КР Өкмөтүнүн «Кыргыз Республикасында статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүүнүн 2006-2009-жылдарга карата мамлекеттик программасы жөнүндө» токтому

КР Өкмөтүнүн 2013-жылдын 30-сентябрындагы № 530 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ ТОКТОМ 2006-жылдын 15-марты № 163

Кыргыз Республикасында статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүүнүн 2006-2009-жылдарга карата мамлекеттик программасы жөнүндө (КР Өкмөтүнүн 2007-жылдын 27-августундагы № 377 токтомунун редакциясына ылайык)

Мамлекеттик статистикалык маалымат системасын андан ары өркүндөтүү, түзүлүүчү социалдык-экономикалык көрсөткүчтөрдүн сапатын арттыруу, алардын ачык-айкындыгын, тууралыгын камсыздоо, ошондой эле статистиканы жалпы мамлекеттик жана эл аралык программаларды ишке ашырууга интеграциялоо максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ТОКТОМ КЫЛАТ:

1. Тиркелген: Кыргыз Республикасында статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүүнүн 2006-2009-жылдарга карата мамлекеттик программасы (мындан ары - Программа) бекитилсин.

2. Программаны ишке ашыруунун координатору болуп Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети аныкталсын (макулдашуу боюнча).

3. Министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, администрациялык ведомстволордун, жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жетекчилери:

- Программада каралган иш-чаралардын өз убагында жана сапаттуу аткарылышын камсыздашсын;

- квартал сайын, отчеттук мезгилден кийинки айдын 5-күнүндө Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетиие Программанын иш-чараларын аткаруунун жүрүшү жөнүндө маалымат берип турушсун.

4. Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги Программаны бюджетте каралган каражаттардын чегинде каржылоону камсыздасын.

(КР Өкмөтүнүн 2007-жылдын 27-августундагы № 377 токтомунун редакциясына ылайык)

5. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын экономика, соода, туризм жана ишкердик бөлүмүнө жүктөлсүн.

(КР Өкмөтүнүн 2007-жылдын 27-августундагы № 377 токтомунун редакциясына ылайык)

Премьер-министри

Ф.Кулов

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 15-мартындагы № 163 токтому менен бекитилген

Кыргыз Республикасында статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүүнүн 2006-2009-жылдарга карата МАМЛЕКЕТТИК ПРОГРАММАСЫ

(КР Өкмөтүнүн 2007-жылдын 27-августундагы № 377 токтомунун редакциясына ылайык)

Баш сөз

1. Кыргыз Республикасында 2001-2005-жылдарда Статистиканы өнүктүрүү программасын ишке ашыруунун негизги жыйынтыктары

2. Кыргыз Республикасында мамлекеттик статистиканы өнүктүрүүнүн жана натыйжалуулугун жогорулатуунун концептуалдык негиздери

3. Кыргыз Республикасында статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүүнүн 2006-2009-жылдарга карата мамлекеттик программасынын негизги багыттары

3.1. Мыйзамдык база

3.2. Статистиканын уюштурулушун өркүндөтүү

3.3. Экономикалык статистика

3.4. Социалдык статистика

4. Программаны каржылоо жана аткаруу мониторинги

5. Кыргыз Республикасында 2006-2009-жылдарда статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүү боюнча негизги программалык иш-чаралар

Баш сөз

Бул Программа улуттук статистиканын өнүгүшүнүн үчүнчү этабынын уландысы болуп эсептелет, Кыргыз Республикасында мамлекеттик статистиканын маалыматтык системасынын натыйжалуулугун жогорулатуу жана андан ары өркүндөтүү максатында иштелип чыкты. Программа 2006-2009-жылдарга эсептелген, бирок, анын айрым багыттары кыйла узак мөөнөттүү мүнөзгө ээ. Программада 2001-2005-жылдарда улуттук статистиканын өнүгүшүнүн жетишилген натыйжасына баяндама жүргүзүлүп, Кыргыз Республикасында 2006-2009-жылдары статистикалык маалыматтык системаны андан аркы өнүктүрүүнүн кыска жана орто мөөнөттүү багыттары берилди. Программанын негизи болуп БУУнун Статистикалык комиссиясы кабыл алган "Расмий статистиканын негизги принциптери", Эл аралык Валюта Фондунун Маалыматтарды таркатуунун атайын стандарты, Европа Союзуна кирген мамлекеттердин, башка эл аралык экономикалык жана статистикалык уюмдардын статистикалык тажрыйбасында колдонулган методологиялык принциптер менен аныктамалар жана белгилүү эл аралык эксперттердин сунуштары эсептелет. Программада статистикалык көрсөткүчтөр системасын өркүндөтүүнүн негизги багыттары, өлкөнүн экономикалык, социалдык жана экологиялык стратегияларын, программаларын түзүү жана аларга баа берүү, ошондой эле улуттук статистика системасынын институттук потенциалын чыңдоо, уюштуруу структурасын өркүндөтүү үчүн зарыл болгон маалыматтарды чогултуу, иштеп чыгуу методологиясы тармагында эл аралык стандарттарды колдонуу боюнча иштерди системалаштыруунун жана координациялоонун негизги багыттары эсепке алынды.

1. Кыргыз Республикасында 2001-2005-жылдарда Статистиканы өнүктүрүү программасын ишке ашыруунун негизги жыйынтыктары

Керектөөчүлөрдүн түрдүү категорияларына жана базар экономикасынын талаптарына багытталган, интеграцияланган маалыматтык статистика системасын өнүктүрүү максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2000-жылдын 11-декабрындагы N 731 токтому менен Кыргыз Республикасында 2001-2005-жылдарда статистиканы өнүктүрүү программасы бекитилген. Программаны ишке ашыруунун жыйынтыктары тууралуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө дайыма маалымдалып турду, ал эми аткарылган иш чаралар төмөнкү прогресске жетишүүгө мүнкүндүк берди. Мамлекеттик статистиканын көз карандысыздык статусу мыйзамдуу түрдө бекемделди. Бийлик жана башкаруу органдары тарабынан мамлекеттик статистиканы уюштуруу, жүргүзүү жана методологиясы боюнча ыйгарым укуктарын ишке ашырууда мамлекеттик статистика органдарынын ишмердигине кийлигишүү болгон жок. Статистикалык маалыматтарды өз учурунда берүү жана тууралыгы үчүн министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, администрациялык ведомстволордун жетекчилеринин, жергиликтүү мамлекеттик администрациялар менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын башчыларынын жеке жоопкерчилиги аныкталды. Эл аралык аналогдорго салыштырылуучу негизги түшүнүктөр, стандарттар, классификациялар аныкталып, ишке киргизилди, статистикалык эсептин толуктугун камсыз кылууга, тандалма изилдөөлөрдү жүргүзүүгө зарыл болгон регистрлерди түзүүнүн жана актуалдаштыруунун негизги принциптери белгиленди, мамлекеттик статистика органдарынын бардык деңгээлдеги ведомстволук реестрлер менен өз ара байланыш тартиби аныкталды. Техника-экономикалык жана социалдык маалыматты коддоштуруу менен классификациялоонун бирдиктүү системасы өнүктүрүлдү. "Экономикалык ишмердиктин түрлөрү" классификатору жана "Продукциянын статистикалык классификатору" мамлекеттик деңгээлде бекитилди, бул республиканын экономикалык өнүгүшүн мүнөздөөчү статистикалык маалыматтарды эл аралык деңгээлде салыштырууну иштеп чыгууга жол берет. Оорулардын эл аралык классификациясын (ОЭК-10) статистикалык тажрыйбага киргизүүдөн улам калктын өлүмүнүн бир кыйла такталган себептери алынды. Ымыркай менен балдардын өлүмүнүн көрсөткүчтөрү эл аралык критерийлерге ылайык келтирилди. Миң жылдыктын декларациясы тарабынан коюлган максаттарды өлчөө үчүн олкөнү туруктуу өнүктүрүүнүн көрсөткүчтөр системасы иштелип чыгып, статистикалык тажрыйбага ишке киргизилди. Тандалма индикаторлорго туруктуу байкоо жүргүзүүнүн негизинде байланыштын электрондук каналдары боюнча 2010-жылга чейин Кыргыз Республикасын Өнүктүрүүнүн комплекстүү негиздери жана Кедейликти кыскартуунунун улуттук стратегиясы (ККУС) программаларын ишке ашыруунун жүрүшүн мүнөздөөчү маалымат жыйналып, иштелип чыгып, топтолуп, өткөрүлүп берилет. Гендерлик белгиси боюнча статистика жана туризм статистикасы түзүлүп, бардык улуттук статистика системанын өнүгүшү менен тыгыз байланыштырылды, статистикалык маалыматтарды жыйноо жана иштеп чыгуу процессине интеграцияланды. 2002-2004-жылдарда айыл чарба, кызмат көрсөтүү жана туризм чөйрөлөрүндө өткөрүлгөн биринчи каттоолор бул тармактардагы түп тамырынан болгон өзгөртүүлөр, акыркы жылдарда аларда болгон структуралык өзгөрүүлөр жөнүндө маалыматтарды алууга мүмкүнчүлүк берди, ошондой эле тандалма изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн негизги өзөктү түздү. Экономикалык циклге жана убактылуу катарларга талдоо жүргүзүү үчүн сезондук түзөтүү ыкмасы ишке киргизилип, кварталдык статистикалык маалыматтар системасын дискреттик негизде түзүү камсыз кылынды. Керектөө бааларынын индекси (КБИ) жана өндүрүүчүлөрдүн бааларынын индекси (ӨБИ) үчүн бааларды өлчөөнүн натыйжалуулугу жогорулады. Товарлардын сапатына түзөтүү киргизүү жол-жоболору аркылуу салыштырмалуулук маселелери чечилди. Өнөр жай продукциясын чыгаруу көлөмү боюнча маалыматтарды чогултуунун камтылышы кеңейтилди, айыл жерлеринде керектөө баалары боюнча маалыматтар базасы түзүлдү. Статистикалык изилдөөлөр негизги демографиялык индикаторлордун эсептөө методикасын иштеп чыгууга жана республиканын демографиялык жагынан коопсуздугуна баа берүүгө мүмкүнчүлүк түздү. Тандалма изилдөөнүн ыкмасына өтүү концепциясы иштелип чыгып, кабыл алынды. Аларды колдонуу чөйрөсү аныкталды. Тандалма изилдөө айыл чарба, калктын жашоо деңгээли жана иш менен камсыздуулук статистикасында кыйла өнүктү. Телекоммуникация чөйрөсүнүн өнүгүшү байкалды. Негизги керектөөчүлөргө электрондук почтаны алып барган Мамлекеттик башкаруунун маалыматтык системасына (МБМС) жолдун ачыктыгы аркылуу республиканын маалыматтык мейкиндигине статистикалык системанын киргизилиши камсыз кылынды. Ведомстволордун алдындагы структуралык бөлүкчөлөр жана айрым ведомстволук автоматташтырылган системалар менен электрондук өз ара байланышы камсыз кылынды. Статистикалык маалыматтарды кабыл алууга ыңгайлуу болгон картографиялык түрдө көрсөткөн географиялык, маалыматтык технологиялар өздөштүрүлүп жатат. Статистикалык маалыматтарды таркатуу чөйрөсүндө маалыматтык коммуникациялык технологиялардын артыкчылыгы максималдуу түрдө колдонулду. Алгачкы маалыматтарды изилдөө жана аларды түзүү ыкмаларында келечекте болуучу ири өзгөрүүлөр туурасында алдын ала кабар берүү аркылуу статистикалык тажрыйбанын ачыктыгы күчөтүлдү. Маалыматтардын маанисин туура түшүндүрүүнү камсыз кылуу үчүн статистика тармагынын булактары, ыкмалары жана жол-жоболору туурасындагы маалыматты кызыккан керектөөчүлөргө берүү тажрыйбасы ишке киргизилди. Кыргыз Республикасы 2004-жылдын февралында расмий түрдө ЭВФнын Маалыматтарды таркатуунун атайын стандартына анын 57-мүчөсү жана толук укугу бар катышуучусу катары кошулду. Экономиканын секторлору жана социалдык-демографиялык билдирүүлөр боюнча мета-маалыматтар ЭВФнын Маалыматтарды таркатуунун стандартынын бюллетенинде, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин Web-cuteтында жайгаштырылды (мындан ары Улстаткомитет). Мамлекеттик статистиканын аймактык кызматтарынын ролу жогорулады. Керектөөчүлөрдүн ыңгайы үчүн статистикалык индикаторлордун системасы иштелип чыгып, электрондук форматта билдирүүлөрдүн маалыматтык базасы түзүлдү, бул, чөлкөмдүн аймагында болуп жаткан экономикалык жана социалдык көрүнүштөр жөнүндө статистикалык маалыматтарды, алардын өз ара байланышын көрсөтүү менен бирге, оперативдүү түрдө алууну камсыз кылууга мүмкүнчүлүк берет. БУУ, ЭВФ, ДБ, Европа союзу, Улуу Британиянын Эл аралык Өнүктүрүү министрлиги (DFID), ЭКОнун статистикалык кызматтары, ошондой эле Россия, Швейцария, Швеция, Норвегия, Германия, Италия жана Литванын улуттук статистикалык кызматтары менен эл аралык кызматташтык туруктуу түрдө ишке ашууда. Жемиштүү кызматташтык статистика системанын уюштуруу структурасынын статистикалык мүмкүнчүлүктөрүн жакшыртууга жана модернизацияланышына, жогорку сапаттагы статистикалык маалыматтарды иштеп чыгууда жаңы жолдорду жана ыкмаларды ишке киргизүүгө, билдирүүлөрдү чогултуу процессинин натыйжалуулугун жогорулатууга, макроэкономикалык статистиканын методологиясын өнүктүрүүгө, статистикалык маалыматты таркатуунун кыйла жогорку деңгээлине жетишүүгө көмөк көрсөттү. Мамлекеттик статистиканын андан аркы өнүгүшүнүн талаптарына жооп берген жогорку адистиктеги кадрлык потенциалдын натыйжалуулугу туруктуу түрдө окутуунун чегинде ишке ашырылууда, ал бардык узак мөөнөттүү жана учурдагы статистикалык программалар менен эл аралык кызматташтык программаларынын маанилүү компоненти болуп саналат.

2. Кыргыз Республикасында мамлекеттик статистиканы өнүктүрүүнүн жана натыйжалуулугун жогорулатуунун концептуалдык негиздери

Мамлекеттик статистиканы өнүктүрүүнү жана натыйжалуулугун жогорулатуунун концептуалдык негизи болуп, экономикалык статистиканын ар кайсы түрлөрү менен курамдык бөлүктөрүн жалпы байланышкан системага бириктирүү эсептелет, ал экономикалык көрүнүштөрдү жана процесстерди толук чагылдырууга багытталат. Азыркы учурда өлкөнүн экономикалык жана социалдык саясатынын натыйжаларын толук чагылдыруучу көрсөткүчтөрдүн системасын түзүү үчүн статистиканын модернизацияланышы, интеграцияланышы жана координацияланышы өзгөчө актуалдуу. Бул негиз салуучу концепцияга жараша расмий статистиканын андан аркы системалык түрдө өнүгүшү мамлекеттик башкарууну өнүктүрүү боюнча администрациялык реформалардын жана чаралардын жалпы системасында ажырагыс элемент болот. Мамлекеттик статистиканын сапатын камсыз кылуучу маанилүү фактор катары өнүккөн статистикалык системасы бар өлкөлөрдө кеңири колдонулган тандалма изилдөө жана экономикалык каттоо системасына өтүү эсептелет. Бул ыкмалардын оптималдуу айкалышы ресурстарды үнөмдөөнү гана эмес, статистикалык маалыматтардын аныктыгын жана тактыгын кыйла жогорулатууга мүмкүнчүлүк берет. Демократиялык принциптерди өнүктүрүү жана тереңдетүү шартында, социалдык-экономикалык процесстерге коомдун кыйла таасири тийип турган кезде, биринчи планга статистикалык маалыматты чогултуунун, сактоонун прогрессивдүү ыкмаларын жана берүү жолдорун пайдалануунун негизинде бардык деңгээлдеги керектөөчүлөрдү маанилүү маалымат менен камсыз кылуу боюнча талаптар алдыга чыгууда. Жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүү жана өркүндөтүү тийиштүү аймактык түзүлүштөрдүн экономикалык жана социалдык өнүгүшүн мүнөздөөчү сапаттуу маалыматка болгон талаптарын камсыз кылууга багытталган чөлкөмдүк статистиканын уюштурулушун жана методологиясын андан ары жакшыртуу боюнча талаптарды көтөрүп чыгат. Мамлекеттик статистиканын натыйжалуулугун жогорулатуу боюнча чаралар системасында маанилүү багыт болуп азыркы учурдагы жана алдыңкы маалыматтык технологияларды улуттук статистика кызматынын бардык деңгээлинде өздөштүрүү жана колдонуу эсептелет. Бул маселени өлкөнүн мамлекеттик бюджетинен олуттуу финансылык каражаттарды тартпастан, башка өлкөлөрдүн жана донор-уюмдарынын гранттык каражаттарын активдүү тартуунун негизинде чечүү зарыл. Бул программада каралган чаралардын ишке ашырылышы - институттук потенциалды чыңдоонун жана уюштуруу структурасын өркүндөтүүнүн негизинде натыйжалуу кадрлык саясатты талап кылат, алар адамдык, финансылык жана материалдык ресурстарды сарамжалдуу пайдаланууну камсыз кылышат. Бул багытта эң башкысы болуп - семинарларда жана стажировкаларда, анын ичинде эл аралык экономикалык жана статистикалык уюмдарда, ошондой эле чет өлкөлүк мамлекеттердин өнүккөн статистикалык кызматтарында окутуулардын прогрессивдүү усулдарын кеңири колдонуунун негизинде адистерди даярдоонун жана окутуунун так системасын камсыз кылуу болушу керек. Аталган бардык багыттар кошуп жазууну жана отчеттук маалыматтарды бурмалоону четке кагууга, ошондой эле көзөмөлдөнбөгөн экономиканын эсепке алынышын жакшыртууга көмөк көрсөтөт. Буга байланыштуу ишкерчилик субъектилери, ошондой эле чарбалык жана мамлекеттик башкаруу органдары тарабынан көрсөтүлүүчү статистикалык маалыматтардын толуктугуна жана аныктыгына жоопкерчиликти жогорулатуу үчүн мыйзамдарды өркүндөтүүнүн зарылчылыгы пайда болууда. Кыргызстандын мамлекеттик статистикасын реформалаштыруунун мурунку этаптарынын тажрыйбасы көрсөткөндөй, аны өркүндөтүү боюнча чаралардын ийгиликтүү ишке ашырылышы көпчүлүк учурда эл аралык кызматташтыктын деңгээлине жана сапатына көз каранды. Бул, башка өлкөлөрдүн эл аралык статистикалык жана экономикалык уюмдары, улуттук статистикалык кызматтары менен эл аралык статистикалык өз ара байланышуу программаларына кыргыз статистиканын кыйла кеңири интеграцияланышын болжолдойт. Европа Союзу тарабынан Европа Союзунун мүчөлөрүнө жана талапкер өлкөлөрүнө статистика жаатындагы коюлган талаптары негиз катары тандалышы мүмкүн. Ошентип, жогоруда аталган Кыргыз Республикасынын мамлекеттик статистикасынын андан аркы өнүгүшүнүн жана өркүндөшүнүн негизги багыттарынын ишке ашырылышы улуттук статистиканын өнүгүшү үчүн болгон эл аралык тажрыйбаны олуттуу колдонууга, ошондой эле анын институттук мүмкүнчүлүктөрүн кыйла бекемдөөгө жол ачат.

3. Кыргыз Республикасында статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүүнүн 2006-2009-жылдарга карата мамлекеттик программасынын негизги багыттары

Кыргыз Республикасында мамлекеттик статистиканын өнүгүшүн жана натыйжалуулугун жогорулатуунун концептуалдык негиздерине жараша, бул Программада төмөнкү негизги багыттар белгиленди, анда тийиштүү иш чаралардын иштелип чыгышы жана ишке ашырылышы каралган.

3.1. Мыйзамдык база

Кыргыз Республикасынын "Мамлекеттик статистика жөнүндө" негиз болуучу Мыйзамына өзгөртүү киргизүү болжолдонууда, алар мамлекеттик статистика органдарынын укуктук ыйгарым укуктарын, жоопкерчилигин жана милдеттерин кеңейтүүгө багытталат. Ыйгарым укуктардын болушу респонденттер менен бирге макулдашып ишти жүргүзүүгө, маалыматтардын аныктыгы жана өз учурунда берилиши үчүн жоопкерчиликти жогорулатууга көмөк көрсөтөт. Экинчи жагынан, купуялуулуктун принциптерин сактоо боюнча респонденттерге берилген кепилдик күчөтүлөт. Респонденттин отчеттук жүгүн кыскартуу максатында администрациялык маалыматтарды министрликтер менен администрациялык ведомстволордон алуу укугу жана ушул маалыматтарды коргоо кепилдиги мыйзамдуу түрдө камсыз кылынышы керек, алар статистикалык максаттарда гана колдонулат. Статистикалык маалыматтарды өлчөөгө жана алйрга баа берүүгө тийиштүү мамлекеттик статистика органдарынын ишмердигине кийлигишүү мыйзамдуу түрдө четке кагылышы керек. Улуттук статкомитеттин координациялоочу функцияларын күчөтүү жана расмий статистиканын негиз болуучу принциптерин так сактоо үчүн Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен 1994-жылы бекитилген Кыргыз Республикасынын Улуттук статкомитети жөнүндө жобонун бүгүнкү редакциясы тактоолорду жана өзгөртүүлөрдү талап кылат. Статистика тармагында натыйжалуу саясатты калыптандыруучу процесстерди демократташтыруу максатында жана улуттук статистикалык кызматын борбордоштуруу деңгээлине карабастан, Улуттук статистикалык кеңешти түзүү зарылчылыгы бар, анын курамына окумуштуулар, ишкердик чөйрөнүн өкүлдөрү, мамлекеттик кызмат орундарында иштеген адамдар, ошондой эле профсоюздун мүчөлөрү кириши керек. Мындан тышкары, анын ишине жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрүн активдүү жана туруктуу тартуу кыйла мааниге ээ.

3.2. Статистиканын уюштурулушун өркүндөтүү

Уюштуруу структурасын жакшыртуу жана чөлкөмдүк статистика. Өлкөнүн администрациялык-аймактык бөлүнүшүндө боло турган өзгөрүүлөргө жараша маалыматтык-статистикалык системасы да өзүнүн түзүлүшүн өзгөртөт. Бүгүнкү күнгө карата мамлекеттик статистиканын туруктуу уюштуруу-технологиялык системасы түзүлүп, өзгөрүлүп турган тышкы шарттарга шашылыш түрдө жооп бере алган ийкемдүү система боюнча чаралардын ишке ашырылышы каралууда. Бул, өзгөчө чөлкөмдүк деңгээлде, айрым функциялардын борбордоштурулушу менен борбордоштурулбашынын оптималдуу айкалышынын негизинде камсыз кылынат. Мамлекеттик статистиканын аймактык органдарынын институттук мүмкүнчүлүктөрүнүн күчөшү төмөнкү принциптер боюнча ишке ашырылат:

- иштердин жана иш милдеттердин тийиштүү көлөмүн кыйла натыйжалуу аткаруу үчүн чөлкөмдүк органдардын потенциалын бекемдөө;

- тийиштүү техникалык жана телекоммуникациялык жабдууну камсыз кылуунун, азыркы учурдагы колдонмо программаларды ишке киргизүүнүн, статистикалык методологияны өркүндөтүүнүн, маалыматтык билдирүүлөрдүн агымдарынын өзгөрүлүшүнүн эсебинен статистикалык маалыматтын сапатын жогорулатуу;

- адистик деңгээлин жогорулатуу жолу менен адам ресурстарын өнүктүрүү;

- көз карандысыздыгына кепилдик берүүчү саясатты өткөрүү жолу менен чөлкөмдүк статистикалык кызматтардын активдүү колдоосун көрсөтүүнү камсыз кылуу.

Ошондой эле борбордук деңгээлде уюштуруу структурасын оптималдаштыруу, иш милдеттердин тартипке келтирүү болжолдонууда. Анын негизине баш ийүүнүн жана конкреттүү иш участогу үчүн жоопкерчиликти жогорулатуунун катуу иерархиялык моделин киргизүүчү матрицалык башкаруу принциби коюлат. Сапатын камсыз кылуу жол-жобосун жакшыртуу. Статистикага коюлган эң негизги талаптардын бири болуп статистикалык продукциянын сапатын башкара турган система эсептелет. Буга байланыштуу сапатын башкара турган натыйжалуу системаны түзүүнү жана аны ишке киргизүүнү камсыз кылуу керек, мында анын бардык аспектилеринин бириктирилиши зарыл, буга уюштуруучулук, методологиялык, технологиялык, кадрлык, администрациялык-укуктук ж.б. аспектилер кирет. Эл аралык стандарттарды пайдалануу жана аларды ишке киргизүү. Классификациялар менен аныктамаларды колдонуу жагынан караганда, статистиканы шайкеш келтирүү маселеси - бул иш жүзүндө дүйнөнүн дээрлик бардык статистикалык ведомстволорунда туруктуу чечүүнү талап кылган маселе. Статистика Кыргыз Республикасында олуттуу өзгөртүлгөн жана эл аралык деңгээлде салыштырууга мүмкүн болгон статистикалык маалыматтын бир кыйла көлөмүн өндүрө алган туруктуу статистикалык системага ээ. Бирок, Кыргыз Республикасынын статистикасында кабыл алынган кээ бир индикаторлор Европалык негизги статистикалык талаптарга жооп бербейт. Маселени мындай түрдө коюу статистиканын конкреттүү тармактарында, мисалы, Европа Союзунун стандарттарына өтүүнү билдирет. Статистикалык көрсөткүчтөр системасын өркүндөтүү. Тийиштүү министрликтер жана администрациялык ведомстволор, башка аткаруучу бийлик органдары менен бирдикте актуалдуу статистикалык көрсөткүчтөрдү иштеп чыгуу боюнча чаралардын так жана натыйжалуу теске салынышы камсыз кылынышы керек. Чөлкөмдүк жана муниципалдык деңгээлде социалдык жана экономикалык процесстерди талдоо жана мониторинг жүргүзүү үчүн базалык статистикалык көрсөткүчтөрдүн макулдашылган системасын өркүндөтүү зарыл. Өз ара байланыштарга натыйжалуу колдоо көрсөтүү үчүн биринчи кезектеги эң маанилүү шарт катары колдонулуп жаткан классификациялардын жана аныктамалардын белгиленген стандарттарга ылайык келиши эсептелет. Статистикалык байкоолордун ыкмаларын өркүндөтүү. Бул Программанын чегинде экономиканын дээрлик бардык секторлорунда андан ары да тандалма байкоо системасына өтүү, талдоонун математикалык ыкмаларын статистикалык тажрыйбага киргизүү камсыз кылынат. Бул, биринчи кезекте, калктын жакырчылыгын аныктоо боюнча үй чарба секторуна, эмгек рыногуна, айыл чарбага, кызмат көрсөтүү чөйрөсүнө жана айрым башка тармактарга тиешелүү. Мында тандалма изилдөөлөрдүн статистикалык байкоолордун текши ыкмалары менен оптималдуу айкалыш принциби сакталышы керек, анткени өнүккөн маалыматтык-статистикалык системасы бар өлкөлөрдө ал кеңири колдонулат. Классификациялоонун жана коддоштуруунун бирдиктүү системасын өнүктүрүү. Статистикалык классификациялар, стандарттар, аныктамалар статистиктер үчүн бирдиктүү маалыматтык тилди түзүшөт. Бүткүл улуттук эсептөө системасынын макулдашуусуна жетүү үчүн жана статистикалык маалыматтарды бирдиктүү контекстте салыштырууга мүмкүндүк алуу үчүн катуу стандарттардын чегинен чыкпаш керек. Эл аралык экономикалык, социалдык классификацияларды киргизүү жана мамлекеттик классификаторлорду иштеп чыгуу боюнча ишмердик, классификацияларды киргизүү жана эл аралык стандарттар менен классификацияларга шайкеш келбегендикти ачыкка чыгаруу пландарынын негизинде, ар кайсы министрликтер, администрациялык ведомстволор жана уюмдар менен бирге кызматташтыкта ишке ашырылат. Бул маселени чечүү үчүн Европа Союзунун өлкөлөрүндө жасалгандай, эл аралык стандарттарга жооп берген турпатташтырылган экономикалык-статистикалык классификацияларды түзүүнүн жана бүгүнкү күндөгү системасынын статистикалык тажрыйбасына киргизүүнүн жалпы саясатын камсыз кылуу зарыл. Регистрлер системасы. Азыркы учурдагы эл аралык статистикалык тажрыйбага жана методологияга жараша, статистикалык бирдиктердин мамлекеттик регистрин актуалдаштырган жана туруктуу түрдө жаңыртылган абалды сактоонун зарылчылыгы айкын. Регистр - бул бүт маалыматтык-статистикалык системанын башкы интеграциялануучу механизми экендигин эске алганда, аны алып баруучу жана ага колдоо көрсөтүүчү системаны жаңыртып, өркүндөтүү керек. Буга байланыштуу, толуктугун жана сапатын камсыз кылуу, ведомстволор аралык өз ара байланышуунун натыйжалуу системасын түзүү, ар кайсы администрациялык жазууларды толук бойдон колдонуу жагынан алганда статистикалык регистрдин улуттук статистикалык системасындагы ролун жана ордун кайра карап чыгуу зарыл. Эл аралык тажрыйбада белгиленгендей статистикалык көрсөткүчтөрдүн сапатын камсыз кылуучу, натыйжалуу ыкмалардын бири катары, коммерциялык регистрлер системасына өтүү керек. Коммерциялык регистрлердин жана колдонуп жүргөн эл аралык концепцияларды камтууну макулдашуу регистрлердин сапатын жогорулатуунун ар түрдүү идентификациялык белгилери боюнча статистикалык бирдиктердин маалыматтык базасын түзүү каражаты болуп калат. Маалыматтарды жана метамаалыматтарды башкаруу. Статистикалык системанын натыйжалуулугун жана ишенимдүүлүгүн мүнөздөөчү башкы принциптердин бири болуп, маалыматтарды жана метамаалыматтарды башкаруу системасынын болушу жана анын сапаты эсептелет. Буга байланыштуу, бүгүнкү күндөгү маалыматтык технологияларды пайдалануунун негизинде статистикалык маалыматтардын базасын башкаруунун автоматташтырылган системасын түзүү тармагында болгон эл аралык тажрыйбаны колдонуу зарыл. Бул тармакта ишке ашырылуучу негизги максат болуп, байланыштын электрондук каналдары аркылуу керектөөчүлөрдүн ар кайсы топтору үчүн жолу ачык, маалыматтардын интеграцияланган "сактагычын" түзүү эсептелет. Башка маанилүү багыт катары метамаалыматтар системасын башкаруу саналат, ал статистикалык билдирүүлөрдү иштеп чыгуу, бириктирүү, интерпретациялоо жана колдонуу үчүн талап кылынган булактарды, ыкмаларды жана системаларды сүрөттөйт. Кыргыз статистикасынын ЭВФнын Маалыматтарды таркатуунун атайын стандартындагы мүчөлүгү ушул стандарттарды сактоону гана эмес, эл аралык тажрыйбада кабыл алынган эрежелер менен талаптарга ылайык келишин туруктуу түрдө өркүндөтүүнү милдеттендирет. Маалыматтарды таркатуу саясаты. Улуттук статистика бул чөйрөдө мындан ары да ЭВФнын Маалыматтарды таркатуунун атайын стандарттын сунуштарынын чегинен чыкпайт. Муну менен бирге чыгарылып жаткан статистикалык басылмалардын тематикасын жана сапатын актуалдаштыруу боюнча иш чараларды жүзөгө ашыруу каралууда, буга чөлкөмдүк аспект да кирет. Интернет глобалдуу тармагы, маалыматты берүүнүн башка каражаттары аркылуу таркатуунун прогрессивдүү ыкмаларынын кеңири колдонулушу каралууда. Республиканын администрациялык-аймактык бөлүнүштөрүнө маалымат берүүнү камсыз кылуунун жолдору жана ыкмалары кыйла жакшыртылат. Маалыматтык технологияларды өркүндөтүү. Бул тармакта өндүрүштүк процесстерди андан ары автоматташтыруу, маалыматтык базаны башкаруунун автоматташтырылган системасын ишке киргизүү, программалык-методологиялык камсыз кылуунун натыйжалуулугун жакшыртуу жана жогорулатуу боюнча иш чараларды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу каралууда. Каралып жаткан чаралардын системасында маанилүү багыт болуп, байланыштын электрондук каналдары аркылуу мамлекеттик статистиканын борбордук жана чөлкөмдүк звенолорунун ортосунда технология жагынан өз ара байланыштын бүтүндөй архитектурасын түзүү эсептелет. Өлкөнүн маалыматтык-статистикалык системасынын бардык элементтеринин техникалык жана программалык-технологиялык айкалышуусун камсыз кылуучу негизги звеносу катары башкы эсептөө борборунун уюштуруу структурасын өркүндөтүү да каралууда. Адистик деңгээлди жогорулатуу. Макулдашылган жана сапаттуу статистикалык системаны түзүүчү фундаменти катары жогорку адистик саналат деген ойду эсепке алганда, Программада кадрларды кесиптик жагынан даярдоо жана адистигин жогорулатуунун бирдиктүү жана принциптүү жаңы механизмди түзүү жана аны өркүндөтүү боюнча чаралар каралууда. Бул механизм конкреттүү керектөөлөрдү, ыкмалар менен каражаттардагы өзгөртүүлөрдү, ошондой эле алдыңкы тажрыйбаны эске алуу менен бирге окуу программаларды, методикалык материалды иштеп чыгуу жана окуу процессин пландаштыруу үчүн туруктуу түрдө иштей турган жаңы структураны камтыйт. Эл аралык статистикалык жана экономикалык уюмдарда, ошондой эле чет мамлекеттердин өнүккөн статистикалык кызматтарында стажировкадан өтүү жана окутуучу семинарларга катышуу мүмкүнчүлүктөрү стимул катары кыйла кеңейтилет.

3.3. Экономикалык статистика

Улуттук эсептөө системасы (мындан ары - УЭС). УЭСти түзүү үчүн жогорку сапаттагы маалыматтарды иштеп чыгуунун жана андан ары өркүндөтүүнүн негизги багыты болуп - БУУ УЭСтин 1993-жылдагы жана Улуттук эсептердин Европалык системасынын (УЭС-95) жалпы сунуштарын жана аныктамаларын киргизүү, кварталдык улуттук эсептерди чегерүүнүн методологиясын иштеп чыгуу, ички дүң продуктуга утурумдук түзөтүү киргизүү маселелери боюнча иштерди улантуу эсептелет. Улуттук эсептөө системасынын чөлкөмдүк көрсөткүчтөрүн улуттук деңгээлде макулдашылган өнүктүрүү камсыз кылынат. Европа Союзунун өлкөлөрүндө колдонулуп жүргөн көмүскө жана формалдуу эмес экономиканын көрсөткүчтөрүн аныктоо үчүн модулдук ыкманы пайдалануунун негизинде көмүскө жана байкалбаган экономикага баа берүү боюнча методологиялык иштер андан ары уланат. Баалардын статистикасы. Баалардын статистикасы тармагында иштердин башкы багыты болуп, өзгөчө керектөө бааларынан тышкары бардык деңгээлдеги администрациялык-аймактык түзүлүштөрдү камтыган, байкоолордун географиясынын кеңейтилиши эсептелет. Сапаттын стандарттарын жогорулатуу - экономика тармактарында жана чөйрөлөрүндө баалардын өзгөрүлүшүнүн эл аралык деңгээлде салыштырылуучу жана ишенимдүү көрсөткүчтөрдү, бааларды иликтөөнүн оптималдуу ыкмаларын жана баа түзүүчү факторлорду иштеп чыгууга негизделет. Айыл чарбанын статистикасы. Болгон экономикалык, аймактык, социалдык жана абдан маанилүү деп эсептелген экологиялык өз ара байланыштарды эсепке алуу менен бирге айыл чарбанын абалына кеңири талдоо жүргүзүүнү камсыз кылуу максатында, эл аралык айыл чарба статистикасында колдонулуучу концепциялар менен аныктамаларды андан ары адаптациялоо талап кылынат. Буга жараша, өлкөнүн туруктуу азыктүлүк балансын түзүүгө таасир эткен бардык аспектилерди камтуучу азык-түлүк коопсуздугунун статистикасын жакшыртуу боюнча чаралардын комплекси болжолдонууда. Каттоолорду жүргүзүү улантылат, ал эми каттоолор арасындагы мезгилде айыл чарбада тандалма изилдөөлөрдү жүргүзүү иштери тереңдетилет. Эл аралык кызматташтыкты кеңейтүүнүн чегинде БУУнун Азык-түлүк айыл чарба уюму (ФАО) менен бирге айыл чарба статистикасы боюнча маалыматтардын интеграцияланган базасы жана айыл чарба товар өндүрүүчүлөрдүн автоматташтырылган регистри түзүлөт. Өнөр жайдын статистикасы. Жылуулук менен электр энергиясын айкалыштырып өндүрүүнүн өзгөчөлүктөрүн эске алганда отун-энергетика комплексиндеги өндүрүштүн статистика методологиясынын эл аралык стандарттарга ылайык келтирилиши негизги артыкчылык болуп эсептелип, энергетикалык ресурстардын бардык түрлөрүн натыйжалуу пайдаланууну аныктоо үчүн көрсөткүчтөрдүн оптималдуу курамын камсыз кылуу зарыл. Өнөр жай статистикасын жакшыртуу боюнча чаралар системасында чөлкөмдүк деңгээлде продукцияны өндүрүүнүн физикалык көлөмүнүн өзгөрүлүү индекстеринин ишенимдүү жана натыйжалуу системасы камсыз кылынат. Ошондой эле өнөр жай өндүрүшүнүн тармактарында эл аралык стандарттарга салыштырылуучу инновациялык статистика системасын киргизүү жана жакшыртуу камсыз кылынышы керек. Инвестициялардын жана курулуштун статистикасы. Инвестициялык жагымдуу тармактарда иштеген чарбакер субъектилерге атайын изилдөө жүргүзүүнүн негизинде тикелей чет өлкөлүк инвестицияларды эсепке алуу боюнча статистикалык көрсөткүчтөр андан ары өркүндөтүлөт. Курулуш өндүрүшүнүн жана курулуш продукциясынын бааларынын индекстерин эсепке алуу системасы дүйнөлүк статистика тажрыйбасындагы эрежелерге ылайык болушун талап кылат. Кызмат көрсөтүү чөйрөсүнүн статистикасы. ИДПнын структурасында кызмат көрсөтүү чөйрөсү эң маанилүү болгондуктан, экономика тармактарында, биринчи кезекте керектөө рыногунда көрсөтүлгөн тейлөөлөргө кыйла толук баа берүүнү камсыз кылуу зарыл. Бул үчүн, чекене жана дүң соода чөйрөсүндө изилдөө жүргүзүүнүн тандалма ыкмаларынын ишке киргизилиши камсыз кылынып, товар жүгүртүүнүн физикалык көлөмүнүн индекстерин эсепке алуу системасы өркүндөтүлүп, товар жүгүртүүнүн көмүскө жана жашыруун көлөмүнө баа берүүнүн натыйжалуу системасын иштеп чыгуу керек. Чакан ишкердиктин субъектилери көрсөткөн акы төлөнүүчү тейлөөлөрдүн кеңири спектринин пайда болушуна жана базар мамилесинин өнүгүшүнө байланыштуу, аларды мүмкүн болушунча толугураак эсепке алуу маселеси актуалдуу болуп калды. Бул маселени чечүүнүн натыйжалуу ыкмаларынын бири болуп - транспортто, саламаттык сактоодо, билим берүүдө көрсөтүлгөн тейлөөлөргө, турмуш-тиричилик, юридикалык, финансылык жана башка бир катар тейлөөлөрдү көрсөткөн субъектилерге каттоо жүргүзүү эсептелет. Улуттук экономиканын эң маанилүү бөлүгү катары туризм чыкты, анда, жалпы кабыл алынган стандарттардын негизинде бул чөйрөдө түзүлгөн тейлөөлөрдүн көлөмүнө жана масштабына статистикалык баа берүүнүн улуттук стандарттарга өтүшү аяктап калды. Өлкөнүн дүйнөлүк маалыматтык мейкиндигине интеграцияланышы маалыматтык-коммуникациялык технология чөйрөсүндө көрсөтүлүүчү тейлөөлөрдүн масштабына баа берүүнүн тийиштүү статистикалык ыкмаларын иштеп чыгууну талап кылат. Финансылык статистика. Бул чөйрөдө эң негизги багыт болуп, Эл аралык валюта фонду сунуш кылган мамлекеттик финансы статистикасынын методологиясын (СГФ-2001) иштеп чыгуу жана ишке киргизүү боюнча чараларды ишке ашыруу эсептелет. Ошондой эле финансы рыногунун маанилүү бөлүктөрүнө мониторинг жүргүзүү системасын иштеп чыгуу камсыз кылуу алдыда турат. Тышкы сооданын статистикасы. Жалпысынан, товарлар менен тейлөөлөрдүн эл аралык соода статистикасы тармагында эл аралык статистикалык жана экономикалык уюмдарынын сунуштарына ылайык келет. Бирок, сунуштарды ишке киргизүүнүн деңгээли жана толуктугу жагынан алганда, айырмачылыктар дагы эле бар. Отчеттук жүктү төмөндөтүү, маалыматтардын бири-бирине шайкеш келишин камсыз кылуу, ошондой эле товарларды сатуу жөнүндө жалпыланган, бири-бирине шайкеш келген, эл аралык деңгээлде макулдашылган маалыматтардын топтомун ишке киргизүү максатында билдирүүлөрдү чогултууну андан аркы рационалдаштыруу талап кылынууда. Импорттун эсебинен түзүлгөн ички керектөөнү туура аныктоо максатында, товарлардын кыйла көлөмүн алып турган өлкөлөр үчүн БУУ сунуш кылган сооданын атайын системасына (САС) таянган тышкы соода статистиканы уюштуруунун жогорку тепкичине өтүү керек. Юридикалык жактар жана жеке адамдар тарабынан аймактарга карата ишке ашырылуучу экспорттук-импорттук операцияларын калыптандыруу методикасынын өркүндөтүлүшү зарыл. Тышкы экономикалык тейлөөлөрдүн түрлөрү менен аталыштарынын улуттук классификаторлорун эл аралык классификаторлорго шайкеш келтирүү бөлүгүндө өлкөнүн төлөө балансы үчүн көрсөткүчтөр системасын өркүндөтүүнү камсыз кылуу алдыда турат. Энергетика ресурстарынын статистикасы. Улуттук экономиканын негизги бөлүгү болуп отун-энергетикалык комплекси эсептелет, анын абалы көпчүлүк учурда тышкы факторлордун таасирине көз каранды. Буга байланыштуу, өлкөнүн отун-энергетикалык балансын түзүү методологиясын, мезгилдүүлүгү эки жылда бир жолу түзүлүп жүргөн эл аралык стандарттарга ылайык келтирүү зарылчылыгы ачыкка чыкты. Чакан жана орто ишкерчиликтин статистикасы. Чакан ишкерчиликтин субъектилеринин саны жана өндүрүшүнүн көлөмү тез өсүп жатканда тандалма изилдөөнү уюштуруунун таасирлүү системасынын түзүлүшү зарыл болду. Көмүскө экономиканын маанилүү көлөмү так ушул чөйрөдө топтолуп турганын эске алганда, товарларды өндүрүүнүн, тейлөө көрсөтүүнүн жашыруун жана мыйзамсыз көлөмүн ачыкка чыгаруу жана ага баа берүү боюнча уюштуруучулук жана методологиялык иш чаралардын комплексин иштеп чыгуу керек.

3.4. Социалдык статистика

Демографиялык статистика. Келе жаткан 2006-2009-жылдары 2009-жылдагы улуттук каттоого даярдык көрүү мезгили катары эсептелип, мындай чоң статистикалык ишти аткаруу боюнча методологиялык жана уюштуруучулук иш чаралардын бүтүндөй комплекси ишке ашырылышы керек. Демографиялык процесстердин натыйжалуу социалдык-экономикалык саясатты калыптандырууга тийгизген таасирине баа берүүнүн жана талдоонун маанилүүлүгүн эске алганда, БУУ тарабынан сунуш кылынган Миң жылдыктын Өнүгүү Максаттарын (МӨМ) ишке ашырууда статистикалык маалыматтардын сапатын жогорулатуу камсыз кылынышы керек. МӨМдүн көпчүлүк көрсөткүчтөрү социалдык-демографиялык статистиканын маалыматтарына байланыштуу экендигин эске алсак, анда аларды эсептөө методологиясын, өзгөчө чөлкөмдүк жана жергиликтүү деңгээлдерде өркүндөтүү зарыл. Демографиялык статистиканын маанилүү көрсөткүчтөрүнүн эл аралык классификаторлорун иштеп чыгуу жана киргизүү камсыз кылынышы керек. Эмгектик миграция тарабынан шартталган тенденциялардын күчөшүнө байланыштуу, демографиялык жана географиялык факторлорду эске алуу менен бирге бул көрүнүштүн масштабына баа берүү жана методологиясын иштелип чыгуу камсыз кылынышы керек. Эмгек рыногунун статистикасы. Бул чөйрөдө башкы багыт катары - иш менен камсыздоо жана жумушсуздук процесстерине статистикалык мониторинг жүргүзүүнүн жаңы жана ишенимдүү системасын түзүү боюнча иштерди улантуу болжолдонот. Бул өзүнүн методологиялык жана концептуалдык жоболору боюнча тийиштүү европалык стандарттарына ылайык келип, аларга максималдуу түрдө жакындашкан, калкка жана үй чарбаларга интеграцияланган изилдөөнүн негизинде ишке ашырылат. Бул үчүн, эмгек жана жумушчу күчүнүн статистикасы боюнча статистикалык классификаторлорду кайра кароо, макулдашуу жана шайкеш келтирүү, аны күтүүгө кеткен чыгымдардын курамы ж.б. боюнча иш жүргүзүлөт. Үй чарбалардын кирешелери менен чыгашаларынын статистикасы, калктын бейкуттугу жана жакырчылыгы. Жакырчылыктын деңгээлин аныктоо тармагында жетишилген прогресске карабастан, чөлкөмдүк өзгөчөлүктөрдү эске алып, аны кыйла оптималдуу ыкмалар менен өлчөө методологиясын өркүндөтүү керек. Бул, ошондой эле, өзгөрүлүп турган социалдык-экономикалык шарттарга ылайык жакырчылыктын чегинин жана анын параметрлеринин объективдүү критерийлерин иштеп чыгуу зарылчылыгын белгилейт. Гендерлик белгиси боюнча статистика. Калыптанган, маанилүү гендерлик айырмачылыктардын шартында, статистикалык маалыматтарды чогултуунун жана аларды таркатуунун жүрүшүндө бул айырмачылыктарды өлчөө процедураларынын андан аркы өркүндөтүлүшү камсыз кылынат. Биринчи кезекте, бул, өтмө жана айкашкан классификацияны билдирип, өлкөнүн социалдык жана экономикалык турмушунун бардык чөйрөсүндө статистикалык индикаторлордун мүмкүн болушунча көп санын гендерлик жактан иштеп чыгууну белгилейт. Саламаттыкты сактоо, билим берүү, маданият жана башка социалдык жактан маанилүү тармактардын статистикасы. Миң жылдыктын Өнүгүү Максаттарынын (МӨМ) көрсөткүчтөрүнө үзгүлтүксүз жана системалык түрдө мониторинг жүргүзүүнү камсыз кылуу зарыл, анда иидикаторлордун көпчүлүгү саламаттыкты сактоо, билим берүү, маданият, ошондой эле турак жай менен камсыз болуу деңгээли өңдүү социалдык маанилүү тейлөөлөргө болгон калктын жеткиликтүүлүк даражасын мүнөздөйт. Статистиканын көрсөтүлгөн тармактарын реформалоо эл аралык тажрыйбада кабыл алынган эрежелер жана стандарттардын негизинде, ошондой эле улуттук жана чөлкөмдүк талаптарга жараша ишке ашырылат. Сан жагынан баа берүүнүн адаттагы ыкмалары менен бирге, бул тармактар тарабынан экономиканын жалпы көрсөткүчтөрүнө салымдын нарктык индикаторлору да жакшыртылат. Экологиялык статистика. Азыркы тажрыйбаны жана методологияны өркүндөтүүгө тийиштүү статистика чөйрөсүнүн бири болуп экологиялык статистика эсептелет. Келечекте бул тармактагы эл аралык стандарттарга жана концепцияларга шайкеш келген экологиялык статистиканын өнүккөн системасынын түзүлүшү зарыл. Экологиялык түзүүчү бөлүгү социалдык-экономикалык өнүктүрүүнүн натыйжаларына түз жана кыйыр таасирин тийгизүүчү фактор болгондуктан, улуттук эсептөө системасынын бөлүгү болгон экологиялык эсептөөлөрдү чегерүү методологиясы иштелип чыгышы керек.

4. Программаны каржылоо жана аткаруу мониторинги

Программанын иш чаралары республикалык бюджеттин каражаттарынын эсебинен, ошондой эле гранттарды жана долбоорлук ресурстарды тартуунун эсебинен каржыланышы керек. Бул Программаны аткарууга тартылган министрликтер, администрациялык ведомстволор Программаны ишке ашырууга сарпталган финансылык чыгымдарды өз алдынча эсептеп, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджетинен бөлүнгөн өз каражаттарынын эсебинен программалык иш чаралардын аткарылышын ишке ашырышат. Программаны ишке ашыруунун учурдагы башкаруусун Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети ишке ашырат. Программалык иш-чараларды каржылоого көзөмөл кылууну Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги ишке ашырат. Программалык иш чаралар боюнча максаттуу көрсөткүчтөр жана чыгымдар жыл сайын такталат. Зарыл болгон учурда Улуттук статистика комитети белгиленген тартипте айрым программалык иш чараларды аткаруу мөөнөтүн өзгөртүү же узартуу жөнүндө сунуштарды киргизет. Программаны ишке ашырууга катышкан министрликтер жана администрациялык ведомстволор жыл сайын тийиштүү иш-чараларды аткаруу пландарын иштеп чыгышат. Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети тарабынан белгиленген мөөнөттө Кыргыз Республикасынын министрликтери, администрациялык ведомстволору Программаны ишке ашыруунун жүрүшү туурасында маалымат беришет. Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө жана Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигине бул Программаны ишке ашыруунун жүрүшү жөнүндө маалымдайт. (КР Өкмөтүнүн 2007-жылдын 27-августундагы № 377 токтомунун редакциясына ылайык)

5. Кыргыз Республикасында 2006-2009-жылдарда статистикалык маалымат системасын андан ары өнүктүрүү боюнча негизги программалык иш-чаралар

(КР Өкмөтүнүн 2007-жылдын 27-августундагы № 377 токтомунун редакциясына ылайык)