу эсептик чоюучу чыңалуулардын (σ˃0,3Ry, σ˃0,3Rwf, же σ˃0,3Rwz) аракетинин орундарында жайгашкан болсо, же ширетилген биригүүнүн бузулушу мүмкүн болгон орундарда, мисалы, бүтүндөй конструкцияны олуттуу калдыктуу чыңалуулардын аркасында эксплуатациялоого жараксыздыгына алып келүүчү жерлерде. 4.6 Эгерде динамикалык жүктөм пайда кылган ченемдүү чыңалуунун абсолюттук маанисинин ошол эле кесилиштеги бардык жүктөмдөрдөн суммардык чоюучу чыңалууга катышы α\>0,2 болсо, конструкциялар динамикалык жүктөмдөрдүн таасирине дуушар болуучуларга жатат. 4.7 КЧжЭ 2.01.07 боюнча жоопкерчиликтин I классындагы имараттардын жана курулмалардын конструкциялары үчүн болотту дайындоодо конструкциялардын тобунун номуру бирге азайтуу керек (2-4 -топтор үчүн). 4.8 Прокаттын калыңдыгы t ≥ 40 мм болгондо конструкциялардын тобунун номурун бирге азайтуу керек (2-4-топтор үчүн); прокаттын t ≤ 6 мм калыңдыгында бирге көбөйтүү керек (1-3-топтор үчүн). 4.9 Конкреттүү ченемдик-техникалык документтерди иштеп чыгууда долбоорлоонун, даярдоонун, тургузуунун, жумуштарды кабыл алуунун, эксплуатациялоонун жана реконструкциялоонун ченемдери жана талаптары, ошондой эле контролдун тиешелүү ыкмаларына болгон талаптар бирдиктүү комплексти түзөт жана бир-бири менен байланыштуу болушу керектигин эске алуу зарыл. 4.10 Болот конструкцияларынын жумушчу чиймелери долбоордук жана жумушчу документацияны аткаруунун эрежелерине (МАСТ 21.502), жана ошондой эле даярдоо боюнча талаптарга (КЧжЭ III-18) жана конструкцияларды куроо боюнча (КР КЧжЭ 52-01) туура келиши керек. МК (металл конструкциялар) же МТК (металл тетиктердин конструкциялары) маркасындагы конструкциялардын жумушчу чиймелеринде жана материалдарга тапшырык берүү документтеринде төмөнкүлөр көрсөтүлүүгө тийиш: болоттун маркасын жана мамлекеттик стандарттар же техникалык шарттар жана ушул ченемдер менен каралган ага кошумча талаптар; ширетүү бириктирүүлөрүнүн аткаруу ыкмасы, ширетүүнүн түрү жана режими (МТКны иштеп чыгууда гана); автоматтык жана механизацияланган ширетүү үчүн электроддордун жана материалдардын типтери, маркалары, диаметрлери (МТКны иштеп чыгууда гана) ширетүүдөгү тигиштин абалы, улама тигиштер үчүн төшөмдүн түрү; буроолордун бекемдик жана тактык класстары: фрикциондук бирикмелер үчүн контакттык беттерди даярдоонун ыкмасы; ширетүүчү, буроолуу жана фрикциондук бирикмелердин жайгашуусу жана өлчөмдөрү, аларды заводдук же монтаждык шарттарда аткарууну көрсөтүү менен жана, зарыл болгондо, тигиштерди салуунун жана буроолорду орнотуунун ырааттуулугу; сапатты контролдоонун ыкмалары жана көлөмү; конструкцияларды коррозиядан коргоого талаптар. 5 Конструкциялар жана бирикмелер үчүн материалдар жана алардын эсептик мүнөздөмөлөрүн аныктоонун принциптери Конструкциялар жана бирикмелер үчүн материалдар 5.1 4.4.п. боюнча конструкциялардын тобуна жараша бардык болотторду төмөнкү талаптарды канааттандырганда В.1, В.2 табл. боюнча кабыл алуу керек: В.3 табл. ылайык химиялык курамы жана ширетүүчү контсрукциялар үчүн көмүртектик эквиваленти боюнча; В.4 табл. ылайык бекемдик деңгээлине карата соккулук илээшчектиги боюнча. Сапаты жөнүндө документтердин жоктугунда же алардагы маалыматтардын жетишсиздигинде конструкциялардын материалдарынын жана бирикмелердин касиеттерин баалоо регламенттелген талаптарга ылайык жүргүзүлүшү керек. 5.2 Прокатканын бетине карата ченемдүү багытталган чоюучу чыңалуулардын аракетине дуушар болгон конструкциялардын элементтери үчүн болот прокат прокаттын калыңдыгынын багытына карай кепилдүү механикалык касиеттерге ээ болушу керек. 5.3 Болоттун иштөөсүнүн диаграммалары чоюулууда жана кысууда, прокатканын багытына узатасынан жана туурасынан, ошондой эле прокатканын бетине нормалдуу катары кабыл алууга жол берилет. 5.4 Кесилишинин толук пластификацияланышына чейин пластикалык деформациялардын өнүгүүсүн эске алуу менен эсептелүүчү конструкциялардын элементтери үчүн болот болоттун иштөөсүнүн диафрагмасында агып кетүүчүлүк аянтын ээлеши керек жана төмөнкү талаптарды канааттандырышы керек: агып кетүүчүлүктүн чегине σy (σm) карата убактылуу каршылыгынын катышы σu (σb) 10 дон кем эмес болушу керек. 5.5 Конструкциялар үчүн МАСТ 27772, МАСТ 14637, МАСТ 535, МАСТ 19281 боюнча техникалык талаптары бар фасондук (бурчтар, коштаврлар, швеллерди), такта, жазы тилкелүү универсалдуу прокатты жана МАСТ 16523 боюнча көмүртектүү болоттон жука такталуу прокатты, жана МАСТ 17066 боюнча жогорулатылган бекемдиктеги болоттон, МАСТ 11474 боюнча муздак ийилген профилдерди, МАСТ 30245 боюнча ийилген туюк квадраттык жана тик бурчтуу профилдерди, МАСТ 535 жана МАСТ 19281 боюнча сорттуу прокат (тегерек, квадрат, тилке) , МАСТ 10705 жана МАСТ 10706 боюнча электр ширетилген түтүктөрдү, МАСТ 8731 боюнча ысык деформацияланган түтүктөрдү колдонуу керек. 5.6 Болот конструкциялар үчүн куймаларды (таяныч бөлүктөр ж.б.) МАСТ 977 боюнча куймалардын II жана III топтору үчүн талаптарды канааттандыруучу 15Л, 25Л, 35Л жана 45Л көмүртектүү болоттон жана ошондой эле МАСТ 1412 талаптарын канааттандыруучу СЧ15, СЧ20, СЧ25 жана СЧ30 маркаларындагы көк чоюндан долбоорлоо керек. 5.7 Болот конструкцияларын ширетүү үчүн төмөнкүлөрдү колдонуу керек: МАСТ 9467 боюнча кол менен жаа ширетүүсү үчүн электроддорду; МАСТ 2246 боюнча ширетме зымдарын, МАСТ 9087 боюнча флюстарды, автоматтык жана механизацияланган ширетүү үчүн МАСТ 26271 боюнча тоскоктук зымды, МАСТ 8050 боюнча көмүркычкыл газын, МАСТ 10157 боюнча аргонду. Колдонулуучу ширетүү материалдары жана ширетүүнүн технологиясы тигиштин металлынын убактылуу каршылыгынын маанисин негизги металлдын убактылуу Run каршылыгынын ченемдик маанисинен төмөн эмес, ошондой эле тиешелүү ченемдик документтер менен белгиленген жана В.5 таблицага ылайык катуулуктун, соккулук илээшчектиктин жана ширетме бирикмелериндеги металлдын салыштырмалуу узаруусун камсыз кылуусу керек. 5.8 Буроолуу бирикмелер үчүн МАСТ 1759.0, МАСТ ISO 898-1, МАСТ ISO 898-2 техникалык талаптарына жооп берүүчү болот буроолорду жана гайкаларды, МАСТ 18123 талаптарына жооп берүүчү эбелектерди жана 5.9 да көрсөтүлгөн жогорку бекемдиктеги буроолорду колдонушат. Буроолорду МАСТ 15589, МАСТ 15591, МАСТ 7798, МАСТ 7796 жана МАСТ 7805 боюнча колдонуу керек. Гайкаларды МАСТ 5915 жана МАСТ 5927 боюнча колдонуу керек. Буроолорду үзүлүүгө жана чоюлууга иштетүүдө гайкалардын бекемдик класстарын буроолордун бекемдик класстарына ылайык кабыл алуу зарыл: 5-5.6 да жана 5.8де; 8 де -8.8; 10-до 10,9; 12-12,9. Буроолор үзүлүүгө гана иштеген учурда буроолордун бекемдик классы гайкалардын бекемдик классы 5.6 жана 5.8 болгондо 4; 8.8 болгондо 5; 10.9 болгондо 8; 12,9 болгондо 10. Эбелектерди МАСТ 11371 боюнча тегерек, кыйшык МАСТ 10906 жана пружиналуу нормалдуу – МАСТ 6402 боюнча колдонуу керек. Жогорку бекемдиктеги буроолор деп бекемдик классы 10.9 дан төмөн эмес буроолорду эсептөө керек. 5.9 Пайдубал буроолору үчүн МАСТ 24379.0 жана В.6 табл. талаптарына жооп берүүчү болот буроолорду колдонушат. Пайдубалдык жана диаметри 48 мм ге чейинки U – сымал буроолор үчүн гайкаларды МАСТ 5915 техникалык талаптары боюнча, 48 мм ден жогору – МАСТ 10605 боюнча колдонушат. Ст3пс2, Ст3сп2, Ст3пс4, Ст3сп4 болоттон пайдубалдык буроолор үчүн жана диаметри 20 диаметри 48 мм ге чейин МАСТ ISO 898-2 боюнча бекемдик классы 4 болгон гайкаларды колдонушат, диаметри 48 мм ден жогоркуларга МАСТ 18126 боюнча 02 тобунан төмөн эмес материалдан гайкаларды колдонушат. Диаметри 48 мм ге чейинки 09Г2С маркасындагы болоттон жана МАСТ 19281 боюнча пайдубалдык буроолор үчүн МАСТ ISO 898-2 боюнча 5 тен төмөн эмес бекемдик классындагы гайкаларды, 48 мм ден жогорку диаметрдегилерге МАСТ 18126 боюнча 05 тобунан төмөн эмес материалдан колдонушат. Буроолор үчүн колдонулуучу болоттун маркаларынан гайкаларды колдонууга жол берилет. 5.10 Фрикциондук жана фланецтик бирикмелер үчүн МАСТ 22356 талаптарына жооп бере турган 40Х “селект” болотунан жогорку бекемдиктеги буроолорду колдонушат, ал эми алардын конструкциясын жана өлчөмдөрүн МАСТ 22353 боюнча кабыл алышат аларга үлүктөр менен эбелектерди МАСТ 22354 жана МАСТ 22355 боюнча кабыл алышат. Фланецтик бирикмелер үчүн убактылуу каршылыгы 1100 Н/мм2 кем болбогон климаттык аткаруудагы ХЛ жогорку бекемдиктеги буроолорду колдонуу керек. 5.11 Асма жабуулардын көтөрүүчү элементтери, электр берүүнүн аба чубалгыларынын таянычтарынын чойгучтарды, бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн, транспорттун контакттык тармактары, мачталар жана мунаралар, ошондой эле алдын ала чыңалган конструкциялардагы чыңалуучу элементтер үчүн төмөнкүлөрдү колдонушат: МАСТ 3062, МАСТ 3063, МАСТ 3064 боюнча спиралдуу зым аркандар; МАСТ 3066, МАСТ 3067, МАСТ 3068, МАСТ 3081, МАСТ 7669, МАСТ 14954 боюнча кош эшилген зым аркандар; МАСТ 3090, МАСТ 7675, МАСТ 7676, МАСТ 18901 боюнча жабык көтөрүүчү зым аркандар; МАСТ 7372 талаптарына жооп бере турган аркандык зымдан түзүлүүчү параллелдик зымдардын бир тутамы жана түйдөгү. 5.12 Болот конструкциялар үчүн колдонулуучу материалдардын физикалык мүнөздөмөлөрүн В.7 таблицасына ылайык кабыл алышат. 5.13 В тиркемесинин механикалык касиеттерине жана химиялык курамына талаптарын ушул ченемдерди аткарган шартта белгиленген формадагы шайкештиктин сертификатына ээ болгон башка материалдарды колдонууга жол берилет. Эсептик мүнөздөмөлөрүн аныктоонун принциптери 5.14 Болот прокатынын жана түтүктөрдүн эсептик каршылыктары конструкциялардын жана элементтердин чектүү абалдары агып кетүүчүлүктүн чегине барабар чыңалуулардагы пластикалык деформациялардын өнүгүүсүнүн кесепети катары, ошондой эле убактылуу каршылыкка барабар чыңалуулардагы талкалануунун кесепети катары жетишилиши мүмкүн экендигин эске алуу менен аныкталышы керек. 5.15 Агып кетүүчүлүктүн чегинин фактылык маанилеринин жана убактылуу каршылыктан ченемдүүлүктөн, ошондой эле кесилиштин өлчөмдөрүнүн номиналдык маанилеринен мүмкүн болгон жагымсыз жагына четтөөлөр материал γm боюнча бекемдиктин коэффициенти менен эске алынышы керек. 5.16 Болот прокаттын жана түтүктөрдүн эсептик каршылыктары Г.1 таблицасынын формулаларына ылайык эсептелиши керек, бул жерде прокатка стандарттарда көрсөтүлгөн жана болоттун механикалык касиеттерине баа берүү үчүн колдонулуучу γm коэффициентинин маанисин Г.2 таблицасына ылайык контролдун ыкмаларына жараша кабыл алуу зарыл. Такталык, жазы тилкелүү универсалдуу жана фасондуу прокаттын чоюлуудагы, кысуудагы жана ийилүүдөгү ченемдик жана эсептик каршылыктарынын маанилери (МАСТ 27772 боюнча болот үчүн) Г.3 таблицада, түтүктөр үчүн Г.4 таблицада келтирилген. Прокаттын торецтик бетин бырыштырууга эсептик каршылыктардын маанилери, цилиндрдик шарнирлердеги жергиликтүү бырыштыруу жана катоктордун диаметралдык кысуусунун маанилери Г.5 таблицасында келтирилген. 5.17 Ийилген профилдердин эсептик каршылыктарын алар жасалган такталык прокаттын эсептик каршылыктарына барабар катары кабыл алуу керек; күйгүзүүгө жана цинктөөгө дуушар кылынбаган муздак формаланган профилдердин эсептик каршылыгын ийилүү зоналарындагы болоттун бекемделишин эске алуу менен аныктоого жол берилет. 5.18 Болоттун чарчоосунун эсептик каршылыктары болоттун мүнөздөмөлөрүнө, чыңалган абалынын түрүнө, түйүндүн жана бирикменин конструктивдик чечилишине, деталдарды иштетүүнүн технологиясына жана тешиктердин пайда болушуна жараша белгилениши керек. Чарчоонун эсептик каршылыгын аныктоодо кошумча түрдө жүктөмдүн түрүн, чыңалуунун циклдеринин санын, чыңалуунун эң чоң жана эң кичине маанилерин эске алуу зарыл. 5.19 Куймалардын, чыңалтуулардын, болот зым аркандардын, жогорку бекемдиктеги зымдан тутамдардын жана түйдөктөрдүн, пайдубалдык жана U сымал буроолордун, ошондой эле фрикциондук бирикмелердеги жогорку бекемдиктеги буроолордун эсептик каршылыктары Г.6 таблицанын формулаларына ылайык аныкталышы керек. Көмүртектүү болоттон куймаларынын эсептик каршылыктарын Г.7 таблица боюнча кабыл алуу керек, көк чоюндан – Г.8 таблицасы боюнча. 5.20 Эритилген металлдын механикалык касиеттери негизги металлдыкынан төмөн болбогон ширетүүчү материалдарды колдонууда жана ширетүүнүн талаптагыдай технологиясында ширетилген бирикмелердин эсептик каршылыктары Г.9 таблицасы боюнча кабыл алынышы керек. Ширетилген бирикмелердин металлын бурчтук тигиштери менен ченемдик жана эсептик каршылыктарынын маанилерин Г.10 таблицасына ылайык кабыл алуу керек. Ар кандай эсептик каршылыктары бар болоттордон элементтеринин уламалык бирикмелеринин эсептик каршылыктарын эсептик каршылыгынын мааниси төмөн болоттон уламалык бирикмелер үчүн сыяктуу кабыл алуу керек. Бурчтук тигиштери бар ширетүүчү бирикмелердин эсептик каршылыктарынын маанилери аракет кылуучу күчкө карата тигиштин ориентациясына карабастан кабыл алынышы керек. 5.21 Бир буроолуу бирикмелердин эсептик каршылыктары Г.11 таблицасына ылайык аныкталышы керек. Бир буроолуу бирикмелердин үзүлүүгө жана чоюлууга ченемдик жана эсептик каршылыктарынын маанилерин Г.12 таблицасы боюнча, буроолор менен бириктирилүүчү элементтердин бырышуусуна эсептик каршылыгы Г.13 таблицасы боюнча кабыл алуу керек. Пайдубалдык буроолордун чоюлууга эсептик каршылыгын Г.14 таблицасы боюнча кабыл алуу керек. МАСТ 22356 боюнча 40Х “селект” маркасындагы болоттон жогорку бекемдиктеги буроолордун чоюлууга эсептик каршылыктарынын маанисин Г.15 таблицасы боюнча кабыл алуу керек. 6 Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларын эсептөөнүн принциптери 6.1 Болот конструкцияларынын эсебин чектүү абалдардын ыкмасы боюнча аткаруу керек. Айрым учурларда (мисалы, техникалык абалын баалоодо, реконструкциялоону долбоорлоодо ж.б.) конструкциялардын элементтерин бекемдигин баалоодо ыктымалдуулуктун ыкмаларын колдонууга жол берилет. 6.2 Жалпы учурда конструкцияларды эсептөөдө чектүү абалдардын эки тобу каралышы керек: а) биринчи топ -пластикалык (илээшчек), морт жана чарчоодон талкалануу; форманын же абалдын туруктуулугун жоготуу; өзгөрүлүүчү системага өтүү; конфигурациянын сапаттык өзгөрүүсү ошондой эле эксплуатациялоого толук жараксыздыкка алып келүүчү ашыкча пластикалык деформациянын натыйжасында геометрикалык форманын бузулушу; б) экинчи топ – которулууларга, термелүүлөрдүн амплитудаларына, бирикмелердеги жылышууларга, ошондой эле конструкциялардын ченемдүү эксплуатациясын кыйынчылыкка учуратуучу же имараттардын жана курулмалардын узак мөөнөттүүлүгүн төмөндөтүүчү жергиликтүү бузулуулардын жана чектелген жаракалардын пайда болушу. 6.3 Биринчи топтун чектүү абалдарын кароодо аракет кылуучу жана чектүү күч факторлорун (жүктөмдөрдү, күчтөрдү, чыңалууларды) салыштыруу формасында текшерүүлөр жүргүзүлүшү керек. Конфигурациянын сапаттык өзгөрүүсүн баалоодо же геометрикалык форманын ашыкча пластикалык деформациянын аркасында бузулушунда тиешелүү деформациялык факторлордун (которулууларды, деформацияларды, бирикмелердеги жылышууларды) текшерүүлөрү жүргүзүлүшү керек. Экинчи топтун чектүү абалдарын кароодо фактылык жана чектүү деформациялык факторлорду салыштыруу формасындагы текшерүүлөр аткарылышы керек. 6.4 Конструкциялардын элементтеринин көтөрүүчү жөндөмдүүлүгүн эсептөөдө күчтөр (чыңалуулар) жүктөмдөрдүн жана таасирлердин эсептик маанилеринен каралып жаткан кесилиштер же элементтер кабыл алышы мүмкүн болгон чектүү күчтөрдөн (чыңалуулардан) ашпоосу керек. Чектүү күчтөр (чыңалуулар) материалдын эсептик каршылыгын колдонуу менен аныкталышы керек, эреже катары, баштапкы кемчиликтерди эске алуу менен жөнөкөй жүктөмдө. 6.5 Эксплуатациялоого толук жараксыздык шарты боюнча конструкцияларды эсептөөдө (чектүү абалдардын биринчи тобу), жүктөмдөрдүн жана таасирлердин эсептик маанилерине ылайык келүүчү бирикмелердеги толук же калдыктуу которуулар жана жылышуулар ченемдик документтерде белгиленген алардын чектүү маанилеринен ашпоосу керек, ал эми ага жеткенде конструкция алмашууга же капиталдык ремонттоого жатат. Биринчи топтун чектүү абалдарын текшерүүдө толук же калдыктуу которулууларды материалдын серпилгичтүү деформациялардын чегинен ашып иштөөсүн эске алуу менен аныктоо зарыл. Бул учурда жөнөкөй жана бир жолку жүктөө жөнүндө сунушту пайдаланууга жол берилет. 6.6 Конструкцияны ченемдүү эксплуатациялоону кыйындатуу шарты боюнча эсептөөдө (чектүү абалдардын экинчи тобу) тиешелүү эсептик жүктөмдөрдөн которулуулар, термелүүлөрдүн амплитудалары, бирикмелердеги жылышуулар ж.б. технологиялык, конструктивдик, физиологиялык же эстетико-психологиялык талаптардын негизинде ченемдик документтерде белгиленүүчү алардын чектүү маанилеринен ашпоосу керек. Конструкциялардын которулууларын жана термелүүлөрүнүн амплитудаларын, ошондой эле бирикмелердеги жылышууларды экинчи топтун чектүү абалдарын текшерүүдө эреже катары, материалдын серпилгичтүү деформациялардын чектеринде иштөөсүндө, кесилиштердин буроолор үчүн тешиктерден начарлоосун эске албастан аныктоо зарыл. 6.7 Жаңыларды долбоорлоодо жана орун алган конструкциялардын техникалык абалын баалоодо адекваттуу эсептик моделдер колдонулушу керек, алардын жардамы менен төмөнкүлөр аткарылат: системанын айрым элементтеринин ортосундагы күчтөрдүн (чыңалуулардын) бөлүштүрүлүшүн аныктоо; чектүү тең салмактуулуктун тиешелүү шарттарын анализдөөнүн негизинде чектүү жүктөмдөрдү (чыңалууларды) аныктоо; тең салмактуулуктун туруктуулугун аныктоо жана күчтөрдүн (чыңалуулардын) оор маанилерин аныктоо; бүтүндөй системанын жана айрым элементтердин деформативдүүлүгүнүн параметрлерин аныктоо. Көрсөтүлгөн максаттарды ишке ашыруу үчүн эреже катары, төмөнкү эсептик моделдерди пайдалануу зарыл: жалпак жана мейкиндиктик өзөктүк системалар (устундук, рамалык, аркалык, комбинирленген ж.б.); бүтүндөй же туурасынан өтмө кесилиштеги айрым өзөктүк элементтер, анын ичинде кесилиштин ийилчээк, перфорацияланган же гофрланган бөлүктөрү менен; пластинкалар, анын ичинде өзөктүк элементтин курамына кире турган (текчелер, дубалчалар, ийкемсиздик кырлары); айлануунун жука дубалдуу кабыкчалары (цилиндрлик. Коникалык, сферикалык ж.б.), анын ичинде моментсиз чыңалган абалда тургандар; жука дубалдуу мембраналык системалар; ванттуу - өзөктүк, жалпак жана мейкиндиктик ванттык жана асма системалар; конструкциялардын элементтеринин түйүндөрүнүн жана бирикмелеринин атайын моделдери. Ар кандай эсептик мүнөздөмөлөрдү аныктоо үчүн (ички күчтөрдү, чектүү жана оор күчтөрдү, которулууларды, термелүүлөрдүн жыштыгын жана формаларын ж.б) каралып жаткан конструкцияга тиешелүү бир нече эсептик моделдерди колдонууга жол берилет. Эсептик моделдер жана эсептөөнүн негизги өбөлгөлөрү, эреже катары, конструкциялардын иштөөсүнүн чыныгы шарттарын чагылдырышы керек. 6.8 Зарыл болгон учурларда күчтөрдү (чыңалууларды) бөлүштүрүүнү геометриялык жана физикалык түз сызыктуулук эместикти эске алуу менен бирдиктүү мейкиндиктик конструкциялар катары эсептөөнүн негизинде аныктоо керек. Мейкиндиктик конструкцияларды жалпак системаларга жана айрым элементтерге бөлүүгө негизделген эсептөөнүн жакындатылган ыкмаларын колдонууга жол берилет, бул учурда элементтердин өз ара жана негиз менен аракетин эске алуу керек. Элементтердеги күчтөр жана конструкциялардын которулуулары брутто кесилиштер менен алардын иштөөсүнүн шарттарынан аныкталышы керек. Конструкциялардын элементтериндеги күчтөрдү аныктоодо ширетилген жана фрикциондук бирикмелерди ийкемсиз катары кароого жол берилет. 6.9 Статикалык аныкталбай турган системалар үчүн эсептик күчтөрдү (ийүүчү жана толгочу моменттер, узата жана туурасынан күчтөр) системанын серпилгичтүү иштөөсүнүн божомолунда деформацияланбаган схема боюнча эсептеле алышат. Мындай системалардын айрым элементтери алынган эсептик күчтөрдүн аракеттерине деформацияланган схема боюнча жана материалдын иштөөсүнүн серпилгичтүү деформациялардын чектеринде гана эмес, алардын чектеринен тышкары дагы ишин эске алуу менен эсептелиши мүмкүн. 6.10 Бир катар кесилиштерде пластикалык шарнирлердин пайда болушунун натыйжасында талкалануунун кинематикалык механизминин пайда болушун эске алуу менен чектүү тең салмактуулуктун ыкмасы боюнча эсептөөнү аткарууга туруктуулукту жоготуудан бекитилген статикалык аныкталбаган кесилбеген жана кыпчылган устундар жана рамалык конструкциялар үчүн сыяктуу аткарууга жол берилет. 6.11 Рамалык конструкцияларды эсептөөдө бекитилген же бекитилбеген мейкиндиктик жана жалпак системаларды айырмалоо зарыл (1-сүр. кара). Биринчи учурда системанын кайсы болбосун өзөгү түз сызыктуу акыркы которууларга ээ болбойт, жана конструкциянын көтөрүүчү жөндөмдүүлүгүнө баа берүү алардын айрым элементтеринин өз ара жана негиз менен аракетин эске алуу менен текшерүү жолу менен аткарылышы мүмкүн. Экинчи учурда, айрым элементтерин текшерүү менен катар, түйүндүү которулууларын эске алуу менен бүтүндөй системанын чектүү абалына жетүүнүн мүмкүндүгүн баалоо зарыл. Эгерде бошотуунун конструкциялары (мисалы, байланышты) анын түйүндүү которулууларын беш эседен кем эмес кичирейтсе, жана бул учурда аларга бериле турган бардык күчтөрдү кабыл ала алса, анда системаны бекитилген деп эсептөө керек. а – жылышуудан бошогон, б – жылышуудан бошогон эмес 1-сүрөт – Тутумдар схемасы 6.12 Өзөктүк тутумунун айрым элементтеринин жүк көтөрүмдүүлүк жөндөмдүүлүгүн текшерүүдө алардын өз ара жана жерпай менен өз ара аракеттенишүү, эреже катары, түйүндүк жүктөө учурунда ийкемдүү идеалдуу системалардын туруктуулугун талдоодон орнотуу зарыл болгон өзөктөрдүн эсептелген узундугун колдонуу жолу менен эске алууга болот. Өзөктүн эсептелген узундугун каралып жаткан өзөктөгү кысуу күчү эң чоң болгон жүктөрдүн айкалышы үчүн аныктоого жана алынган маанини текшерүүдө жана жүктөмдөрдүн башка айкалыштары үчүн колдонууга жол берилет. 6.13 Конструкциялардын элементтеринин (устунду, өзөктүрдүн, жартакчалардын ж.б.) эсеби, эреже катары, геометриялык линиялуу катыштарды пайдалануу менен аткарылууга тийиш (ийрейүүлөрү үчүн жакындаштырылган туюнтулушу, элемент менен хорданын узундугунун ортосундагы теңдик ж.б.). Конструкциялардын элементтеринин жылышынан келип чыккан геометриялык сызыктуу эместигин эсепке алуу күчтѳнүүлөрдүн жана жылышуулардын 5% тен ашык өзгөрүүсүн пайда кылган системаларды эсептөөдө эске алынууга тийиш. Геометриялык сызыктуу эместигин эске алуу менен эсептөөлөрдү аткарууда тутумдун жалпы деформацияларына байланыштуу күчтөрдүн аракет багытындагы өзгөрүүлөр аныкталууга тийиш (көз салуу эффекти). Геометриялык сызыктуу эмес теориянын негизинде эсептөөлөр тиешелүү ченемдер боюнча өзүнчө, атайын белгиленген учурларда жүзөгө ашырылышы керек. 6.14 Серпилгич эмес деформацияларды (физикалык сызыктуу эместик) эске алуу менен эсептөөлөрдө жөнөкөй жүктөө шарттарында чакан серпилгич деформациялар теориясын колдонууга жол берилет. Конструкциялардын жүктөмдүн максималдуу маанисине чейин бир жолу чоңоюусун эсептөөдө сызыктуу эмес серпилгич материал жөнүндө болжолдоону колдонуу зарыл, ал эми жүктөмдөрдүн мүмкүн болгон азаюусу болгон учурда, анын ичинде кайталап өзгөрүлмө жүктөөдө серпилгич жүктөм (серпилгич пластикалык материал) жөнүндө гипотезаны колдонууга жол берилет. 6.15 Конструкциялардын элементтери, эреже катары, деформацияланбаган чөйрө чеги жана геометриялык гипотезаларды: жалпак кесилиштерди, сектордук аянттарды жана түз ченемдерди колдонуу менен кесилиштин жука дубалдуу эсептик моделинин негизинде эсептелиши керек. Кесилиштин деформациялануучу чөйрө чеги бар элементтерди эсептөөдө кесилиштин контурунун бузулушунун бүтүндөй элементтин жүк көтөрүүчүлүгүнө тиешелүү таасири эске алынышы керек. 6.16 Эгерде олуттуу майышма деформациялар нормалдуу эксплуатациялоону кыйындатпаса же алар локалдуу мүнөзгө ээ болсо жана бүтүндөй конструкциянын иштөө жөндөмдүүлүгүнө таасирин тийгизбесе, ошол эле убакытта 5.4-пункттун талаптарын канааттандырса, конструкцияларды эсептөөнү болоттун убактылуу каршылыгы боюнча аныкталган эсептелген каршылыгын колдонуу менен жүргүзүүгө жол берилет. 6.17 Татаал чыңалуу абалында иштеген элементтер жана кесилиштер үчүн бекемдиктин энергетикалык теориясынын негизинде аныкталган берилген чыңалууларды колдонууга жол берилет. 6.18 Конструкцияларды жана элементтерди эсептөөдө, эреже катары, алардын маанилеринин дал келүү ыктымалдыгын эске алуу менен төмөнкү мүмкүн болгон алгачкы кемчиликтерди эске алуу зарыл: даярдоо жана тургузууда алынган долбоордук өлчөмдөрдөн, формалардан жана позициялардан геометриялык четтөөлөр (жалпысынан элементтердин ийрилиши, дубалдардын жана алкактардын ийрилиши, окторду түйүндөрдө борборлоштуруу, элементтердин огунун долбоордук абалдан четтөөсү, бекитүү чекиттеринин ортосундагы элементтердин ийрилиши ж. б.); жүктөмдүн долбоордук абалынан жылышуусу; прокат, ийилүү, муздак түзөтүү, ширетүү ж. б. Эгерде эсептөө колдо болгон конструкциялардын техникалык абалын баалоо үчүн аткарылса, анда изилдөөнүн маалыматтары боюнча кабыл алынган даярдоо жана монтаждоо учурунда, ошондой эле эксплуатациялоо процессинде алынган иш жүзүндөгү геометриялык четтөөлөр эсепке алынууга тийиш. Геометриялык четтөөлөр конструкциялардын ишенимдүүлүгүн баалоодо гана эмес, имараттардын тыш өлчөмдөрүн белгилөөдө (мисалы, кран менен түркүктүн ортосундагы мүмкүн болгон иш жүзүндөгү жылчыкты баалоодо) эксплуатациялоонун коопсуздугунун талаптары боюнча да эске алынууга тийиш. 6.19 Конструкциялардын өздүк калдык чыңалууларын (ширетүүдөн, прокаттоодон, муздак түздөөдөн ж.б.) тышкы жүктөмдөн деформациялар менен шарттуу деформацияларды алгебралык суммалоо жөнүндө гипотезанын негизинде конструкциялардын эсептөөлөрүндө эске алууга жол берилет. 6.20 Жалпы учурда баштапкы кемчиликтер тутумдардын жана конструкциялардын статикалык эсебинде да, айрым элементтердин кесилиштерин тандоодо да эске алынууга тийиш. 6.21 Идеалдаштырылган эсептөө схемасынын негизинде узатасынан багытталган күчтөнүүлөр гана аныкталган элементтерди эсептөөдө (мисалы, борборлото-кысылган элементтер) зарыл болгон учурда мүмкүн болгон баштапкы ийрилик жана мүмкүн болгон түйүндөрдөгү окторду борборлоштуруу эске алынууга тийиш. Идеалдаштырылган эсептөө схемасы күч тегиздигиндеги моменттерди гана аныктаган ийилүүчү элементтер үчүн зарыл болгон учурда күчтүк тегиздигинен жүктөрдүн кокустук жылышынан же мүмкүн болгон баштапкы ийилүүдөн келип чыгуучу мүмкүн болгон кошумча толгоочу жана ийилтүүчү моменттерин эске алынышы керек. 6.22 Конструкцияларды жана бирикмелерди эсептөөдө 5.16, 5.20 жана 5.21-пункттарда көрсөтүлгөн талаптарга кошумча төмөнкүлөр эске алынууга тийиш: эсептик каршылыкты пайдалануу менен бекемдикке эсептелүүчү конструкциялардын элементтери үчүн γ m=1,25 материал боюнча ишенимдүүлүктүн кошумча көмөк чоңдугу; тиешелүү ченемдик документтерде келтирилген конструкциялардын жана бирикмелердин элементтеринин иштөө шарттарынын көмөк чоңдуктары. 6.23 Конструкциялардын бир катар элементтери үчүн иштөө шарттарынын көмөк чоңдуктары Д тиркемесинде келтирилген. 7 Октук күчтөр жана ийилүү боюнча болот конструкциялардын элементтерин эсептөө Борборлото-чоюулган жана борборлото-кысылган элементтер 7.1 7.2-пунктта көрсөтүлгөндөн тышкары, N күчү менен борбордук чоюуга же кысууга дуушар болгон элементтердин бекемдигин эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүүгө тийиш N 1 (1) An R y  c Бир текче буроо менен бекитиле турган жалгыз бурчтан чоюлган элементтер бекитилген жерлердеги кесилиштердин бекемдигин эсептөө (1) жана (2) формулалар боюнча аткарылышы керек. Мында (2) формуладагы γc мааниси ушул стандарттардын Д тиркемесине ылайык кабыл алынууга тийиш. 7.2 Ru/γu˃Ry катышы бар болгон болоттон жасалган конструкциялык чоюулган элементтердин бекемдигин эсептөө, анын иштеши мүмкүн болгон металл агуучулук чегине жеткенден кийин да төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек. N  1. An Ru  c (2) 7.3 N күчү менен борбордук кысууга дуушар болгон бүтүн дубалдуу элементтеринин туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүүгө тийиш. N  1. (3) AR y  c φ маанилери формулалар аркылуу аныкталышы керек: 0 \<  ≤ 2,5 учурда  Ry    ; E  (4) Ry  Ry  2    ; −  0,371 − 27 ,3  +  0,0275 − 5,53 E  E  E   (5)  = 1 −  0,073 − 5,53  2,5 \<  ≤ 4,5 учурда  = 1,47 − 13,0 Ry  ≤ 4,5 учурда = ;  (51 −  ) 6) φ сандык маанилери 3.7 таблицада келтирилген. 7.4 Жалгыз бурчтуу өзөктөр 7.3-пунктта көрсөтүлгөн талаптарга ылайык борбордук кысууга карата эсептелиши керек. Жалгыз бурчтардан мейкиндик конструкциялардын алкактарын жана тордомо элементтерин эсептөөдө ушул ченемдердин 17.8-пунктунун талаптарын аткаруу керек. 7.5 λх\<3λу, болгон ачык П түрүндөгү кесилиштер туташ дубалдары менен кысылган элементтер, мында λх жана λу тиешелүүлүгүнө жараша х-х жана у-у огуна перпендикуляр болгон тегиздиктеги элементтин эсептелген ийкемдүүлүгү (2-сүрөт), планкалар же торлор менен бекемдөөгө сунушталат, мында 7.6 жана 7.8-пункттардын талаптары аткарылууга тийиш. 2-сүрөт – Элементтердин П-түрүндөгү кесилиштери a – ачык; б, в – планкалар жана торлор менен бекемделген Планкалар же торлор жок болгон учурда мындай элементтер (3) формуласы боюнча эсептөөдөн тышкары төмөнкү формула боюнча туруктуулугун жоготуунун ийилүүчүтолгонуучу формасында туруктуулугун текшерүү керек N  1. c y AR y  c (7) мында φу – 7.3-пункттун талаптарына ылайык эсептелген ийилүү көмөк чоңдугу; с – көмөк чоңдугу, төмөнкү формула аркылуу аныкталат c= , 16 2 1 +  + (1 −  ) + (8)  = мында = 8J J 4 ;  = 2 + 0,156 t 2 2y ;  J yh Ah aх h - оордук борбору менен ийилүү борборунун ортосундагы салыштырмалуу аралык. Jх + Jy bi t i3 ;  Ah Jω – кесилиштин секториалдык инерция моменти; bi; ti – демек, кеслишти түзгөн тик бурчтуу элементтердин туурасы жана калыңдыгы. Бул жерже  = \+  2; Jt = 2-сүрөттө көрсөтүлгөн кесилиштер үчүн, J J ; t2 J y h Ah маанилери жана α төмөнкү формула аркылуу аныкталышы керек: J 4(3 +  ) 39 + 2  J t 1 t  = ; =   ; = , (2 +  )(6 +  ) J yh (6 +  ) Ah 3  h  (9) b мында  = . h 7.6 Бутактары планкалар же торлор менен туташтырылган курамдык кысылган өзөктөр үчүн салыштырмалуу эркин огуна карата φ көмөк чоңдугу (4) ÷ (6) формулалары менен аларда  ка ef аламаштыруу менен. ef мааниси 1-таблицада келтирилген маанилерге жараша аныкталышы керек. Торлору бар курамдык өзөктөрдө, жалпысынан өзөктүн туруктуулугун эсептөөдөн тышкары, түйүндөрдүн ортосундагы жерлерде айрым бутактардын туруктуулугун текшерүү керек. Планкалардын ортосундагы участокто λ1, λ2, λ3 айрым бутактарынын ийкемдүүлүгү 40тан ашпоого тийиш. Тегиздиктердин биринде туташ такта бар болсо (2-сүрөт, б, в) бутактын ийкемдүүлүгү планкалардын тегиздигине перпендикуляр анын огуна карата жарым кесилиштин инерциясынын радиусу боюнча эсептелиши керек. 1–таблица КесиКесилиштин лишсхемасы тин түрү Берилген ийкемдүүлүк λef курамдык өзөктөрдүн өтмө кесилиштери Планкалар менен Торлор менен Jsl /(Jb b) \< 5 Jsl /(Jb b) ≥ 5 ef = 2y + 0,8212 (1 + n) ef = 2y + 12 (10) (13) ef = 2y +  1 A Ad 1 (16) ef = 2 + 0,82   (1 + n ) +  (1 + n ) (11) ef = 2 + 12 + 22 ef = 2 + A  (14)      1 + 2   Ad 1 Ad 2  (17) 1-таблицанын аягы КесиКесилиштин лишсхемасы тин түрү Берилген ийкемдүүлүк λef курамдык өзөктөрдүн өтмө кесилиштери Планкалар менен Торлор менен ef = 2 + 0,8232 (1 + 3n3 ) ef = 2 + 1,332 (12) (15) ef = 2 + 1 2A 3 Ad (18) 1-таблицада кабыл алынган белгилер: b – бутактардын огунун ортосундагы аралык; l – планкалардын борборлорунун ортосундагы аралык; λ – бардык өзөктүн эң чоң ийкемдүүлүгү; λ 1, λ 2, λ 3 – айрым бутактардын ийкемдүүлүгү, аларды 1-1, 2-2 жана 3-3 окторуна перпендикуляр болгон тегиздикте, ширетилген планкалардын (нак) ортосундагы же четки буроолордун борборлорунун ортосундагы; А – бүткүл өзөктүн кесилиш аянты; Аd1, Аd2 – тиешелүүлүгүнө жараша 1-1 жана 2-2 огуна перпендикуляр тегиздикте жаткан торлордун жантык тирөөчтөрүнүн кесилиштеринин (кайчылаш тордо-эки жантык тирөөчтөр) аянттары; Аd – бир беттин тегиздигинде (үч кырлуу тең жактуу өзөк үчүн) жаткан торлордун жантык тирөөчтөрүнүн (кайчылаш тор үчүн - эки жантык тирөөчтөр) кесилишинин аянты;   = 10 формула аркылуу аныкталуучу, α1, α2 – көмөк чоңдуктары, b l мында a, b, l – 3-сүрөт аркылуу аныкталуучу өлчөмдөр; төмөнкү формула аркылуу аныкталуучу, n, n1, n2, n3 - көмөк чоңдуктары: J b J J J n = b1 ; n = b1 ; n2 = b 2 ; n3 = b3 , J sl J s1 J s 2l J sl бул жерде Jb1 жана Jb3- 1-1 жана 3-3 тиешелүүлүгүнө жараша (1 жана 3 кесилиш түрлөрү үчүн) окторго салыштырмалуу бутактардын кесилишинин инерция моменттери; Jb1 жана Jb2 – 1-1 жана 2-2 тиешелүүлүгүнө жараша (кесилиштин 2 түрү үчүн) окторго салыштырмалуу эки бурч; Js – бир планканын кесилишинин х-х өз огуна карата инерция моменти (сүрөт.4); Js1, Js2 – тиешелүүлүгүнө жараша 1-1 жана 2-2 окторго перпендикуляр тегиздиктерде жаткан планкалардын биринин кесилишинин инерция моменттери (кесилиштин 2-түрү үчүн). Торчолуу курамдуу өзөктөрдө түйүндөрдүн ортосундагы айрым бутактардын ийкемдүүлүгү 80ден көп болбошу керек жана өзөктүн жалпы берилген ийкемдүүлүгүнөн ашпашы керек. Мындай өзөктөрдү эсептөө деформацияланган схема боюнча жүргүзүлгөн шартта, бутактардын ийкемдүүлүгүнүн жогору, бирок 120дан көп эмес маанилерин кабыл алууга жол берилет. 3-сүрөт – Жантык тирөөчтөрүлгөн тордун схемасы 4-сүрөт – Планкалардагы курамдык өзөк 7.7 Бурчтардан, швеллерден ж. б. тыгыз же төшөндүлөр аркылуу бириктирилген курамдык элементтердин эсеби ширетилген планкалардын ортосундагы (жарыкта) же четки буроолордун борборлорунун ортосундагы эң чоң аралыктар ашпаган шартта туташ-дубалдар катары аткарылышы керек: кысылган элементтер үчүн 40i чоюлган элементтер үчүн 80i Бул жерде бурчтун же швеллердин инерция радиусу i бөлгүчтөрдүн тегиздигине параллелдүү огуна салыштырмалуу таврлуу же коштаврлуу кесилиштери үчүн, ал эми кайчылаш кесилиштер үчүн минималдуу болушу керек. Бул учурда, кысылган элементтин узундугу ичинде, жок эле дегенде, эки төшөндүлөр коюлушу керек. 7.8 Кысылган курамдык өзөктөрдүн туташтыруучу элементтерин (планкаларды, торлорду) эсептөө өзөктүн бүткүл узундугу боюнча туруктуу кабыл алынган жана төмөнкү формула боюнча аныкталган шарттуу туурасынан багытталган күч Qfic менен жүргүзүлүүгө тийиш Q fic = 7,15  10−6 (2330 − Е N ) , Ry  (19) мында N – курамдык өзөктөгү узатасынан багытталган күч;  – бириктирүүчү элементтердин тегиздигиндеги курамдык өзөк үчүн алынган узатасынан ийилүү көмөк чоңдугу. Шарттуу туурасынан багытталган күчтү төмөндөгүдөй бөлүштүрүш керек: туруктуулугун текшерүү жүргүзүлүп жаткан огуна перпендикуляр тегиздикте жаткан планкалардын (торлордун) ортосунда бирдей бириктирүүчү тилкелер (торлор) болгондо; туташ такта жана бириктирүүчү планкалар (торчолор) болгондо-тактага параллель тегиздикте жаткан такта жана планкалардын (торчолордун) ортосунан экиге бөлүнөт; тең жактуу үч кырлуу курамдык өзөктөрдү эсептөөдө бир тегиздикте жайгашкан бириктирүүчү элементтердин тутумуна туура келген шарттуу туурасынан багытталган күч 0,8 ге барабар кабыл алынышы керек. 7.9 Бириктирүүчү планкалардын жана алардын бекитилишинин эсеби (4-сүрөт) жантык тирөөчтөрсүз фермалардын элементтеринин эсеби катары аткарылууга тийиш: планканы кесүүчү F күч, төмөнкү формула боюнча F = Qs l ; b (20) төмөнкү формула боюнча планканы анын тегиздигинде ийилтүүчү М1 моменти М1 = Qs l , (21) мында Qs, бир кырдын планкасына туура келүүчү шарттуу узатасынан багытталган күч. 7.10 Бириктирүүчү торлорду эсептөө фермалардын торлорун эсептөө катары жүргүзүлүшү керек. Керүүлөрү бар болгон кайчылаш тордун кайчылаш жатнык тирөөчтөрдү эсептөөдө (5-сүрөт) алкактардын кысылышынан ар бир жантык тирөөчтөрдө пайда болгон жана төмөнкүдөй формула боюнча аныкталган кошумча күч эске алынышы керек N ad = N мында Ad , A N – өзөктүн бир бутагындагы күч; A – бир бутактын кесилиш аянты; Ad – бир жантык тирөөчтүн кесилиш аянты;  – формула боюнча аныкталуучу көмөк чоңдугу (22) = аl 2 , (a 3 + 2b 3 ) (23) мында a, l и b -5 - сүрөттө көрсөтүлгөн өлчөмдөр 5-сүрөт – Керүүлөрү бар болгон кайчылаш тордун схемасы 7.11 Кысылган элементтердин эсептелген узундугун азайтуу үчүн каралган өзөктөрдү эсептөө (19) формуласы боюнча аныкталган негизги кысылган элементтин шарттуу туурасынан багытталган күчүнө барабар күч менен жүргүзүлүүгө тийиш. Ийилүүчү элементтер 7.12 Башкы тегиздиктердин биринде ийилүүчү элементтердин (ийкемдүү дубалы бар, көзөнөктөлгөн дубалы бар жана кран алдындагы устундардан башка) бекемдигин эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек: М (24)  1, Wn., min R y  c Ийилүүчү элементтердин кесилиштериндеги τ чыңалууларынын маанилери шартты канааттандырышы керек QS  1, JtRs  c (25) Эгерде дубал буроо тешиктери менен алсыраса, формуладагы  маанилери (25) төмөнкү формула менен аныкталуучу  көмөк чоңдугуна көбөйтүлүшү керек = а , (а − d ) (26) мында a – көзөнөктүн кадамы; d – көзөнөктүн диаметри. 7.13 Ийкемсиздик капталдары менен бекемделбеген устундун дубалынын бекемдигин эсептөө, жогорку алкакка жүктөм колдонулган жерлерде ооп жергиликтүү чыңалуунун loc аракетинде, ошондой эле устундардын таяныч кесилиштеринде төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек  loc (27)  1, Rs  c мында loc = F/leftw, бул жерде F – жүктөмдүн (күчтүн) эсептик мааниси; lef – таянуу шарттарына жараша аныкталган жүктөмдү бөлүштүрүүнүн шарттуу узундугу; 6-сүрөттө көрсөтүлгөндөй – таянуу учурда. lef = b+2h, (28) мында h – устундун үстүңкү алкагынын калыңдыгынын жана алкак жик катетинин суммасына барабар өлчөм, эгерде астыңкы устун ширетилген болсо (6-сүрөт, а), же текченин сырткы кырынан дубалдын ички бурулуштун башталышына чейинки аралык, эгерде төмөнкү устун прокат болсо (6-сүрөт, б). 6-сүрөт – Устундуга жүкөмдү бөлүштүрүүнүн узундугун аныктоо үчүн схемалар а – шитерилген б – прокат 7.14 (24) формуласы боюнча эсептелген устундардын дубалдары үчүн төмөнкү шарттар аткарылышы керек: 0,87  x2 −  x y +  y2 + 3 xy2  1; Ry c  xy  1, Rs  c (29) мында x = M∙y/Jn – устундун огуна параллель болгон орточо дубал тегиздигиндеги нормалдуу чыңалуулар; y – ошол эле, устундулардын огуна перпендикуляр, анын ичинде loc, формула менен аныкталат (27); xy – жаныма сызыктуу чыңалуу, (25) формуласы (26) менен эсептелген. (29) формуласында өз белгилери менен кабыл алынган, ошондой эле x жана y, чыңалуулары устундун ошол эле чекитинде аныкталышы керек. 7.15 дубалдын тегиздигинде ийилүүчү жана 7.12 жана 7.14-пункттардын талаптарына жооп берген коштаврлуу кесилишкен устундардын туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек М (30)  1,  bWc R y  c мында Wc – кысылган алкак үчүн аныкталышы керек; b – Е тиркемеси боюнча аныкталуучу көмөк чоңдук. b маанисин аныктоодо lef устундун эсептик узундугу үчүн кысылган алкактын бекитүү чекиттеринин туурасынан жылышуудан (узунунан багытталган же туурасынан багытталган байланыштардын түйүндөрү, катуу төшөмөлдүн бекиткич чекиттери) ортосундагы аралыкты кабыл алуу керек; lef=l байланыштары жок болгон учурда (мында l – устундун арышы), ашык корогойлордун эсептик узундугу төмөнкүдөй кабыл алынууга тийиш: lef=l ашык корогойдун аягында кысылган алкакты горизонталдык тегиздикте бекитүү жок болсо (мында l – ашык корогойдун узундугу) же горизонталдык тегиздикте кысылган алкакты бекитүү чекиттеринин ортосундагы аралык жана ашык корогойдун узундугу боюнча. 7.16 Устундардын туруктуулугун текшерүү талап кылынбайт: а) жүктөмдү катуу төшөмөлдөн өткөрүүдө (оор, жеңил жана ячейкалуу бетонндон жасалган темир-бетон такталар, жалпак жана профилденген металл төшөмөл, толкун сымал болот ж.б.), аны менен тынымсыз устундун кысылган алакагына таянып жана ширетүүчү, буроолор, өзүн өзү кесүүчү буралмалар жана башкалар менен байланышкан; бул учурда сүрүлүү күчтөрүн эсепке алууга болбойт; б) устундун эсептик узундугунун lef, кысылгын алкактын туурасына b карата, коштаврлуу кесилиштин симметриялуу устундары үчүн 2-таблицанын формулалары боюнча аныкталуучу маанилерден ашпаган жана бир кыйла өнүккөн кысылган алкакка карата, ал үчүн чоюлган алкактын туурасы кысылган алкактын туурасынан 0,75 кем эмес болот. Кысылган алкакты горизонталдык тегиздикте бекитүү фактылык же шарттуу туурасынан багытталган күч менен эсептелиши керек. Бул учурда, шарттуу туурасынан багытталган күчтү төмөндөгүдөй аныктоо керек: (19) формула боюнча айрым чекиттерде бекитүүдө, керек аныктоого караштуу ийкемдүүлүктүн = lef/i (бул жерде i - горизонталдык тегиздикте кысылган алкак кесилишинин инерция радиусу), ал эми N төмөнкү формула боюнча аркылуу аныкталышы керек N=(Af + 0,25Аw)Ry, (34) формула боюнча үзгүлтүксүз бекитилгенде 3Q fic q fic = , (35) l мында qfic – устундун алкак узундугу бирдигине шарттуу туурасынан багытталган күч; Qfic – (19) формуласы менен аныкталган шарттуу туурасынан багытталган күч, анда  =1 катары алынышы керек, ал эми N формула (34) боюнча аркылуу аныкталышы керек. 2–таблица Жүктөм мүнөздөлгөн жер Жогорку алкакка Төмөнкү алкакка Байланыштардын ортосундагы устундун кесилишин эсептөөдө же таза ийилүүдө жүкөмдү колдонуу деңгээлине карабастан Прокаттык жана ширетилген устундардын туруктуулугун эсептөө талап кылынбаган эң жогорку lef /b маанилери (учурда 1 ≤ h/b ˂ 6 и 15 ≤ b/t ≤ 35) b  b b  E  = 0,35 + 0,0032 +  0,76 − 0,02   , b  t  t  h  Ry (31) b  b b  E  = 0,57 + 0,0032 +  0,92 − 0,02   , b  t  t  h  Ry (32) b  b b  E  = 0,41 + 0,0032 +  0,73 − 0,016   , b  t  t  h  Ry (33) l ef l ef l ef 2-таблицада кабыл алынган белгилер b жана t – кысылган алкактын туурасы жана калыңдыгы; h – октордун алкак такталарынын ортосундагы аралык (бийиктик). Эскертүүлөр 1 2-таблицанын формулалары боюнча алынган lef/b маанилери жогорку бекемдиктеги буроолордо алкак бирикмелери бар устундар үчүн 1,2 көмөк чоңдугуна көбөйтүлүшү керек. 2-таблицадагы формулалардагы b/t˂15 катышы бар устундар үчүн b/t=15 кабыл алынышы керек. 7.17 Эки негизги тегиздикте ийилүүчү элементтердин бекемдигин эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек My Mx y x  1, (36) J xn R y  c J yn R y  c мында x жана y – негизги окторго карата каралып жаткан кесилиш чекитинин координаттары. (36) формуласы боюнча эсептелген устундарда устундун дубалындагы чыңалуунун мааниси эки негизги ийилүү тегиздигинде (25) жана (29) формулалар боюнча текшерилиши керек. 7.16, а) пункттун талаптарын аткарууда эки тегиздикте ийилген устундардын туруктуулугун текшерүү талап кылынбайт. 7.18 статикалык жүктү алып жүрүүчү 530 Н/мм2 чейин агуу күчү менен болоттон жасалган туташ кесилишиндеги кесилиш устундарынын бекемдигин эсептөө, 7.18 7.19 - 7.21, 9.5 жана 9.23-пункттарды эске алуу мененжана төмөнкү формулалар боюнча майышма деформациялардын өнүгүшүн эске алуу менен аткарылышы керек: башкы тегиздиктердин биринде ийилүүдө, жаныма сызык чыңалуу учурунда   Rs (таянуу кесилиштеринен тышкары) M (37) 1 c1Wn,min R y  c Башкы эки негизги тегиздиктердин биринде ийилүүдө, жаныма сызык чыңалуу учурунда   Rs (таянуу кесилиштеринен тышкары) My Mx + 1 (38) c xWxn,min R y  c c yW yn,min R y  c бул жерде M, Mx и My – ийилүү моменттердин абсолюттук мааниси; с1 - (40) жана (41) формулалар боюнча аныкталуучу көмөк чоңдугу; cx жана cy - Е тиркемеге ылайык кабыл алынган көмөк чоңдуктар. Устундардын таянуу кесилишинде эсептөө (учурда M = 0; Mx = 0 и My = 0) төмөнкү формула аркылуу аныкталышы керек  Q (39) = 1 Rs  c thRs  c Эгерде (37) жана (38) формулаларында таза ийилүү зонасы болсо, с1, сx, жана сy көмөк чоңдуктарынын ордуна, тиешелүүлүгүнө жараша төмөнкүдөй кабыл алынышы керек: c1m = 0,5(1 + c); cxm = 0,5(1 + cx); cym = 0,5(1 + cy ) М моментинин жана кесилишиндеги туурасынан багытталган Q күчтүн бир убакыттагы аракети менен c1 көмөк чоңдугун төмөнкү формулалар аркылуу аныктоо керек: учурда  ≤ Rs c1 = c (40) c1 = 1,c (41) учурда 0,5Rs \< ≤ Rs бул жерде = Q ; = th   1 −    Rs  (42)   1 −     Rs  Бул жерде c - Е тиркеме боюнча кабыл алынган көмөк чоңдугу; t жана h – дубалдын калыңдыгы жана бийиктиги;  – көмөк чоңдугу, барабар =0,7 дубалдын тегиздигинде ийилген коштаврлуу кесилиши үчүн; = 0 кеслиштердин башка түрлөрү үчүн; c1 – бирден кем эмес жана с көмөк чоңдугунан ашпаган коэффициент. 7.20 9.5, 9.23 жана 15.1-пункттардын талаптарын эске алуу менен устундарды оптималдаштыруу максатында (37) жана (38) формулалардагы с, сx жана cy көмөк чоңдуктарынын маанилерин Е тиркемесинде келтирилген маанилерден аз, бирок 1,0 ден кем эмес кабыл алууга жол берилет. Буроолор үчүн көзөнөктөр менен дубалдын басаңдатуусу болгондо, жанама сызык чыңалууларынын мааниси, формула (26) менен аныкталган көмөк чоңдугуна көбөйтүлүшү керек. 7.19 Майышма деформациялардын өнүгүшүн эсепке алуу менен өзгөрүлмө кесилиштеги устундардын бекемдигин эсептөө M жана Q күчтөрүнүн эң жагымсыз айкалышы болгон бир участок үчүн гана аткарылышы керек; башка кесилиштеринде майышма деформациялардын өнүгүшүн эсепке алууга жол берилбейт. Агуу күчү 530 Н/мм2ге чейинки, динамикалык, титиреткич же кыймылдуу жүктөмдөрдү кабыл алуучу болоттон жасалган ийилүүчү элементтердин бекемдигин эсептөөнү конструкцияларды жана жабдууларды эксплуатациялоонун талап кылынган шарттарына тоскоол болбогон майышма деформациялардын өнүгүшүн эске алуу менен аткарууга болот. 7.20 Майышма деформациялардын өнүгүшүн эске алуу менен эсептелген устундардын жалпы туруктуулугун камсыз кылуу үчүн 7.16, а) пункттун талаптары аткарылышы керек, же 2-таблицанын формулалары боюнча аныкталган, эсептелген устундун узундугу менен кысылган алкактын жазылыгынын lef/b ортосундагы катыштын эң чоң мааниси көмөк чоңдугуна  = 1 − 0,7(c1 −1) (c −1) көбөйтүү жолу менен азайтылган, бул жерде 1 \< c1 ≤ c. Кысылган алкакка караганда аз өнүккөн устундарды эсептөөдө майышуучулукту эсепке алууга 7.16 а) пунктунун шарттары аткарылган учурда гана жол берилет. 7.21 Майышма деформациялардын өнүгүшүн эске алуу менен эсептелген устундарда дубалдар 9.10, 9.12, 9.13-пункттардын талаптарына ылайык туурасынан багытталган ийкемсиз капталдар менен бекемделиши керек, анын ичинде топтоштурулган жүктөм колдонулган жерлерде. 7.22 7.20, 7.21, 9.5 жана 9.23-пункттардын талаптары сакталган шартта статикалык жүктөмдү алып жүрүүчү, 20% тен көп эмес айырмаланган, эң чоң ийкемсиз тегиздикте ийилүүчү туруктуу коштаврлуу кесилиштин кесилбеген жана кысылган устундарынын бекемдигин эсептөө (37) формула боюнча таяныч жана арыш моменттерди кайра бөлүштүрүүнү эске алуу менен аткарылышы керек. Ийилтүүчү М моментинин эсептелген маанилери төмөнкү формуласы боюнча аныкталышы керек M = Mmaх (43) мында Мmax – материалдын серпилдүү иштешин болжолдоодо кесилбеген устундан аныкталган арыштагы же таянычтагы эң чоң ийилтүүчү моменти;  – төмөнкү формула боюнча аныкталуучу моменттерди кайра бөлүштүрүү көмөк чоңдугу M ef     = 0,51 + (44) M max   Бул жерде Мef - шарттуу ийилтүүчү моменти барабар: а) маанилеринен чоңураак учтары эркин таянып кесилбеген устундарда:    M 1  M ef = max   1 + a   l  (45) M ef = 0,5M 2 (46) бул жерде max символу мааниниден кийинкилердин максимумун табуу керек дегенди билдирет; М1 – четки арыштагы ийилтүүчү моменти, эркин кысылгын устун катары эсептелген; M2 – аралыктын максималдуу ийилтүүчү моменти, эркин кысылгын бир арыштуу устунда катары эсептелген; a – М1 моменти аракет кылган кесилиштен эң четки таянычка чейинки аралык; l – четки арыштын узундугу; б) учтары кысылган бир арыштуу жана кесилбеген устундарда Mef = 0,5M3, мында M3 – эң чоң момент, тирөөчтөрдөгү шарнир устундардагыдай эсептелет в) бир учу кыпчылып, экинчиси эркин таянган устунда Mef маанисин (45) формула боюнча аныктоо керек. (42) формуладагы Q туурасынан келген күчтүн эсептелген маанисин Mmax аракет кылган жерде кабыл алуу керек. Эгерде Mmax арыштын моменти болсо, устундун таянычтык кеслишитерин текшерүү керек. 7.23 7.22-пункттун талаптарын канааттандырган кесилбеген жана кысылган устундардын бекемдигин эсептөөдө, эки негизги тегиздикте ийилүү болгон учурда  ≤ Rs 7.22-пункттун талаптарына ылайык эки негизги тегиздикте таяныч жана арыш моменттерин кайра бөлүштүрүүнү эске алуу менен (38) формула боюнча жүргүзүлүшү керек. Ийилүү менен октук күчкө дуушарланган элементтер 7.24 (47) формула боюнча борбордон тышкары кысылган жана кысылган-ийилүүчү элементтердин бекемдигин эсептөө келтирилген эксцентриситет mef≤20 маанисинде, кесилиштин бошоңдугу жок болгондо жана бекемдик жана туруктуулук эсептөөлөрүндө кабыл алынган ийилүүчү моменттердин бирдей маанилеринде аткаруу талап кылынбайт. 7.25 Динамикалык жүктөмдөрдүн түздөн-түз таасирине дуушар болбогон 530 Н/мм2 чейин агуу күчү менен болоттон жасалган борбордон тышкары кысылган, кысылган-ийилүүчү, борбордон тышкары чоюлган жана чоюлма-ийилүүчү элементтердин бекемдигин эсептөө, τ ≤ 0,5Rs жана N/(AnRy) ˃ 0,1 болгон учурда төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек: n  N  My Mx   + + 1 A R   c W R  c W R  n y c x xn , min y y yn , min y c   (47) мында N, Mx , My – алардын эң жагымсыз айкалышында узатасынан келген күчтүн жана ийилүү моменттеринин абсолюттук маанилери; n, cx, cy – Е тиркемеси боюнча алынган көмөк чоңдуктары. Эгерде N (An Ry )  0,1 болсо (47) формуланы 9.5 жана 9.23-пункттардын талаптарын аткарууда колдонуу керек. Башка учурларда төмөнкү эсептөө формула боюнча жүргүзүлүшү керек My Mx N  y x 1 (48) An R y  c J xn R y  c J yn R y  c мында x, y – каралып жаткан кесилиш чекитинин координаттары анын негизги окторуна карата. 7.26 Борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган ийилүүчү элементтердин туруктуулугун эсептөө моменттин аракет тегиздигинде (туруктуулукту жоготуунун жалпак формасы) жана моменттин аракет тегиздигинде (туруктуулукту жоготуунун ийилүүчү-толгонуу формасы) аткарылышы керек. 7.27 Симметрия тегиздигине дал келген моменттин аракет тегиздигинде туруктуу кесилиштин борбордон тышкаркы-кысылган жана кысылган-ийилтүүчү элементтеринин туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек N 1  e AR y  c (49) Формулада (49) e көмөк чоңдугун аныкталышы керек: а) формула менен аныкталган шарттуу ийкемдүүлүккө  жана кыскартылган салыштырмалуу эксцентриситетке mef карата Ж.2 таблицага ылайык кош дубалдуу жантык тирөөчтөр үчүн mef =m, (50) мында  – Ж.1-таблица боюнча аныкталуучу кесилиш формасынын таасир этүү көмөк чоңдугу; eA – салыштырмалуу эксцентриситет (бул жерде e - эксцентриситет; Wc - эң кысылган m= Wc булалар үчүн кеслиштин каршылык моменти); б) ийилүү тегиздигине параллель тегиздиктерде жайгашкан торлору же планкалары бар өтмө өзөктөр үчүн Ж. 3-таблица боюнча шарттуу келтирилген ийкемдүүлүккө  ef (ef 1 табл. боюнча) жана формула боюнча аныкталуучу салыштырмалуу эксцентриситетке жараша Aa (51) m=e J мында а – ийилген тегиздикке перпендикуляр кеслиштин негизги огунан эң кысылган бутактын огуна чейинки аралык, бирок бутак дубалынын огуна чейинки аралыктан кем эмес. e=M/N маанисинин эксцентриситетин эсептөөдө М жана N маанилерин 7.29-пункттун талаптарына ылайык кабыл алуу керек. Кошдубалдуу өзөктөр mef\>20 болгон учурда жана өтмө өзөктөр m\>20 учурда, туруктуулукту эсептөөнү талап кылынбайт, бул учурларда эсептөө ийилүүчү элементтер үчүн да аткарылышы керек. 7.28 Агуу күчү 530 Н/мм2 жогору болгон болоттон жасалган жана кескин симметриялуу эмес кесилиштерге ээ болгон (Ж.1 таблицасы боюнча 10 жана 11 кесилиштердин типтери) борбордон тышкары кысылган элементтер (49) формула боюнча эсептөөдөн тышкары, төмөнкү формула боюнча бекемдиги текшерилиши керек  N M −  u 1 An Wnt Ru  c (52) мында Wnt маанисин чоюлган була үчүн эсептөө керек, ал эми  көмөк чоңдугун формула менен аныктоо керек = 1 − N 2  2 EA ( ) (53) 7.29 Элементтеги N узатасынан багытталган күчтүн жана ийилүүчү моменттин M эсептелген маанилери болоттун серпилгич деформацияларын кабыл алуу менен деформацияланбаган схема боюнча системаны эсептөөдөн жүктөрдүн бирдей айкалышы үчүн алынышы керек. Бул учурда, M маанисин төмөнкүгө барабар кабыл алуу керек: рамалык системаларынын туруктуу кесилиш түркүктөрү үчүн - түркүктөрдүн узундугунун чегиндеги эң жогорку момент; тепкичтүү түркүктөр үчүн – туруктуу кесилиштин узундугу боюнча эң жогорку момент; бир чымчылган, экинчи бош учу бар мамычалар үчүн – мөөрдөгү момент, бирок колонканын узундугунун үчтөн бир бөлүгүнө чейин созулган кесилиштеги моменттен кем эмес; түйүндөрдөн тышкары жүктөмдөрдү кабыл алуучу фермалардын кысылган үстүнкү алкактар жана конструкциялык такталар үчүн – алкактын панелинин узундугунун орто үчтөн бир бөлүгүндөгү эң жогорку моментине, алкактын серпилгич кесилбеген устун катары эсептөөсүнөн аныкталат; ийилген тегиздикке дал келген симметриясынын бир огу бар, дошполуу тирөөчтүү кысылган өзөктөр жана кесилиштер үчүн – 3-таблицадагы формулалар менен аныкталган момент; симметриянын эки огу бар шарнирдүү учтары жана кесилиштери бар кысылган таякчалар үчүн эксцентриситеттердин эсептелген маанилери mef Ж.4 таблица менен аныкталышы керек. 7.30 Туруктуу кесилиштин борбордон тышкаркы-кысылган элементтеринин симметрия тегиздигине дал келген эң жогорку ийкемдүүлүгү (Jx  Jy) тегиздигинде ийилгенде моменттин аракет тегиздигинен туруктуулугуна эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек: N 1 (54) c y AR y  y мында с – 7.31-пункттун талаптарына ылайык эсептелүүчү көмөк чоңдугу; y – 7.3-пункттун талаптарына ылайык эсептелүүчү көмөк чоңдугу. 3–таблица Салыштырмалуу эксцентриситет тиешелүү Mmax m≤3 Өзөктүн шарттуу ийкемдүүлүгүндөгү эсептелген М маанилери  4  4 M = M 2 = M max −  (M max − M 1 ) M=M1 m−3 m−3 M = M1 +  (M max − M 2 )  (M max − M 1 ) мында Mmax – өзөктүн узундугундагы эң жогорку ийилүү моменти; М1 – өзөктүн узундугунун орто үчтөн бир бөлүгүндө эң жогорку ийилүү моменти, бирок 0,5Мmax тан кем эмес; m – формула боюнча аныкталган салыштырмалуу эксцентриситет M A m = max (NWc ) 3 ˂ m ≤ 20 M = M2 + Э с к е р т ү ү - Бардык учурларда, М ≥ 0,5Мmax кабыл алынышы керек 7.31 (54) формуладагы с көмөк чоңдугу аныкталышы керек: салыштырмалуу m x  5 эксцентриситет маанилери, төмөнкү формула боюнча с=  1 + m x мында  жана  – 4-таблица боюнча кабыл алынган көмөк чоңдуктар; 4–таблица Кесилиштин түрлөрү Ачыктар Көмөк чоңдуктардын маанилери α учурда β учурда mx ≤ 1 1 \< mx ≤ 5 λy ≤ λc λy ˃ λc c /  y 0,7 0,65+0,05mx 1 − (0,35 − 1 − 0,3 J2 J1 0,05 m x J2 J1   c  1 − 1 −    y    J    2 2 − 1;  J1  болгондо J2 / J1 \< 0,5β=1 4 – таблицанын аягы Кесилиштин түрлөрү Торлор менен (планкалар менен) Көмөк чоңдуктардын маанилери α учурда β учурда mx ≤ 1 1 \< mx ≤ 5 λy ≤ λc 0,6 0,55+0,05mx λy ˃ λc c /  y Туюктар 4-таблицада кабыл алынган белгилер J1, J2 - у – у кесилишинин симметрия огуна карата тиешелүүлүгүнө жараша чоңураак жана кичирээк текчелердин инерция моменттери; φc - маанилери φy учурда λy = λc = 3,14 E / R y . Э с к е р т ү ү – Торлору (же планкалары) бар кысылган өзөктөр үчүн α жана β көмөк чоңдуктарынын маанилери өзөктүн узундугу боюнча экиден кем эмес аралык диафрагмалар болгондо туюк кесилиштер үчүн кабыл алынышы керек. Болбосо өзөктөрдүн ачык коштаврлуу кесилиштер үчүн белгиленген коэффициенттер кабыл алынууга тийиш салыштырмалуу mx  1 0 эксцентриситеттин маанилери, төмөнкү формула боюнча с= 1 + m x y /  b (56) мында φb – 7.15-пункттун жана Е тиркемесинин талаптарына ылайык эки же андан көп кысылган алкактардын бекитүүлөрү бар устунга карата аныкталган көмөк чоңдугу; туюк кесилиштер үчүн b = 1.0; 5  mx  10 формула боюнча салыштырмалуу эксцентриситеттин маанилери үчүн c = c5 (2 − 0,2mx ) + c10 (0,2mx −1) (57) мында c5 mx = 5 болгондо (55) формуласы менен, ал эми c10 mx = 10 болгондо (56) формуласы менен аныкталат. Салыштырмалуу mx эксцентриситетти аныктоодо, эсептелген Mx моменти төмөнкүдөй кабыл алынышы керек: моменттин аракет тегиздигине перпендикуляр жылышуудан бекитилген дошполуу кысылган учтары бар өзөктөр үчүн максималдуу момент узундуктун орточо үчтөн бир бөлүгүндө (бирок өзөктүн узундугу боюнча эң чоң моменттин жарымынан кем эмес); бир учу кысылып, экинчи учу бош болгон сундурмалар үчүн – жабуудагы момент (бирок сундурманын узундугунун үчтөн бир бөлүгүндө жайгашкан бөлүмдө моменттен кем эмес). Учурдагы ийкемдүүлүктө  y  c = 3,14 E Ry с көмөк чоңдугу ашпоого тийиш: туюк кесилиш өзөктөр үчүн – бирдиктер; симметриянын эки огу бар коштарвлуу кесилишинин өзөктөрү үчүн-формула менен аныкталган маанилер C max = 4 (  1 +  +  (1 −  ) 16  M   +  x    Nh   (58) ) ;  = (J x + J y ) / Ah 2 ;  = 2 + 0,156 Jt 2  y ; J t = 0,433 bi t i3 ,  Ah бул жерде bi, ti – тиешелүүлүгүнө жараша, туурасы жана кесилишти пайда кылгын табактардын жоондугу; h – алкактардын окторунун ортосундагы аралык; бир симметрия огу бар коштаврлуу жана тавр кесилиштери үчүн коэффициенттер c ( Ж .1) формула менен аныкталган маанилерден ашпоого тийиш. 7.32 (Jy\ y болгон борбордон тышкары кысылган элементтер (49) формуласы боюнча эсептелиши керек, ошондой эле формула боюнча борборлото кысылган өзөктөр сыяктуу моменттин аракет тегиздигинен туруктуулукту текшерет N 1 (59)  x AR y  c мында  = мында x – 7.3-пункттун талаптарына ылайык кабыл алынган көмөк чоңдугу. x ≤ y болгондо, учурда моменттин аракет тегиздигинен туруктуулукту текшерүү талап кылынбайт. 7.33 Ийилүүчү тегиздикке параллелдүү тегиздикте жайгашкан торлор менен борбордон тышкары кысылган өзөктөрдө (49) формула боюнча жалпы өзөктүн туруктуулугун эсептөөдөн тышкары, айрым бутактар (3) формула боюнча борборлото кысылган өзөктөр катары текшерилиши керек. Ар бир бутактагы узатасынын багытталган күч моменттен баштап кошумча күч менен аныкталышы керек. у-у (1 табл.), огуна перпендикуляр тегиздикте ийилгенде бул күчтүн мааниси төмөнкүдөй формулалар боюнча аныкталууга тийиш: Nad=M/b 1- жана 3-типтердеги кесилиштер үчүн; Nad=M/2b – 2 кесилиш түрү үчүн; х-х огуна перпендикуляр тегиздикте ийилгенде 3-түрдөгү кесилиш үчүн, Nad = 1,16M моментинен тартылган күч (бул жерде b - бутактардын окторунун ортосундагы аралык). Планкалары бар борборлото кысылгандан тышкары өтмө өзөктөрдүн айрым бутактары моменттен тартып күч-аракетти жана бутактардын иш жүзүндөгү же шарттуу туурасынан ийилүүсүн эске алуу менен борбордон тышкары кысылган элементтер катары туруктуулугуна текшерилиши керек (кесилбеген ферманын алкактарындай), ошондой эле ушул ченемдердин 7.36-пункту. 7.34 Эки негизги тегиздикте кысылууга жана ийилүүгө дуушар болгон үзгүлтүксүз туташ дубалдуу өзөктөрдүн туруктуулугун эсептөө, эң жогорку ийкемсиздик тегиздиги (Jx \> Jy) жана симметрия тегиздиги дал келген учурда төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек ( ) N 1  exy AR y  c (60) мында  exy =  ey 0,63 с + 0,44 с ; мында ey 7.27-пункттун талаптарына ылайык аныкталышы керек, формулалардагы m жана  тиешелүүлүгүнө жараша my жана y менен, ал эми с - 7.31-пункттун талаптарына ылайык. Бирдей эмес текчелери бар коштаврлуу кесилиштин өзөктөрү үчүн mef,y=my келтирилген салыштырмалуу эксцентриситетти эсептөөдө  көмөк чоңдугун Ж.1 таблица боюнча 8-типтеги кесилиш үчүн аныктоо керек. Эгерде mef,ymx, болсо, анда (60) формуланы колдонуу менен эсептөөдөн тышкары, eу=0 алып, (49) жана (54) формулаларды колдонуу менен кошумча текшерүү жүргүзүлүшү керек. Салыштырмалуу эксцентриситеттердин маанилери формулалар менен аныкталышы керек: A A жана m y = e (61) mx = ex Wcy Wсх мында Wcx жана Wcy – х-х жана у-у огуна салыштырмалуу эң кысылган була үчүн кесилиштердин каршылык моменттери. Эгерде x \> y болсо, анда (60) формуласын колдонуу менен эсептөөгө кошумча ey = 0 алуу менен (49) формуланы колдонуу менен кошумча текшерүү жүргүзүлүшү керек. Эгерде эң жогорку ийкемсиздиктин тегиздиги (JxJy) симметрия тегиздигине дал келбесе, mx тин эсептелген маанисин 25%ке көбөйтүү керек. 7.35 Эки негизги тегиздикте кысылууга жана ийилүүгө дуушар болгон эки параллелдүү тегиздикте торлору бар, y-y огуна карата симметриялуу (7-сүрөт) эки туташдубалдуу бутактардын өтмө өзөктөрүнүн туруктуулугун эсептөө аткарылышы керек: жалпы өзөк үчүн - 7.27-пункттун талаптарына ылайык, ey=0 алып, торлордун тегиздигине параллелдүү тегиздикте; айрым бутактар үчүн - (49) жана (54) формулалар боюнча кепилтетик кысылган элементтер катары, мында ар бир бутактагы узатасынын багытталган күч Mx моментиндеги күчтү эсепке алуу менен аныкталууга тийиш (7.33-пунктту караңыз), ал эми My моментин бутактардын ортосунда алардын ийкемисздигине жараша бөлүштүрүлөт (эгерде My нун аракеттери бутактардын биринин тегиздигинде болсо, анда ал толугу менен бул бутакка өткөн деп эсептелиши керек). Айрым бутактардын ийкемдүүлүгүн (49) ушул ченемдердин 8.11-пунктунун талаптарына ылайык формула боюнча эсептөөдө аныктоо керек, (54) формула боюнча эсептөөдө - тордун түйүндөрүнүн ортосундагы максималдуу аралык боюнча. 7.36 Борбордон тышкаркы-кысылган өзөктөрдүн бириктирилген планкаларын же торлорунун эсеби ушул ченемдердин 7.9 жана 7.10-пункттарынын талаптарына ылайык, эки маанинин чоңуна барабар болгон туурасынан багытталган күчкө: ушул ченемдердин 7.8-пунктунун талаптарына ылайык эсептелген устундун иш жүзүндөгү Q туурасынан багытталган күчүнө же Qfic, шарттуу туурасынан багытталган күчүнө ылайык аткарылышы керек. Факт жүзүндөгү жылышуу күчү шарттуу күчтөн чоңураак болгон учурда, эреже катары, борбордон тышкаркы кысылган элементтердин бутактары тор менен туташтырылышы керек. 7-сүрөт – Эки туташ дубалдуу бутактан турган өзөктүн өтмө кесилиши Таяныч бөлүктөрү 7.37 Кыймылсыз дошполуу таянычтарын борборлоштуруучу төшөндүлөр менен, тангендик жана өтө чоң реакцияларда-тең салмактуулук таянычтарын колдоо астында басымды бирдей бөлүштүрүү зарыл болгондо колдонуу керек. Жалпак же тоголок кыймылдуу таянычтар устундун же ферманын туруктуу таянычында пайда болгон горизонталдык күчтөрдөн бошотулушу керек болгон учурларда колдонулушу керек. Жалпак кыймылдуу таянычтардагы сүрүлүү көмөк чоңдугу 0,3 кө барабар, катоктук таянычтарда - 0,03 кө барабар кабыл алынат. 7.38 Теңдем таянычтарынын цилиндрдик шарнирлериндеги (цапфаларындагы) кысылууну эсептөөнү (беттердин борбордук бурчу тийгенде, ага барабар же андан жогору /2 болгон учурда) төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек F 1 (62) 1,25 rlRlp c бул жерде F – таянычка басым (күч); r жана l – тиешелүүлүгүнө жараша, радиусу жана топсонун узундугу; Rlp – бул ченемдердин 1-таблицасынын талаптарына ылайык кабыл алынган тыгыз тийүүдөгү жергиликтүү кысылууга болжолдуу каршылык. 7.39 Катокторду диаметрдик кысуу эсептөө үчүн төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүүгө тийиш F (63) 1 ndlRcd  c мында n – катоктордун саны; d жана l - катоктун диаметри жана узундугу; Rсd – бул ченемдердин 1-таблицасынын талаптарына ылайык кабыл алынган катоктордун эркин тийүүдөгү диаметралдык кысылышына эсептелген каршылык. 8 Болот конструкцияларынын элементтеринин эсептик узундуктары Жалпак фермалардын узундугу элементтеринин жана байланыштардын эсептелген 8.1 Жалпак фермалардын жана байланыштардын lef элементтеринин эсептик узундугун, фермалардын кайчылаш торлорунун элементтерин кошпогондо, 5-таблица боюнча кабыл алуу керек. 8.2 Ферма тегиздигинен N1 жана N2 (N1 \> N2), кысуу күчтөрү аракет кылган элементтин lef эсептик узундугун (8-сүрөт, в, г) формула боюнча эсептөө керек.  N  l ef = l1  0,75 + 0,25 2  N1   (64) Бул учурда туруктуулукту эсептөө N1 күчүн колдонуу менен жүргүзүлүшү керек 5–таблица Узатасынан ийилүү багыты Эсептик узундугу lef таяныч тордун жантык башка Алкактардын тирөөчтөрдүн элементтежана таяныч ринин тирөөчтөрдүн l l 0,8l 1 Ферманын тегиздигинде: а) 1, б-позицияда көрсөтүлгөндөн башка фермалар үчүн l1 l1 0,9l1 б) тор элементтери алкактарга бекитилген жалгыз бурч фермалары жана фермалар үчүн 2 Ферма тегиздигине перпендикуляр l1 l1 l1 багытта (ферма тегиздигинен): а) фермалар үчүн, 2, б-позицияда көрсөтүлгөндөрдөн тышкары б) тор элементтерин алкактарга бекитүү l1 l1 0,9l1 менен жабык профилдерден жасалган алкактары бар фермалар үчүн 5-таблицада кабыл алынган белгилер (8-сүрөт): l – ферманын тегиздигиндеги элементтин геометриялык узундугу (түйүндөрдүн борборлорунун ортосундагы аралык); l1 – ферманын тегиздигинен жылышуудан бекитилген түйүндөрдүн ортосундагы аралык (фермалардын алкактары, атайын байланыштар, алкакка ширетилген жиктер же буроолор менен бекитилген ийкемсиз жабуучу такталар ж. б.) 8.3 Бири-бири менен бириктирилген кайчылаш тордун элементтеринин эсептик узундугун (8-сүрөт, д) кабыл алуу керек: ферманын тегиздигинде-ферманын түйүнүнүн борборунан алардын кесилишкен чекитине чейинки бирдей аралыкта (lef= l); ферманын тегиздигинен: кысылган элементтер үчүн – 6-таблица боюнча; чоюлган элементтер үчүн-толук геометриялык узундукка барабар (lef = l1). 8.4 Элементтердин бир бурчтан кесилишинин инерция радиустары i: l же 0,9l барабар болгон элементтин эсептелген узундугу (мында l – жакынкы түйүндөрдүн ортосундагы аралык) – минималдуу (i = imin); башка учурларда – бурчтун огуна салыштырмалуу, ферманын тегиздигине перпендикуляр же параллель (узунунан ийилген багытка жараша i=ix же i=iy). 8-сүрөт – Элементтердин болжолдуу узундугун аныктоо үчүн ферма торлорунун схемалары (белгилери үчүн 5-таблицаны караңыз). а – үч бурчтуу тирөөчтөр менен; б – жантык тирөөчтүү; в – үч бурчтуу шпренгель менен; г – үч бурчтуу жарым-жартылай жантык тирөөч; д – кайчылаш; 9-сүрөт – Тегиздиктен ферма алкактарын болжолдуу узундугун аныктоо схемалары а – ферманын схемасы; б – фермалардын ортосундагы байланыш схемасы (үстүнөн көрүнүш) 6–таблица Тор элементтеринин кесилишинин түзүлүшү Эки элемент тең үзгүлтүккө учурабайт Колдоочу элемент үзгүлтүккө учурайт жана фасонка менен капталат: каралып жаткан элемент үзгүлтүккө учурабайт; каралып жаткан элемент үзгүлтүккө учураган жана фасонка менен капталган; Колдоочу элементи бар ферманын тегиздигинен эсептик узундук lef чоюлган иштебеген кысылган l 0,7l1 l1 0,7l1 l 1,4l1 0,7l1 \- \- 6-таблицада кабыл алынган белгилер (8-сүрөт, д): l - ферма түйүнүнүн борборунан элементтердин кесилишине чейинки аралык; l1 – элементтин жалпы геометриялык узундугу. Мейкиндиктүү тор конструкциялардын элементтеринин эсептелген узундугу 8.5 Бир бурчтан кысылган жана жүктөлбөгөн элементтердин кесилиштеринин эсептөө узундугу lef жана инерция радиусу i ийкемдүүлүктү аныктоодо 7-таблица боюнча кабыл алынышы керек. Ийкемдүүлүктү аныктоодо жалгыз бурчтан чоюлган элементтеринин lef эсептелген узундуктары жана i айлануу радиусу кабыл алынышы керек: алкактар үчүн - 7-таблица боюнча; 10, а, д, е - сүрөтүнө ылайык кайчылаш жантык тирөөчтөр үчүн: беттин тегиздигинде - ld узундугуна жана imin айлануу радиусуна барабар; кырдын тегиздигинен-алкакка бекитүү түйүндөрүнүн ортосундагы аралыкка жана беттин тегиздигине параллель болгон огуна карата ix инерция радиусуна барабар болгон жантык тирөөчтүн Ld толук геометриялык узундугунан; 10, б, в, г сүрөткө ылайык жантык тирөөчтөр үчүн узундугуна ld жана инерция imin радиусуна барабар; 10-сүрөт – а, б, в мейкиндиктүү торчолорунун схемалары - чектеш беттерде дал келтирилген түйүндөр менен; г, д, е - чектеш беттерде дал келтирилбеген түйүндөр менен 7–таблица Элементтер lef Алкактар: Lm imin сүрөттөр боюнча 10, а,б,в 1,4lm ix же iy сүрөттөр боюнча 10, г,д,е Жантык тирөөчтөр: imin сүрөттөр боюнча 10, б,в,г µd ld imin сүрөттөр боюнча 10, а,д µd ldc imin сүрөттөр боюнча 10, е ld Керилмелер: сүрөттөр боюнча 10, б 0,8lс imin сүрөттөр боюнча 10, в 0,65lс imin мында ldc – 8-таблицага ылайык алынган жантык тирөөчтүн шарттуу узундугу µd – 9-таблица боюнча алынган жантык тирөөчтүн эсептелген узундугунун көмөк чоңдугу Эскертүүлөр 1 10-сүрөт боюнча, а,д,е кесилиш чекиттериндеги жантык тирөөчтөр бири-бирине бекитилиши керек. 2 10-сүрөттөгү жантык тирөөчтөр үчүн, д деформацияланган схема боюнча эсептөөнү эске алуу менен аларды кыр тегиздигинен кошумча текшерүү керек. 3 10-сүрөттө керилмелер үчүн lef мааниси теңтакталуу бурчтары. 8–таблица Тор элементтеринин кесилишинин түзүлүшү Колдоочу элементи бар ферманын тегиздигинен эсептик узундук lef чоюлган иштебеген кысылган Эки элемент тең үзгүлтүккө учурабайт Колдоочу элемент үзгүлтүккө учурайт жана фасонка менен капталат; каралып жаткан элемент үзгүлтүккө учураган жок: 10, а-сүрөткө ылайык конструкцияларда 10, д-сүрөткө ылайык конструкцияларда учурда 1˂ n ≤3 учурда n ˃ 3 Элементтердин кесилиш түйүнү кыр тегиздигинен жылышуудан бекитилген (диафрагма менен жана ж. б.) ld 1,6ld 0,8Ld 1,3ld 1,6ld Ld (1,75-0,15n)ld 1,3 ld (1,9-0,1n)ld 1,6 ld Ld Ld ld ld ld бул жерде ld – 10, а, д сүрөткө ылайык жантак тирөөчтүн узундугу жантык тирөөчтүн узундугу 10 а, дсүрөткө ылайык, n= J m,min l d J d ,min l m , где Jm,min жана Jd,min – тиешелүүлүгүнө жараша алкактын жана жантык тирөөчтүн кесилишинин инерциясынын эң кичине моменттери. 9–таблица Элементти алкакка бекитүү Элементтерди бойлото жайгашкан ширетилген жиктер, буроолор (экиден кем эмес) менен фасондорсуз Жалгыз буроо менен фасонсуз µd мааниси n l imin учурда, барабар чейин 60тан 160ка чейин 2 ге чейин 1,14 0,54+36 min 6 дан жогору 1,04 n ден карабастан 1,12 160тан жогору i l i 0,56+28,8 min l i 0,64+28,8 min l 0,765 0,74 0,82 9-таблицада кабыл алынган белгилер: n - 8 – таблицаны караңыз; l – узундугу, кабыл алынуучу: ld – 10-сүрөт боюнча, б, в, г; ldс – 8-таблица боюнча (элементтер үчүн –10, а, д сүрөт боюнча). Эскертүүлөр 1 n дан 6га чейинки маанилер үчүн µd маанилери сызыктуу интерполяция менен аныкталышы керек. 2 Жантык тирөөчтүн бир учуна ширетүү аркылуу фасонкасы жок алкакка же буроолор менен, ал эми экинчи учун фасонка аркылуу бекитүүдө 0,5(1+ µd га барабар бекитүү керек; жантык тирөөчтүн эки учуна фасонкалар аркылуу бекиткенде - µd = 1,0. 3 10-сүрөткө ылайык жантык тирөөчтөрдүн учтары, эреже катары, фасонкасыз бекитилиши керек. Бул учурда алар керилмеге жана алкакка жантык тирөөчтү бойлото жайгашкан ширетилген тигиштер жебуроолор (экиден кем эмес) менен бекитилгенде, µd көмөк чоңдуктун маанисин "2ге чейин" мааниси боюнча сап боюнча кабыл алуу керек. Алардын учтарын бир буроо менен бекиткенде µd көмөк чоңдугун маанисин 7-таблицага ылайык lef маанисин эсептөөдө “Фасонсуз бир буроо” сабы боюнча алуу керек, µd ордуна 0,5(1+ µd). 8.6  = lef/i жалгыз тең капталдуу бурчтардан кысылган жана чоюлган ийкемдүүлүктү аныктоодо 8.5-пунктта айтылбаган учурларда lef бурчунун эсептик узундугу жана алардын i инерция радиустары 10-таблицага жана 11-сүрөткө ылайык кабыл алынышы керек. Жантык тирөөчтөрдү фасондор менен бекитүүдө жантык тирөөчтөрдүн эсептелген узундугунун көмөк чоңдуктары 2-таблицага 9-эскертүү боюнча аныкталышы керек. Шпренгельдин элементтери үчүн эсептелген узундуктары lef жана i инерция радиусу негизги жантык тирөөчтөр үчүн да аныкталышы керек. 8.7 Диафрагманын диагоналдык кесилишкен элементтеринин бир бурчтардан эсептелген узундуктары, эгерде бир элемент кысылып, экинчиси керилип турса, диагоналдын узундугунун жарымына барабар, ал эми эсептелген инерция радиусу i = imin деп алынат. Эгерде эки элемент тең кысылган болсо, анда эсептелген узундук элементтин толук узундугуна барабар, ал эми i = ix. 8.8 8.6 жана 8.7-пункттарда каралбаган учурларда жалгыз тең капталдуу бурчтардан жасалган таянычтардын торлорунун элементтеринин эсептик узундугун жана алардын инерциянын эсептик радиустарын аныктоодо төмөнкү шарттарды эске алуу зарыл: эгерде өзөк учтары боюнча гана бекитилсе, эсептелген узундугу геометриялык, ал эми эсептелген инерция радиусу i = imin; эгерде өзөк бир жана экинчи текченин тегиздигинде бекитилүүчү чекиттердин жылышына тоскоол болгон аралык бекиткичтерге ээ болсо, эсептелген узундук бекиткичтердин ортосундагы максималдуу аралыкка барабар, ал эми инерциянын эсептелген радиусу i = imin; 10 – т а б л и ц а Таянычтын элементтери 11, а-д -сүрөт боюнча алкактар Жантык тирөөчтөр: 11, а, г, д- сүрөт боюнча (жантык тирөөчтөр Р1 жана Р2 11, б, в- сүрөт боюнча; чийме 2, г, д (жантык тирөөч Р3) Керилмелер: 11, а, б, г, д-сүрөт боюнча 11, в- сүрөт боюнча lef lm ld i imin imin ld ix 0,9lс lс imin imin Э с к е р т ү ү – 2, в чийме боюнча жантык тирөөчтөр үчүн lef жана i аныктоо боюнча берилген сунуштар бир жантык тирөөч кысылып, экинчиси керилген учурга тиешелүү. 11-сүрөт – Шпренгель торунун схемалары а – тирөөчтүн ортоңку бөлүгүнүн четинин тегиздигинен бекитилүүчү жантык тирөөч менен; б – таянычтын ортоңку бөлүгүнүн четинин тегиздигинен жантык тирөөчтү бекитпестен; в – таянычтын орто бөлүгүндө диафрагмасы жок; г – таянычтын төмөнкү бөлүгүндө ромбдук торлуу диафрагма менен; д – с – таянычтын түбүндө үч бурчтуу тор диафрагма эгерде ортоңку бекиткичтер жалгыз текченин тегиздигинде гана белгиленген чекиттердин кыймылына тоскоол болсо, эсептик узундук акыркы бекиткичтердин ортосундагы аралыкка барабар кабыл алынат, ал эми инерциянын эсептик радиусу i = ix; Эгерде бир ортоңку бекитүү бир гана текченин тегиздикте кыймылына тоскоол болсо жана бекитилген өзөктү бирдей эмес узундуктагы бөлүктөргө бөлсө, анда өзөктүн туруктуулугун эки жолу текшерүү керек: а) бекитилген эмес текчелердин тегиздигинде, i = ix инерциянын эсептик радиусу менен акыркы бекиткичтердин ортосундагы аралыкка барабар эсептик узундукту алуу менен; б) инерцинын эсептик радиусу i = imin менен, аралык бекитүүдөн акыркы бекитүүгө чейинки максималдуу аралыкка барабар узундукта. 8.9 Түтүктөрдүн же кош бурчтардын элементтеринин эсептелген lef узундугу жана i инерция радиусу "жалпак фермалардын жана байланыштардын эсептелген элементтеринин узундугу" бөлүмүнүн талаптарына ылайык кабыл алынышы керек. Структуралык конструкциялардын элементтеринин эсептелген узундугу 8.10 Структуралык конструкциялардын жалпы элементтеринин lef эсептелген узундугун 11-таблица боюнча кабыл алуу керек. Ийкемдүүлүктү аныктоодо структуралык конструкциялардын кесилиштеринин, элементтеринин инерциясынын радиустарын төмөнкүдөй кабыл алуу керек: ийилүүнүн перпендикулярдуу же параллель тегиздигине карата кысылган-ийилүүчү элементтер үчүн (i = ix же i = iy); башка учурларда - минималдуу (i = imin). Түркүктөрдүн (тирөөчтөрдүн) эсептелген узундугу 8.11 Туруктуу кесилишүү тирөөчтөрдүн түркүктөрүн же тепкичтүү түркүктөрдүн айрым бөлүктөрүнүн эсептелген lef узундугу төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек lef =l (65) мында l – түркүктүн узундугу, анын өзүнчө бөлүгү же кабаттын бийиктиги;  – эсептелген узундуктун көмөк чоңдугу. 8.12 Түркүктөрдүн жана туруктуу кесилишүү тирөөчтөрдүн эсептелген узундугунун көмөк чоңдуктары алардын учтарын бекитүү шарттарына жана жүктөмдүн түрүнө жараша кабыл алынышы керек. Бекитүүнүн жана жүктөмдүн түрүнүн айрым учурлары үчүн сан маанилери З.6 - таблицада келтирилген 8.13 Түркүктөргө ригелдерди катуу бекитүү менен раманын тегиздигинде туруктуу кесилишиндеги түркүктөрдүн эсептик узундугунун  көмөк чоңдуктары жогорку түйүндөрдүн бирдей жүктөлүшү менен эркин жана эркин эмес рамалар үчүн 12-таблицадагы формулалар аркылуу аныкталышы керек; (67) формуладагы бир кабаттуу рамалар жана (68), (69) жана (75) формулаларындагы көп кабаттуу рамалар үчүн төмөнкү же жогорку дошполуу ригелдерди түркүктөргө бекитилип турганда, p = 0 же n = 0 (Ji) = 0 же Js = 0), катуу бекитүү менен p = 50 же n = 50 (Ji = 0 же Js = 0). Мында (67) формуладагы  көмөк чоңдукту экиге барабар кабыл алынат жана эркин рамкалар үчүн (68), (69) жана эркин эмес рамкалар үчүн (75) формулалары жөнөкөйлөштүрүлүшү мүмкүн (12-таблицанын өзгөчө учурларын караңыз). H/B\>6 катышы болгондо (мында H - көп кабаттуу раманын жалпы бийиктиги, В раманын туурасы), негизге кысылган курамдык өзөк катары бүтүндөй раманын жалпы туруктуулугун текшерүү керек. 8.14 Жогорку түйүндөр бирдей эмес жүктөлгөндө жана бардык мамычалардын үстү боюнча жабуунун катуу диски же узатасынын кеткен байланыштар болгондо имараттын бир кабаттуу эркин рамкасынын тегиздигиндеги эң көп жүктөлгөн түркүктүн эсептелген узундугунун  көмөк чоңдугу төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек:  ef =  J c  Ni Nc  Ji  0,7 (78) мында  – 12-таблица боюнча эсептелген текшерилип жаткан түркүктүн эсептик узундугунун көмөк чоңдугу; Jc жана Nc – тиешелүүлүгүнө жараша кесилиштин инерция моменти жана каралып жаткан раманын эң көп жүктөлгөн түркүктөгү күч; ∑Ni, ∑Ji - Эсептөө аракеттеринин жана каралып жаткан раманын бардык түркүктөрүнүн жана төрт чектеш раманын кесилиштеринин инерция моменттеринин суммасы (ар бир тараптан экиден); бардык аракеттер Ni текшерилип жаткан түркүктө күч келтирген жүктөмдөрдүн ошол эле айкалышында табылышы керек. 11 – т а б л и ц а Структуралык конструкциялардын элементтери 1 2 жана 3-позицияларда көрсөтүлгөндөрдөн тышкары 2 Кесилбеген (түйүндөрдө үзүлбөгөн) алкактар жана тоголок же цилиндр формасындагы түйүндүү элементтерге ширетип түйүнгө бекитилүүчү алкактар 3 Түйүндөргө бир текче менен бекитилген жалгыз бурчтардан: а) элементтерди бойлото жайгашкан ширетилген жиктер же буроолор (экиден кем эмес) l/imin болгон учурда.: 90го чейин 90дон 120га чейин 120дан 150гө чейин (тор элементтери үчүн гана) 150дөн 200гө чейин (тор элементтери үчүн гана) б) l/imin боюнча бир буроо менен: 90го чейин 90дон 120га чейин 120дан 150гө чейин (тор элементтери үчүн гана) 150дөн 200гө чейин (тор элементтери үчүн гана) Эсептик узундугу lef l 0,85l l 0,9l 0,75l 0,7l l 0,95l 0,85l 0,8l мында l – элементтин геометриялык узундугу (структуралык конструкциясынын түйүндөрүнүн ортосундагы аралык). 8.15 Раманын тегиздигиндеги тепкичтүү түркүктөрдүн  айрым участокторунун эсептик узундугунун көмөк чоңдуктарынын З тиркемесине ылайык аныктоо керек. Бир кабаттуу өндүрүштүк имараттардын раманын тепкичтүү түркүктөрү үчүн  эсептик узундуктун көмөк чоңдуктарын аныктоодо: коңшу түркүктөрдүн жүктөө даражасынын жана катуулугунун таасирин эске албоо; түркүктөрдүн айрым участокторунда узатасынан багытталган күчтөрдүн эң чоң маани берүүчү жүктөмдөрдүн комбинациялары үчүн гана түркүктөрдүн эсептелген узундугун аныктоо, жана алынган маанилер жүктөмдөрдүн башка комбинациялары үчүн колдонулушу мүмкүн; көп арыштуу рамалар үчүн (эки же андан көп арыштары бар) бардык түркүктөрдүн үстүн байлоочу жана курулманын мейкиндиктүү ишин камсыз кылуучу жабуунун ийкемсиз диски же узунунан кеткен байланыштары болгон учурда ригелдердин деңгээлинде кыймылсыз бекитилген тирөөчтөрдүн узундугун эсептегендей түркүктөрдүн эсептик узундугун аныктоо; бир баскычтуу түркүктөр үчүн l2/l1 ≤ 0,6 жана N1/N2 ≥ 3 шарттарын сактоо менен жана 13-таблицага ылайык  маанилерин кабыл алыңыз. 12 – т а б л и ц а Бош рамаларды эсептөө схемалары μ көмөк чоңдукту аныктоо формулалары Рамаларлар үчүн n жана p көмөк чоңдуктары арыштуу бирарыштуу көпарыштуу (k ≥ 2) Бош рамалар  = 2 1+ 0,38 n (66) n= = J s lc J cl n= k (n1 + n2 ) k +1 n + 0,56 (67) n + 0,14 12-таблицанын уландысы Бош рамаларды эсептөө схемалары Рамаларлар үчүн n жана p көмөк чоңдуктары арыштуу бирарыштуу көпарыштуу (k ≥ 2) μ көмөк чоңдукту аныктоо формулалары Бош рамалар = учурда n ≤ 0,2 ( p + 0,68 ) n + 0,22 0,68 p( p + 0,9)(n + 0,08 ) + 0,1n Жогорку кабат 2k (n1 + n2 ) J l n= n= s c k +1 J l c ; p= J i lc 2J cl (68) p= Орто кабат J s lc J cl Jl p= i c 2J cl n= = учурда n ˃ 0,2 ( p + 0,68 ) n + 0,22  = 2,15 Өзгөчө учурлар pn( p + 0,9) + 0,1n (69) n + 0,22 n (70) n + 0,28  = 2,0 (71) n ( p + 0,63 ) (72) = p( p + 0,9 ) + 0,1  = 1,21 n + 0,22 n + 0,08 = n + 0,28 n (73) k ( p1 + p 2 ) k +1 n= 2k (n1 + n2 ) k +1 p= k ( p1 + p 2 ) k +1 Төмөнкү кабат J s lc J cl Jl p= i c 2J cl n= n= 2k (n1 + n2 ) k +1 p= k ( p1 + p 2 ) k +1 0,03 ≤ n ≤ 0,2 p=0 n ˃ 0,2 n = 50 0,03 \< p \< 50 0,03 ≤ n ≤ 0,2 p = 50 (74) n ˃ 0,2 12 – таблицанын аягы Бош рамаларды эсептөө схемалары μ көмөк чоңдукту аныктоо формулалары Рамаларлар үчүн n жана p көмөк чоңдуктары арыштуу бирарыштуу көпарыштуу (k ≥ 2) Бош эмес рамалар Жогорку кабат = 1 + 0,46( p + n) + 0,18 pn 1 + 0,93( p + n) + 0,71pn (75) n = n1 ; n = n1+n2 p = 0,5 p1 p = 0,5( p1+ p2) Орто кабат n = 0,5 n1; n =0,5( n1+n2) p = 0,5 p1 p = 0,5( p1+ p2) Төмөнкү кабат n = 0,5 n1; p = p1 = 1 + 0,46n 1 + 0,93n (76) p=0 = 1 + 0,39n 2 + 1,54n (77) p = 50 Өзгөчө учурлар n =0,5( n1+n2) p = p1+ p2 12-таблицада кабыл алынган белгилөөлөр: Js1, Js2 и Ji1, Ji2 -текшерилүүчү түркүктүн жогорку жана төмөнкү учтары менен жалгашып турган ригелдердин кесилишинин инерция моменттери; Jс, lс – тиешелүүлүгүнө жараша кесилиштин инерция моменти жана сыналуучу түркүктүн узундугу; l, l1, l2 – раманын арыштары; k – арыштардын саны; J s1l c J s2lc J i1l c J i 2lc n1 = ; n2 = ; p1 = ; p2 = J c l1 J cl2 J c l1 J cl2 Эскертүүлөр 1 Бош көпарыштуу раманын эң четки түркүк үчүн p жана n маанилеринде μ көмөк чоңдугун бирарыштуу раманын түркүктөрү катары аныктоо керек. 2 (75) формулада бир кабаттуу бир арыштуу рамада p жана n бирдей кабыл алынат: ; 8.16 Имаратты бойлото багытталган (раманын тегиздигинен) түркүктөрдүн эсептик узундугу рама тегиздигинен жылышуудан бекитилген чекиттердин (түркүктөрдүн тирөөчтөрү, кран алдындагы устундар жана чатырууктук фермалар; байланыштарды жана ригелдерди бекитүү үчүн түйүндөр д.у.с.) ортосундагы бирдей аралыкта кабыл алынышы керек. Эсептелген узундуктарды түркүктөрдүн учтарын бекитүүнүн иш жүзүндөгү аракеттерин эске алган эсептик схеманын негизинде аныктоого жол берилет. 8.17 Транспортер галереяларынын жалпак таянычтарынын бутактарынын эсептик узундугу бирдей кабыл алынышы керек: галереянын узатасынан кеткен багытында-тирөөчтүн бийиктиги (базанын түбүнөн ферманын же устундун төмөнкү алкактын огуна чейин), алардын учтарын бекитүү шарттарына жараша туруктуу кесилиштин тирөөчтөр үчүн да аныкталган көмөк чоңдугуна көбөйтүлөт; туурасынан кеткен багытта (таянычтын тегиздигинде) - түйүндөрдүн борборлорунун ортосундагы аралык, мында таянычтын жалпы туруктуулугу жалпысынан негизге кысылган жана үстү бош болгон курамдык өзөк катары текшерилиши керек. 8.18 Кысылган жана чоюлган элементтердин ийкемдүүлүгүнүн ченемделген чектиги К тиркемесине ылайык кабыл алынышы керек. 13 – т а б л и ц а Түркүктүн жогорку четин бекитүү шарттары Бош учу Учу бурулуштан гана бекитилген Кыймылсыз, дошполуу таянычтуу уч Кымылсыз, бурулуштан бекитилген учу Түркүк участогу үчүн  көмөк чоңдуктары төмөн J2/J1 учурда, барабар жогорку 0,1 ден 0,3 кө 0,05 тен 0,1 ге чейин чейин 2,5 3,0 3,0 2,0 2,0 3,0 1,6 2,0 2,5 1,2 1,5 2,0 бул жерде l1; J1, N1 – тиешелүүлүгүнө жараша түркүктүн төмөнкү участогунун узундугу, кесилиштин инерция моменти жана бул участокко таасир этүүчү узунунан кеткен күч; l2; J2, N2 – ошол эле, түркүктүн жогорку участогу. 9 Ийилүүчү жана кысылган элементтердин дубалчалардын жана алкак такталарынын туруктуулугун текшерүү Устундардын дубалчалары 9.1 Устундардын дубалчаларынын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн бекемдөө керек: дубалчанын бүт бийиктигине коюлган туурасынан багытталган негизги кырлар; туурасынан багытталган негизги жана узатасынан багытталган кырлар; туурасынан багытталган негизги жана ортоңку кыска кырлар жана узатасынан багытталган кыр (ортоңку кыска кырлар кысылганалкак менен узатасынан кырлардын ортосуна жайгаштырылышы керек). Алкактар менен чектеш туурасынан кеткен негизги ийкемсиздиктердин кырлары ортосунда жайгашкан тик бурчтуу дубалча бөлүктөрү (пластиналар) туруктуулукка эсептелиниши керек. Мында текшерилүүчү жартактын эсептелген өлчөмдөрү болуп төмөнкүлөр саналат: а – туурасынан багытталган негизги кырлардын окторунун ортосундагы аралык; hef – дубалдын эсептик бийиктиги (12-сүрөт) прокат профилдеринен түзүлгөн устундарда - ички тегеректердин/бурулуштардын башталыштарынын ортосундагы аралыкка, дубалдын толук бийиктигиндеги ширетилген устундарда, жогорку бекем буроолордогу алкактар аркылуу бириктирилген устундарда-устундун огуна эң жакын алкак бурчтарынын ортосундагы аралыкка, ийилген профилдерде (13-сүрөт) - тегеректердин четтеринин ортосундагы аралыкка; t – дубалдын калыңдыгы. 9.2 Устундардын дубалдарынын туруктуулугун эсептөө чыңалуу абалынын (  жана loc) бардык компоненттерин эске алуу менен жүргүзүлүшү керек. b көмөк чоңдугун эске албастан, брутто кесилиш боюнча материалдын серпилгич иштөөсүнүн божомолунда ,  жана loc чыңалууларын эсептөө керек. 9.3 Кысуу чыңалуусу "плюс" белгиси менен кабыл алынган дубалдын болжолдуу чегинин жана  орточо жаныма сызыкка ээ чыңалуу формулалар боюнча эсептелиши керек: M (79) = y Jx = Q th (80) мында h – дубалдын толук бийиктиги; M жана Q - бөлүмдүн ичиндеги моменттин жана туурасынан багытталган күчүнүн орточо мааниси; эгерде бөлүмдүн узундугу анын эсептелген бийиктигинен чоң болсо, анда M жана Q бөлүмдүн бийиктигине барабар узундугу менен бир кыйла чыңалган участогу үчүн эсептелиши керек; эгерде бөлүмдүн ичинде момент же туурасынан багытталган күчү белгини өзгөртсө, анда алардын орточо маанисин ошол эле белги менен бөлүмдүн бир бөлүгүндө эсептөө керек. Топтоштурулган чыңалуу астындагы дубалдагы loc жергиликтүү чыңалуу ушул ченемдердин 7.13 жана 15.38-пункттарынын талаптарына ылайык аныкталышы керек (γf1 = 1,1). Чоюлган алкакка топтоштурулган жүктөм колдонулган бөлүмдөрдө чыңалуу абалынын эки гана компоненти бир убакта эске алынышы керек:  жана  же loc жана  . Дубалдардын туруктуулугун текшерүүдө (81) формуланын сол тарабынын маанилери 0,9c учурда   3,8 жана c учурда  w  3,8. боюнча ашпаган устундарда бир тараптуу алкак жиктер колдонулушу керек. 12-сүрөт – Курамдык устундун эсептик дубал бийиктиги 13-сүрөт – Ийилген профилдердин туурасынан багытталган кесилиштердин схемалары 9.4 Формула w = маанилерден (29) hef Ry t E шарттары аткарылганда, дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү ашпаса, устундун дубалынын туруктуулугун текшерүү талап кылынбайт: 3,5 – эки тараптуу алкак жиктери бар устундарда жергиликтүү чыңалуу болбосо; 3,2 – ошол эле, бир тараптуу алкак жиктери менен устундарда; 2,5 – Эки тараптуу алкак жиктери бар устундарда жергиликтүү чыңалуу болгондо. Мында 9.10; 9.12-жана 9.13. 9.5 пункттардын талаптарына ылайык туурасынан кеткен негизги ийкемсиздик кырлары орнотулушу керек. Симметриялык кесилиш устундарынын туурасынан кеткен негизги ийкемсиздик кырлары менен гана бекемделген, жергиликтүү чыңалуу (loc = 0) жана дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү  w  6 жок болгон учурда туруктуулугунун эсеби төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек ( /  cr )2 + ( /  cr )2 /  c  1 (81) мында c – ушул ченемдердин Д тиркемеси боюнча кабыл алынган көмөк чоңдугу; ccr R y  cr = 2 (82)  w   cr = 10,31 +  0,76  Rs   2   2 ef (83) (82 ) Формулада сcr көмөк чоңдугун кабыл алуу керек: ширетилген устундар үчүн-14-таблицада көмөк чоңдуктун маанисине жараша: 14 – т а б л и ц а δ сcr ≤ 0,8 30,0 1,0 31,5 2,0 33,3 4,0 34,6 6,0 34,8 10,0 35,1 ≥30 35,5 bf  t f     = (84) hef  t  мында bf жана tf – тиешелүүлүгүнө жараша, устундун кысылган алкактын туурасы жана жоондугу; 15-таблицага ылайык алынган  - көмөк чоңдугу; жогорку бекем буроолору бар устундар үчүн сcr =35,2. 15 – т а б л и ц а Устундар Кран алдындагылар Башкалар Кысылган алкактын иштөө шарттары Кран рельстери ширетилген эмес Кран рельстери ширетилген Такталардын үзгүлтүксүз таянычы менен Башка учурларда β ∞ ∞ 0,8 Э с к е р т ү ү – Чоюлган алкакка топтоштурулган жүктөм колдонулган кран устундуу бөлүмдөр үчүн δ көмөк чоңдугун эсептөөдө β=0,8 кабыл алуу керек (83) Формулада ef = d t Ry E мында d – жартактардын капталдарынын кичинеси (hef же а);  – жартактын чоң тарабынын кичинесине болгон катышы. 9.6 Жергиликтүү чыңалуу болбогондо (loc =0) жана  ≤ 0,9Rs, Аf /Aw ≥ 0,25; 2,2 ˂  w ≤ 6 болгондо майышма деформациялардын өнүгүшүн эске алуу менен симметриялык кесилиштеги устундардын дубалдарынын туруктуулугун эсептөө; 2.2 ˂  w ≤ 6 формула боюнча аткарылышы керек M  Af   h 2 ef t   Aw +   мында  = 0,24 − 0,15( /Rs )2 − 8,5 10-3(  w -2,2)2, Ry c  1 (85) бул жерде c Д тиркемеси боюнча кабыл алынышы керек, ал эми  (80) формуласы боюнча аныктоо керек. 9.7 Жергиликтүү чыңалуу (loc  0) болгондо туурасынан кеткен негизги катуулагычтар менен гана бекемделген симметриялуу кесилиштеги устундардын дубалдарынын туруктуулугун эсептөө формула боюнча жүргүзүлүүгө тийиш.    loc        +   +    loc,cr   cr   cr + c 1 (86) мында c – бул ченемдердин Д тиркемеси боюнча кабыл алынышы керек; ; loc ;  - 9.2-пункттун талаптарына ылайык аныктоо; cr – (83) формула менен аныкталат cr и loc,cr (86) формуладагы маанилерди төмөндөгүдөй аныкталат: a) учурда а/hef  0,8 cr – (82) формула менен; c1 R y  loc,cr = 2 (87)  a мында с1 – (84) формула боюнча эсептелген a/hef катышына жана  маанисине жараша ширетилген устундар үчүн 16-таблица боюнча кабыл алынган көмөк чоңдугу, ал эми бекем буроолоруу бар устундар үчүн - 17-таблица боюнча; a = a t Ry E Эгерде чоюлган алкак жүктөлгөн болсо, анда (84) формула боюнча  коэффициентин аныктоодо loc жана  гана эске алуу менен дубалды эсептөөдө, жүктөлгөн чоюлган алкактын туурасы жана калыңдыгы тиешелүүлүгүнө жараша bf жана bf катары кабыл алынууга тийиш; 16 – т а б л и ц а  1 ≥30 0,5 11,5 12,0 12,3 12,4 12,4 12,5 с1 маанилери, a/hef, барабар ширетилген устундар үчүн 0,6 0,8 1,0 1,2 1,4 1,6 1,8 ≥2,0 12,4 13,0 13,3 13,5 13,6 13,7 14,8 16,1 16,6 16,8 16,9 17,0 18,0 20,4 21,6 22,1 22,5 22,9 22,1 25,7 28,1 29,1 30,0 31,0 27,1 32,1 36,3 38,3 39,7 41,6 32,6 39,2 45,2 48,7 51,0 53,8 38,9 46,5 54,9 59,4 63,3 68,2 45,6 55,7 65,1 70,4 76,5 83,6 0,6 15,9 0,8 20,8 1,0 28,4 1,2 38,7 1,4 51,0 1,6 64,2 1,8 79,8 2,0 94,9 17 – т а б л и ц а a/hef с1 0,5 13,7 14-сүрөт – Негизги ийкемсиздиктин туурасынан багытталган кырлары менен бекемделген устундун схемасы а – топтоштурулган жүктөм, кысылган алкакка колдонулат; б – ошол эле, чоюлган курга а - топтоштурулган жүктөм F жана кысылган алкакка колдонулат; б – ошол эле, чоюлган алкакка карата б) a/hef \> 0,8 жана loc/ карата 18-таблицада көрсөтүлгөн маанилерден көп, cr - формула боюнча c2 R y (88)  cr = 2  w мында с2 – 19-таблицага ылайык аныкталган көмөк чоңдугу; (87) формула боюнча, мында a/hef \> 2 үчүн a = 2hef кабыл алынышы керек; в) a/hef \> 0,8 жана loc/ катышы 18-таблицада көрсөтүлгөн маанилерден ашпаган учурда: cr – (82) формула боюнча loc,cr – (87) формула боюнча, бирок (87) формулада жана 16-таблицада эсептөөдө а ордуна 0,5а алмаштыруу менен Бардык учурларда, cr бөлүмдүн чыныгы өлчөмдөрүнүн негизинде эсептелиши керек. 18 – т а б л и ц а Ширетилген 1 ≥30 0,8 a/hef үчүн loc чектик маанилери барабар 0,9 1,0 1,2 1,4 1,6 1,8 0,146 0,183 0,267 0,359 0,445 0,540 0,109 0,169 0,277 0,406 0,543 0,652 0,072 0,129 0,281 0,479 0,711 0,930 0,066 0,127 0,288 0,536 0,874 1,192 0,059 0,122 0,296 0,574 1,002 1,539 0,047 0,112 0,300 0,633 1,283 2,249 ≥2,0 0,618 0,799 1,132 1,468 2,154 3,939 Жогорку бышык буроолордо \- 0,121 0,184 0,378 2,347 Устундар  0,643 1,131 1,614 19 – т а б л и ц а a/hef, 0,8 0,9 1,0 1,2 1,4 1,6 1,8 ≥2,0 с2 14 таблица боюнча, б.а. с2=ссr 37,0 39,2 45,2 52,8 62,0 72,6 84,7 9.8 Симметриялуу кесилиштеги устундун дубалында, туурасынан кеткен негизги кырлардан тышкары, бөлүмдүн эсептелген (кысылган) чегинен h1 аралыкта жайгашкан бир узунунан катуулоочу кыр менен бекемделген (15-сүрөт), бул кыр бөлүмдү бөлүп турган эки жартакты өзүнчө эсептелиши керек: а) формула боюнча кысылган алкак менен узатасынан кеткен кырдын ортосунда жайгашкан 3-жартакты    loc        + +  1  cr1  loc,cr1   cr1    cr1 (89) мында c ушул ченемдердин Д тиркемесине ылайык кабыл алынууга тийиш, ал эми  , loc жана  - 9.2-пункттун талаптарына ылайык аныкталат. cr1 жана loc,cr маанилери формулалар аркылуу аныкталышы керек: учурда loc = 0 4,76R y  cr1 = (90) 1 − h1  2 hef 1 h1 R y ; t E учурда loc ≠ 0 жана µ1 = а/h1  2 мында 1 =  cr1 = 1,19R y 1 − h1  2 hef 1 (91)  loc,cr & = (1,24 + 0,471 )  1  мында  =  1 +  1   Ry (92)  2a a = a t Ry (93) E 15-сүрөт – Туурасынан кеткен негизги кырлар жана узунунан катуулоочу кыр менен бекемделген устундун диаграммасы а – топтоштурулган F жүктөм жана кысылган алкакка колдонулат; б – ошол эле, чоюлганга; 1 – туурасынан кеткен негизги ийкемсиздик; 2 – узатасынан катуулоочу кыр; 3 – кысылган алкактагы жартак; 4 – чоюлган алкактагы жартак Эгерде a/h1 \> 2 болсо, анда cr1 жана loc,cr1 эсептөөдө a = 2h1 кабыл алынышы керек; cr1 сыналып жаткан жартактын өлчөмдөрүн ага алмаштыруу менен (83) формула боюнча аныкталууга тийиш; б) формула боюнча узатасынан кеткен кыр менен чоюлган алкактын ортосунда жайгашкан 4-такта  (1 − 2h1 / hef )  loc2      +   +  cr 2  loc,cr 2    cr 2   Ry 5,43  cr 2 =   w h  0,5 −    h ef   мында c 1 (94) (95) loc,cr –  = 0,8 учурда a/hef катышынын маанисин a/(hef − h1) маанисине алмаштыруу менен (87) формула жана 16-таблица боюнча аныкталышы керек; cr2 – (83) формуласы боюнча аныкталып, ага текшерилүүчү жартактын өлчөмдөрү алмаштырылат; loc2 = 0,4loc - кысылган алкакка жүктөм тартууда (15-сүрөт, а); loc2 = loc - чоюлган алкакка жүктөм тартууда (15-сүрөт, б). c көмөк чоңдукту ушул ченемдердин Д тиркемеси боюнча аныктоо керек. 9.9 Жартакты 3 кошумча кыска туурасынан кеткен кырлар менен бекемдегенде аларды узатасынан кеткен кырга чейин жеткирүү керек (сүрөт16). Бул учурда, 3 - тактаны эсептөө (89) ÷ (93) формулалары боюнча жүргүзүлүшү керек, анда а чоңдугун а1 чоңдугу менен алмаштыруу керек, мында а1 кошуна кыска четтердин окторунун ортосундагы аралык (сүрөт.16); 4-пластинаны эсептөө 9.7,б талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек. 9.10 Асимметриялык кесилиш устундарынын (кыйла өнүккөн кысылган алкагы менен) туруктуулугунун эсеби төмөнкү өзгөртүүлөрдү эске алуу менен 9.4, 9.6 ÷ 9,8 пункттарынын формулалары боюнча аткарылышы керек: туурасынан кеткен катуулук кырлары менен гана бекемделген дубалдар үчүн (82) жана (88) формулаларында жана 19-таблицада hef мааниси нейтралдуу октон бөлүктүн эсептик (кысылган) чегине чейинки эки эселенген аралыкка барабар кабыл алынышы керек. a/hef \> 0,8 жана loc  0 болгондо 9.6, b жана 9.6, c пункттарында көрсөтүлгөн эки эсептөө тең loc / маанисине карабастан жүргүзүлүүгө тийиш; 16-сүрөт – Туурасынан кеткен негизги ийкемсиз кырлары (1), узатасынан кеткен ийкемсиз кырлары (2) менен бекемделген, дубалдын бөлүгүн жартакка (3) бөлүүчү, кысылган алкактагы жана жартактагы (4), чоюлган алкактагы, ошондой эле кыска ийкемсиз кырлары (5) менен бекемделген устундун схемасы. кысылган чөлкөмдө жайгашкан кайчылаш кырлар жана узатасынан кеткен бир кыр менен бекемделген дубалдар үчүн: а) (90), (91) жана (94) формулаларындагы h1 / hef дин ордуна h1 / 2hef алмаштырылсын; 1 h  б) (95) формуладагы (0,5-h1/hef) ордуна  − 1 .  h  ef    −t Бул жерде  =  мында t – бөлүмдүн эсептелген чектериндеги четки чоюлган чыңалуу ("минус" белгиси менен). Өнүктүрүлгөн чоюлган (жүктөлбөгөн) алкак болгон учурда  жана  чыңалууларынын бир эле мезгилде таасир этүүсүндө туруктуулукка эсептөөнү (97) формула боюнча жүргүзүү керек. 9.11 Эгерде устундун дубалынын шарттуу ийкемдүүлүгүнүн маанилери боюнча 3,2 ден ашса, кыймылдуу жүктөм жок болгондо жана устундун дубалында кыймылдуу жүктөм 2,2 болгондо, устундардын дубалдары туурасынан кеткен ийкемсиз кырлары менен бекемделиши керек. Негизги туурасынан кеткен кырлардын ортосундагы аралык  w \> 3,2де 2hef жана  w 3,2де 2,5 hef ашпоого тийиш. 9.4, 9.6 - 9.9-пункттардагы талаптарга ылайыкталган устундун дубалы 7.16, а же б-пункттун талаптарын аткаруу менен устундун жалпы туруктуулугу камсыз кылынган шартта, кырлардын ортосундагы жогоруда көрсөтүлгөн аралыктарды 3hef маанисине чейин ашууга жол берилет, мындан тышкары, кысылган алкак үчүн lef /b маанилери үстүңкү алкакка колдонулган жүктөм үчүн 2-таблицадагы формулалар менен аныкталган маанилерден ашпоого тийиш. Чоң кыймылсыз топтоштурулган жүктөр колдонулган жерлерге жана таянычтарга туурасынан кеткен кырлар орнотулушу керек. Туурасынан кеткен кырлар менен гана бекемделген дубалда алардын чыгып турган бөлүгүнүн туурасы bh кош симметриялуу кыр үчүн кеминде hef /30 + 40 мм болушу керек; бир тараптуу кыр үчүн - he/24 + 50 мм мм кем эмес; ts кырдын калыңдыгы 2bh Ry E . кем эмес болушу керек. Устундардын капталдарын перо менен дубалга ширетилген жалгыз бурчтардан бир жактуу туурасынан кеткен ийкемсиз кырлары менен бекемдөөгө жол берилет. Мындай кырлардын инерция моменти, дубалдын четине эң жакын бетине дал келген огуна карата эсептелгенде, жупташкан симметриялуу четине караганда кем болбошу керек. 9.12 Дубалды бир узунунан кыры менен бекемдөөдө, кырлардын кесилиштеринин зарыл болгон Js инерция моменттери аныкталышы керек: туурасынан багытталган кырлар үчүн-формула боюнча Js=3hef t3 (96) узатасынан багытталган кыр үчүн - анын чектик маанилерин эске алуу менен 20-таблицадагы формулалар боюнча. Узатасынан жана туурасынан кеткен кырлар дубалдын бир тарабында жайгашканда, алардын ар биринин кесилиштеринин инерция моменттери кырга эң жакын болгон дубалдын бетине дал келген огуна карата эсептелет. Туурасынан жана узунунан чыгып турган ийкемсиз кырлардын минималдуу өлчөмдөрү 9.10-пункттун талаптарына ылайык кабыл алынышы керек. 20 – т а б л и ц а h1/hef 0,20 0,25 0,30 Узатасынан багытталган кырдын кесилишинин талап кылынган инерция моменти Jsl (2,5-0,5а / hef) х а2 t3/ hef (1,5-0,4а / hef) х а2 t3/ hef 1,5 hef t3 Чектик маанилер минималдуу Jsl, min минималдуу Jsl,max 1,5 hef t3 1,5 hef t3 - 7 hef t3 3,5 hef t3 - Э с к е р т ү ү – h1/hef аралык маанилери үчүн Jsl эсептөөдө сызыктуу интерполяцияга жол берилет. 9.13 Таянычтын үстүндөгү курамдык бөлүмдүн устун дубалынын бөлүгү, анын ийкемсиз кырлары менен бекемделгенде, таяныч реакциясы жүктөлгөн таяныч катары тегиздиктен узатасынан ийилүүгө эсептелиши керек. Бул таянычтын эсептик кесилиши ийкемсиз кырынын кесилишин жана 0,65t E Ry кырдын ар тарабынын туурасына туура келген дубал тилкесин камтышы керек. Турмалардын эсептик узундугу дубалдын бийиктигине барабар болушу керек. Таяныч кырлардын ылдыйкы учтары (17-сүрөт) устундун төмөнкү алкагына ылайыкташтырылган же бекем орнотулган же ширетилген болушу керек. Бул бөлүмдөрдөгү таяныч реакциясынын аракетиндеги чыңалуулар ашпоого тийиш: биринчи учурда (17-сүрөт, а) - прокат болоттун Rp майдаланууга болгон эсептик каршылыгы a 1,5t болгондо жана Ry кысууга болгон эсептик каршылыгы a\>1,5t болгондо; экинчи учурда (сүр. 17, б) - майдалоо Rp. Таяныч кырын устундун төмөнкү алкагына ширетүүдө ширетүүчү жиктер таяныч реакциясынын таасирине эсептелиши керек. 17- сүрөтү – Ийкемсиз таяныч кырдын түзүлүшүнүн схемасы а-тумшукта кесүүнү колдонуу менен ; б-төмөнкү алкакка бекем ылайыкташтыруу же ширетүү менен тумшуктан алынып салынган 9.14 Топтоштурулган жүктөм жогорку алкакка карата колдонулган жерде жайгашкан бир тараптуу ийкемсиз кыры дубалдын орто тегиздигинен турмалардын эсептелген кесилишинин оордук борборуна чейинки аралыкка барабар эксцентриситет менен кысылган таяныч катары эсептелиши керек. Бул эсептелген бөлүгүнө ийкемсиздиктин кесилиши жана кырлардын ар бир тарабындагы туурасы 0,65t E дубал тилкелери камтылышы керек. Турмалардын эсептелген Ry узундугу дубалдын бийиктигине барабар болушу керек. Борборлото, борбордон тышкары элементтердин дубалдары кысылган жана кысылган ийилүүчү 9.15 Дубалдын эсептелген бийиктигинин борборлото-кысылган (m =0), ошондой эле борбордон тышкаркы-кысылган жана кысылган-ийилүүчү элементтердин калыңдыгына hef/t катышы 18-сүрөт боюнча (m\>0) болгондо, 9.16-пунктта көрсөтүлгөндөн башка учурларда, эреже катары, маанилерди 21-таблица боюнча аныктоо керек болгон маанилерден ашпоого тийиш. 18-сүрөт – Коштаврлуу жана куту сымал кесилишинин борбордон тышкаркы кысылган элементтеринин схемасы 9.16 Борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган ийилүүчү элементтер үчүн коштаврлуу жана куту сымал кесилиштери (18-сүрөт) (54) формуласы боюнча эсептелген, дубалдын эсептик бийиктигинин hef калыңдыгына t катышы болгон учурда,  = ( −1)/ маанисине жараша аныкталышы керек ( - плюс белгиси менен алынган жана e,exy же c;1 көмөк чоңдуктарын эсепке албастан эсептелген дубалдын долбоордук чектериндеги эң жогорку кысуу чыңалуу) жана белгиленген маанилерден ашык эмес кабыл алуу:   0,5- болгон учурда 9.14-пункту боюнча; a \>1 болгон учурда, төмөнкү формула боюнча hef t мында  = 1,4(2 − 1)   = 4,35 ( (2 − 1)E  2 −  +  2 + 4 2 )  3,8 E Ry (97) (бул жерде-каралып жаткан бөлүмдөгү орточо жаныма сызык чыңалуу); = 0,5 жана =1 болгон учурда эсептелген маанилердин ортосундагы сызыктуу интерполяция 0,5 \<  \< 1 учурунда. 9.17 Борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган ийилүүчү кеслиштери бар элементтер үчүн 9.15-пунктта белгиленген коштаврлуу жана куту сымалдардан айырмаланып (таврлуу кесилишинен тышкары), hef/tw катыштарынын маанилери 0,75 көмөк чоңдугуна көбөйтүлүшү керек. 9.18  шарттуу ийкемдүүлүгү 0,8 ден 4кө чейинки таврлуу кесилишинин борборлото, борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган-ийилүүчү элементтери үчүн дубалдын эсептик бийиктигинин катышы 1  bf /hef  2 формула боюнча аныкталган маанилерден ашпоого тийиш  bf  E = (0,4 + 0,07 )1 + 0,25 2 −   t h  R y  мында bf - тавр текчесинин туурасы; hef - тавр дубалынын эсептик бийиктиги. hef (98) (98) формуладагы  \< 0,8 же  \> 4 маанилери үчүн тиешелүүлүгүнө жараша  = 0,8 же  = 4 кабыл алынышы керек. Элементтин кесилишин эң жогорку ийкемдүүлүккө жараша аныктоодо, ошондой эле эсептөө менен тиешелүү негиздеме менен hef/t чоң маанилери R y m  көмөк чоңдугуна көбөйтүлүшү керек (мында φm = φ же φm = φe, σ = N/A), бирок 1,25тен көп эмес. 9.19 Эсептик бийиктиги hef бар дубалдар үчүн борборлото кысылган элементтеринде жана ортосунда жайгашкан кош узатасынан келген кыр менен бекемделгенде 9.14-пунктта белгиленген hef/t мааниси Jsl/(hef t3)6 формула боюнча аныкталган  көмөк чоңдугуна көбөйтүлүшү керек, 6 формула боюнча Jsl/(hef t3) 6 учурунда аныкталуучу  = 1 + 0,4 J sl  J  1 − 0,1 sl 3  3  hef t  hef t  (99) мында Jsl – узатасынан кеткен кырларынын кесилишинин инерция моменти. Борбордон тышкаркы кысылган же кысылган-ийилүүчү элементтин дубалын бекемдөөдө дубалдын ортосунда жайгашкан инерция моменти Jsl  6hef t3 болгон узунунан кеткен ийкемсиз кыры менен дубалдын алкак менен кырдын огунун ортосундагы дубалдын эң көп жүктөлгөн бөлүгүн өз алдынча жартак катары кароо жана 9.14 же 9.15 - пункттардын талаптарына ылайык текшерүү керек. Кыр дубалдын бир тарабынан жайгаштырууда анын инерция моменти дубалдын эң жакын чеги менен бириккен огуна карата эсептелиши керек. Узатасынан багытталган ийкемсиз кырлар элементтердин эсептик бөлүмдөрүнө киргизилиши керек. Узата кыры дубал гофр түрүндө аткарылган учурда, hef эсептөөдө гофрдин ачылбаган узундугу эске алынышы керек. Узатасынан кеткен ийкемсиз кырларынын чыгып турган бөлүгүнүн минималдуу өлчөмдөрү ушул ченемдердин 9.10-пунктунун талаптарына ылайык кабыл алынышы керек. Узатасынан кеткен ийкемсиз кырларынын чыгып турган бөлүгүнүн минималдуу өлчөмдөрү ушул ченемдердин 9.10-пунктунун талаптарына ылайык кабыл алынышы керек. 9.20 Иш жүзүндөгү маани hef/t 9.14-пунктуна ылайык аныкталган мааниден ашкан учурларда (борбордук кысылган элементтер үчүн эки эседен көп эмес), эсептөө формулаларында А маанисин Аred мааниси катары кабыл алынышы керек, дубалдын бийиктиги hred менен эсептелген (коробка формасындагы кесилиште кесилишти түзүүчү пластиналар үчүн hred жана hred1 аныкталат жана тиешелүүлүгүнө жараша, параллель жана ийилүү тегиздигине перпендикуляр жайгашкан): коштаврлуу жана швеллер кеслиштери Ared = A − (hef − hred)t; куту сымал кесилиш үчүн: борбордук кысылуу учурунда Ared = A − 2(hef − hred ) t − 2(hef1 − hred1) t; борбордон тышкаркы кысуу жана кысуу менен ийилүү Ared = A − 2(hef − hred) tw . hred маанилери аныкталышы керек: төмөнкү формула борборлото кысылган швеллер кесилиш элементтери үчүн hred = tuw E Ry (100) где uw − 21-таблица боюнча кабыл алынган канал бөлүмүнүн дубалынын шарттуу ийкемдүүлүгү; формула боюнча коштаврлуу жана куту сымал кесилиштеринин борборлото кысылган элементтери үчүн   E   hred = t uw −  w − 1(uw − k )  uw    Ry мында uw − m=0 болгон учурда 21-таблицага ылайык кабыл алынган тиешелүү кесилиштин дубалынын шарттуу ийкемдүүлүгү;  w1 = w = hef Ry t E hef 1 Ry t1 E − эсептөөдө бирдей кабыл алынган дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү k − коштарвлуу кесилиш үчүн алынган көмөк чоңдугу k = 1,2+0,15  (  3,5 болгондо  =3,5 кабыл алынышы керек) жана куту сымал кесилиш үчүн k = 2,9 + 0,2  -0,7  (  болгон учурда  w =2,3 кабыл алынышы керек); бул жерде  - 21таблицага ылайык кабыл алынган элементтин шарттуу ийкемдүүлүгү; борбордон тышкары кысылган жана кысылган ийилүүчү элементтер үчүн (101) формула боюнча, мында uw маани 21-таблица боюнча эсептелиши керек, ал эми k мааниси  = 1 . болгон учурда Дубалдын эсептик бийиктигинин көрсөтүлгөн өзгөртүүлөрү ушул ченемдердин (3), (49), (59) жана (60) формулаларын колдонуу менен эсептөөдө А кесилишинин аянтын аныктоо үчүн гана кабыл алынышы керек. 21 – т а б л и ц а Салыштырмалуу эксцентриситет Элементтин кесилиши m=0 m  1,0 1 маанилери uw аныктоо үчүн формулалар  \< 2,0   2,0 uw = 1,30 + 0,15  2 Куту сымал швеллердик прокаттык  \< 1,0   1,0 uw = 1,2 Швеллердик, прокаттыктан тышкары  \< 0,8   0,8 uw = 0,85 + 0,19  , бирок көп эмес 1,6 Коштаврлуу, куту сымал 1 \<2,0 uw = 1,30 + 0,15  2 1 2,0 uw = 1,20 + 0,351 , бирок көп эмес 3,1 Коштаврлуу m=0  жана uw = 1,20 + 0,35 , бирок көп эмес 2,3 uw = 1,0 + 0,2 , бирок көп эмес 1,6 uw = 1,0 21-таблицада кабыл алынган белгилер:  - борбордук кысуу учурунда туруктуулугу эске алынган элементтин шарттуу ийкемдүүлүгү; 1 - моменттин аракет тегиздигинде туруктуулугу үчүн эске алынган элементтин шарттуу ийкемдүүлүгү. Эскертүүлөр 1 Куту сымалдарга туюк тик бурчтуу профилдер (курамдык, ийилген тик бурчтуу жана төрт бурчтуу) кирет. 2 т \> 0 учурдагы куту сымал кесилиште, uw мааниси ийилүү моментинин тегиздигине параллелдүү дубал үчүн аныкталышы керек. 3 0 \< т \< 1,0 маанилерде маанини т =0 жана т =1,0 эсептелген маанилердин ортосундагы сызыктуу интерполяция менен аныкталышы керек 9.21 Туташ түркүктөрдүн дубалдары hef / t  2,3 E R y учурда бири-биринен (2,5  3) hef алыс жайгашкан туурасынан кеткен ийкемсиз кырлары менен бекемделиши керек; ар бир жөнөтүүчү элементте кеминде эки кыр болушу керек. Ийкемсиздиктин туурасынан кеткен кырлардын чыгып турган бөлүгүнүн минималдуу өлчөмдөрүн ушул ченемдердин 9.10-пунктуна ылайык кабыл алуу керек. Борборлото, борбордон тышкары кысылган, кысылган-ийилүүчү жана ийилүүчү элементтердин алкак такталары (текчелери) 9.22 Алкак такталардын (текчелердин) сыртка чыгарылгандардын bef эсептик туурасы аралыкка барабар кабыл алынышы керек: ширетилген элементтерде-дубалдын чегинен (бир тараптуу жиктерде жик жагынан дубалдын чегинен) алкак тактаныны (текченин) четине чейин; прокаттык профилдерде-ички тегеректөөнүн башынан текченин чегине чейин; ийилген профилдерде (13 - сүрөт) - дубалдын чуңкурайган тегеректөөнү четинен алкак такталардын (текченин) четине чейин. 9.23  шарттуу ийкемдүүлүгү 0,8 ден 4кө чейинки борборлото, борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган ийилүүчү элементтерде алкак тактанын (текченин) bef сыртка чыгарылгандардын эсептик туурасынын t калыңдыгына карата катышы 22-таблицанын формулалары боюнча аныкталган маанилерден ашык эмес кабыл алынышы керек.  \< 0,8 же  \> 4 маанилеринде, 22-таблицанын формулаларында, тиешелүүлүгүнө жараша  = 0,8 же  = 4 кабыл алынышы керек. 9.24 Ийилүүчү элементтерде текшерүү курунун кысылган алкактын bef сыртка чыгарылгандардын туурасынын t калыңдыгына болгон катышын 23-таблица боюнча аныкталган маанилерден ашык эмес кабыл алуу керек. 9.25 aef текченин жээктөөчү кырынын жана огунан чеңелген бийиктиги планкалар менен бекемделбеген элементтерде кеминде 0,3bef болушу керек (13-сүрөт) жана 0,2bef -планкалар менен бекемделген элементтерде жана кырынын калыңдыгы 2a ef R y Е кем болбошу керек. 9.26 Куту сымал кесилишинин борборлото кысылган элементтеринде алкактын эсептик туурасынын bef/t калыңдыгына эң чоң катышы 21-таблица боюнча куту сымал кесилишинин дубалдары үчүн катары кабыл алынышы керек. Борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган куту сымал кесилишинин элементтеринде эң көп bef/t катышы кабыл алынышы керек: m  0,3 болгон учурда - борборлото кысылган элементтер үчүн; m ≥ 1,0 жана   2+0,04 m bef / t = E R y болгон учурда; m ≥ 1,0 жана  ˃ 2+0,04 m bef / t = (0,4 + 0,3 )(1 − 0,01m) E болгон учурда Ry Салыштырмалуу эксцентриситеттин 0,3 \< m \< 1 маанилери үчүн эң чоң bef/t катыштары m=0,3 жана m=1 үчүн эсептелген bef/t маанилеринин ортосундагы сызыктуу интерполяция аркылуу аныкталышы керек. 22 – т а б л и ц а Текченин (бел барактын) жана элементтин кесилишинин мүнөздөмөлөрү Жээктелбеген коштарв жана тавр Эң чоң катышы bef t Кыр менен жээктелген коштавр жана тавр bef t Жээктөөсү жок бирдей текчелүү бурчтар жана ийилген профилдер (шфеллерден тышкары) bef Бирдей текчелүү бурчтар жана ийилген профилдер кырлары менен жээктелген bef Бирдей текчелүү эмес бурчтарынын жана швеллердин текчелеринин чоң жээктөөсүздүгү bef Ийилген профилдердин планкалар менен бекемделген жана кыр менен жээктелген bef t t t t bef t = (0,36 + 0,10  ) E Ry = (0,54 + 0,15 ) E Ry = (0,40 + 0,07  ) E Ry = (0,50 + 0,18 ) E Ry = (0,43 + 0,08 ) E Ry = (0,85 + 0,19  ) E Ry 9.27 Борборлото, борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган-ийилүүчү элементтердин кесилиштерин дайындоодо-чектик ийкемдүүлүк боюнча, ал эми ийилүүчү элементтер - чектик ийилүүлөр боюнча, ошондой эле эсептөөнүн тиешелүү негиздемесинде ашыкчанын\\сыртка чыгарылгандардын эсептик туурасынын калыңдыгына bef/t карата катышынын эң чоң маанисин R y  m /  көмөк чоңдугуна көбөйтүү керек , бирок 1,25 тен көп эмес. Бул жерде кабыл алынышы керек: борборлото, борбордон тышкары кысылган жана кысылган ийилүүчү элементтер үчүн: , е, exy, c, элементтин туруктуулугун текшерүүдө колдонулган:  = N/A ийилген элементтер үчүн: m=1; My Mx M  - эки маанинин чоңу  = же y x W b Jx Jy 23 – т а б л и ц а Ийилүүчү элементтерди эсептөө Ашып кетүү өзгөчөлүктөрү Серпилгичтүү деформациялардын чегинде Жээктелген эмес Серпилгичтүү деформациялардын чегинде Майышма деформациянын Эң чоң катыш мааниси bef t bef Кыр менен жээктелген Жээктелген эмес t = 0,5 E Ry = 0,75 E Ry bef t bef /t = 0,11hef/tw , бирок 0,5 E / R y тен көп эмес 23-таблицанын аягы Ийилүүчү элементтерди эсептөө Ашып кетүү өзгөчөлүктөрү Майышма деформациянын өнүгүшүн эске алуу Кыр менен жээктелген 1) hef / tw ≤ 2,7 Эң чоң катыш мааниси bef t bef /t = 0,16hef/tw, бирок 0,75 E / R y тен көп эмес E / R y болгондо, bef /t катышынын эң жогорку маанисин кабыл алуу керек: bef /t bef / t = 0,3 E / Ry ; сыртка чыгарылгандын/ашуунун кыр менен жээктелген үчүн bef / t = 0,45 E / Ry . 23-таблицада кабыл алынган белгилер: hef – устундун эсептик бийиктиги; tw – устун дубалдын калыңдыгы. 10 Барак сымал конструкциялардын эсептөөсү Бекемдикти эсептөө 10.1 Моментсиз чыңалуу абалында турган барак сымал конструкцияларынын (айлануу кабыктарынын) бекемдигин эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек:  x2 −  x y +  y2 + 3 xy2 Ry c 1 мында x жана y – эки өз ара перпендикуляр багытта нормалдуу чыңалуу; c – өнөр жай ишканаларынын курулмаларын долбоорлоо боюнча ченемдердин талаптарына ылайык дайындалуучу конструкциялардын иштөө шарттарынын көмөк чоңдугу. Бул учурда, негизги чыңалуулардын абсолюттук маанилери эсептелген каршылыктын c көбөйтүлгөн маанилеринен ашпоого тийиш. 10.2 Суюктуктун, газдын же эшилме материалдын басымы астында моментсиз жука капталган айлануу кабыктарындагы чыңалуулар (19-сүрөт) төмөнкү формулалар менен аныкталышы керек: 1  2 p + = (103) r1 r2 t 1 = F 2rt cos  (104) мында 1 жана 2 – тиешелүүлүгүнө жараша меридионалдык жана шакекче түрүндөгү чыңалуу; r1 жана r2 – ортоңку кабык бетинин негизги багыттарындагы ийрилик радиустары; p – бирдиктүү кабык бетине эсептелген басым; t – кабыктын калыңдыгы; F – кабыкчанын z-z огуна проекциясы abc кабыкчасынын бөлүгүнө таасир этүүчү толук эсептик басымдын проекциясы (19-сүрөт); r жана β – 19-сүрөттө көрсөтүлгөн радиус жана бурч. 19-сүрөт – Айлануу кабыгынын схемасы 10.3 Ички бирдей басымда турган туюк моментсиз жука дубалдуу айлануу кабыктарындагы чыңалуу формулалардан аныкталышы керек: pr pr цилиндрдик кабыктар үчүн жана  2 = (105) 1 = 2t t pr чөйрөлүк кабыктар үчүн (106) 1 =  2 2t конус кабыктар үчүн pr pr 1 =  2 жана  1 =  2 (107) 2t cos  t cos  мында p – бирдиктүү кабык бетине эсептелген ички басым; r – ортоңку кабык бетинин радиусу (20-сүрөт);  – конусту түзүшкөн жана анын z-z огунун ортосундагы бурч (20-сүрөт). 20-сүрөт – Конустук айлануу кабыгынын схемасы 10.4 Формасы же калыңдыгы өзгөргөн жерлерде, ошондой эле жүктөмдүн өзгөргөн жерлеринде жергиликтүү чыңалууларды (четтик эффект) эске алуу керек. Туруктуулукту эсептөө 10.5 Параллель түзүүчү бирдей кысылган айлануунун жабык тегерек цилиндрдик кабыктарынын туруктуулугун эсептөө формула боюнча жүргүзүлүшү керек 1 1  сr1 c (108) мында 1 – кабыктагы эсептик чыңалуу; cr1 – Ry же cEt/r маанилердин кичинесине барабар критикалык чыңалуу (бул жерде r - ортоңку кабык бетинин радиусу; t – кабыктын калыңдыгы). 0 \< r/t  300 үчүн ψ көмөк чоңдуктарынын маанилери формула менен аныкталышы керек Ry  r   = 0,97 −  0,00025 + 0,95  (109) E t  c көмөк чоңдуктарынын маанилери 24-таблицага ылайык аныкталышы керек 24 – т а б л и ц а r/t с 0,22 0,18 0,16 0,14 0,11 0,09 0,08 0,07 0,06 Борбордон тышкаркы кысуу учурда параллель түзүүчү же диаметрдик тегиздикте 0,07E(t /r)3/2 маанисинен ашпаган эң чоң моменттин ордунда жаныма сызык чыңалуу менен таза ийилген учурда, cr1 чыңалуу (1,1 - 0,1 1/1) эсеге көбөйтүлүшү керек, мында cr1 – минималдуу чыңалуу (чоюлуу чыңалуулары терс деп эсептелет). 10.6 Кысылган же кысылган ийилүүчү өзөктөр катары эсептелген түтүктөрдө, шарттуу ийкемдүүлүк учурунда  =  Ry E  0,65 шарт аткарылышы керек r E  3,14 t Ry (110) Мындай түтүктөр дубалдын туруктуулугун эсептөөгө карабастан, ушул ченемдердин ## 7-бөлүмүнүн талаптарына ылайык туруктуулук үчүн эсептелиши керек. Эгерде r/t мааниси (110) формуласы менен аныкталган маанилердин жарымынан ашпаса, жиксиз же электр менен ширетилген түтүктөрдүн дубалдарынын туруктуулугун эсептөө талап кылынбайт. 10.7 b2/(rt)20 болгон учурда түзүүчүлөрдү бойлото бирдей кысылган эки түзүүчүлөрдүн жана эки багыттоочу жаасынын үстүнөн тартылган цилиндрдик панель (мында b - панелдин туурасы, багыттоочунун жаасына карата ченелген) формулалар боюнча жартак катары туруктуулук үчүн иштелип чыккан болушу керек: эсептик чыңалууда   0,8Ry b E  1,9 t  (111) эсептик чыңалууда  =Ry Ry b (112)  37 1 + 500 t E 0,8Ry   Ry болгон учурда эң чоң катышы сызыктуу интерполяция менен аныкталышы керек. Эгерде b2/(rt)20, панель 10.5-пункттун туруктуулукка эсептелиниши керек. талаптарына ылайык кабык катары 10.8 Каптал бетине нормалдуу р тышкы бирдей басымдын аракетинде туюк тегерек цилиндрдик айлануу кабыгынын туруктуулугун эсептөө формула боюнча жүргүзүлүшү керек 2 1  сr 2 мында σ2 = pr/t – кабыктагы шакекче түрүндөгү эсептелген чыңалуу; cr2 – критикалык чыңалуу, формулалар менен аныкталат: 0,5  l / r  10 болгон учурда cr2 = 0,55E(r/l) (t/r)3/2 (113) (114) l/r  20 болгон учурда cr 2 = 0,17E(t / r)2 (115) 10 \< l / r \< 20 болгон учурда чыңалуу cr2 сызыктуу интерполяция менен аныкталышы керек. Бул жерде l - цилиндрлик кабыкчанын узундугу. Ошол эле кабыкча, бирок октордун ортосунда s  0,5 r кадам менен жайгашкан шакекче түрүндөгү кырлар менен бекемделген, l ордуна s мааниси менен алмаштырылган (113) ÷ (115) формулалары боюнча туруктуулук үчүн долбоорлонууга тийиш. Мында 7.3-пункттун талаптарына ылайык кысылган өзөк катары анын тегиздигинде кырлардын туруктуулук абалы канааттандырылышы керек N=prs болгон учурда жана таякчанын эсептик узундугу lef = 1,8r, ал эми кырлар бөлүгү кырлар огунун ар бир тарабында туурасы бар 0,65t E / R y кабыкчанын бөлүктөрүн камтышы керек жана таякчанын  =  R y / E шарттуу ийкемдүүлүгү 6,5тен ашпашы керек. Бир тараптуу ийкемсиз кырларында анын инерция моментин кабыктын жакынкы бетине дал келген огуна карата эсептөө керек. 10.9 10.5 жана 10.8-пункттарда көрсөтүлгөн жүктөмдүн бир убакта таасирине дуушар болгон айлануунун туюк тегерек цилиндрдик кабыгынын туруктуулугун эсептөө формула боюнча жүргүзүлүшү керек  1    + 2   c  1   cr1  cr 2  (116) мында cr1 10.5 - пункттун талаптарына ылайык, ал эми cr2-10.8-пункттун талаптарына ылайык эсептелиши керек. 10.10 Конус бурчу 60, окту бойлото кысылган күч N болгон учурда (21-сүрөт) айлануунун конус кабыкчасынын туруктуулугун эсептөө формула боюнча аткарылышы керек. N (117) 1 N cr  c мында Ncr - формула менен аныкталуучу критикалык күч Ncr = 6,28rm tcr1 cos2  (118) бул жерде t – кырларынын калыңдыгы; cr1 – r радиусун rm радиусуна алмаштыруу менен 10.5-пункттун талаптарына ылайык эсептелген чыңалуунун мааниси rm = 0,9r2 + 0,1r1 cos  (119) 10.11 Каптал бетине нормалдуу р тышкы бирдей басымдын таасири астында конус айлануу кабыгынын туруктуулугун эсептөө формула боюнча жүргүзүлүшү керек 2 1  cr 2 c (120) бул жерде 2=prm / t – кырлардагы эсептик шакекче түрүдөгү чыңалуу; cr2 – формула менен аныкталган критикалык чыңалуу σcr2 = 0,55Е(rm / h)(t / rm)3/2 (121) мында h – конус кабыгынын бийиктиги (негиздердин ортосунда); rm – (119) формуласы боюнча аныкталган радиус. 21-сүрөт – Узатасынын багытталган кысуу күчү астында конустук айлануу кабыгынын схемасы 10.12 10.10 жана 10.11-пункттарда көрсөтүлгөн жүктөмдөрдүн бир убакта таасирине дуушар болгон конустук айлануу кабыгынын туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлүшү керек:  N    + 2   c  1  N cr  cr 2  (122) Ncr жана cr2 маанилерин (10.17) жана (10.20) формулалар боюнча эсептөө керек. 10.13 Толук чөйрөлүк кабыкчанын (же анын сегментинин) r/t750 боюнча туруктуулугун жана анын бетине нормалдуу р тышкы бирдей басымдын аракетин эсептөө формула боюнча аткарылышы керек.  1  сr  c (123) мында  = pr / 2t – эсептик чыңалуу; cr = 0,1 Et / r – критикалык чыңалуу Ry ашык эмес кабыл алынган; r – топчөйрөнүн орто бетинин радиусу. Металл мембраналык конструкциялардын эсептөө үчүн негизги талаптар 10.14 Мембраналык конструкцияларды эсептөөдө мембрананын четтеринин контурдун серпилгич элементтерине таянуусу таяныч сызыгы боюнча дошполуу жана жылышууну чөйрө чектин элементтерине өткөрүүгө жөндөмдүү деп эсептелиши керек. 10.15 Мембраналык конструкцияларды эсептөө алардын деформацияланган абалын жана мембрананын геометриялык сызыксыздыгын эске алуу менен мембрананын жана чөйрө чет элементтеринин биргелешкен ишинин негизинде жүргүзүлүшү керек. 10.16 Мембрананын кырлары боюнча бөлүштүрүлгөн нормалдуу жана жанама сызык чыңалуулары тангенциалдык тегиздикте таяныч чөйрө чегинин кысылышы жана ийилиши менен тең салмактуу деп эсептелиши керек. Мембраналык конструкциялардын чөйрө тегинин таяныч элементтерин эсептөөдө эске алуу керек: тангенциалдык тегиздикте ийилүү; чөйрө чек элементтериндеги октук кысуу; чөйрө чек элементтери менен мембрананын байланыш сызыгы боюнча жанама сызык чыңалууларынан келип чыккан кысуу; вертикалдуу тегиздикте ийилүү. 10.17 Чөйрө чек элементтеринин кесилишинин оордук борборуна карата эксцентриситети бар мембрананы бекитүүдө 10.16-пунктта көрсөтүлгөн факторлордон тышкары, чөйрө чектерди эсептөөдө буралууну эске алуу керек. 10.18 Тегерек кабыкчалардын борборунда чыңалууну аныктоодо таяныч чөйрө чеги деформацияланбайт деп кабыл алууга жол берилет. 10.19 Деформациялануучу чөйрө чекке бекитилген эллиптикалык мембрананын борборундагы чыңалууларды аныктоо үчүн радиустун маанисин эллипстин башкы жарым огунун чоң мааниси менен алмаштырган шартта 10.18-п талаптарын колдонууга жол берилет (чоң жарым огунун кичинесине карата катышы 1,2 ашпоого тийиш). 11 Чарчоого болот конструкцияларынын элементтерин эсептөө 11.1 Чарчоо көрүнүшүнө алып келиши мүмкүн болгон жүктөмдөрдүн циклдеринин саны 105 жана андан ашык болгон, көп жолу иштөөчү кыймылдуу, титиреткич же жүктүн башка түрүн түздөн-түз кабыл алган болот конструкциялар жана алардын элементтери (кран алдындагы устундары, жумушчу аянтчалардын устундары, бункердик жана түшүрүүчү эстакадалардын конструкцияларынын элементтери, кыймылдаткычтар үчүн конструкциялар ж. б.), чыңалуулардын олуттуу концентрациясын алып келбеген конструктивдик чечимдерди колдонуу менен долбоорлонууга жана чарчоого эсептөө менен текшерилүүгө тийиш. Жүктөө циклдарынын санын эксплуатациялоонун технологиялык талаптары боюнча кабыл алуу керек. Шамалдын таасиринен резонанска текшерилүүчү антенна, түтүндүү түтүктөрү, мачталар, мунаралар жана көтөрүүчү-транспорттук курулмалар тибиндеги бийик курулмалардын конструкциялары чарчоону эсептөө менен текшерилиши керек. Чарчоо конструкцияларын эсептөө жүктөмдөр жана таасирлер боюнча ченемдердин талаптарына ылайык белгиленген жүктөмдөрдүн таасирине жүргүзүлүшү керек. 11.2 Чарчоону эсептөө формула боюнча жүргүзүлүшү керек  max 1  Rv  v (124) мында R – L.2. 2-таблицасы боюнча алынган эсептик чарчоо каршылыгы. α – эсептөө жана эсептөө жүктөмдөрүнүн циклдеринин санын эске алуучу көмөк чоңдугу: мында n  3,9106 формула боюнча 1 жана 2 элементтер топтору үчүн  n   n   = 0,064 6  − 0,5 6  + 1,75  10   10  3 жана 8 элементтер топтору үчүн (125)  n   n  (126)  = 0,07 6  − 0,64 6  + 2,2  10   10  n ≥ 3,9106α = 0,77 болгон учурда;  - 25-таблица боюнча аныкталган көмөк чоңдук чыңалуу абалынын түрүнө жана чыңалуунун асимметрия көмөк чоңдугуна жараша  = min/max; бул жерде max жана min – тиешелүүлүгүнө жараша динамикалык көмөк чоңдукту жана , e, b көмөк чоңдуктардын эсепке албастан таза кесилиштен эсептелген эсептелген элементтеги чыңалуунун эң жогорку жана эң төмөнкү абсолюттук мааниси. Ар кандай чыңалуулар үчүн чыңалуунун асимметрия көмөк чоңдугун минус белгиси менен кабыл алуу керек. (124) формула боюнча чарчоону эсептөөдө R жыйынтыгы Ru/u дан ашпоого тийиш. 11.3 Жүктөө циклдеринин саны 105тен аз болгон жүктөмдөрдү түздөн-түз көтөрүүчү болот конструкциялар жана алардын элементтери олуттуу чыңалуу концентрацияларын пайда кылбаган конструктивдүү чечимдерди колдонуу менен долбоорлонууга жана зарыл болгон учурда аз циклдеги бекемдигине текшерилиши керек. 25 – т а б л и ц а σmax p чыңалуунун асимметрия көмөк чоңдугу -1 ≤ ρ ≤ 0 0 ˂ ρ ≤ 0,8 Чоюулуу 0,8 ˂ ρ ˂ 1 Кысылуу -1 ≤ ρ ˂ 1 көмөк чоңдугун эсептөө үчүн  формулалар v = 2,5 1,5 −  v = 2,0 1,2 −  v = 1,0 1−  v = 1−  12 Морт сыныктарды эске алуу менен конструкциялардын элементтеринин эсеби бекемдикке болот Борборлото жана борбордон тышкары чоюлган элементтер, ошондой эле конструкциялардын ийилүүчү элементтеринин чоюлуу зоналары формула боюнча морттук сынууга каршылыкты эске алуу менен бекемдигине текшерилиши керек u  max  1 Ru (127) мында max – динамикалык коэффициенттерди жана b эсепке албастан нетто кесилишинен эсептелген элементтин конструкциялык бөлүгүндөгү эң чоң чыңалуу;  – К.3 таблицага ылайык кабыл алынган көмөк чоңдук. Морт сынууну эске алуу менен бекемдигине сыналуучу элементтер ушул ченемдердин ## 7-бөлүм үнүн талаптарына ылайык эсептөө жолу менен белгиленген кесилишинин аянтын көбөйтүүнү талап кылбаган элементтерди колдонуу менен долбоорлонууга тийиш. 13 Болот конструкцияларынын бирикмелерин эсептөө Ширетилген бирикмелер 13.1 Борбордук чоюу же кысуу үчүн ширетилген улама бирикмелерин эсептөө формула боюнча жүргүзүлүшү керек N 1 (128) tl w Rwy  c мында t – бириктирилүүчү элементтердин эң кичине калыңдыгы; lw – жиктин эсептик узундугу анын толук узундугуна барабар, 2t кыскартылган, же жиктин учтары уламадан тышкары чыгарылган учурда анын толук узундугу. 7.2-пунктка ылайык эсептелген конструкциялардын элементтеринин ширетилген улама бирикмелерин эсептөөдө (128) формулада Rwy ордуна Rwu/u кабыл алуу керек. 13.2 Узатасынан жана туурасынан кеткен күчтөрдүн аракетинде бурчтук жиктер менен ширетилген бирикмелер эки кесилиш боюнча кесилишке (шарттуу) эсептелиши керек (22-сүрөт): 22-сүрөт – Бурчтук жик менен ширетилген бирикмелеринин эсептик кесилиштеринин схемасы 1 – жип металлы боюнча кесилиш; 2 – жип металлы боюнча эритүү чек арасы (1-кесилиш) N/(f kf lw Rwf c)  1 (129) металл боюнча эритүү чек арасы (2-кесилиш) N/(z kf lw Rwzc)  1 (130) мында lw – анын толук узундугунан 10 мм аз деп кабыл алынган жиктин эсептик узундугу; f жана z – болот элементтерди ширетүүдө кабыл алынган көмөк чоңдуктар: 530 Н/мм2 ге чейин агуу күчү менен - 26-таблица боюнча; ширетүүнүн түрүнө, жиктин абалына жана ширетүүчү зымдын диаметрине карабастан 530 Н/мм2 ден ашкан ийкемдүүлүк менен f = 0,7 жана z = 1; Өлчөмү эсептөөгө ылайык белгиленген бурчтук жиктер үчүн агуу чеги 285 Н/мм2 ге чейинки болоттон жасалган элементтерде электроддорду же ширетүүчү зымдарды колдонуу керек, алар үчүн Rwf жик металлы боюнча кесимге Rwz эсептик каршылыктары кыйла узагыраак болушу керек, ал эми кол менен ширетүүдө - металл боюнча кесилишке эсептик каршылыктан 1,1 эседен кем эмес Rwz эритүү чек арасы бирок андан Rwz z/f; көп эмес; агуу чеги 285 Н/мм2 жогору болгон болоттон жасалган элементтерде электроддорду же ширетүү зымдарын колдонууга жол берилет; төмөнкү шарт аткарылган учурда электроддорду же ширетүүчү зымды колдонууга жол берилет Rwz  Rwf  Rwz z / f Электроддорду же ширетүүчү зымды тандоодо конструкциялык топторду эске алуу керек. 26 – т а б л и ц а Ширетүүчү зымдын диаметри боюнча ширетүүнүн түрү, d, мм Жиктин абалы Автоматтык d =3-5 болгон учурда Кайык сымал абалында Төмөнкү Автоматтык жана жарым автоматтык d = 1,4-2 болгон учурда Кайык сымал абалында Төмөнкү, горизонталдуу, вертикалдуу Кол менен; жарым автоматтык туташ кесилиштин зымы менен d˂1,4 болгондо же күл майда сымал зым Кайык сымал абалында, төмөнкү, горизонталдуу, вертикалдуу, шыбылуу Көмөк чоңдугу βf βz βf βz βf βz βf βz βf Жиптердин катет учурундагы βf жана βz көмөк чоңдуктарынын маанилери 3-8 9-12 18 жана андан жогору 14-16 1,1 1,15 1,1 1,15 0,9 1,05 0,9 1,05 0,9 1,05 0,7 1,0 0,7 1,0 0,7 0,8 1,0 0,7 0,8 1,0 0,7 βz 1,0 Э с к е р т ү ү – Көмөк чоңдуктардын мааниси нормалдуу ширетүү режимине туура келет. 13.3 Эсептөө аракети Qbh, бир жогорку бекем болт менен бекемделген туташкан элементтердин ар бир сүрүлүү бети тарабынан кабыл алынышы мүмкүн, формула менен аныкталышы керек: ширетүүчү металл боюнча M 1 (131) W f Rwf  c металл эритүү чектери M 1 Wz Rwz  c (132) мында Wf - жик металлы боюнча эсептик кесилишинин каршылык моменти; Wz - металлдын эритүү чектери үчүн да ушундай. Бул жиктердин жайгашуу тегиздигинде моменттин таасири астында бурч жиктер менен ширетилген бирикмелерди эсептөө формулаларды колдонуу менен эки кесилишти колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш: ширетүүчү металл боюнча M x2 + y2  1 (133) (J fx + J fy )Rwf  c металл эритүү чектери M (J zx + J zy )Rwz  c x2 + y2  1 (134) мында Jfx жана Jfy – анын негизги огуна салыштырмалуу металл жиктери боюнча эсептелген кесилишинин инерция моменттери; Jzx жана Jzy – металлдын эритүү чектери үчүн бирдей; x жана y – бул кесилишинин негизги огуна салыштырмалуу эсептелген кесилишинин оордук борборунан кыйла алыс жайгашкан жик чекитинин координаттары. 13.4 Сапатты физикалык контролдоосуз аткарылган ширетилген улама бирикмелер бир эле учурда нормалдуу жана жанама сызык чыңалуулардын бир эле кесилишинде аракетте болгондо (29) формула боюнча текшерилиши керек, анда x, yxy жана Ry маанилери тиешелүү түрдө кабыл алынышы керек: x = wx жана y = wy – эки өз ара перпендикуляр багытта ширетилген байланыштагы нормалдуу чыңалуу; xy = wxy – ширетилген бирикмедеги жанама сызык чыңалуу; Ry = Rwy . 13.5 Узатасынан жана туурасынан кеткен күчтөрдүн жана моменттин бир убакта аракетине бурчтук жиктер менен ширетилген бирикмелерди эсептөөдө шарттар аткарылышы керек f Rwf  1 жана z Rwz 1 (135) мында f жана z – тиешелүү түрдө жик металлы боюнча жана металл боюнча эритүү чек аралардагы чыңалуулар узунунан жана туурасынан кеткен күчтөр жана момент менен пайда болуучу чыңалуулардын геометриялык суммасына барабар. Болот бирикмелери 13.6 Буроо бирикмелеринде бирикменин оордук борбору аркылуу өткөн N узатасынан келген күчтүн таасири астында бул күчтүн буроолор арасында бөлүштүрүлүшү бирдей деп кабыл алынышы керек. 13.7 Бир буроо менен кабыл алынышы мүмкүн болгон Nb эсептелген күчү формула боюнча аныкталышы керек: кесүү үчүн бырыштыруу үчүн Nb = Rbc γb Ans (136) N b = Rbp b d  t (137) Nb = Rbt Abn (138) чоюу үчүн мында Rbs, Rbp, Rbt – буроо бирикмелеринин эсептик каршылыгы; d – буроо өзөгүнүн тышкы диаметри; A = πd2/4 – буроо өзөгүнүн эсептик аянты; Abn – буроо кесилишинин нетто аянты;  t – бир багытта кысылган элементтердин эң кичине суммалык калыңдыгы; ns – бир буроонун эсептелген кесимдеринин саны; γb – Д.2 таблицасы боюнча кабыл алынуучу бирикменин иштөө шарттарынын көмөк чоңдугу. 13.8 Саны n буроолордун узатасынан күч колдонулганда, буроолор формула боюнча аныкталышы керек N (139) n  c N min мында Nmin – ушул ченемдердин 13.7-пунктунун талаптарына ылайык эсептелген бир буроо үчүн эсептелген күчтөнүүлөрдүн маанисинин кичинеси. 13.9 Бириктирилүүчү элементтердин жылышын шарттаган моменттин бирикмесине таасир эткенде, буроолордогу күчтөрдүн бөлүштүрүлүшү байланыштын оордук борборунан каралып жаткан болтко чейинки аралыктарга пропорционалдуу кабыл алынышы керек. 13.10 Буроолор бир эле учурда кесүү жана чоюу үчүн иштейт, кесүү жана чоюу үчүн өзүнчө текшерилиши керек. Узатасынан багытталган күч жана моменттин бир эле мезгилде иштөөсүнөн кесилген буроолор натыйжа күчүнө текшерилиши керек. 13.11 Бир элементтен экинчисине прокладкалар же башка аралык элементтер аркылуу бекиткичтерде, ошондой эле бир тараптуу накладка менен бекиткичтерде буроолордун саны 10% эсептөөгө каршы көбөйтүлүшү керек. Бурчтардын же швеллердин чыгып турган текчелерин кесиндинин жардамы менен бекитүүдө кесиндинин текчелеринин бирин бекитүүчү буроолордун саны 50% эсептөөгө каршы көбөйтүлүшү керек. Жогорку күч буроо бирикмелери 13.12 Жогорку бекем буроолордогу бирикмелерди жогорку бекем буроолордун чыңалуусунан кошулуучу элементтердин тийип турган тегиздиктери боюнча пайда болгон сүрүлүү аркылуу кошулган жерлеринде жана тиркемелерде иштеп жаткан күчтөрдү берүүнү болжолдоодо эсептөө керек. Бул учурда, буроолордун ортосунда узунунан күч бөлүштүрүү бирдей кабыл алынышы керек. 13.13 Бир жогорку бекем буроо менен бекемделген туташкан элементтердин ар бир сүрүлүү бетине сиңире турган Qbh эсептик күчү төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек. R   Qbh = bh bn (140) h мында Rbh – жогорку күч буроонун эсептик чыңалуу каршылыгы; μ – 27-таблица боюнча алынган сүрүлүү көмөк чоңдугу; γh – 27-таблица боюнча алынган ишенимдүүлүк коэффициенти; Abn – буроо кесилишинин нетто аянты; γb – бириктирүүнүн иштөө шарттарынын көмөк чоңдугу эсептелген күчтү кабыл алуу үчүн зарыл болгон моменттин санына жараша болот жана алынат: n \< 5 үчүн 0,8; 5 ≤ n \< 10 үчүн 0,9; n ≥10 үчүн 1,0. 27 – т а б л и ц а Бириктирилүүчү беттерди иштетүү (тазалоо) ыкмасы Консервацияланбаган эки бетти майдалоо менен атуу же агыш менен атуу 2 Ошол эле, консервация менен (цинк же алюминийди чачуу менен металлдаштыруу) 3 Бир бетин полимердик желим менен консервациялоо менен бир бетин бытыра менен жана карборунд күкүмдөрү менен чачуу, болоттон жасалган щеткалар менен консервациялоо - башка бети Буроолордун Сүрүлүү чоюлуукөмөк сун жөнгө чоңдугу μ салуу ыкмасы М боюнча «α 0,58 0,58 «М «α 0,50 0,50 «М «α 0,50 0,50 Жүктөөдө жана көзөнөктөрдүн жана буроолордун номиналдык диаметрлеринин айырмасында δ көмөк чоңдуктары, мм динамикалык жана Динамикалык δ = 3-6 болгон жана δ = 1 болгон учурда; учурда; статикалык жана статикалык жана δ = 5-6 болгон δ = 1-4 болгон учурда учурда 1,35 1,12 1,20 1,02 1,35 1,20 1,12 1,02 1,35 1,20 1,12 1,02 27 – таблицанын аягы Бириктирилүүчү беттерди иштетүү (тазалоо) ыкмасы 4 Эки бетин консервациясыз газ-жалын менен 5 Консервациясыз эки беттин болот щеткалары менен 6 Иштетүү жок Буроолордун Сүрүлүү чоюлуукөмөк сун жөнгө чоңдугу μ салуу ыкмасы «М «α «М «α 0,42 0,42 0,35 0,35 «М «α 0,25 0,25 Жүктөөдө жана көзөнөктөрдүн жана буроолордун номиналдык диаметрлеринин айырмасында δ көмөк чоңдуктары, мм динамикалык жана Динамикалык δ = 3-6 болгон жана δ = 1 болгон учурда; учурда; статикалык жана статикалык жана δ = 5-6 болгон δ = 1-4 болгон учурда учурда 1,35 1,12 1,20 1,02 1,35 1,17 1,25 1,06 1,70 1,50 1,30 1,20 Эскертүүлөр 1 М боюнча буроолорун чоюлуусун жөнгө салуу ыкмасы буроо моменти боюнча жөнгө салууну билдирет, ал эми α боюнча - гайканын бурулуш бурчу боюнча. 2 Таблицада көрсөтүлгөндөн төмөн эмес сүрүлүү көмөк чоңдуктарынын маанилерин камсыз кылуучу, беттерди бириктирилүүчү иштетүүнүн башка ыкмаларына жол берилет. Узатасынан багытталган күчтү колдонулганда буроолордун саны n формула боюнча аныкталышы керек n N Qbh k c бирикмедеги жогорку күчтүү (141) мында k – бириктирилүүчү элементтердин сүрүлүү беттеринин саны. Жогорку күч буроонун чоюлуусу октук күч менен жасалышы керек P = RbhAbn. 13.14 Жогорку бекем буроолор үчүн көзөнөктөр менен басаңдаган бириктирилүүчү элементтердин бекемдигин эсептөө каралып жаткан кесилиште ар бир буроого туура келген күчтүн жарымы сүрүлүү күчтөрү менен берилгенин эске алуу менен жүргүзүлүшү керек. Мында басаңдаган кесилиштерин текшерүү жүргүзүлүүгө тийиш: динамикалык жүктөмдөрдө кесилишинин аянты боюнча Аn, статикалык жүктөмдөрдө- А брутто кесилишинин аянты боюнча An ≥ 0,85 A болгон учурда же Ac=1,18 An шарттуу аянт боюнча An \< 0,85A болгон учурда. Фрезерленген тумшуктар менен бириктирүү 13.15 Элементтердин фрезерленген тумшуктары менен бириктирүүлөрүндө (кошулган жерлерде жана түркүктөрдүн базаларында ж.б.) кысуу күчү толугу менен тумшуктар аркылуу берилген деп эсептелиши керек. Борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган ийилүүчү элементтерде ширетилген жиктер жана буроолор, анын ичинде жогорку бириктирүүчүлөр, бул бириктилүүлөр моменттин аракетинен жана алардын эң жагымсыз айкалышында узатасынан кеткен күчтүн максималдуу чоюлуу күчүнө, ошондой эле туурасынан кеткен күчтүн жылышуу күчүнө эсептелиши керек. Курамдык устундардагы алкак бириктирүүлөр 13.16 Курамдык коштаврлуу устундарынын дубалдарын жана алкактарын бириктирүүчү ширетилген жиктер жана күчтүү буроолор 28-таблицага ылайык эсептелиши керек. Чоң стационардык топтоштурулган жүктөмдөрдү өткөрүү үчүн ийкемсиз кырдар жок болгон учурда, жогорку алкактын тиркелишин эсептөө кыймылдуу топтоштурулган жүктөмдөр үчүн да жүргүзүлүшү керек. Устундун төмөнкү алкагына кыймылсыз топтоштурулган жүктөмдү колдонууда бул алкакты дубалга бекитүүчү ширетилген жиктерди жана жогорку бекем буроолору (147) ÷ (149) 28-таблица формулалары боюнча жүктөм колдонулган жерлерде ийкемсиз кырлары бар экендигине карабастан эсептөө керек. Дубалдын бүткүл калыңдыгына бышык ширетме менен жасалган ширетилген алкак жиктер дубал менен бирдей бышык деп эсептелиши керек. 13.17 Устундарда, көп барактуу алкак пакеттери менен жогорку бекем буроолордо, барактардын ар биринин теориялык үзүлүү жеринин артына бекитилиши барактын кесилиши менен кабыл алынышы мүмкүн болгон күчтүн жарымына эсептелиши керек. Ар бир баракты анын үзүлгөн жери менен мурунку барактын үзүлгөн жеринин ортосундагы зонага тиркөө барактын кесилишине сиңе турган толук күчкө эсептелиши керек. 28 – т а б л и ц а Жүктөмдүн табияты Кыймылсыз Кыймылдуу Бириктирүүнүн түрү Бурч жиктери: эки тараптуу бир тараптуу Жогорку күч буроолору Бурч жиктери: эки тараптуу Жогорку күч буроолору Курамдык устундардагы алкак бириктирүүлөрүн эсептөө формулалары T / (2βf kf Rwf γc) ≤ 1 (142) T / (2βz kf Rwzγc) ≤ 1 (143) T / (βf kf Rwf γc) ≤ 1 (144) T / (βz kf Rwzγc) ≤ 1 (145) aT/Qbh kγc ≤ 1; (146) T 2 + V 2 / (2 f k f Rwf  c )  1 (147) T 2 + V 2 / (2 z k f Rwz  c )  1 (148) a T 2 + V 2 / (Qbh k c )  1 (149) 28-таблицада кабыл алынган белгилер: QS - кайчылаш күчү Q менен шартталган алкак узундугунун бирдигине жылышуу күчү, мында S T = J нейтралдуу огуна салыштырмалуу ок алкагынын статикалык брутто моменти; fF - топтоштурулган жүктөмдүн басымы F (динамикалуулук көмөк чоңдуксуз кабыл алынган V = l ef крандын дөңгөлөгүнүн басымынан кран устундары үчүн), мында жүктөмдөр жана таасирлер боюнча ченемдердин талаптарына ылайык кабыл алынган У γf көмөк чоңдугу, lef - ушул ченемдердин 7.13 жана 15.32 пункттары боюнча кабыл алынган топтоштурулган жүктөмдүн бөлүштүрүүнүн шарттуу узундугу; α - устундун жогорку алкагы боюнча жүктөөдө кабыл алынган көмөк чоңдук, анда дубалы жогорку алкакка туташ тигилген, α = 0,4, ал эми капталдын сүрүүсү жок болсо же төмөнкү алкак боюнча жүктөөдө, α = 1; a - кадам алкактуу жогорку күч буроолор; Qbh - (140) формуласы боюнча аныкталган бир күчтүү буроонун эсептелген күчү; k – бириктирилүүчү элементтердин сүрүлүү беттеринин саны. Конструкциялардын жана курулмалардын конструкциялоо боюнча негизги жоболор элементтерин Негизги жоболор 14.1 Сейсмикалык, климаттык температуралык таасирлерден улам конструкцияларда пайда болуучу чыңалууларды жана деформацияларды азайтуу үчүн, эреже катары, имараттарда жана курулмаларда температуралык, сейсмикалык эмес жиктер, компенсаторлор ж.б. каралышы керек, алардын ортосундагы аралыктар ошол таасирлерге карата аныкталууга тийиш. 14.2 Каркас имараттарынын жана курулмаларынын ар бир блогунда байланыштын өз алдынча системасын караштыруу зарыл, ал бүтүндөй каркастын мейкиндиктеги катуулугун, конструкциялардын элементтеринин талаптагыдай бекемдигин жана туруктуулугун, горизонталдык жүктөмдөрдү жана таасирлерди кабыл алууну жана бөлүштүрүүнү, имаратты жана курулманы ишенимдүү жана ыңгайлуу тургузуу үчүн шарттарды камсыз кылууга тийиш. Байланыш схемасын жана жайгашкан жерин тандоо имараттын жана курулуштун конструкциялык схемасына, алардын иштөө шарттарына, өлчөмдөрүнө, жүктөмдөрдүн жана таасирлердин түрлөрүнө ж. б. жараша жүргүзүлүшү керек. 14.3 Конструкция элементтеринин ийкемдүүлүгү, эреже катары, кысылган жана чоюлган өзөктөр үчүн, ошондой эле жука дубалдуу туурасынан багытталган кесилишти түзгөн жартактар үчүн чектик маанилерден ашпоого тийиш. 14.4 Жабуунун жана калкасынын конструкцияларынын салаңдоосун компенсациялоо үчүн курулуштук көтөрүмдү колдонууга жол берилет. Бул учурда, чектик ийилүүнү текшергенде, вертикалдык ийилүүнү имараттын көтөргүчүнүн көлөмүнө азайтуу керек. 14.5 Болот конструкцияларды долбоорлоодо транспорт каражаттарынын мүнөздөмөлөрүн (түрүн, жүк көтөрүмдүүлүгүн, габариттерин), металл прокаттын чендик узундугун, элементтердин чыңалуу абалын жана монтаждоонун ыңгайлуулугун эске алуу менен аларды жөнөтүү маркаларына бөлүү каралууга тийиш. Бир типтеги конструкциялык элементтердин жөнөтүү маркалары мүмкүн болушунча унификацияланууга тийиш. 14.6 Конструкцияларда (жөнөтүү маркаларында) прокаттын түрлөрүнүн жана типтүү өлчөмдөрүнүн минималдуу саны, болоттун бекемдик класстары (маркалар, аталыштар), ширетүүчү материалдар жана жиктердин катеттеринин өлчөмдөрү, буроолордун бекемдик жана тактык класстары, көзөнөктөрдүн диаметри колдонулууга тийиш. 14.7 Долбоорлоодо конструкциялардын курамдык кесилиштеринин жана башка деталдарынын дубалдарынын жана алкактарынын өлчөмдөрү (фасонкалар, ийкемсиз кырлары, бириктирүүчү прокладкалар ж.б.) мүмкүн болушунча барак прокаттын стандарттык өлчөмдөрүн эске алуу менен дайындалууга тийиш; жакын өлчөмдөгү тетиктер мүмкүн болушунча унификацияланууга тийиш. 14.8 Зарыл болгон учурда долбоорлоодо конструкциялардын чогултулушунун талап кылынган деңгээлин жана курулманын геометриялык параметрлеринин зарыл болгон тактыгын камсыз кылуучу монтаждык бириктиргичтер (компенсаторлор жана башка конструкциялык ишчаралар) каралууга тийиш. 14.9 Мейкиндиктеги тор конструкциялардын (өтмө түркүктөр, таянычтар, мачталар ж.б.) жөнөтүү маркалары, эреже катары, элементтин учтарында жайгашкан диафрагмалар менен бекемделиши керек. Ташууда, сактоодо жана курууда конструкциялардын сакталышын камсыз кылуу үчүн аларды өзүнчө өзөктөр менен бекемдөөгө жол берилет. 14.10 Тор конструкциялардын түйүндөрүндө элементтердин окторун борборлоштурбоо кабыл алынган конструкциялык чечимдерди эске алуу менен минималдуу болууга тийиш. 14.11 Ширетилген курамдык бөлүктөрдүн өлчөмдөрү ширетүү процессинин технологиялык чектөөлөрүн, мүмкүн болгон ширетүүчү деформацияларды жана түздөө шарттарын эске алуу менен дайындалышы керек. 14.12 Эриген металлдын, нурлуу же конвекциялык жылуулуктун, оттун ж. б. таасирине дуушар болушу мүмкүн болгон жүк көтөрүүчү конструкциялар каптамалар, отко чыдамдуу кыштан же ысыкка чыдамдуу бетондон тосуучу дубалдар, металл калканчтар ж.б. менен корголушу керек. 14.13 Ширетилген конструкцияларды долбоорлоодо ширетүүчү деформациялардын жана чыңалуунун зыяндуу таасирин азайтууну жана чыңалуу концентрациясын азайтууну камсыз кылуучу конструкциялык чечимдер каралышы керек (элементтерде жана тетиктерде чыңалууну бир калыпта бөлүштүрүү менен, кириш бурчтары, кесилиштин кескин өзгөрүшү жана башка чыңалуу концентраторлору жок), ошондой эле жиктердин өз ара жайгашуусу, ширетүүнү камсыз кылуу жана жиктердин минималдуу өлчөмдөрүн колдонуу боюнча талаптар сакталышы керек. Ширетилген бириктирүүлөр 14.14 Ширетүүчү бириктирүүлөрдү долбоорлоодо төмөнкүлөр зарыл: стандарттардын жана ширетүүчү бириктирүүлөрдүн конструкциясына карата башка документтердин талаптарын сактоо; ширетүүчү ириктирүүлөрдүн саны азыраак болушу мүмкүн; ширетүүнүн жана ширетүүчү материалдардын натыйжалуу ыкмаларын колдонууну караштыруу; ширетүүчү бириктирүүлөрдүн эркин жеткиликтүүлүгүн, ширетүү жумуштарынын ыңгайлуулугун жана ширетүүчү бириктирүүлөрдүн сапатын зарыл контролдоо мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуучу жайгашуусун караштыруу; МК (метал конструкциясы) жана МДК (метал детализация конструкциясы) чиймелеринде контролдоонун физикалык ыкмаларын колдонуу менен текшерүү зарыл болгон ширетилген бириктирүүлөрдү көрсөтүү. 14.15 Ширетилген бурчтардын өлчөмдөрү жана формасы төмөнкү шарттарды эске алуу менен кабыл алынышы керек: а) kf бурч жиктердин катеттери 1,2t тен ашык болбошу керек, мында t - бириктирүүчү элементтердин эң кичине калыңдыгы; калыңдыгы t болгон жиктин катети тегеректелген четине коюлуучу фасондуу прокат, эреже катары, 0,9 т ашпоого тийиш; б) kf бурчтук тигиштеринин катеттерин эсептөө боюнча кабыл алуу керек, бирок 29-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес; в) бурчтук ширетүүнүн эсептик узундугу 4kf тоннадан кем эмес жана 40 мм кем болбошу керек; г) фланк жиктин эсептик узундугу 85kf βf (βf – 26-таблицага ылайык кабыл алынган көмөк чоңдук) ашпоого тийиш, мында күч жиктин бүткүл узундугуна таасир этүүчү жиктерди кошпогондо; д) каптаманын өлчөмү ширетилүүчү элементтердин ичинен эң ичке беш калыңдыктан кем болбошу керек; е) бурчтук жиктердин катеттеринин өлчөмдөрүнүн катышын эреже катары 1:1 кабыл алуу керек. Ширетилүүчү элементтердин калыңдыгы ар түрдүү болгон учурда катеттери бирдей эмес жиктерди кабыл алууга жол берилет, мында ичке элементке жанаша турган катет 14.15пункттун талаптарына, ал эми калың элементке жанаша турган катет 14.15, б пунктунун талаптарына ылайык келүүгө тийиш; ж) динамикалык жана титирөөчү жүктөмдөрдү кабыл алган конструкцияларда бурчтук жиктерди морттук сыныктарды эске алуу менен чарчоого же бекемдикке эсептөө менен негиздегенде негизги металлга жылмакай өтүү менен аткаруу керек. 14.16 9.2, 9.3, 15.9, 15.23-пункттар жана 4-топтогу конструкциялар боюнча ширетилген коштаврлардын ийкемсиз кырларын, диафрагмаларын жана белдерин бекитүү үчүн бир тараптуу бурчтуу жиктерди колдонууга жол берилет, алардын kf катеттерин эсептөө боюнча кабыл алуу керек, бирок 29-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес. Бул бир тараптуу бурчтуу жиктерди конструкцияларда колдонууга жол берилбейт: топтор I; орточо агрессивдүү жана өтө агрессивдүү чөйрөдө иштетилет (классификация - курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоо стандарттарына ылайык). 14.17 Эсептешүү жана конструкциялык бурчтук жиктер үчүн долбоордо ширетүүнүн түрү, электроддор же ширетүүчү зымдар, ширетүүдө жиктин абалы көрсөтүлүшү керек. 14.18 Барак бөлүктөрүнүн ширетилген улама бириктирүүлөрү, эреже катары, толук кайнатуу менен жана коргошун тилкелерин колдонуу менен түз аткарылышы керек. Монтаждоо шарттарында жиктин тамырын ширетүү менен бир тараптуу ширетүүгө жана калган болот төшөмү менен ширетүүгө жол берилет. Үзгүлтүктүү жиктерди, ошондой эле алдын ала бургулоо менен кол менен ширетүүдө аткарылуучу электро клепкаларды колдонууга 4-топтогу конструкцияларда гана жол берилет. 29 – т а б л и ц а Бириктирүүнүн түрү Эки бурчтуу жиптери менен таврлуу; Айланма жана бурчтуу Эки бурчтуу жиптери менен таврлуу Ширетүүнүн түрү Кол менен Н/мм2 болоттун агуу чеги 430га чейин 430дан 530га чейин kf жиктердин минималдуу катеттери мм, ширетилүүчү элементтердин жоондугу көбүрөөк болсо t, мм 4-5 6-10 11-16 17-22 23-32 33-40 41-80 Автоматтык жана жарым автоматтык 430 га чейин 430дан 530га чейин Кол менен Автоматтык жана жарым автоматтык 380 ге чейин Эскертүүлөр 1 Агуу күчү 530 Н/мм2жогору болоттон жасалган конструкцияларда, ошондой эле элементтеринин калыңдыгы 80 мм жогору болгон бардык болоттордун ичинен атайын техникалык шарттар боюнча бурчтук жиктердин минималдуу катеттери кабыл алынат. 2 4-топтун конструкцияларында бир тараптуу бурчтук жиктердин минималдуу катеттерин ширетилүүчү элементтердин калыңдыгы 1 ммге чейин 40 мм кошо алганда жана 2 мм – элементтердин калыңдыгы 40 мм жогору болгондо азайтуу керек. Буроо бириктирүүлөрү 14.19 Буроолорду долбоорлоодо төмөнкүлөр керек: буроолордун тактык классын негиздүү кабыл алууга; бириктирүүдө буроолордун мүмкүн болушунча аз санын алууга; буроолор үчүн көзөнөктөрдү жайгаштыруу боюнча стандарттардын жана курулуш эрежелеринин талаптарын сактоого; туташууларда жана түйүндөрдө буроолорду эреже катары минималдуу аралыкта жайгаштырууга; буроолорду коюунун жана гайкаларды буроонун ыңгайлуулугун камсыз кылууга (анын ичинде механикалаштырылган аспаптын жардамы менен), ошондой эле буроо бириктирүүлөрдүн сапатын зарыл контролдоо мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга; экинчи даражадагы элементтерди бекитүүдөн тышкары, эсептик бириктирүүлөрдө гайкалардын өз алдынча буралышына каршы чараларды караштыруу. 14.20 Күч - аракетинин бир бөлүгү ширетилген жиктер менен, ал эми бир бөлүгү буроо менен кабыл алынган комбинацияланган бирикмелерди колдонууга жол берилбейт. 14.21 Фрикциялык бириктирүүлөрдү долбоорлоодо төмөнкүлөр зарыл: мындай бириктирүүлөрдү колдонуу, буроолордун жана алар үчүн көзөнөктөрдүн диаметрин дайындоо, көзөнөктөрдүн жайгашуусу, бириктирилүүчү беттерди иштетүү жана консервациялоо ж.б. боюнча стандарттардын талаптарын сактоо; буроолорду бош орнотуу жана гайкаларды бекитүүнүн ыңгайлуулугун жана ыңгайлуулугун камсыз кылуу, ошондой эле фрикциялык бириктирүүлөрдүн сапатын керектүү контролдоо мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуу. 14.22 А тактык классындагы болтторду бириктирүү үчүн колдонулушу керек, аларда монтаждалган элементтерде көзөнөктөр конструкциялык диаметрге чейин же айрым элементтерде жана тетиктерде айкалыштарда бургуланган, айрым бөлүктөрүндө кичине диаметрге чейин бургуланган же престелген, андан кийин долбоордук диаметрге чейин бургуланган чогултулган элементтерде. Көп буроо туташуулардагы тактык классындагы В жана С буроолору 380 Н/мм2 ге чейин өтүү күчү менен болоттон жасалган конструкциялар үчүн колдонулушу керек. 14.23 Жыштыгы жок бөлүктүн узундугу боюнча ар кандай диаметрдеги бөлүктөрү бар буроолорду бул буроолор кыркылган байланыштарда колдонууга жол берилбейт. Жылышуу күчүн өзүнө сиңирип алуучу буроонун жиби гайкага жанаша турган элементтин калыңдыгынын жарымынан ашпаган тереңдикте же 5 ммден ашпоого тийиш, буга структуралык конструкцияларды, электр линиясынын таянычтарын жана ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдү жана транспорттук байланыш линияларын кошпогондо, бул жерде жип туташкан элементтердин пакетинен тышкары болушу керек. 14.24 Буроолор (анын ичинде жогорку күчтүүлөр) 30-таблицага ылайык жайгаштырылышы керек. Бириктирүүчү буроолор, эреже катары, максималдуу аралыкта жайгаштырылышы керек; кошулган жерлеринде жана түйүндөр буроолордуу минималдуу аралыкта жайгаштырышы керек. Буроолорду тепкичтүү жайгаштырууда, күч-аракет боюнча алардын борборлорунун ортосундагы аралыкты а + 1,5d, кем эмес кабыл алуу керек. мында а - күч боюнча катарлардын ортосундагы аралык, d - буроо үчүн көзөнөктүн диаметри. Мындай жайгаштыруу менен Аn элементинин кесилиши анын күчтүн бир бөлүгүндө гана жайгашкан көзөнөктөр менен басаңдатуусун эске алуу менен аныкталат («зигзагда» боюнча эмес). 30 – т а б л и ц а Буроолорду жайгаштыруудагы аралыктар Аралыктын мүнөздөмөсү 1 Эки багытта буроо борборлорунун ортосундагы аралык: 2,5d1) а) минималдуу 8d же 12t б) чоюуда жана кысууда чек ара бурчтары жок болгон учурда эң четки катарларда максимум в) орто катарларда, ошондой эле четки катарларда чек ара бурчтары болгон учурда максимум: чоюу учурунда 16d же 24t кысуу учурунда 12d же 18t 2 Буроонун борборунан элементтин четине чейинки аралык: а) күч боюнча минималдуу 2d б) ошол эле, аракет аркылуу: четтери кесилгенде 1,5d "прокат" болгондо 1,2d в) максималдуу 4d же 8t г) ар кандай четинде жана ар кандай күч багытында жогорку күч 1,3d буроолор үчүн минималдуу 1) Чыгуу күчү 380 Н/мм2 жогору болгон болоттон жасалган кошулуучу элементтерде буроолордун ортосундагы минималдуу аралык 3d менен кабыл алынышы керек. 30-таблицада кабыл алынган белгилер: d – буроо көзөнөгүнүн диаметри t – эң ичке сырткы элементтин калыңдыгы. Э с к е р т ү ү – Агуу чеги 380 Н/мм2ге чейинки болоттон жасалган элементтерде буроонун борборунан элементтин четине чейинки аралыкты күч менен жана буроолордун борборлорунун ортосундагы минималдуу аралыкты 13.7 жана 17.12-пункттарга ылайык бириктирүүлөрдүн иштөө шарттарынын тиешелүү көмөк чоңдуктарын эске алуу менен эсептөө учурларында азайтууга жол берилет. Бурчту бир текче менен бекиткенде, анын учунан эң алыс жайгашкан көзөнөк жээкке эң жакын оюукка коюлушу керек. 15 Имараттардын жана курулмалардын долбоорлоо боюнча кошумча талаптар ар кандай түрлөрүн Конструкциялардын элементтеринин ийүүсү жана жылышуусу 15.1 Конструкциялардын элементтеринин ийилүүсү жана жылышуусу жүктөмдөр жана таасирлер боюнча ченемдерде белгиленген чектик маанилерден ашпоого тийиш. Температура жиктеринин ортосундагы аралык 15.2 Бир кабаттуу имараттардын жана курулмалардын болот каркастарынын температуралык жиктеринин ортосундагы эң чоң аралыкты 31-таблицага ылайык кабыл алуу керек. Таблицада көрсөтүлгөн аралыктардын 5% дан ашык 31 ашкан учурда, ошондой эле дубалдар же башка конструкциялар менен каркастын катуулугун жогорулатууда эсептөөдө климаттык температуралык таасирлер, конструкциялардын ийкемсиз деформациясы жана түйүндөрдүн ийилчээктиги эске алынышы керек. 31 – т а б л и ц а Имараттардын жана курулмалардын мүнөздөмөсү Жылытылган имараттар Жылытылбаган имараттар жана ысык цехтер Ачык эстакадалар Эң узак аралыктар, м температура жиктеринин ортосунда температура жигинен же имараттын четиблоктун узундугу нен жакынкы вертиблоктун туурасы боюнча (имаратты калдык байланышбоюнча бойлото) тын огуна чейин \- Э с к е р т ү ү – Имараттын же курулманын температуралык жиктеринин ортосунда эки вертикалдуу байланыш болсо, алардын ортосундагы аралык октордо имараттар үчүн - 40-50 метрден жана ачык эстакадалар үч үн - 25-30 метрден ашпоого тийиш. Фермалар жана структуралык жабуу такталары 15.3 Өзөк фермалардын жана структуралык такталардын (мындан ары-структуралар) октору, эреже катары, бардык түйүндөрдө борборлоштурулушу керек. Өзөктөрдү борборлоштуруу ширетилген фермаларда кесилиштердин оордук борборлору боюнча (5 мм чейин тегеректөө менен), ал эми буроолордо - четине жакын бурчтардын коркунучу боюнча жүргүзүлөт. Кесилиштер өзгөргөндө фермалардын тилкелеринин окторунун жылышуусун эске албоого жол берилет, эгерде ал кичине кесилиш тилкесинин бийиктигинин 1,5% ашпаса. Түйүндөрдө эксцентриситеттер болгондо, фермалардын жана структуралардын элементтери тиешелүү ийилүүчү моменттерди эске алуу менен эсептелиши керек. Ферма курунун түйүндөрүнөн тышкары жүктөрдү колдонууда узунунан келген күчтөрдүн жана ийилүү моменттеринин биргелешкен аракетине ылайыкташтырылышы керек. 15.4 36 метрден ашык жабуучу фермалардын аралыктарында туруктуу жана узак жүктөмдөрдүн ийилишине барабар курулуштук көтөрүүнү кароо керек. Жалпак чатырларда курулушту көтөрүүнү аралыктын чоңдугуна карабастан, аны суммалык ченемдик жүктөмдөн плюс 1/200 арышка ийилүүгө барабар деп эсептөө менен кароо керек. 15.5 Бурчтан же таврдан элементтери бар фермаларды эсептөөдө фермалардын түйүндөрүндөгү элементтердин бирикмелерин дошпоол менен кабыл алууга жол берилет. Эки баштуу, Н-формалуу жана түтүкчө кесилиштеринде ферманы дошпоол схемасы боюнча эсептөөгө кесилиштин бийиктигинин элементтердин узундугуна катышы 1/10 ашпаган учурда жол берилет. Бул катыштардан ашып кеткенде, түйүндөрдүн катуулугунан элементтердеги кошумча ийилүү моменттерин эске алуу керек. Фермаларда түйүндөрдүн катуулугун эсепке алууну жакындаштырылган ыкмалар менен жүргүзүүгө уруксат берилет; октук күчтү шарнир схемасы боюнча аныктоого жол берилет 15.6 Фасонкалары менен ширетилген фермалардын түйүндөрүндөгү тор жана алкак элементтеринин четтеринин ортосундагы аралыкты a = 6 t -20 мм кем эмес, бирок 80 мм ашык эмес кабыл алуу керек (мында t – фасондун калыңдыгы, мм). Каптама менен жабылган фермалардын алкактарынын уланган элементтеринин тумшуктарынын ортосунда 10 мм кем эмес жылчык калтырылышы керек, ал эми чөлкөмдүн огунун ар бир тарабынан 25 мм аралыктагы зонаны кайнатпоо керек. Ферманын торунун элементтерин фасондорго бекитүүчү ширетилген жиктерди элементтин учуна 20 мм кем эмес узундукта чыгаруу керек. 15.7 Таврлуу, коштаврлуу жана жалгыз бурч курлары бар фермалардын түйүндөрүндө фасонкаларды алкактардын текчелерине жалгаштыруу фасондун бүт калыңдыгын кайнатуу менен ишке ашырылышы керек. 1 - топтогу конструкцияларда, ошондой эле райондордо минус 40°С төмөн эсептик температурада пайдаланылчу түйүндүү фасондорду алкактарга туташтыруу Л.1-таблицанын 7-пунктуна ылайык аткарылышы керек. 15.8 Түтүктүү жана коштаврлуу кесилиштери бар фермалардын түйүндөрүн эсептөөдө жана тор элементтерин түздөн-түз алкакка бекитүүдө (фасондору жок) жүк көтөрүмдүүлүгүн текшерүү керек: торлордун элементтери кошулган жерлерде жергиликтүү ийилгенде (түрткөндө) алкактын дубалдары (тегерек жана тик бурчтуу түтүктөр үчүн); кысылган тор элементинин кошулган жеринде алкактын каптал дубалы (тик бурчтуу түтүктөр үчүн); үчүн белдемчи текчелери (коштавр кесилиши үчүн); алкактын дубалдары коштавр (кесилиши үчүн); алкакка чектеш кесилиштеги тордун элементтери; алкакка тор элементтерин бекиткен ширетүүчү жиктердин. Көрсөтүлгөн текшерүүлөр М тиркемесинде берилген. Түркүктөр 15.9 Эки тегиздиктеги торлору бар өтмө туркутөрдүн баштапкы элементтери баштапкы элементтин учтарында жайгашкан диафрагмалар менен бекемделиши керек. Бир эле тегиздикте бириктирүүчү торлору бар түркүктөрдө диафрагмалар ар бир 4 мден кем эмес жайгаштырылышы керек. 15.10 Күч берүү чөлкөмүндө байланыштарды, устундарды, тирөөчтөрдү жана башка элементтерди бекитүү түйүндөрүндө бир тараптуу алкак жиктери бар борборлото-кысылган түркүктөрдө жана түркүктөрдө ар бир тарабынан 30kf узундукка бекитилүүчү элементтин (түйүндүн) контурларынан чыккан эки тараптуу алкак жиктерин колдонуу керек. 15.11 Бириктирүүчү тордун фасондорун кабатталган түркүктөргө бекитүүчү бурчтуу жиктерди эсептөө боюнча дайындоо жана фасонканын эки тарабынан түркүктү бойлото шахматтык тартипте өзүнчө участоктор түрүндө жайгаштыруу керек, мында мындай жиктердин учтарынын ортосундагы аралык фасондун калыңдыгынан 15 ашпоого тийиш. 15.12 Түркүктөрдүн монтаждоо уламалары фрезерленген учтары менен, ширетилген учтары менен, ширетилген жиктери же буроолору менен, анын ичинде жогорку чыңалуусу менен жасалышы керек. Каптама ширетүүдө жиктерди ар тараптан 25 мм чейин жеткирбөө керек. Бекем тийүү аркылуу кысуучу күчтөрдү берүү менен фланецтик бириктирүүлөрдү, ал эми чоюучу - буроолорду колдонууга жол берилет. Байланыштар 15.13 Имараттын ар бир температуралык блогунда өз алдынча байланыш системасы каралышы керек. 15.14 Кран алдындагы устундарынын жана 12 мден ашык аралыктагы кран жолдорунун фермаларынын төмөнкү алкактары горизонталдык байланыштар менен бекемделиши керек. 15.15 Кран устундарынын деңгээлинен (төмөнкү ярустан) төмөн негизги түркүктөрдүн ортосундагы вертикалдуу байланыштар мүмкүн болсо, температуралык блоктун ортосуна жакын жайгашышы керек. Тик байланыштарды кран устундарынын деңгээлинен жогору температуралык блоктун капталдары боюнча, ошондой эле төмөнкү ярустун байланыштарынын жайгашкан жерлери боюнча жайгаштыруу максатка ылайык. Түркүктөрдүн бутактарынын ийкемдүүлүгү жетишсиз болгон учурда имараттын узата багытында байланыш түйүндөрүнө бекитилген Кошумча тирөөчтөрдү орнотууга жол берилет. Кош бутактуу түркүктөрдө байланыш түркүктүн ар бир бутагынын тегиздигине жайгаштырылышы керек. Эки тармактуу байланыштардын бутактары, эреже катары, бири-бирине туташтыруучу торлор менен бириктирилиши керек. 15.16 Жабуунун байланыш системасы каркастын тибине (болот же аралаш), жабуунун тибине (сундурмалуу же жаа өткөлүсүз), курулуш районунун сейсмикалуулугуна, крандардын жүк көтөрүмдүүлүгүнө жана алардын иштөө режимине, асма көтөргүч-транспорттук жабдуулардын жана курулуш алдындагы фермалардын болушуна, ошондой эле жер титирөөгө туруктуу курулуш ченемдеринин талаптарына жараша болот. 15.17 Стропилдик фермалардын төмөнкү алкактарынын деңгээлинде имараттын ар бир кырында, ошондой эле имараттын температуралык жиктеринде туурасынан багытталган байланыштар каралышы керек. Температуралык блоктун узундугу 144 м ашык болсо жана жүк көтөрүмдүүлүгү чоң (50 т барабар же андан көп) крандарда болжол менен ар бир 60 м аралыкта өтүүчү туурасынан туурасынан байланыштар да каралышы керек. Болот каркас менен жабдылган, жүк көтөрүмдүүлүгү 10 тонна жана андан ашык көпүрө крандары менен жабдылган имараттарда, ал эми стропилдик конструкциялардын түбү 18 мден жогору болгон учурда - крандардын жүк көтөрүмдүүлүгүнө карабастан, стропилдик фермалары бар имараттарда, ошондой эле сейсмикалуулугу 7 баллдан жогору болгон учурда стропилдик фермалардын төмөнкү алкактарынын эң четки панелдери боюнча жайгашкан жана кайчылаш байланыштары менен бирге фермалардын төмөнкү алкактарынын тегиздигинде катуу контур түзүүчү узата байланыштарды кароо керек. Мындай типтеги бир жана эки арыштуу имараттарда төмөнкү алкак боюнча узатасынан кеткен байланыштар түркүктөрдүн четки катарларын бойлото белгилениши керек. Жүк көтөрүмдүүлүгү 50 т кем же ага барабар болгон, иштөө режими 1к – 6К болгон көп аралыктуу имараттарда (аралыктардын саны үчтөн көп болсо) узунунан кеткен байланыштар, эреже катары, түркүктөрдүн четки катарларын бойлото жана бир катар аркылуу орто түркүктөрдү бойлото жайгаштырылышы керек. Жүк көтөрүмдүүлүгү 50 т ашык крандары бар, 7К – 8К МАСТ 25546 боюнча иштөө режими бар көп арыштуу имараттарда, ошондой эле бийиктиги өйдө-ылдый болгон имараттарда аларды эсептөө менен аныкталуучу көп учурда жайгаштырууну дайындоо керек. Түркүктөрдүн ортоңку катарлары боюнча чектеш аралыктардын бийиктиги бирдей болгон узунунан багытталган байланыштар түркүктөрдүн эң четки катарлары сыяктуу эле долбоорлонууга тийиш. Эгерде эки туурасынан кеткен байланыш фермаларынын ортосунда турган фермалардын төмөнкү алкактары горизонталдык тегиздигинде ийкемдүүлүк жетишсиз болсо (1-позицияны, 1-таблицаны караңыз), анда ал байланыш фермаларынын түйүндөрүнө бекитилип берилген созуулардын коюлушу менен камсыз болушу керек. 15.18 Чатыр фермаларынын жогорку алкактары боюнча сундурмалар менен жабууда туурасынан багытталган байланыштарды каалаган бир кабаттуу өнөр жай имаратында белгилөө керек. План боюнча жогорку жана төмөнкү алкактар боюнча кайчылаш байланыштыруучу фермаларды бириктирүү сунушталат. Түздөн-түз кайчылаш байланыштарга чектеш эмес, чатыр фермаларынын жогорку курлары бул байланыштардын тирөөчтөр менен жайгашуу тегиздигинде бошотулушу керек. 15.19 Фермалардын жогорку алкактарында ири өлчөмдөгү темир-бетон такталары ширетилген сундурмасыз жабууларда фермалардын жогорку алкактарынын деңгээлинде чатырдын катуу диски болгон учурда же ар бир гофрде фермалардын алкактарына профилдик жабуу барагы бекитилген болсо, фермалардын жогорку алкактары боюнча кайчылаш байланыштар имараттын капталдарында жана температуралык жиктерде гана орнотулушу керек. Калган панелдерде кырка жана чатыр фермаларынын тирөөчтөрүндө жылчыктар керек. Фермалардын жогорку алкактарынын деңгээлинде чатырдын катуу диски болгон учурда конструкцияларды салыштыруу жана монтаждоо процессинде алардын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн инвентардык алып салынуучу байланыштар каралышы керек. Сундурмасыз жабууларда төмөнкү жана жогорку алкактар боюнча горизонталдык байланыштар жабуунун түрүнө карабастан өндүрүштүн түрүнө карабастан чоң жүк көтөрүмдүүлүгү жогору (50 т жана андан жогору) крандары бар, металлургиялык өндүрүш цехтеринде 7К жана 8К МАСТ 25546 боюнча иштөө режими бар имараттарда гана коюлушу керек. Бир деңгээлде жайгашкан сундурмасыз бир арыштуу жабууларда жана көп арыштуу жабууларда чатырууктук фермалар болгон учурда, фермалардын эң четки панелдеринин биринде фермалардын жогорку алкактарынын тегиздигинде узунунан кеткен горизонталдуу байланыштарды түзүү зарыл. 15.20 Ар кандай баскычтарында жабууларды жайгашкан учурда ар бир денгээлде бир узунунан байланыш системасын камсыз кылуу зарыл. Фермалардын жогорку алкак боюнча сундурмалар жок болгон фонардын чегинде тирөөчтөрдү кароо зарыл. Ферманын кырка түйүндөрү боюнча мындай керилменин болушу милдеттүү болуп саналат. 15.21 Фонарлар боюнча байланыштар жогорку алкактарды (ригелдердин) тегиздигинде фонардын тумшугунда жана температуралык жиктердин эки тарабында жайгашышы керек. 15.22 Жабуунун кайчылаш байланыштары жайгашкан жерлерде фермалардын ортосунда тик байланыштарды орнотуу каралышы керек. Эсептик температурасы минус 40°С төмөн болгон райондордо пайдаланылуучу имараттардын жана курулмалардын жабууларында эреже катары, ар бир аралыктын ортосунда бүткүл имаратты бойлото вертикалдуу байланыштар каралышы керек (адатта колдонулгандарга кошумча). Тик байланыштар, эреже катары, чатыр фермалардын таяныч түркүктөрүнүн тегиздигинде, 30 метрге чейинки аралыктагы фермалар үчүн кырка таянычтардын тегиздигинде, ошондой эле 30 метрден ашык аралыктагы фермалар үчүн фонардын тышкы буттарын бекитүү түйүнүнүн астындагы тик байланыштардын элементтеринин кесилиштерин эреже катары эсептөө боюнча белгилөө керек, бирок чектик ийкемдүүлүктөн төмөн эмес (6-позицияны караңыз, таблица К.1). 15.23 Транспортер галереяларынын аралыктуу курулуштарынын бөлүнгөн фермаларынын жогорку жана төмөнкү алкактары боюнча горизонталдык байланыштарды ар бир арыш үчүн өз-өзүнчө конструкциялоо керек. 15.24 Башкы класстагы жоопкерчиликтин имараттарын жана курулмаларын кошпогондо, жабуулардын кайчылаш торун колдонууда шарттуу схема боюнча эсептөөгө жол берилет. Ферма курларынын кысылуу байланыш элементтериндеги күч-аракеттерди аныктоодо, эреже катары, эске алынбашы керек. 15.25 Фермалардын төмөнкү алкактарынын тегиздигине мембраналык төшөмдү орнотууда мембрананын иштешин эске алууга жол берилет. 15.26 Жалпак көтөргүч системалары бар асма жабууларда (эки төшөлмө, ийилүүчү-катуу ванттар ж.б.) көтөргүч системалардын ортосунда вертикалдуу жана горизонталдуу байланыштар каралышы керек. 15.27 Байланыштарды бекитүү чоң жүк көтөрүмдүүлүгү жана 7к жана 8К иштөө режимдери менен жабдылган имараттарда, сейсмикалуулугу 7 баллдан жогору болгон учурда, ошондой эле байланыш элементтеринде (шамал фермалары ж. б.) олуттуу аракеттер болгон учурда байланыш элементтерин монтаждоо ширетүүдө, ал эми айрым учурларда тактык А классындагы буроолордо тактык В жана С классындагы буроолордо ишке ашырылышы керек. Устундар 15.28 Ширетилген эки устундуу устундардын алкактары үчүн барактардын пакеттерин колдонууга эреже катары уруксат берилбейт. Жогорку бекем буроолордогу устундар үчүн үч барактан ашпаган пакеттерди колдонууга жол берилет, мында бел бурчтарынын аянты алкактын бардык аянтынын кеминде 30% барабар деп кабыл алынышы керек. 15.29 Ширетилген устундардын белдик жиктери, ошондой эле устундун негизги кесилишине көмөкчү элементтерди (мисалы, ийкемсиз кырлар) бириктирүүчү жиктер үзгүлтүксүз аткарылышы керек. Кайчылаш ийкемсиз кырлары алкак жиктерин өткөрүү үчүн кесилген жерлерге ээ болушу керек. 15.30 Статикалык жүктү көтөрүүчү ширетилген эки баштуу устундарда бир тараптуу алкак жиктерин колдонууда төмөнкү талаптар аткарылышы керек: долбоордук жүк устундун кесилишине салыштырмалуу симметриялуу берилиши керек; устундун кысылган алкагынын туруктуулугу 7.16, а пунктуна ылайык камсыз кылынууга тийиш; устун дубалдарынын туруктуулугун эсептөө 9.2 жана 9.3-пункттарынын талаптарына ылайык жүзөгө ашырылууга тийиш; топтоштурулган жүктөмдөрдү, анын ичинде кырдуу темир-бетон такталарынан жүктөмдөрдү устундун алкагына түшүрүүчү жерлерде туурасынан катуулаткычтар орнотулууга тийиш. Алкактык конструкциялардын ригелдеринде таяныч түйүндөрүндө эки тараптуу алкак жиктер колдонулушу керек, алардын узундугу ригелдин кесилишинин бийиктигинен кем болбоого тийиш. Ушул нормалардын 7.18-7.23 – пункттарынын талаптарына ылайык эсептелген устундарда бир тараптуу алкак жиктерин колдонууга жол берилбейт. 15.31 Ширетилген устундардын ийкемсиз кырлары дубал уламаларында кеминде 10 дубал калыңдыгына чейин алынып салынышы керек. Узунунан кеткен кырлары ийкемсиз болгон устундун капталынын улама жиктеринин кесилишкен жерлерде кырларды дубалга жабыштыруучу жиктерди (6t – 20) мм улама жигине чейин жеткирбөө керек. 15.32 2-4-топтогу конструкциялардын ширетилген кош устундарында эреже катары бир тараптуу ийкемдүү кырларды устундун бир жагына жайгаштыруу жана устундун алкактарына ширетүү менен колдонуу керек. Бир тараптуу алкак жиктери бар устундарда ийкемсиз кырлары бир тараптуу алкак жиктеринин жайгашуусуна карама-каршы капталдан жайгаштырылышы керек. Бир тараптуу катуулаткычтын туруктуулугун эсептөө 9.10 жана 9.13-пункттардын талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек. Кран алдындагы устун 15.33 Кран алдындагы устундарынын бекемдигин эсептөө вертикалдык жана горизонталдык жүктөмдөрдүн аракетине 7.17-пункттун талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек. 15.34 Кран алдындагы устундарынын дубалдарынын бекемдигин эсептөө (чарчоого эсептелүүчү устундардан тышкары, металлургия өндүрүшүнүн цехтеринде 7К жана МАСТ 25546 боюнча 8К иштөө режимдеринин топторундагы крандар үчүн) (29) формула боюнча аткарылышы керек, анда кесүүчү эмес устундардын таянычтарындагы кесилиштерди эсептөөдө 0,87 көмөк чоңдугунун ордуна 0,77 көмөк чоңдугу кабыл алуу керек. 15.35 Кран алдындагы устундарынын туруктуулугун эсептөө 7.15-пунктка ылайык жүргүзүлүшү керек. 15.36 Кран алдындагы устундарынын дубалдарынын жана алкак барактарынын туруктуулугун текшерүү ушул ченемдердин 9-бөлүмүнүн талаптарына ылайык аткарылышы керек. 15.37 Кран алдындагы устундары чарчоо үчүн ушул стандарттардын 11-бөлүмүнө ылайык эсептелиши керек, ал эми α = 0,77 МАСТ 25546 жана башка учурларда α = 1,1 боюнча 7К (металлургиялык өндүрүш цехтеринде) жана 8К иштөө режиминдеги топтордун крандары үчүн кабыл алынышы керек. МАСТ 25546 боюнча 7К (металлургиялык өндүрүш цехтеринде) жана 8К иш режиминдеги крандар үчүн кран устундарында дубалдар 15.38-пунктуна ылайык бекемдигине жана 15.39-пунктуна ылайык чарчоого кошумча эсептелиши керек. Крандын устундарын бекемдикке жана чарчоого эсептөө КЧжЭ 2.01.07 талаптарына ылайык белгиленген кран жүктөрүнүн таасири астында жүргүзүлүшү керек. 15.38 Кран алдындагы устундарынын дубалдарынын кысылган зонасында 400 Н/мм2 чыңалууга чейинки болоттон жасалган, төмөнкү шарттар аткарылышы керек: ( +  x ) − ( +  loc, x x loc, x ) \+  loc , y + 3( xy +  loc, xy ) loc, y  x +  loc, x Ry  loc, y +  fy Ry (150) 1 (151) 1 (152)  xy +  loc, xy +  f , xy Rs R y  1 1 (153) мында  f 1F M Q ; xy = ;  loc, y = ; Wxn ht tlef      x =  loc, x = 0,25 loc, y ; loc, xy = 0,3 loc, y ;  2M t t   fy = ; f , xy = 0,25 fy;  Jf  (154) β – бөлүнгөн устундарды эсептөө үчүн 1,15 ке барабар болгон көмөк чоңдугу жана 1,3 кесилбеген устундардын таянычтарындагы кесилиштерди эсептөө үчүн; M, Q – тиешелүүлүгүнө жараша, эсептик жүктөн устун бөлүгүндө ийилүү моменти жана кесилиштеги туурасынан багытталган күч; γf1 – жүктүн жана таасирдин ченемдеринин талаптарына ылайык кабыл алынган крандын өзүнчө дөңгөлөгүндөгү вертикалдуу топтолгон жүктөмдүн көбөйүү көмөк чоңдугу; F – динамикалык көмөк чоңдукту эске албастан кран дөңгөлөгүнүн эсептик басымы; lef – формула менен аныкталган шарттуу узундук l ef = c3 J 1 f / t (155) мында c – ширетилген жана прокат устундары үчүн кабыл алынган көмөк чоңдугу 3,25, жогорку күч буроо устундары үчүн - 4,5; J1f – устундун жана кран темир жолунун курунун инерция моменттеринин суммасы же темир жол менен алкактын биргелешкен ишин камсыз кылган жиктер менен темир жолду ширетүүдө темир жол менен курдун жалпы инерция моменти; Mt – формула менен аныкталган толгоочу момент Mt = Fe +0,75Qt hr , (156) мында e – шарттуу эксцентриситет 15 ммге барабар кабыл алынат; Qt - КЧжЭ 2.01.07 ченемдеринин талаптарына ылайык кабыл алынган көпүрө кранынын кыйшаюусунан жана кран жолдорунун параллелдүүлүгүнөн келип чыккан горизонталдуу туурасынан эсептелген жүк; hr – кран рельсинин бийиктиги; bf t f J f = Jt + – рельстин жана алкактын өз инерция моменттеринин суммасы, мында tf жана bf – тиешелүүлүгүнө жараша, устундун үстүнкү (кысылган) алкагынын калыңдыгы жана туурасы. Формулалардагы бардык чыңалуулар (150)÷(156) "плюс"белгиси менен кабыл алынышы керек. 15.39 Курамдык кран алдынданы устундардын дубалдардын жогорку чөлкөмдөрүнүн чарчоо эсепти формула боюнча жүргүзүлүшү керек (0,5  + 0,36 + 0,4 x xy loc, y ) \+ 0,5 fy Rv  1 (157) мында Rv – бардык болоттор үчүн эсептелген чарчоо каршылыгы, ширетилген устундар жана жогорку бекем буроолор үчүн бирдей кабыл алынган: Rv =75 Н/мм2 жана 95 Н/мм2 кысылган жогорку дубал чөлкөмү үчүн (устундун аралыгы); Rv = 65 Н/мм2 жана 89 Н/мм2 чоюлган жогорку дубал зонасы үчүн (кесилбеген устундардын колдоочу бөлүмдөрү). (157) формуладагы чыңалуулардын маанилери 15.38-пункт боюнча КЧжЭ 2.01.07 талаптарына ылайык белгиленген кран жүктөмдөрүнөн аныкталышы керек. 7К (металлургиялык өндүрүш цехтеринде) жана 8К МАСТ боюнча 25546 иштөө режимдеринин топторундагы крандар үчүн кран алдындагы устундарындагы жогорку алкак жиктер дубалдын бүткүл калыңдыгын кайнатуу менен аткарылышы керек. 15.40 Кран алдындагы устундарынын жана жумушчу аянтчалардын устундарынын чоюлган алкактарынын бош четтери кыймылдуу курамдардан түздөн-түз жүктү кабыл алуучу прокат, тегизделген же машина менен кычкылтек же плазма жаасы менен кесилген болушу керек. 15.41 Кран алдындагы устундарынын ийкемсиз кырларынын өлчөмдөрү 9.10-пункттун талаптарына жооп бериши керек, мында эки тараптуу кырлардан чыгып турган бөлүгүнүн туурасы 90 мм кем болбошу керек. Эки тараптуу кайчылаш ийкемсиз кырлары, эреже катары, устундун алкактарына ширетилбеши керек Ийкемсиз кырларынын тумшуктары устундун жогорку алкагына бекем бекитилиши керек; мында 7К (металлургиялык өндүрүш цехтеринде) жана 8К МАСТ 25546 иштөө режимдеринин топторундагы крандардын алдындагы устундарында жогорку алкакка жанаша турган кырларды тегиздөө зарыл. 1К ÷ 5К МАСТ 25546 боюнча иштөө режимдеринин топторундагы крандардын алдындагы устундарында бир тараптуу туурасынан кеткен ийкемсиз кырларын аларды дубалга жана жогорку алкакка ширетип, 15.32-пунктка ылайык жайгаштырууга жол берилет. 15.42 Кран жолдорунун асма устундарынын (монорельстер) бекемдигин эсептөө устундун огун бойлото жана туурасынан багытталган крандын дөңгөлөгүнөн басым колдонулган жердеги жергиликтүү нормалдуу чыңалууларды эске алуу менен жүргүзүлүшү керек. Барак конструкциялары 15.43 Туурасынан кеткен кабык катуулоочу элементтердин контуру жабык болуп долбоорлонууга тийиш. 15.44 Концентрацияланган жүктөрдү барак конструкцияларына берүү катуулагычтар аркылуу камсыз кылынышы керек. 15.45 Ар түрдүү формадагы контурлар кошулган жерлерде жергиликтуу чыңдоолорду азайтуу максатында жылмакай которууларды колдонуу керек. 15.46 Бардык куйма ширетүүлөр эки тараптуу же бир жактуу ширетүүдө темир менен ширетүүдө же таянычта жасалышы керек. Долбоор бул герметика талап кылынган конструкцияларда тыгыз байланыштарды камсыз кылуу зарылдыгын көрсөтүүгө тийиш. 15.47 Барак конструкцияларында, эреже катары, түйүнчөк менен ширетилген кошулмалар колдонулушу керек. Калыңдыгы 5 мм же андан аз болгон барактардын бириккен жерлери, ошондой эле монтаждык түйүндөрдүн бири-бирине дал келиши мүмкүн. 15.48 Барак конструкцияларын долбоорлоодо аларды даярдоонун жана орнотуунун өнөр жайлык ыкмаларын төмөнкүдөй колдонуу менен караш керек: чоң өлчөмдөгү барактарды жана ленталарды; прокаттоо ыкмасы, контур түрүндөгү бланктарды даярдоо ж.б.; калдыктардын эң аз көлөмүн камсыз кылган кесүү; автоматтык ширетүү; орнотуу учурунда аткарылган ширетүүчү минималдуу саны. 15.49 Колдоочу контурлардын бурчтарындагы каптамалардын тик бурчтуу же төрт бурчтуу тегиздик мембраналарын долбоорлоодо, эреже катары, контур элементтерин жылмакай бириктирүү колдонулушу керек. Мембраналык конструкциялар үчүн, эреже катары, коррозияга туруктуулугу жогорулаган болоттор колдонулушу керек. Монтаждоо кронштейндери 15.50 Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларына, ошондой эле темир жол поезддеринин конструкцияларына чарчоого арналган кран устундары менен монтаждоону ширетүүчү же күчтүү болтторду колдонуу менен жүргүзүү керек. Бул конструкциялардын монтаждоо туташтырууларында тактык классындагы В жана С болттору колдонулушу мүмкүн: сундурмаларды, фонарлардын конструкциясынын элементтерин, фермалардын үстүнкү алкактарын бойлото бириктирүүлөрдү (эгерде төмөнкү курду бойлото же катуу чатырды бойлото байланыштар болсо), вертикалдык байланыштарды бекитүү үчүн фермалардын жана фонарлардын, ошондой эле жарым жыгач элементтердин боюнда; катуу чатырдын (темир-бетон же темир-бетон такталары, болот профилдүү полдору). үстөл аркылуу вертикалдуу таяныч басымын өткөрүп берүү шарты менен мамыларга жана сөңгөктүү фермаларды подвалдарга бекитүү үчүн; бөлүнгөн кран устундарын бири-бирине бекитүү үчүн, ошондой эле алардын төмөнкү белдемчисин вертикалдуу байланыштар бекитилбеген мамыларга бекитүү үчүн; динамикалык жүктөргө дуушар болбогон жумушчу платформалардын устундарын бекитүү үчүн; экинчи даражадагы конструкцияларды бекитүү үчүн. 16 Турак жай жана коомдук имараттарды жана курулмаларды долбоорлоого кошумча талаптар Каркас имараттары 16.1 Каркастык системалардын элементтериндеги ийилүүчү моменттерди кайра бөлүштүрүү үчүн кайчылаш тилкелердин мамычалар менен кошулган жерлеринде пластикалык стадияда иштеген болот такталарды колдонууга жол берилет. Төшөөлөр 345 Н/мм2 ге чейинки ийкемдүүлүктөгү болоттон жасалышы керек. Төшөлмөлөрдөгү күчтөрдү минималдуу аккандыкта σy,min =Ryn жана максималдуу түшүү бекемдигинде σy,max =Ryn + 100 Н/мм2 аныктоо керек. Пластикалык стадияда иштеген катмарлардын пландалган же фрезерленген узунунан кеткен четтери болушу керек. Асылып турган жапкычтар 16.2 Жип конструкциялары үчүн көбүнчө зым аркандар, жиптер жана жогорку чыңалуудагы зымдар колдонулушу керек. Ижарага алуу кызматтарына уруксат берилет. 16.3 Асма жабуунун чатыры, эреже катары, түздөн-түз тирөөч жиптерге жайгашып, алар түзгөн форманы кайталоо керек. Чатырды жиптерден өйдө көтөрүп, аны атайын надстройкага таянып, же ылдый жактан жиптерден илип коюуга болот. Бул учурда чатырдын формасы салбыраган жиптердин формасынан айырмаланышы мүмкүн. 16.4 Тирек контурларынын контурлары долбоордук жүктөрдүн астында аларга бекитилген жиптердеги күчтөрдүн басым ийри сызыктарын эске алуу менен дайындалышы керек. 16.5 Асма чатыры убактылуу жүктөмдөрдүн, анын ичинде шамал соргучтун астында форманын туруктуулугуна ылайыкташтырылышы керек, бул чатырдын кабыл алынган конструкциясынын бекемдигин камсыз кылууга тийиш. Бул учурда, сиз эки багытта каптаманын ийри өзгөрүшүн текшерүү керек - жиптер боюнча жана бойлото. Керектүү туруктуулук конструктивдүү чаралар аркылуу ишке ашат: каптоо же алдын ала чыңалуудан улам жиптин чыңалуусун жогорулатуу; атайын стабилдештирүү конструкциясын түзүү; ийилүү-катуу жиптерди колдонуу; жиптердин жана чатыр такталарынын системасын бир структурага айландыруу. 16.6 Жиптин кесилиши көрсөтүлгөн жабуунун геометриясындагы өзгөрүүлөрдү эсепке алуу менен долбоордук жүктүн астында пайда болгон эң чоң күчкө негизделиши керек. Тор системаларда, мындан тышкары, жиптин кесилиши бул жиптин боюнда гана жайгашкан убактылуу жүктүн таасиринен күчкө текшерилиши керек. 16.7 Жиптердин вертикалдык жана горизонталдык кыймылдары жана алардагы күчтөр каптоо конструкциясынын ишинин сызыктуу эместигин эске алуу менен аныкталышы керек. 16.8 Аркан жиптери жана аларды бекитүү үчүн иштөө шарттарынын коэффициенттери ## 18-бөлүм гө ылайык кабыл алынышы керек. Зым аркандарды стабилдештирүү үчүн, эгерде алар таяныч контуру үчүн бекемделбесе, иштөө шарттарынын коэффициенти γc = 1. 16.9 Прокат профилдеринен жасалган жиптерди колдоочу түйүндөр, эреже катары, шарнирдүү болушу керек. 17 Аба электр линияларынын таянычтарын, ачык бөлүштүргүч түзүлүштөрдүн конструкцияларын жана транспорттук байланыш линияларын долбоорлоого кошумча талаптар 17.1 Бийиктиги 100 мге чейинки аба электр берүү чубалгыларынын таянычтары жана ачык бөлүштүргүч түзүлүштөрдүн конструкциялары үчүн болттор чарчоого арналбаган конструкциялар үчүн, ал эми бийиктиги 100 мден ашкан таянычтар үчүн - чарчоо үчүн иштелип чыккан конструкциялар. 17.2 Аба линияларынын тирөөчтөрүн жана тышкы бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдү жана транспорттук байланыш тармактарынын линияларын эсептөөдө Е тиркемесинде белгиленген эксплуатация шарттарынын коэффициенттери, ошондой эле ушул стандарттардын 32-таблицасына жана 17.12-пунктуна ылайык алынышы керек. 7.2-пунктуна ылайык болттор менен бир фланецке бекитилүүчү бир бурчтан чоюлуучу элементтерди бекитүү жерлериндеги кесилиштерди эсептөөдөн башка тирөөч элементтердин бекемдигин эсептөөгө жол берилбейт. Жалпак траверс элементтеринин ийкемдүүлүгүн аныктоодо жана кесилиштердин lef жана радиустарынын долбоордук узундуктары 33-таблицага ылайык кабыл алынышы керек. 17.3 1-таблицага ылайык кыскартылган ийкемдүүлүктү аныктоодо, λ бардык өзөктүн эң чоң ийкемдүүлүгүн төмөнкү формулалар менен эсептөө керек: параллель кайыштары бар төрт кырдуу таяк үчүн, учунда шарнирдүү колдоого алынган λ = 2 l/b (158) учтарында илинип турган параллелдүү кайыштары бар үч бурчтуу тең жактуу таяк үчүн λ = 2,5 l/b (159) эркин туруучу пирамидалуу формадагы тирөөч үчүн (10-сүрөт) λ = 2μ1h/bi (160) (158) ÷ (160) формулаларында кабыл алынган белгилер: μ1 = 1,25(bs/bi)2 – 2,75(bs/bi)+3,5- эффективдүү узундукту аныктоо коэффициенти; l - өтмөктүн геометриялык узундугу; b - параллель кайыштары бар таякчанын кууш четинин кайыш окторунун ортосундагы аралык; h- эркин турган тирөөчтүн бийиктиги; bs жана bt - пирамидалык тирөөчтүн кайыштарынын окторунун ортосундагы аралыктар, тиешелүүлүгүнө жараша, эң кууш беттин үстүнкү жана төмөнкү негиздеринде. 32 – т а б л и ц а № п/п Структуралык элемент Кысылган кайыштар, бир бурчтан, бут кийимден бирин чи эки панелдеги эркин тирөөчтөрдүн кабат текчелерди түйүндүү байланыштары бар: а) ширетүүчүдө б) болттуу Жалпак торлордун кысылган элементтери бир текче менен бекитилген бирдей фланецтүү бурчтардан өтүшөт (24-сүрөт): а) эки же андан көп болттор менен түздөн-түз траверстик лентага орнотулган таяныч постуна бекитилет б) таяныч мамыга бир болт менен же бурч аркылуу бекитилет в) кашаалар жана тирөөчтөр Болот зым аркандардан же жогорку чыңалуудагы зым боолорунан жасалган балдар: а) нормалдуу иштөөдө аралык таянычтар үчүн б) анкердик, анкердик-бурчтук жана бурчтук таянычтар үчүн: нормалдуу иштешинде өзгөчө режимде Иштөө шарттары коэффициенти γс 0,95 0,90 0,90 0,75 0,75 0,90 0,80 0,90 Э с к е р т ү ү – Таблицада көрсөтүлгөн эксплуатациялоо шарттарынын коэффициентинин маанилери түйүндөрдөгү элементтердин туташууларына колдонулбайт. 24-сүрөт – Траверс үлгүлөрү а – үч бурчтуу тор менен; б – ошол эле нерсе, текчелер менен 17.4 Узундугу боюнча кесилиш константасы менен борбордон тышкары кысылган жана кысылган ийилген таякчалардын туруктуулугун эсептөө ушул стандарттардын 7-бөлүмүнүн талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек. Узундугу боюнча туруктуу, торлору жана тилкелери бар өтүүчү кесилиштин тең жактуу үч бурчтуу таякчалары үчүн m салыштырмалуу эксцентриситетти төмөнкү формулалар менен эсептөө керек: беттердин бирине перпендикуляр тегиздикте ийилгенде m = 3,48 β М /(Nb) (161) беттердин бирине параллелдүү тегиздикте ийилгенде m = 3,48 β М /(Nb) (162) мында b – беттин тегиздигиндеги кайыш окторунун ортосундагы аралык; β – болттуу кошулмалар үчүн 1,2ге жана ширетүүчү кошулмалар үчүн 1,0го барабар коэффициент. 33 – т а б л и ц а Траверс конструкциясы Курлар жана бир бурчтуу тор менен (24-сүр., а) Каналдардан жасалган курлар жана бир бурчтан жасалган тор менен (24-сүр., б) Эсептик узундугу lef жана i кесилиштин инерция радиусу курлар торлор lef i lef i lef i lef i lm lm1 imin ix ld , lс - imin - 33-таблицада кабыл алынган белгилер: ix – траверс торчосунун тегиздигине параллелдүү огуна салыштырмалуу кесимдин инерция радиусу. 17.5 Ушул стандарттардын 7.27-пунктунун талаптарына ылайык өтүүчү кесилиштин борбордон тышкары кысылган жана кысылган ийилүүчү тилкелерин эсептөөдө элементтердин болттуу кошулмалары үчүн эксцентриситеттин мааниси 1,2 эсеге көбөйтүлүшү керек. 17.6 Жеке курлардын, борбордон тышкаркы кысылган жана кысылган ийилүүчү тирөөчтөрдүн кесилиштеринин туруктуулугун текшерүүдө ар бир кайыштагы узунунан келген күч ийилүүчү моменттин күчүн эске алуу менен аныкталышы керек М, деформацияланган схема боюнча эсептелет. Шарнирдик трюктун узундугунун ортосундагы бул моменттин мааниси формула боюнча аныкталышы керек N ( fq + f0 ) M = Mq +  (163) мында Mq – кадимки устундардагыдай аныкталган туурасынан кеткен жүктүн кесепетинен узундуктун ортосундагы ийүү моменти; δ=1-0,1Nl2/(EJ); мында J – туурасынан түшкөн жүктүн аракет тегиздигине перпендикуляр огко карата кабат текченин кесилишинин инерция моменти; l – стенд узундугу; N – кабат текчеде узунунан күч; fq – кадимки устундардагыдай аныкталган каптал жүктүн кесепетинен узундуктун ортосунда кабат текченин ийилиши; f0 = l/750 – стенддин баштапкы ийрилик жебеси; β – 17.4-пунктуна ылайык кабыл алынган коэффициент. 17.7 Кесилиштин кысылган ийилүүчү жана шарнирдүү тирөөчтөрүндөгү, узундугу боюнча туруктуу, керме зымдары бар тирөөчтөрдөгү Q туурасынан келген күч кабат текченин узундугу боюнча туруктуу кабыл алынышы жана формула менен аныкталышы керек. Q = Qmax + 3,14 N l ( fq + f0 ) (164) мында Qmax – тышкы жүктөн максималдуу жылыш күчү. (164) формуладагы калган белгилер (163) формуладагыдай кабыл алынган. 17.8 Бир бурчтан жасалган конструкциялардын кысылган таякчаларынын туруктуулугун эсептөө, эреже катары, узунунан келген күчтөрдүн борбордон тышкары колдонулушун эске алуу менен аткарылышы керек. Бул таякчаларды (3) формула боюнча борборлоштурулган кысылган деп эсептөөгө болот, эгерде узунунан кеткен күчтөр αm жана αd коэффициенттерине көбөйтүлүп, 1,0ден кем эмес деп кабыл алынат. 10-сүрөткө ылайык мейкиндик болттуу конструкцияларда (10-сүрөт, в-сүрөттөрдөн жана аягы тирөөчтөрдөн башкасы), өзөктөрдө бир катар фланецтүү бурчтардан штангаларды алардын тобокелдиктери боюнча түйүндөрдө борборлоштурууда, болтторду тордо бир катар жайгаштыруу менен кайыш фланецинин эки тарабындагы түйүндөрдөгү элементтер жана бекитүүчү кашаалар αm жана αd коэффициенттеринин маанилери менен аныкталат: менен курлар үчүн   3,5 (саат  ˃ 3,5 алынышы керек  = 3,5) формулалар боюнча: 0,55 ≤ с/b ≤ 0,66 жана Nmd /Nm ≤ 0,7 боюнча  m = 1 + c / b − 0,55 +  (0,2 − 0,05 )N md / N m (165) 0,4≤ с/b ≤ 0,55 жана Nmd /Nm ≤ (2,33с/b-0,58) боюнча  m = 0,95 + 0,1с / b + 0,34 − 0,62c / b +  (0,2 − 0,05 )N md / N m (166) кашаалар үчүн (каша бурчунун фланец боюндагы аралыктын тумшуктан бурчтар орнотулган белгиге чейинки аралыгынын 0,54төн 0,60ка барабар каша бурчунун фланецинин туурасына катышы менен), эсептелген курга жанаша панели, формулалар боюнча: 0,55 ≤ с/b ≤ 0,66 жана Nmd /Nm ≤ 0,7 боюнча  d = 1,18 − 0,36с / b + (1,8c / b − 0,86)N md / N m (167) 0,4≤ с/b ≤ 0,55 жана Nmd /Nm ≤ (2,33с/b-0,58) боюнча  m = 1 − 0,04c / b + (0,36 − 0,41c / b )N md / N m (168) (166) жана (168) формулаларындагы г, д, е, 10-сүрөттөрүнө ылайык мейкиндик болттуу конструкциялар үчүн 0,45 ≤ с/b \< 0,55 кабыл алынышы керек. 10, b, d-сүрөттөрүнө ылайык бир бирдей фланецтүү бурчтан мейкиндик менен ширетилген конструкцияларда (соңку таянычтардан башкасы) бирдикке кур фланецинин ички жагында гана Nmd /Nm ≤ 0,7 болгон кашаалар бекитилет. αm жана αd коэффициенттеринен алынат: кесилиштердин оордук борборлоруна ылайык таякчалардын түйүндөрүндө борборлоштурууда αm = αd = 0,1; түйүндөрүндө кайыш окторунун окторун борборлоштурууда αm = αd = 1+0,12 Nmd /Nm Үзүлгөн зымдардан же кабелдерден келип чыккан вертикалдуу жана туурасынан кеткен жүктөрдүн жана моменттин биргелешкен аракети үчүн конструкцияларды эсептөөдө αm = αd = 1,0 алууга жол берилет. αm = αd аныктоо үчүн (165) ÷ (167) формулаларында кабыл алынган белгилер: с – кайыш бурчунун фланеци боюнча тумчуктан түйүндүн борбору жайгашкан белгиге чейинки аралык; b – курдун текче бурчунун туурасы;  – курдун шарттуу ийкемдүүлүгү; Nm – кайыш панелинде узунунан күч; Nmd – кайыштын бир фланецине жанаша турган кашаалардагы күчтөрдүн кайыш огуна проекцияларынын суммасы, ага түйүн боюнча берилүүчү жана Nm үчүн бирдей жүктөрдүн айкалышында аныкталат; курду эсептөөдө маанилердин көбү кабыл алынат N md (панелдин учтарындагы түйүндөр үчүн, ал эми кашааларды эсептөөдө - кашаа жанаша турган түйүн үчүн алынган. 17.9 Эркин турган тор мамынын бир бурчунан биринчи астыңкы кашаанын ийкемдүүлүгү 160тан ашпашы керек. 17.10 Тиректердин үстүңкү бөлүгүндөгү четтөөлөр жана траверстердин вертикалдуу ийилиштери 34-таблицада келтирилген маанилерден ашпоого тийиш. 17.11 Аба линиясынын темир конструкцияларында жана тышкы бөлүштүргүч түзүлүштөрүндө диафрагманын бир бурчтарынан кеминде 15 м сайын, ошондой эле топтолгон жүктөр жана курлар сыныктары колдонулган жерлерде жайгаштырылышы керек. 17.12 Тордомо элементтердин бир болттуу туташтыргычтарында (кронштейндер жана бөлүктөр), фланецтин калыңдыгы 6 ммге чейин чыңалууда иштегендерден башкасы, 380 Н/мм2 чегетке чейинки аралыкта ийилүү күчү менен болоттон жасалган элементтин тешиктин ортосуна чейин күч боюнча 1,35 d болушуна жол берилет (мында d – тешиктин диаметри), долбоордо көрсөтүлүүгө тийиш болгон элементтерди жасоодо кыскартууга жол бербестен. Ошол эле учурда туташкан элементтерди майдалоонун негизинде иштөө шарттарынын коэффициенти γб (137) формуладагы кошулмалар 0,65ке барабар кабыл алынышы керек. Үзгүлтүксүз чыңалууда иштеген элементтердин бир болттуу кошулмаларында (траверстик штангалар, зымдар менен кабельдердин бекитүү жерлерине жанаша жайгашкан элементтер жана жабдуулар орнотулган жерлерде) элементтин четинен тешиктин борборуна чейинки аралык күч, жок эле дегенде, 2d кабыл алынышы керек. 17.13 Бир агрегатта болт менен кайышка бекитилүүчү кашаалар, эреже катары, кайыш бурчтун фланецинин эки жагында жайгашуусу керек. 17.14 Алкагын бирдей фланецтүү бурчтарынын болттуу бириктирүүлөрүндө бириктирилген болттордун саны жуп болуп орнотулуп, болттор бурчтуу фланецтердин ортосунда бирдей бөлүштүрүлүшү керек. Бир катарлуу жана тепкичтүү жайгаштырылган болттордун саны, ошондой эле кош катарлуу болттордун туурасынан кеткен катарларынын саны бириктирүүнүн ар бир тарабында бир бурчтук фланецте бештен ашпоого тийиш. 34 – т а б л и ц а Конструкциялар жана бурулуунун багыты Кабат Траверстин салыштырмалуу четтөөлөрү текчелердин (аралыктын же консолдун узундугуна) салыштырмалуу вертикалдуу горизонталдуу четтөөлөрү учууда консолдо учууда консолдо (h бийиктикке) 1 Зымдарды бойлото бийиктиги 60 мге чейинки анкердик тибиндеги аба 1/120 чубалгыларынын аягы жана бурчу тирөөчтөрү 2 Анкердик тибиндеги аба линиясы зымдарды бойлото 1/100 бийиктиги 60 мге чейин 3 Зымдар боюндагы аба линияларынын (өткөөлдөрүн Чектелген эмес кошпогондо) аралык таянычтары 1/200 1/70 Чектелген эмес 1/200 1/70 Ошол эле 1/150 1/50 Ошол эле 34 – таблицанын аягы Конструкциялар жана бурулуунун багыты 4 Зымдар боюнча бийиктиги 60 мден ашкан бардык типтеги аба линиялары үчүн өткөөл тирөөчтөр 5 Сырткы коммутаторлор зымдарды бойлото колдойт 6 Ошол эле, зымдар боюнча 7 Жабдуулар үчүн колдоо стенддери 8 Жабдуулар учун устундар Кабат Траверстин салыштырмалуу четтөөлөрү текчелердин (аралыктын же консолдун узундугуна) салыштырмалуу вертикалдуу горизонталдуу четтөөлөрү учууда консолдо учууда консолдо (h бийиктикке) 1/140 1/200 1/70 1/100 1/200 1/70 Ошол эле 1/200 1/70 Чектелген эмес 1/70 1/100 \- \- \- \- \- 1/300 1/250 \- \- Э с к е рт ү ү л ө р 1 Авариялык жана монтаждоо режимдеринде тышкы бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн тирөөчтөрүнүн четтөөлөрү жана аба чубалгыларынын таянычтарынын траверстери стандартташтырылбайт. 2 Кызматына жараша четтөөлөр жана четтөөлөр. Эгерде жабдууларды эксплуатациялоонун техникалык шарттары катаал талаптарды белгилесе, 7 жана 8 кыскартылууга тийиш. 18 Бийиктиги 500 мге чейинки антенналык курулмалардын (AК) байланыш конструкцияларын долбоорлоого кошумча талаптар 18.1 АКды долбоорлоодо төмөнкүлөр каралышы керек: конструкциянын жана анын айрым элементтеринин аэродинамикалык каршылыгын азайтуу; алдын ала чыңалуу аркылуу конструкциялык элементтерде күчтөрдү сарамжалдуу бөлүштүрүү; алып жүрүүчү жана радио функцияларынын айкалышы. 18.2 Антенналык кездемелердин кермелери жана элементтери үчүн СС тобундагы тегерек цинктелген болот зым аркандар, ачылбаган бир жаткыч (спираль) же металл өзөгү бар (тегерек жип) ачылбаган кош кайчылаш жаткыруу, ал эми спиралдык зым аркандар колдонулушу керек. 325 кН чейин долбоордук күчтөр менен. Зым аркандарда эң чоң диаметрдеги, 1-класстагы тегерек темир аркан зымдары колдонулушу керек, орто жана өтө агрессивдүү чөйрөлөр үчүн СС тобунун аркандарына коюлган талаптар менен цинктелген аркандарга жол берилет. Жумшак цинктелген зымдан жасалган жиптерди аркандын учуна 25% узартууда чечүүчү аркандарды колдонууга жол берилет. Орнотулган гайка түрүндөгү изоляторлору бар керме аркандары үчүн, эгерде бул радиотехникалык талаптарда жол берилсе, металл эмес өзөктүү болот зым аркандар колдонулушу керек. Күчтөрү тегерек зымдан жасалган аркандардын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашкан керме аркандар үчүн Z формасындагы жана клин түрүндөгү цинктелген зымдардан жасалган жабык типтеги болот зым аркандарды колдонууга жол берилет. 18.3 АКдын конструкцияларын эсептөөдө 13-бөлүмдө жана Д тиркемесинде, ошондой эле 35-таблицага ылайык белгиленген эксплуатациялоо шарттарынын коэффициенттери алынышы керек. 35 – т а б л и ц а Конструкциялык элементтер Алдын ала чыңалган тор элементтери Фланецтер: шакек түрү башка түрлөрү Мастанын сызыктарынын болот зым аркандары же антенна панелдеринин элементтери алардын саны боюнча: Антенна барактарынын бир катмарына же элементтерине 3-5 керме Ар бир баскычка 6-8 керме саптары Ар бир деңгээлде 9 же андан көп керме Колдуктун учтарын кыскычтар же втулкадагы чекит менен кысуу Аркан өрүү стимулга же изоляторго Кермелерди, антенна барактарын, зымдарды, таяныч конструкцияларга жана анкердик пайдубалдарга бекитүү үчүн элементтер Ийилген чыңалууда иштөөдө жиптүү байланыштары жок анкердик байланыштар Чыңалууда иштегенде көздөрү Болот зым аркандарды бекитүү жана бириктирүү деталдары: механикалык, шарнир окторун кошпогондо майдаланганда шарнир балталары Иштөө шарттары коэффициенти γc 0,90 1.10 0,90 0,80 0,90 0,95 0,75 0,55 0,90 0,65 0,65 0,80 0,90 18.4 Тиректердин салыштырмалуу четтөөлөрү 36-таблицада көрсөтүлгөн маанилерден ашпоого тийиш, башка маанилери долбоордук спецификацияда белгиленген тирөөчтөрдүн четтөөлөрүн кошпогондо. 36 – т а б л и ц а Жүктөө түрү Шамал же муз жүк Антенналар шамал болбогондо бир тарапка илинген Салыштырмалуу четтөөлөр (бийиктикке) 1/100 1/300 18.5 Тиректи динамикалык эсептөөдө тирөөчкө бекитилген антенна барагынын массасын эске албаш керек. 18.6 Шамалдын жана муздун жүктөрүнүн маанилери мачта магистралынын ортоңку ярустарынын бийиктигинде же ийкемдүү элементтин (керме) асма бийиктигинин үчтөн экисинде кабыл алынышы мүмкүн жана бул маанилер каралышы мүмкүн ярустун же элементтин узундугу боюнча бирдей бөлүштүрүлгөн. 18.7 Изоляторлордун массасынан, шамалдын жана муздун жүктөрүнөн геленген мачталардын аралыгында топтолгон күчтөр нурдун моментине мааниси боюнча эквиваленттүү бирдей бөлүштүрүлгөн жүк катары кабыл алынышы мүмкүн. 18.8 Заводдун жантайган элементтерин эсептөөдө (мачталар, антенна панелдеринин элементтери, таянычтар) элементтин огуна же анын куруна перпендикуляр багытталган аларга таасир этүүчү жүктөрдүн проекциясы гана эске алынышы керек. 18.9 Кермелери бар мачталар бүтүндөй жана алардын айрым элементтери төмөнкү жүктөмдөрдүн астында туруктуулугуна ылайыкташтырылышы керек: шамал жок учурда кермелердин монтаждык чыңалуусунан; шамал - кермелердин биринин багытында; муздуу шамал жок болгон учурда; муздуу жана шамалдуу - кермелердин биринин багытында. Жалпысынан мачтанын туруктуулугун текшерүүдө валдагы долбоордук күч критикалык күчтөн 1,3 эсе аз болушу керек. 18.10 Долбоордо мачта орнотулган аймактагы абанын орточо жылдык температурасында, ошондой эле ± 400С температурада жип зым аркандарындагы орнотуу чыңалууларынын маанилери көрсөтүлүшү керек. 18.11 Долбоордук күчтөрдү өткөрүүчү конструкциялык элементтердин монтаждоо байланыштары, эреже катары, тактыктын В классындагы болтторду жана жөнгө салынуучу чыңалуусу жок жогорку бекем болтторду колдонуу менен долбоорлонууга тийиш. Алмаштыруучу күчтөр менен, эреже катары, байланыштар жогорку бекем болтторду же талаа ширетүү аркылуу жүргүзүлүүгө тийиш. Фланецтик туташууларда, эреже катары, жөнгө салынуучу чыңалуусу жок жогорку бекем болттор колдонулушу керек. Орнотуу үчүн ширетүү же тактык А классындагы болтторду колдонуу монтаждоочу менен макулдашылышы керек. 18.12 Ийкемдүүлүгү 250дөн жогору болгон кашаалар кесилишкен жерлеринде кайчылаш торлору менен бири-бирине бекитилиши керек. Диафрагма таянычтарынын жана технологиялык аянтчалардын элементтеринин вертикалдуу жана горизонталдык тегиздиктеги кыйшаюулары аралыгы 1/250 ашпоого тийиш. 18.13 Решеткалуу тирөөчтөрдүн конструкцияларында диафрагмалар алардын ортосундагы тирөөч участогунун орточо кесилишинин өлчөмүнөн үч эседен ашпаган аралыкта, ошондой эле топтолгон жүктөр жана курлардын сынган жерлеринде орнотулушу керек. 18.14 Түтүк фланецтерин бириктирүү үчүн болттор, эреже катары, болттордун ортосундагы бирдей аралыкта мүмкүн болгон эң кичине диаметрдеги бир тегерекчеге жайгаштырылышы керек. 18.15 Чарба торунун бир түйүнгө жакындаган элементтери алардын окторунун кесилишкен жеринде кайыш огуна борборлоштурулууга тийиш. Кронштейндер фланецтерге жанаша турган жерлерде алардын туура эмес жайгаштырылышына жол берилет, бирок кайыш кесилишинин үчтөн биринен ашпоого тийиш. Чоң өлчөмгө туура эмес тегиздөөдө элементтерди түйүн моменттерин эске алуу менен эсептөө керек. Кесилген калыптарда тегерек болоттон жасалган кашааларды бекитүү үчүн уячанын учун кашаанын диаметринен 1,2 эсе чоң бургулоо керек. 18.16 Курама орто бөлүктү тирөөчтөгү кермелерди курчоо менен кермелердин кесилиш чекитинде борборлоштуруу керек. Кермелердин шартту огу катары курлар эсептелүүгө тийиш. Кермелерди бекитүү үчүн тыныке проушиналар аларды ийилип кетүүдөн сактоочу бекемдик кырлары менен бекитилиши керек. Транспорттук габариттерге сыйбаган тирөөчтөрдүн ортолук бөлүктөрүнүн кесилиштердин кермелерди бекитүү түйүндөрүнүн конструкциялары бекем габариттик диафрагмалар түрүндө ортолук бөлүктүн өзүнчө кыстармасында долбоорлонууга тийиш. 18.17 Мастанын таяныч бөлүгү, эреже катары, таяныч шарнири аркылуу жүктү мачта валынан пайдубалга өткөрүү үчүн түзүлүшү керек. Тиешелүү негиздеме менен пайдубалда кысылган таяныч бөлүгүн колдонууга жол берилет. 18.18 Технологиялык платформалардын кронштейндери жана илгичтери негизги шахталык конструкциялардын агрегаттарында жайгаштырылышы керек. 18.19 Мачта линияларынын узундугун жана бекитилишин жөнгө салуу үчүн колдонулуучу чыңдоочу түзүлүштөр (муфталар) анкердик түзүлүштөргө ийкемдүү аркан менен бекитилиши керек. Втулкалардын учтарынын ортосундагы зым аркандын узундугу аркандын диаметри 20дан кем эмес болушу керек. 18.20 AС элементтери үчүн күч жана чарчоо сыноолорунан өткөн стандарттык механикалык бөлүктөр колдонулушу керек. Тартуу элементтериндеги жиптер МАСТ 8724, МАСТ 9150, МАСТ 24705 (тегеректөө менен жип тамырынын конструкциясы) стандарттарына ылайык кабыл алынууга тийиш. 18.21 Мачталардын кермелеринде, горизонталдуу антенна барактарынын зымдарында жана аркандарында титирөөнү басаңдатуу үчүн жупташтырылган төмөнкү жыштыктарды (1-2,5 Гц) жана жогорку жыштыктарды (4-40 Гц) ырааттуу орнотууну камсыз кылуу керек. пружиналык типтеги термелүүчү демпферлер. Төмөн жыштыктагы амортизаторлор зымдын, зымдын же аркандын жыштыгына жараша тандалышы керек. Зым аркандын линиясына демпферлер илинген жерге чейинки аралык s формула менен аныкталууга тийиш. s  d P m мында d – аркандын диаметри, зым, мм; m – 1 м аркан, зым, кг массасы; P – аркандагы, зымдагы алдын ала чыңалуу; β – 0,00041ге барабар коэффициент, Н. Жогорку жыштыктагы амортизаторлор төмөнкү жыштыктагылардын үстүнө s аралыкта орнотулат. Антенна панелдеринин зымдарынын жана кабелдеринин аралыгы 300 мден ашкан учурда абсорберлер эсепке карабастан орнотулушу керек. Чабылган түрдөгү термелүүлөрдү басаңдатуу үчүн аркандын (зымдын) узундугун боо менен алмаштыруу керек. 18.22 Радио байланыш антенналарынын конструкциялары бийик тоолуу тоскоолдуктарды белгилөө жана жарыктандыруу талаптарына ылайык түстүү белгилердин алмашып турган тилкелери менен сырдалууга тийиш. 18.23 Керменин зымдарынын, изолятор арматурасынын жана аппаратурасынын механикалык бөлүктөрү, эреже катары, цинктелген болушу керек. 19 Дарыянын гидротехникалык курулуштарын долбоорлоого кошумча талаптар 19.1 Дарыя гидротехникалык курулмаларынын темир конструкцияларын эсептөөдө ## 13-бөлүм дө жана Д тиркемесинде, ошондой эле 37-таблицага ылайык белгиленген эксплуатациялоо шарттарынын коэффициенттерин алуу керек. 19.2 Суу чөйрөсүнө таасир этпеген темир конструкциялар 1÷14-бөлүмдөрдүн талаптарына ылайык долбоорлонууга тийиш. Суу чөйрөсүнө дуушар болгон курулуштарды эсептөөдө гидротехникалык курулмаларды долбоорлоо стандарттарынын талаптарына ылайык ишенимдүүлүк коэффициенттери кабыл алынууга тийиш. 19.3 Түтүк өткөргүчтөрдүн тиштери жана айрылары үчүн чарчоо эсептөөлөрү, эгерде долбоордук спецификацияларда түтүктө агым басымынын пульсирлөөчү компонентинин болушу каралса, 11-бөлүмдүн талаптарына ылайык жүргүзүлүшү мүмкүн. Биоксиалдык чыңалууга дуушар болгон элементтер үчүн чарчоонун эсептөөлөрү чыныгы чыңалуу абалын эске алуу менен тагыраак ыкмаларды колдонуу менен жүргүзүлүшү мүмкүн. 37 – т а б л и ц а Конструкциялар элементтери 1 Жергиликтүү чыңалууларды эсепке албастан ички басымды эсептөөдө жалпак тығындардын каптамаларынан башка түтүк өткөргүч элементтери 2 Жергиликтүү чыңалууларды эске алуу менен ички басымды эсептөөдө, нурлуу капассыз жалпак тығындарды кошпогондо, ошол эле. 3 Ички басымды эсептөөдө нурлуу капассыз жалпак өткөрмө түтүк тыгындары 4 Тышкы басымды эсептөөдө түтүктүн элементтери: түз участоктордун жана чыканактардын кабыктары бекемдөөчү шакекчелер 5 Жалпак каптоо анкерлери Жүктүн комбинациялары үчүн иштөө шартынын коэффициенти γc өзгөчө негизги 0,70 0,95 1.10 1.5 0,55 0.7 0,80 0,65 0,85 0.9 0,75 - 19.4 Клапан камераларынын жана суу өткөргүчтөрдүн жалпак каптамалары төмөнкүдөй бекемдикке ылайыкташтырылышы керек: каптоо артына жаңы төшөлгөн бетондун жана цемент эритмесинин басымы; суу түтүгүндөгү суунун басымын эсепке алуу менен капталган бетондогу суунун чыпкалоо басымы. 19.5 Дөңгөлөктүн жана роликтин дарбазаларынын астындагы жумушчу жолдор ийилүүчү беттердин локалдык кысуудагы, дубалдын локалдык кысуудагы жана таман астындагы бетонду кысуудагы бекемдикке ылайыкташтырылышы керек. 19.6 Диаметрлери узундугу боюнча өзгөргөн түтүк өткөргүчтөрү туруктуу диаметри бар тилкелерге бөлүнүшү керек. Түтүктүн бир диаметринен экинчисине өтүү конус кабыкчалары же шилтемелер аркылуу жүргүзүлүшү керек. 20 Ийкемдүү желелери бар устундарды конструкциялоого кошумча талаптар 20.1 Симметриялуу коштавр кесилиштин ийкемдүү дубалы бар, статикалык жүктү көтөргөн жана дубалдын тегиздигинде ийилүүчү бөлүкчөлөр үчүн, эреже катары, 430 Н/мм2 чегеттүүлүктөгү болотту колдонуу керек. 20.2 Дубалдын тегиздигинде ийилген, статикалык жүктү көтөргөн симметриялуу коштавр кесилиштин бөлүнгөн устундарынын бекемдиги, дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү менен туурасынан кеткен катуулагычтар менен гана бекемделген (25-сүрөт) 6≤ W ≤13 формуланы колдонуу менен текшерилиши керек (М/Ми)2 + (Q/Qи)4 ≤ 1 (169) мында M жана Q – каралып жаткан нурдун бөлүгүндөгү моменттин жана кайчылаш күчүнүн маанилери; Mu – формула боюнча эсептелген моменттин чектик мааниси  A f 0,85  1  1 −  M u = R y th 2  +  w   w   th (170) Qu – формула боюнча эсептелген каптал күчтүн чектик мааниси       Qu = R s th  cr + 3,31 − cr   R s  1 +  2   R s  (171) Формула (170) жана (171) төмөнкүлөрдү көрсөтөт: t жана h – дубалдын калыңдыгы жана бийиктиги; Af – нур курунун кесилишинин аянты; τсr жана μ – 9.4-пунктуна ылайык аныкталган критикалык чыңалуу жана дубал отсектеринин өлчөмдөрүнүн катышы; β – формулалар менен эсептелген коэффициент: α ≤ 0,03 боюнча β=0,05+5α ≥ 0,15 (172) 0,03 \< α ≤ 0,1 боюнча β=0,11+3α ≤ 0,40 бул жерде  = ( 8Wmin 2 h + a2 2 2 th a (173) ) мында Wmin – кысылган нурлуу курдан жана бийиктиктин чектеш дубал бөлүгүнөн турган тавр кесилишинин каршылыгынын минималдуу моменти 0,5t E / R y (тинин өз огуна карата, нурдун курларына параллелдүү); а – катуулаткычтардын кадамы. 20.3 Туурасынан кесилиши 9.10-пунктта көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек болгон туурасынан катуулаткычтар формула менен аныкталуучу N күчү менен кысылган таякчалар сыяктуу туруктуулук үчүн долбоорлонууга тийиш.     N = 3,3R s th1 − cr  Rs  1 +  2  (174) анда бардык белгилер 20.2-пунктуна ылайык алынууга тийиш. N маанисин кырлардан жогору жайгашкан топтолгон жүктөн кем эмес кабыл алуу керек. Таякчанын долбоордук узундугу lef = h (1-β) ге барабар, бирок 0,7 сааттан кем эмес кабыл алынышы керек. Симметриялуу эки тараптуу кырлар борбордук кысуу үчүн, бир жактуу - дубалдын огунан таякчанын конструкциялык бөлүгүнүн оордук борборуна чейинки аралыкка барабар эксцентриситет менен эксцентриктик кысуу үчүн иштелип чыгышы керек. Таякчанын конструкциялык кесилиши катуулагычтын кесилишин жана туурасынын дубал тилкесин камтышы керек 0,65t E / R y кырларынын ар бир тарабында. 20.4 Тиректин үстүндөгү устун дубалдын кесилиши эки тараптуу тирөөч менен бекемделиши жана 9.12-пунктуна ылайык эсептелиши керек. Кырлардын туурасынан кем эмес жана ашык эмес аралыкта 0,65t E / R y тирөөч кырлардан 20.3-пунктуна ылайык өлчөмдөгү кошумча эки тараптуу бекемдөөчү кырлар орнотулушу керек. 20.5 Эгерде ушул стандарттардын 7.16а пунктунун талаптары аткарылса же lef ≤ 0,21bf долбоордук узундугу болсо, устундардын туруктуулугун текшерүүгө болбойт E (бул жерде Ry bf – кысылган курдун туурасы). 20.6 Кысылган курдун ашыкчасынын туурасынын анын калыңдыгына болгон катышы ашык болбошу керек 0,38 E / R y . 20.7 (27) формула боюнча аныкталган устун дубалындагы жергиликтүү чыңалуу σloc 0,75Ry ашпоого тийиш, ал эми lef мааниси (155) формуласы боюнча эсептелиши керек. 20.8 Нурлардын кыйшаюусун аныктоодо нурдун жалпы кесилишинин инерция моментин α = 1,2 -0,033 коэффициентине көбөйтүү жолу менен азайтуу керек.  w - кырлары бар устундар үчүн жана α = 1,2 -0,033 коэффициенти боюнча  w -h/1 - аралыкта кырлары жок устундар үчүн. 20.9 Шарттуу дубал ийкемдүүлүгү менен 20.1-пунктуна ылайык устундарда 7 ≤  w ≤ 10 бирдей бөлүштүрүлгөн жүктүн таасири астында же разрезде топтолгон бирдей жүктөрдүн саны 5 же андан көп болгондо, бири-биринен жана тирөөчтөрдөн бирдей аралыкта жайгашканда, разрядда дубалды бекемдөөгө жол берилет, туурасынан кеткен кырлар 25-сүрөткө ылайык, бул учурда жүк дубалдын тегиздигине карата симметриялуу түрдө колдонулушу керек. 25-сүрөт – Ийкемдүү дубалы бар устундун схемасы Мындай устундардын бекемдигин формуланы колдонуу менен текшерүү керек M  A f 1,4  1  1 −   1 +   R y th  th  w   w    (175) мында δ – кайчылаш күчтүн нурдун көтөрүү жөндөмдүүлүгүнө таасирин эске алуучу коэффициент жана δ = 1-5,6 Af h/(Aw l) формуласы менен аныкталат. Af h Бул учурда, tf ≥ 0,3  w t жана 0,025 ≤ 0,1 кабыл алынышы керек. Aw l 21 Перфорацияланган желелери бар устундардын конструкциясына кошумча талаптар 21.1 Перфорацияланган дубалы бар устундар 530 Н/мм2 чыңалуудагы болоттон жасалган прокат I-аркалардан конструкцияланышы керек. Дубалдардын ширетилген бириккен жерлери толук өтүү менен шиш ширетүү аркылуу жасалышы керек. 21.2 Дубалдын тегиздигинде ийилген устундардын бекемдигин эсептөө (26-сүрөт) 38-таблицадагы формулалар боюнча аткарылышы керек. 21.3 Нурлардын туруктуулугу үчүн эсептөөлөр 7.15-пункттун талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек, ал эми геометриялык мүнөздөмөлөр тешиктери бар кесилиш үчүн эсептелиши керек. 7.16-пункттун талаптары аткарылса, устундардын туруктуулугун текшерүүгө болбойт. 21.4 Тирек тилкелерде устундардын дубалы hef/t˃40 (мында t – азыраак дубалдын калыңдыгы) катуулагычтар менен бекемделиши жана 9.12-пунктуна ылайык эсептелиши керек, ал эми тирөөч участогунда c ≥ 250 мм кабыл алынышы керек (26-сүрөт). hef Е  2,5 21.5 Пропорциялуу нурлардын кесилиштеринде же иштебей калган учурда t Ry 7.13-пункттун талаптарына ылайык, катуулагычтар 9.10-пункттун талаптарына ылайык орнотулушу керек. Концентрацияланган жүктөрдү тешиктер менен алсырабаган устундардын бөлүктөрүнө гана салуу керек. Кысылган тавр кесилишинин дубалынын бийиктиги ушул стандарттардын 9.17пунктунун талаптарына жооп бериши керек, анын (98) формуласында аны кабыл алуу керек  = 1,14 . 21.6 l/hef ≥12 катышы бар устундардын кыйшаюусун аныктоодо (мында l – устундун аралыгы) нурдун тешик менен кесилишинин инерция моменти 0,95 коэффициентке көбөйтүлүшү керек. 26-сүрөт – Перфорацияланган дубалы бар устундун бир бөлүгүнүн схемасы 38 – т а б л и ц а Устундун бөлүкчөлөрүнүн бекемдигин эсептөө үчүн формулалар (26-сүрөт) үстүнкү тавр төмөнкү тавр шилтеме 1-чекит 3-чекит Mh1 Q1 a Mh2 Q2 a Q3 s +  R y1 c +  R y 2 c  Rs  c Jx 2W1,max Jx 2W2,max tah3 2-чекит 4-чекит Md 2 R  R  Md1 Q1 a Q2 a +  u1 c +  u2 c Jx 2W1,min u Jx 2W2,min u 38 – таблицанын аягы Устундун бөлүкчөлөрүнүн бекемдигин эсептөө үчүн формулалар (26-сүрөт) үстүнкү тавр төмөнкү тавр шилтеме 26-таблицада кабыл алынган белгилер: М- устундун бөлүгүндөгү ийүү моменти; Q1 жана Q2 – кабыл алынган туурасынан кеткен күчтөр J2 J1 T-бөлүктөрү жана барабар Q1 = Q жана Q1 = Q J1 + J 2 J1 + J 2 мында Q – устундун кесилишиндеги жылытуу күчү; J1 жана J2 – фланецтерге параллелдүү өз огуна салыштырмалуу жогорку жана төмөнкү кесилишинин инерция моменттери; Q3 – таянычтан алыстыкта (c + s – 0,5 а) устундун кесилишиндеги туурасынан кеткен күч (26-сүрөт); Jx- х-х огуна салыштырмалуу устундун тешиги бар кесилишинин инерция моменти; W1,max жана W1,min – жогорку кесиминин каршылыгынын эң чоң жана эң кичине моменттери; W1,max жана W1,min – ошол эле, төмөнкү тавр кесилиши; Ry1, Ru1, Ry2, Ru2 – жогорку жана төмөнкү тавр кесилиштери үчүн эсептелген прокатка каршылыктары. 22 Реконструкциялоодо имараттардын жана конструкцияларын долбоорлоого кошумча талаптар курулмалардын Жалпы жоболор 22.1 Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларынын калдыктарын баалоо колдо болгон техникалык документтердин талдоосунун, визуалдык жана инструменталдык экспертизалардын, кемчиликтери бар же бузулган конструкциялык элементтердин көтөрүү жөндөмдүүлүгүн жана деформациялануусун текшерүү эсептөөлөрүнүн негизинде жүргүзүлүүгө тийиш операция учурунда. Имараттардын жана курулмалардын элементтеринин техникалык абалы изилдөөнүн натыйжасында төмөнкүдөй аныкталышы керек: тейлөөгө жарамдуу – колдонуудагы ченемдердин жана мамлекеттик стандарттардын бардык талаптары аткарылган кемчиликтер жана бузулуулар болбогондо; ишке жарамдуу – өндүрүш процессин жана андан ары коопсуз эксплуатациялоону камсыз кылуу боюнча талаптар аткарылган, бирок колдонуудагы ченемдик документтерден жана долбоордон анча-мынча четтөөлөр болгон В категориясындагы кемчиликтер жана бузулуулар болгондо, б.а. биринчи топтун (МАСТ 27751) чектик абалына талаптарды бузбастан, стандарттардын талаптарынан жарым-жартылай четтөөдө жана мындай бузуулар болгондо, өзгөчө шарттарда чектелбеген экинчи топтун чектик абалына карата талаптар имараттын (курулманын) нормалдуу иштеши; чектелген аткаруу – айрым чектөөлөр жана конструкциялардын абалына, технологиялык параметрлерге, жүктөргө жана таасирлерге мониторинг жүргүзүү боюнча ишчараларды иштеп чыгуу шартында андан ары эксплуатациялоо мүмкүн болгон Б категориясындагы кемчиликтер жана бузулуулар болгондо (мисалы, көпүрөнүн жүк көтөрүмдүүлүгүн крандарды чектөө), ошондой эле белгиленген мөөнөттө аныкталган кемчиликтерди жана бузулууларды жоюу боюнча чараларды иштеп чыгуу; өзгөчө кырдаал – негизги элементтердин же бүтүндөй конструкциянын жүк көтөрүмдүүлүгүн жоготуу мүмкүн болгон А категориясындагы кемчиликтер жана бузулуулар болгондо, андан ары эксплуатациялоого жол бербейт, б.а. биринчи топтун чектик абалына карата талаптардын мүмкүн болуучу бузулушунун алдын алуу бузулган же болтурбоо мүмкүн болбогон учурда; кемчиликтердин жана зыяндын коркунуч категориялары: А – негизги жүк көтөрүүчү конструкциялардын бузулуусунун түздөн-түз коркунучун туудурган кемчиликтер жана бузулуулар; Б – табылган учурда жүк көтөрүүчү конструкциялардын бузулуу коркунучун туудурбаган, бирок кийинчерээк башка элементтердин жана агрегаттардын бузулушуна алып келе турган же бузулуу күчөгөн учурда А категориясына өтүшү мүмкүн болгон кемчиликтер жана бузулуулар; В – кийинки иштеп чыгууда имараттын жана курулманын негизги жүк көтөрүүчү конструкцияларына таасир эте албаган жергиликтүү мүнөздөгү кемчиликтер жана бузулуулар. 22.2 Сакталып калган конструкциялардын эксплуатация шарттарын бекемдөөдө же өзгөртүүдө, жок эле дегенде, алардын иштөө абалы камсыз кылынууга тийиш. Керектүү контролду камсыз кылуу менен чектелген эксплуатацияга жарактуу абалда турган курулуштарды текшерүүдөн реконструкциялоого чейинки мезгилге чыңдоого жол берилет. 22.3 Мурда колдонулуп жаткан стандарттарга жана техникалык шарттарга ылайык долбоорлонгон конструкциялар үчүн 15 жылдан кем эмес эксплуатациялоо мезгилинде аларда эч кандай кемчиликтер же бузулуулар болбогон учурларда текшерүүнү жүргүзүүгө жол берилет, андан аркы эксплуатация, жүктөр жана таасирлер өзгөргөн жок, ал эми эгерде алар өзгөртүү негизги элементтерде күч-аракетти жогорулатпаса. 22.4 Конструкцияларды бекемдөөдө арматура элементтерин жана конструкцияларды консервацияланып жаткан конструкциялар менен биргелешкен иштерге үзгүлтүксүз киргизүүнү камсыз кылган долбоордук чечимдер жана иштөө ыкмалары каралууга тийиш. Зарыл учурларда жасалма күч менен башкаруу жана конструкцияларды убактылуу түшүрүү колдонулушу керек. Болоттун жана байланыштардын конструкциялык мүнөздөмөлөрү 22.5 Конструкциялык материалдардын сапаты заводдун сертификаттарынын же үлгүдөгү тестирлөөнүн натыйжаларынын негизинде бааланышы керек. Сыноо документтер же сертификаттар жок болгондо, аларда камтылган маалымат жетишсиз болгондо же металлдын сапатсыздыгынан келип чыккан зыянды аныктоодо жүргүзүлүшү керек. 22.6 Металлды экспертизадан өткөрүүдө жана сыноодо төмөнкү көрсөткүчтөрдү аныктоо керек: химиялык курамы - мамлекеттик стандарттар же болотко карата техникалык шарттар менен стандартташтырылган элементтердин массалык үлүшү; МАСТ 1497 боюнча чыңалууга сыноолордо ийкемдүүлүк, чыңалуу жана салыштырмалуу узартуу (сыноолор болоттун иштөө диаграммасын куруу менен жүргүзүлүшү керек); В.4-таблицага ылайык конструкциялардын тобуна жана долбоордук температурага ылайыктуу температуралар үчүн МАСТ 9454 боюнча соккуга туруктуулугу; В.4-таблицага ылайык конструкциялардын топтору жана конструкциялык температуралар үчүн МАСТ 7268 боюнча механикалык эскирүүдөн кийинки соккуга туруктуулук; кээ бир учурларда болоттун макро- жана микроструктурасы (атап айтканда, 4.4-пункттун 1 жана 2-топторундагы, калыңдыгы 12 ммден ашкан кайнап турган болоттон жасалган жана нөлдөн төмөн температурада иштетилген конструкциялар үчүн). Көрсөтүлгөн көрсөткүчтөрдү аныктоо үчүн үлгүлөрдү алуу участоктору, үлгүлөрдүн саны жана кесүүчү участокторду бекемдөө зарылчылыгы конструкцияларды текшерүүнү жүргүзгөн уюм тарабынан аныкталат. 22.7 1932-жылга чейин даярдалган конструкциялардын металлын изилдөө жана сыноо металлдын касиеттеринен тышкары болот өндүрүү ыкмасы белгиленген адистештирилген уюмдарда жүргүзүлүшү керек: көлчүк, абаны үйлөтүүчү конвертер (бессемердик же томастык), мартен же электр болот. 22.8 Прокаттын, ийилген профилдердин жана сакталган конструкциялардын түтүктөрүнүн эсептелген каршылыктары 5.16-пункттун талаптарына ылайык дайындалышы керек, мында Ryn, Run жана γm маанилери алынышы керек: 1932-жылга чейин өндүрүлгөн металл конструкциялары үчүн - сыноонун жүрүшүндө алынган чыңалуудагы жана чыңалуудагы бекемдиктин минималдуу маанилерине ылайык, γm = 1,2; Көлчүк болот үчүн Ry ашык эмес болушу керек 170 Н/мм2, конвертердик, мартендик жана электрдик болот үчүн – 210 Н/мм2ден көп эмес; 1932-жылдан кийин чыгарылган металл конструкциялары үчүн: а) сертификаты бар болсо – бул металл буюму даярдалган мамлекеттик стандарттарда жана техникалык шарттарда ийкемдүүлүктүн жана чыңалууга туруктуулуктун минималдуу маанилерине ылайык; МАСТ 27772 боюнча даярдалган прокат үчүн γm = 1,025; МАСТ 380 жана МАСТ 19281 боюнча 1982-жылдан кийин чыгарылган прокат үчүн γm = 1,05; γm = 1,1 – бардык башка прокаттар үчүн; б) сертификаты жок болгон учурда (22.6-пунктуна ылайык металлды изилдөөнүн натыйжалары боюнча, ошондой эле прокаттын түрү жана курулуш убактысы, болоттун маркасы жана ушул металл буюмуна ылайык ченемдик документ жөнүндө маалымат) өндүрүлгөнү аныкталууга тийиш) - бул продукт үчүн ченемдик документтеги чийкиликтин жана чыңалуунун эң аз маанилерине ылайык, γm = 1,1; в) болотту идентификациялоо мүмкүн болбогон учурларда - сыноонун минималдуу натыйжасы боюнча γm = 1,1; Ry 210 Н/мм2 ашпоого тийиш. Нормалдуу чыңалуулары 165 Н/мм2 ашпаган элементтериндеги конструкциялардын металлын сыноодон өткөрбөөгө жол берилет. 22.9 Реконструкцияга же бекемделүүгө тийиш болгон консервацияланган конструкциялардын ширетилген кошулмаларынын эсептик каршылыктары болоттун маркасын, ширетүүчү материалдарды, ширетүүнүн түрлөрүн, тигиштердин абалын жана конструкцияларда колдонулуучу аларды контролдоо ыкмаларын эске алуу менен белгилениши керек. Стандарттарда белгиленген зарыл маалыматтар жок болгон учурда төмөнкүлөрдү кабыл алууга жол берилет: бурчтук тигиштер үчүн Rwf = Rwz = 0,44Run; βf = 0,7 жана βz = 1,0, γс = 0,8 эске алуу менен; керилген куйма ширетүү үчүн 1972-жылга чейин даярдалган конструкцияларда Rwy = 0,55Ry, ал эми Rwy = 0,85Ry - 1972-жылдан кийин. Конструкциядан алынган үлгүлөрдү сыноонун жыйынтыгы боюнча ширетилген кошулмалардын жүк көтөрүмдүүлүгүн тактоого болот. 22.10 Болттордун эсептелген кесүү жана созуу бекемдиктери, ошондой эле болттор менен байланышкан элементтердин майдалануусу 5.21-пункттун көрсөтмөлөрүнө ылайык аныкталышы керек. Эгерде болттордун бекемдик классын аныктоо мүмкүн болбосо, анда бир болттуу кошулмалардын долбоордук каршылык маанисин алуу керек: Rbs = 150 Н/мм2 жана Rbt = 160 Н/мм2 22.11 Кадоо бирикмелеринин эсептелген каршылыктары 39-таблицага ылайык кабыл алынышы керек. Эгерде конструкцияланган документтерде тешиктерди түзүү ыкмасы жана кашаалардын материалы боюнча көрсөтмөлөр камтылбаса жана аларды колдо болгон маалыматтардын негизинде белгилөө мүмкүн болбосо, эсептелген каршылыктар 39-таблицага ылайык алынышы керек. С тобундагы катырмалар Ст 2 болоттон жасалган. Кадоо бирикмелерин эсептөө менен 13.7-пункттун формулалары боюнча жүргүзүлүүгө тийиш; Rbs = Rrs; Rbp = Rrp; Rbt = Rrt; Ab = Abn = Ar = 0,785 d r2 ; γb = 1; db = dr. 39 – т а б л и ц а Чыңалган абал Шартту белгилер Кесим Rrs Чоюу (башты бөлүү) Rrt Бырыш Rrp Байланыш тобу В С В,С В С Кадоо бирикмелеринин эсептелген каршылыгы, Н/ мм2 болоттун сортторунан туташтырылган жасалган кадоолорду элементтерди кыркуу жана созуу бырыштыруу Ст2,Ст3 09Г2 Rrp =2Ry Rrp =1,7Ry Э с к е р тү ү л ө р 1 В тобуна чогулган элементтерде бургуланган тешиктерге же айкалыштарды бойлото бөлүктөргө бургулоолор орнотулган байланыштар кирет. С тобуна пресстелген тешиктерге же айрым бөлүктөрүндө айкалыштыруусуз бургуланган тешиктерге тактар орнотулган байланыштар кирет. 2 Кадоолорду же жарым-жартылай эсептегич баштары менен колдонууда кадоо бирикмелеринин эсептелген кесүү жана майдалануу каршылыктары 0,8 эсеге көбөйтүү жолу менен азайтылат. Бул катырмалардын чыңалуу менен иштөөсүнө жол берилбейт. Конструкцияларды бекемдөө 22.12 Оң температурада иштетилген жана кайнап жаткан аз көмүртектүү болоттон жасалган конструкциялар, ошондой эле башка болоттордон жасалган, алар үчүн сыноонун натыйжалары боюнча соккуга туруктуулук көрсөткүчтөрү конструкциялардын топтору үчүн болоттун мамлекеттик стандарттарында кепилденгенден төмөн. 4.4-пункттун талаптарына ылайык, бул болоттордон жасалган элементтердеги чыңалуу реконструкциялоого чейин болгон маанилерден ашпаса, арматуралоого же алмаштырууга жатпайт. Эгерде аларды эксплуатациялоо белгиленген шарттарга жооп бербесе, бул конструкцияларды пайдалануу, чыңдоо же алмаштыруу жөнүндө чечим темир конструкциялар боюнча адистештирилген долбоорлоо уюмунун корутундусунун негизинде кабыл алынууга тийиш. 22.13 Конструкциянын долбоордук схемасы анын иш жүзүндөгү иштөө өзгөчөлүктөрүн, анын ичинде геометриялык форманын иш жүзүндөгү четтөөлөрүн, кесилиштин өлчөмдөрүн, бекитүү шарттарын жана элементтердин жупташуу түйүндөрүнүн аткарылышын эске алуу менен кабыл алынышы керек. Конструкциялык элементтерди жана алардын кошулмаларын текшерүү эсептөөлөрү аныкталган кемчиликтерди жана бузулууларды, коррозиялык эскирүүлөрдү, жупташтыруу жана колдоонун иш жүзүндөгү шарттарын эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Элементтерди эсептөө Д.1 таблицасынын 7 жана 10-позициялары үчүн γс = 1,0 эксплуатация шарттарынын коэффициентин эске алуу менен деформацияланган диаграмма боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн. 22.14 7, 9÷13, 15 (15.33 ÷ 15.47, 15.49-пункттар) жана 18.2-бөлүмдөрдүн талаптарына, ошондой эле вертикалдык кыйшаюуларды чектөө үчүн жүк жана таасир этүүчү ченемдердин талаптарына жооп бербеген конструкциялар, эреже катары, бул бөлүмдө башкасы каралбаса, бекемделиши же алмаштырылышы керек. Геометриялык формадан, элементтердин өлчөмдөрүнөн жана байланыштар номиналдарынан четтөөлөр, жумушту өндүрүү жана кабыл алуу эрежелеринде жол берилгенден ашкан, бирок алардын нормалдуу иштешине тоскоолдук кылбаган четтөөлөр конструкциялардын жүк көтөрүмдүүлүгүн камсыз кылган шартта четтетилиши мүмкүн эмес. 22.13-пункттун талаптарын эске алуу менен камсыз кылынат. 22.15 Конструкциялык элементтерди бекемдөөгө жол берилет, эгерде: алардын вертикалдык жана горизонталдык кыйшаюулары жана кыймылдары КЧжЭ 2.01.07 жана 18.4-пунктунда белгиленген чектик маанилерден ашса, бирок технологиялык талаптардын негизинде нормалдуу иштөөгө тоскоол болбосо; алардын ийкемдүүлүгү 8.18-пунктунда белгиленген чектик маанилерден ашат, бирок конструкциялардын абалындагы четтөөлөр КЧжЭ III-10 тарабынан белгиленген маанилерден ашпайт жана андан аркы эксплуатация учурунда элементтердеги күчтөр көбөйбөйт, ошондой эле мындай элементтерди колдонуу мүмкүнчүлүгүн эсептөө же сыноо текшерилген учурларда. 22.16 Имараттардын жана курулмалардын темир конструкцияларын реконструкциялоо боюнча долбоорлорду иштеп чыгууда көтөрүмдүүлүктүн запастары аныкталышы жана колдонулушу жана эреже катары өндүрүш процессин токтотпостон реконструкциялоого мүмкүндүк берүүчү долбоордук чечимдер колдонулушу керек. Конструкцияларды чыңдоодо күчтөрдү алдын ала чыңалуу жана активдүү башкаруу (анын ичинде ширетүү, конструкциялык жана конструкциялык схемаларды өзгөртүү жолу менен), ошондой эле болоттун эластопластикалык иштерин, жука дубалдуу элементтердин өтө критикалык иштерин жана учурдагы стандарттарга ылайык конструкциялык каптоо. 22.17 Күчтөндүрүү долбоорлору жана аны ишке ашыруу ыкмалары 14.13-пунктуна ылайык бекемдөө процессинде элементтердин керексиз кошумча деформацияларын азайтуу боюнча чараларды камтышы керек. Арматуралоо иштерин жүргүзүүдө конструкциялардын жүк көтөрүмдүүлүгү болттор үчүн кошумча тешиктери бар кесилиштердин алсыздануу таасирин жана ширетүүнүн таасирин эске алуу менен камсыз кылынууга тийиш. Зарыл болсо, бекемдөө мезгилинде конструкция толугу менен же жарым-жартылай түшүрүлүшү керек. 22.18 Арматуранын биргелешип иштешин камсыз кылуу үчүн агрессивдүү эмес же бир аз агрессивдүү чөйрөдө минус 40°Сден кем эмес долбоордук температурада иштетилген 2, 3 жана 4-топтогу конструкцияларда (4.4-пунктка ылайык) бөлүктөрү жана колдонулуп жаткан конструкциясы менен үзгүлтүксүз каптал тигиштерин колдонууга жол берилет. Бурчтук тигиштерди колдонуунун бардык учурларда, эреже катары, эң аз талап кылынган катеталар дайындалышы керек. Аралык тилкелердин бутунан чоңураак буту менен тигиштердин акыркы участокторун долбоорлоого жана алардын өлчөмдөрүн эсепке ылайык коюуга жол берилет. 22.19 Конструкциялык элементтерди бекемдөөдө айкалыштырылган кошулмаларды колдонууга жол берилет: сүрүлмөлүү катырма; тактык А классындагы болттору бар катырма. 22.20 1, 2, 3 же 4 конструкциялык топтордун элементтеринде (4.4-пунктуна ылайык) ширетүүдөн улам ысытуунун жогорулашына байланыштуу σd эсептик чыңалуу ашпоого тийиш 0,2Ry; 0,4Ry; 0,6Ry же 0,8Ry тиешелүүлүгүнө жараша. Чыңалуу σd чыңдалбаган кесилиш үчүн арматуралоо учурунда таасир этүүчү жүктөрдөн, конструкциялардын иш жүзүндөгү абалын (кесилиштин алсызданышы, элементтин ийрилиги ж.б.) эске алуу менен аныкталышы керек. Көрсөтүлгөн чыңалуулар ашып кетсе, конструкцияларды түшүрүү же убактылуу таянычтарды берүү зарыл. 22.21 Көлөмдүү кесилишин көбөйтүү жолу менен бекемделген конструкциялык элементтерди эсептөөдө, эреже катары, конструкциялык материалдардын жана арматуралардын ар кандай долбоордук каршылыктарын эске алуу керек. Эгерде алар 15% ашык эмес айырмаланса, алардын кичинесине барабар эсептелген бир каршылыкты кабыл алууга жол берилет. 22.22 Борбордук кысуу жана ийилүү менен кысуу учурунда элементтердин туруктуулугун эсептөөдө, бүтүндөй арматураланган кесилиш үчүн формула менен эсептелген эсептик каршылыктын кыскартылган маанисин алууга жол берилет. R y ,ef = R y k (176) мында Ry – 22.8-пункттун талаптарына ылайык аныкталган негизги металлдын эсептелген каршылыгы; k – формула боюнча эсептелген коэффициент  R ya  A  A   R ya  I  I  1 −  + 1 −  +  k=  Aa  Aa   R y  I a  I a   R y  (177) мында Rya – арматура металлынын эсептелген каршылыгы; A, I – тиешелүүлүгүнө жараша, туруктуулукту текшерүү тегиздигине перпендикуляр огуна карата элементтин күчөтүлбөгөн кесилишинин аянты жана инерция моменти; Aa, Ia – бүтүндөй элементтин бирдей, күчөтүлгөн бөлүгү. 22.23 Бөлүктөрүн көбөйтүү менен бекемделген элементтердин бекемдигин жана туруктуулугун эсептөө, эреже катары, бекемдөө учурунда элементте болгон чыңалууларды (конструкцияларды түшүрүүнү эсепке алуу менен) эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Мында элементтердин алгачкы ийрилигин, арматураланган участоктун оордук борборунун жылышын жана ширетүүдөн келип чыккан ийриликти эске алуу зарыл. Борбордук кысуу жана ийилүү менен кысуу астында элементтердин туруктуулугун текшерүүдө ширетүүдөн бурмалоо кошумча эксплуатация шарттарынын коэффициентин киргизүү менен эске алынышы мүмкүн, γc, ad = 0,8. (37), (38) жана (47) формулаларды колдонуу менен эсептөөлөрдөн тышкары, 22.21пунктуна ылайык бир конструкциялык каршылык кабыл алынган элементтердин бекемдигин сыноо чыңалууларды эсепке албастан толук долбоордук күчтө жүргүзүлүшү мүмкүн. арматурага чейин болгон жана дубалдын устундарын локалдык туруктуулугун текшерүүдө кошумча эксплуатация шарттарынын γc коэффициентин колдонууга жол берилет, γc, ad = 0,8. 22.24 Кесилиштерди көбөйтүү ыкмасы менен бекемделген конструкциялык элементтердин бекемдигин эсептөө төмөнкү формулалар боюнча жүргүзүлүүгө тийиш: а) борборлоштурулган чоюлган симметриялуу арматураланган элементтер үчүн - формула (1); б) борбордон кысылган симметриялуу арматураланган элементтер үчүн N (AR   )  1 y мында γN = 0,95 – ширетүүсүз арматура менен; N c (178) γN = 0,95 – 0,25 σd /Ry – ширетүүнү колдонуу менен күчөтүлгөндө; в) асимметриялык бекемделген борбордон чыңалган, борбордон кысылган жана борбордон тышкары кысылган элементтер үчүн N M My   + x y + x  1 R y  M  c  A I x I y  (179) мында 1 – топтогу конструкциялар үчүн γМ = 0,95; γМ = 1 2, 3 жана 4 – топтордун конструкциялары үчүн; N/(ARy) ≥ 0,6 үчүн γМ = γN алынышы керек, бул жерде γN (178) формуладагыдай аныкталышы керек. Мх жана Му ийилүү моменттерин арматураланган кесилиштин негизги окторуна карата аныктоо керек. 22.25 14.15, 14.19, 14.25, 15.2, 15.3, 15.6, 15.12, 15.14, 15.17, 15.19, 15.25.-пункттарынын талаптарынан четтеп жасалган темир конструкцияларды бекемдөөгө жол берилет 18.11 ÷ 18.14 , 18.19, эгерде: бул четтөөлөр менен шартталган конструкциялык элементтердин зыяны жок; конструкциялардын эксплуатациялоо шарттарынын жагымсыз өзгөрүүлөрү жокко чыгарылат; жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү жана катуулугу 22.13, 22.15 жана 22.19-пункттарынын талаптарын эске алуу менен эсептөө менен негизделет; пункттарынын көрсөтмөлөрүнө баш ийген конструкциялардын чарчоо жана морт бузулушуна жол бербөө 11.1, 11.3 жана 12 бөл. боюнча чаралар көрүлөт. А1 тиркемеси Ченемдик шилтемелер Ушул курулуш ченемдери төмөнкү документтерге ченемдик шилтемелерди колдонот: КР КЧжЭ 23-02-00 Курулуш климатологиясы; КР КЧжЭ 52-01:2009 Жүк көтөрүүчү жана тосмолоочу конструкциялар; КЧжЭ 2.01.07-85 Жүктөмдөр жана таасирлер; КЧжЭ III-10-75 III бөлүм. 10. Ишти даярдоо жана кабыл алуу эрежелери; КЧжЭ III-18-75 Металл конструкциялары. Ишти өндүрүү жана кабыл алуу эрежелери; МАСТ 380-2005 Кадимки сапаттагы көмүртектүү болот. Белгилер; МАСТ 535-2005 Кадимки сапаттагы көмүртектүү болоттон жасалган прокат жана формалуу буюмдар. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ ISO 898-1-2014 Көмүртектүү жана легирленген болоттон жасалган бекиткичтердин механикалык касиеттери. 1-бөлүк. Болттор, бурамалар жана бекемдик класстарындагы кесек жана майда чыйрак жиптер (ISO 898-1:2013, IDT); МАСТ ISO 898-2-2015 Көмүртектүү жана легирленген болоттон жасалган бекиткичтердин механикалык касиеттери. 2-бөлүк. Орой жана майда чайыр жиптери менен белгиленген бекем класстагы гайкалар (ISO 898-2:2012, IDT); МАСТ 977-88 Болот куюу. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 1050-88 Жогорку сапаттагы көмүртектүү конструкциялык болоттон жасалган, калибрленген, бети атайын жасалгаланган прокат. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 1412-85 Куюлуучу графиттүү чоюн. Маркалар; МАСТ 1497-84 Металдар. Тартууга сыноо ыкмалары; МАСТ 1759.0-87\*Болттор, бурамалар, шпилькалар жана гайкалар. Техникалык шарттар; МАСТ 2246-70\* Болот ширетуучу зымдар. Техникалык шарттар; МАСТ 3062-80\* ЛК-0 тибиндеги бир жатуучу аркан, конструкциясы 1x7 (1x6). Сортамент; МАСТ 3063-80\* ТК тибиндеги бир жатуучу аркан, конструкциясы 1x19 (1x6x12). Сортамент; МАСТ 3064-80\* Бир түрмөк аркан, ТК тиби, конструкциясы 1x37 (1x6x12x18). Сортамент; МАСТ 3066-80\* ЛК-0 тибиндеги кош жатуучу аркан, конструкциясы 6x7(1+6)+1x7(1+6) Сортамент; МАСТ 3067-88 ТК тибиндеги кош жатуучу болот аркан, конструкциясы 6х19(1+6+12)+1х19х(1+6+12). Сортамент; МАСТ 3068-88 ТК тибиндеги кош жатуучу болот аркан, конструкциясы 6х37(1+6+12+18)+1х37х(1+6+12+18). Сортамент ; МАСТ 3081-80\* ЛК-0 тибиндеги кош жатуучу аркан, конструкциясы 6x19(1+9+9)+7x7(1+6). Сортамент; МАСТ 3090-73 Болот зым аркандар. Z түрүндөгү зым бир катмары жана TK тибиндеги өзөгү бар жабык жүк көтөрүүчү аркан. Сортамент; МАСТ 5915-70\* Алты бурчтуу гайкалар, тактык классы В. Конструкциялар жана өлчөмдөр; МАСТ 5927-70\* Алты бурчтуу гайкалар, тактык классы А. Конструкциялар жана өлчөмдөр; МАСТ 6402-70\* Жазгы шайбалар. Техникалык мүнөздөмөлөрү МАСТ 7268-82 Болот. Механикалык картаюуга ийкемдүүлүктү сокку ийүү сыноосу аркылуу аныктоо ыкмасы; МАСТ 7372-79\* Болот аркан зым. Техникалык шарттар; МАСТ 7669-80 ЛК-РО тибиндеги кош жатуучу аркан, конструкциялар 6х36(1+7+7 /7+14)+7х7(1+6). Сортамент; МАСТ 7675-73\* Болот зым аркандар. Жабык жүк көтөрүүчү аркандын бир катмары клин сымал жана бир катмар Z түрүндөгү зым жана TK тибиндеги өзөгү. Сортамент ; МАСТ 7676-73\* Болот зым аркандар. Жабык жүк көтөрүүчү аркан эки катмар клин сымал жана бир катмар Z сымал зым жана TK тибиндеги өзөгү. Сортамент ; МАСТ 7796-70\* Алты бурчтуу кыскартылган башы бар болттор, тактык классы В. Конструкциялар жана өлчөмдөр; МАСТ 7798-70\* Алты бурчтуу болттор, тактык классы В. Конструкциялар жана өлчөмдөр; МАСТ 7805-70\* Башы алты бурчтуу болттор, тактык классы А. Конструкциясы жана өлчөмдөрү; МАСТ 8050-85 Көмүр кычкыл газы, газ жана суюк. Техникалык шарттар; МАСТ 8724-2002 Өз ара алмаштыруучулуктун негизги стандарттары. Метрикалык жип. Диаметрлер жана кадамдар; МАСТ 8731-74 Ысык деформацияланган тиксиз болот түтүктөр. Техникалык шарттар; МАСТ 9087-81\* Эритилген ширетүү флюстору. Техникалык шарттар; МАСТ 9150-2002 Өз ара алмаштыруучулуктун негизги стандарттары. Метрикалык жип. Профиль; МАСТ 9454-78 Металдар. Төмөн, бөлмө жана жогорку температурада сокку ийилишин сыноо ыкмасы; МАСТ 9467-75\* Конструкциялуу жана ысыкка чыдамдуу болотторду кол дога менен ширетуу учун металл капталган электроддор. Түрлөр; МАСТ 10157-2016 Газ жана суюк аргон. Техникалык шарттар; МАСТ 10605-94 Техникалык шарттардын тактык классы 48 ммден ашкан жиптин диаметри алты бурчтуу гайкалар; МАСТ 10705-80 Электр менен ширетилген болот түтүктөр. Техникалык шарттар; МАСТ 10706-76 Электр менен ширетилген түз тигиштүү болот түтүктөр. Техникалык талаптар; МАСТ 10906-78\* Кыйшык шайбалар. Техникалык шарттар; МАСТ 11371-78\* Жубалар. Техникалык шарттар; МАСТ 11474-76 Ийилген болот профилдери. Техникалык шарттар; МАСТ 14637-89 Кадимки сапаттагы көмүртектүү болоттон жасалган прокатталган калың барактар. Техникалык шарттар; МАСТ 14954-80 ЛК-Р тибиндеги кош жатуучу аркан, конструкциялар 6х19(1+6+6/6) +7х7(1+6) Сортамент; МАСТ 15589-70\* Алты бурчтуу болттор, тактык классы С. Конструкция жана өлчөмдөр; МАСТ 15591-70\* Алты бурчтуу кыскартылган башы бар болттор, тактык классы С. Конструкция жана өлчөмдөр; МАСТ 16523-97 Жалпы колдонуу үчүн жогорку сапаттагы жана кадимки сапаттагы жука прокаттуу көмүртектүү болот. Техникалык шарттар; МАСТ 18123-82\* Жубалар. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 18126-94 Диаметри 48 ммден ашкан болттор жана гайкалар. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 18901-73\* Болот аркандар. Z түрүндөгү зымдын эки катмары жана TK тибиндеги өзөгү бар жабык жүк көтөрүүчү аркан. Сортамент; МАСТ 19281-89\* Жогорку бекем болоттон жасалган прокат. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 19425-74\* I-аркалары жана атайын болот каналдары. Сортамент; МАСТ 21.502-2007 Металл конструкциялардын долбоордук жана жумушчу документтерин ишке ашыруу эрежелери; МАСТ 22353-77\* Жогорку бекем болттор, тактык классы В. Конструкция жана өлчөмдөр; МАСТ 22354-77\* Жогорку бекем гайкалар, тактык классы В. Конструкция жана өлчөмдөр; МАСТ 22355-77\* Жогорку бекем болттор учун тактык С классындагы шайбалар. Конструкция жана өлчөмдөр; МАСТ 22356-77\* Жогорку бекем болттор жана гайкалар жана шайбалар. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 24705-2004 Өз ара алмаштыруучулуктун негизги стандарттары. Метрикалык жип. Негизги өлчөмдөр; МАСТ 24379.0-80 Пайдубалдын болттору. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 24379.1-80\* Пайдубалдын болттору. Конструкция жана өлчөмдөр; МАСТ 26271-84\* Көмүртектүү жана аз легирленген болотторду дога менен ширетүү үчүн флюстук зымдар. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 27751-88 Курулуш конструкцияларынын жана Пайдубалдарынын ишенимдүүлүгү. Эсептөөнүн негизги жоболору; МАСТ 27772-88\* Курулуш конструкциялары учун прокат. Жалпы техникалык шарттар; МАСТ 30245-2003 Курулуш конструкциялары үчүн ийилген болоттон жасалган жабык ширетилген квадрат жана тик бурчтуу профилдер. Техникалык шарттар. А2 тиркемеси Терминдер жана аныктамалар Ушул курулуш ченемдеринде төмөнкү терминдер жана аныктамалар колдонулат: A.1 коопсуздук: Объекттин менчиги нормалдуу эксплуатация учурунда жана авариялар учурунда коркунучтуу социалдык, экономикалык жана экологиялык кесепеттерге алып келүү мүмкүнчүлүгүн алгылыктуу деңгээлде чектөө болуп саналат. A.2 геометриялык сызыктуу эместик: Штаммдар менен жылышуулардын ортосундагы сызыктуу эмес же бөлүкчөлүү сызыктуу байланыш менен аныкталган касиет. A.3 таяк ийкемдүүлүгү: Таякчанын узундугунун (эсептелген узундугунун) анын кесилишинин айлануу радиусуна катышы менен аныкталат. A.4 тактанын ийкемдүүлүгү (дубал, кур): Пластинанын узундугунун (дубалдын бийиктиги, курдун туурасы же анын ашыкчасы) калыңдыгына карата катышы менен аныкталган маани. A.5 деформацияланган (деформацияланбаган) схема: Баштапкы түшүрүлгөн абалдан жылышууну жана системанын деформацияларынан улам жүктөрдүн жайгашуусунун өзгөрүшүн эсепке алган (эсепке албаган) долбоорлоо схемасы. A.6 кесилишинин депланациясы: Сызыктуу эмес бетке же тегиздиктердин жыйындысына айландыруу үчүн кесилишинин чекиттерин жылдыруу. A.7 болоттон иштөө (деформация) диаграммасы: Болоттун стандарттык үлгүлөрүн чыңалууга сынап көрүү учурунда алынган чыңалуу жана салыштырмалуу узартуу ортосундагы байланыш. A.8 чыдамкайлык: Белгиленген тейлөө системасы жана оңдоолорду жүргүзүүнүн кабыл алынган тартиби менен узак убакыт бою эксплуатацияда кала турган объекттин касиети. A.9 катуулук: Беттердин же конструкциялардын тышкы жүктөрдүн жана таасирлердин таасири астында пайда болгон деформациялардын жана кыймылдардын пайда болушуна каршы туруу жөндөмдүүлүгү. A.10 идеалдуу система: Баштапкы кемчиликтери жок система, ага жүк критикалык жүккө жеткенде сапаттык жактан жаңы жылыштар пайда болушу мүмкүн (мисалы, туруктуулукту жоготкондуктан). A.11 сапаттык өзгөрүү: Ашыкча калдык кыймылдардан, анын ичинде муундардагы жылышуулардан улам иштөөнү токтотуу зарыл болгон шарт. A.12 тактык классы: Геометриялык параметрлердин номиналдык маанилерине жараша технологиялык сабырдуулук баалуулуктарынын жыйындысы. A.13 критикалык жүк: Идеалдуу системанын туруктуулугун жоготуу, туруктуулукту жоготууга чейинкилерден сапаттык жактан айырмаланган жылышуулар пайда болгон эң кичине жүк (тең салмактуулук формаларынын тармагы). A.14 орнотуу биргелешкен: Курулуш аянтында аткарылган монтаждоо элементтерин (блокторду) туташтыруу. A.15 монтаждоо блогу: Анын долбоордук абалына орнотуудан мурун элементтерди жөнөтүүдөн курулуш аянтчасында чогултулган блок. A.16 ишенимдүүлүгү: Белгиленген функцияларды талап кылынган убакыт аралыгында аткаруу үчүн объекттин касиети. A.17 баса белгиленген (деформацияланган) абал: Тышкы жүктөрдүн же ага башка таасирлердин аракетинин натыйжасында пайда болгон беттин абалы жана пайда болгон чыңалуулардын (деформациялардын) түрү жана алардын кесилишинде таралуу мүнөзү менен аныкталат. A.18 баштапкы кемчиликтер: Даярдоо, ташуу жана курууда пайда болушу мүмкүн болгон жана жүк көтөрүмдүүлүгүн төмөндөтүүчү жагымсыз факторлордун жыйындысы (кесилиштин формасынын же өлчөмдөрүнүн номиналдан четтөөлөрү, долбоордук схемадан четтөөлөр, өзүнүн баштапкы чыңалуулары ж.б.) конструкциялар. A.19 сызыктуу эмес ийкемдүү материал: Жүктөө жана түшүрүү учурунда штаммдар менен чыңалуулардын ортосундагы бирдей сызыктуу эмес же бөлүкчөлүү сызыктуу байланыш менен мүнөздөлгөн шарттуу материал. A.20 жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү: Элементтердин жана конструкциялардын жүктүн же таасирдин белгилүү бир түрүнө жана деңгээлине туруштук берүү жөндөмдүүлүгү. A.21 нормалдуу иштөө: Стандарттарда же долбоорлоо тапшырмаларында каралган технологиялык же турмуш-тиричилик шарттарына ылайык чектөөсүз жүргүзүлүүчү эксплуатация. A.22 калдык (пластикалык) деформация: Аны пайда кылган тышкы жүктөрдү же таасирлерди алып салгандан кийин жоголбогон деформация. A.23 жеткирүү белгиси: Даярдоочу заводдон курулуш аянтчасына жөнөтүлгөн конструкциялык элемент же анын бир бөлүгү. A.24 кыймыл: Бир чекиттин, чекиттер системасынын же беттин абалын өзгөртүү. A.25 өзгөрүлмө системага өтүү: Сырткы жүктүн таасири астында система механизмге айланып, деформациясы жок анын бөлүктөрүнүн чектүү кыймылдарына ээ болгон шарт. A.26 пластикалык (ийилме) сынык: Пластикалык деформациялардын олуттуу өнүгүшүнө байланыштуу бузулуу. A.27 өз ара аракеттенүү бети: Чыңалуулардын же күчтөрдүн мейкиндигиндеги бет, кесимдин, элементтин же системанын эсептелген чектүү же критикалык абалын мүнөздөгөн чекит. A.28 позиция формасынын туруктуулугун жоготуу: Тышкы жүктүн таасири астында структура же элемент өзүнүн тең салмактуулук абалын сактоо мүмкүнчүлүгүн жоготкон шарт. A.29 моменттин туруктуулугун жоготуу (ийилүүчү тегиздик): Учурдун тегиздигине перпендикуляр багытта кыймылдар менен коштолгон туруктуулукту жоготуу (бүгүлүү тегиздиги). A.30 максималдуу жүк: Каралып жаткан бөлүмдүн же элементтин жүк көтөрүмдүүлүгү түгөнгөн жүк. --- > Текст кыскартылды: бул жерде документтин 339118 белгисинин алгачкы 249967 белгиси гана. Толук текст: https://aqlex.ai/kg/doc/minstroy-sn-kr-53-01-2024