3-статья. Терминдердин аныктамасы

Ушул Мыйзамдагы терминдер төмөндөгүдөй мааниге ээ: жер казынасы - геологиялык изилдөө жана өнөр жайда өздөштүрүү үчүн мүмкүн болгон, кыртыш катмарынын үстүнө же анын төмөнкү чегине чейин, көлмөлөрдүн түбүндө жана агын суулардын терең жерлеринде жайгашкан пайдалуу кендерди кошо камтыган жер катмарынын бөлүгү; пайдалуу кендер - товардык өндүрүш чөйрөсүндө колдонулуучу, жер катмарында пайда болгон табигый минералдык түзүлүштөр; кеңири таралган пайдалуу кендер - курулуш жумуштары жана курулуш материалдарын чыгаруу үчүн колдонулуучу бөлүктөргө бөлүнгөн, табигый жана технологиялык жагынан өзгөртүлгөн абалдагы кеңири таралган минералдар жана тоо-тектери; геологиялык бөлүп берүү - геологиялык изилдөө үчүн берилген жана графикалык документтердин бурч жагына географиялык же тик бурчтук координаттарда берилген жер казынасынын участогу; жерди бөлүп берүү - лицензиатка геологиялык изилдөө жана жер казынасын өнөр жайлык өздөштүрүү үчүн берилген жана графикалык документтердин бурч жагына тик бурчтуу үч өлчөмдүү координаттарда көрсөтүлгөн жердин үстүңкү катмарынын участогу; тоону бөлүп берүү - лицензиатка мунай жана газ чыккан жерлерди өнөр жайлык иштетүү (алуу) үчүн берилген жана графикалык документтердин бурч жагына тик бурчтуу үч өлчөмдүк координаттарда көрсөтүлгөн жер казынасынын участогу; мунайгаз тармагы - мунайды, газды жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заттарды издөөгө, чалгындоого, иштетүүгө (алууга), сактоого, кайра иштетүүгө, ташууга жана сатууга байланыштуу жана уюштуруучулук техникалык жана технологиялык процесстерди ичине камтыган өнөр жайдын курамдык бөлүгү; мунайгаз тармагындагы уюм - менчигинин түрүнө карабастан мунайгаз тармагында ишти жүзөгө ашыруучу жеке жана (же) юридикалык жактар; мунайгаз тармагындагы иш - мунайды, газды жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заатарды издөөгө, чалгындоого, иштетүүгө (алууга), сактоого, кайра иштетүүгө, ташууга жана сатууга байланыштуу уюмдардын иштеринин жыйындысы жана (же) комплекси; баштапкы ресурстар - жер казынасында жайгашкан жана мунайгаз тармагында пайдаланылышы мүмкүн болгон табигый абалдагы ресурстар; экинчи ресурстар - баштапкы ресурстарды кайра иштетүүдөн алынган ресурстар; чийки мунай - кадыресе атмосфералык температурада жана басымда жер казынасынан алынуучу көмүр суу тектери, анын ичинде дистиллят (газоконденсат) же конденсат деген ат менен белгилүү болгон, табигый конденсациялоо аркылуу табигый газдан түзүлгөн суюк көмүр суу тектери; мунай - чийки мунай, ошондой эле чийки мунайды тазалагандан, күйүүчү сланецтерди жана битумду камтыган тектерди кайра иштетүүдөн алынган көмүр суу тектери; пайдалуу кендерди алуу -пайдалуу кендерди жер казынасынан алуу боюнча процесстердин комплекси; жер казынасын коргоо - жер казынасын жана аларда жайгашкан пайдалуу кендерди сарамжал пайдалануу, аларды жер казнасынан мүмкүн болушунча жогорку деңгээлде жана экономикалык максатка ылайык толук алууну, кен чыккан жерлерди жана алынган минералдык сырьелорду аны кайра иштетүүнүн бардык стадияларында комплекстүү пайдаланууну камсыз кылуу; жер казынасын геологиялык изилдөө - кен чыккан жерлерди издөө жана чалгындоо, аларда болгон минералдык сырьенун санын жана сапатын алардын экономикалык баалуулугуна баа берүү менен аныктоо, ошондой эле пайдалуу кендерди алууга байланышпаган башка геологиялык объектилерди изилдөө боюнча атайын изилдөө иштеринин комплекси; жер казынасын пайдалануу үчүн акы төлөө - жер казынасынын ресурстарынын менчик ээсине (мамлекетке) аларды өздөштүрүү укугун бергендиги үчүн бир жолу төлөнүүчү акы; жаратылыш газы - тиешелүү температуралык шарттарда жана жер астындагы басымда жер казынасында газ түрүндөгү абалда болгон көмүр суу тектери; газ конденсаты - жер казынасынын термодинамикалык шарттарында газ түрүндөгү же буу түрүндөгү абалда болгон, газ сыяктуу жана тез кайнай турган майлуу мунай көмүр суу тектеринин өз ара эрип кетүүчү табигый тутуму; кадыресе басымдын жана кадыресе температуранын шарттарында газ түрүндө болуучу, ал эми басым бир аз эле жогорулаганда (суюлтулбаган абалга келбестен) суюк абалга өтүүчү көмүр суутек газдары. Басым төмөндөгөндө бул көмүр суутек суюктуктары бууланат жана буу же газ түрүнө өтөт. Көмүр суутектеринин сапаттык курамы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан ыйгарым укук берилген тиешелүү мамлекеттик органдар белгилеген стандартка ылайык келүүгө тийиш; мунайзаттар - термокатализатордук жана мунайды химиялык синтездөө жана белгиленген эл аралык стандарттарга ылайык келген башка ыкмалар аркылуу чийки мунайды жана газды кайра иштетүүнүн натыйжасында алынган заттар жана компоненттер; мунай жана (же) жаратылыш газы менен чогуу болгон компоненттер мунайда, жаратылыш газында жана кен чыккан жерлерде жаткан сууларда эриген жана бууланган абалда болгон ар кандай химиялык элементтер жана алардын кошундулары; мунай жана жаратылыш газы чыккан жерлер - жер казынасында бирдиктүү геологиялык структурага байланыштуу болгон, баалардын жана өнөр жай технологияларынын ушул деңгээлинде экономикалык мааниге ээ болгон көмүр суутектеринин бир же бир нече табигый топтомдору; издөө - мунайдын жана жаратылыш газынын чыккан жерин ачууга (табууга) келечектүү болгон жер кыртышынын казынасындагы геологиялык структураларды жана нерселерди аныктоого (белгилөөгө) багытталган ар кандай (геологиялык, геофизикалык, илимий-усулдук, бургулоо) операциялары; чалгындоо - геологиялык структуралардын жана жер казынасындагы нерселердин чектериндеги мунай жана жаратылыш газынын чыккан жерлерин (жайгашкан жерлерин) белгилөөгө багытталган ар кандай, барыдан мурда бургулоо операциялары; кенди ачуу - геологиялык структуралардын жана жер казынасындагы нерселердин чектеринде мунайдын жана (же) жаратылыш газынын баштапкы заттык жайгашуусунун геологиялык нерселерин бургулоо аркылуу табуу жана ачуу; мунайды жана жаратылыш газын иштетүү (алуу) - жер казынасында жайгашкан мунайды жана жаратылыш газын жердин үстүнө чыгаруу максатында пайдаланылуучу скважиналарды бургулоону жана башка операциялардын комплексин камтыган операциялар; өндүрүү (кайра иштетүү) - катуу, суюк жана газ түрүндөгү көмүр суутектеринин мунайдан жана газдан алынуучу органикалык жана органикалык эмес заттарынан экинчи бир заттарды алуунун технологиялык, техникалык процесстеринин комплекси; лицензиялык орган (лицензиар) - Кыргыз Республикасынын Өкмөтү мунайгаз тармагындагы ишти жүзөгө ашырууга жана анын жүзөгө ашырылышына контролдук кылууга лицензия берүү боюнча ыйгарым укук берген мамлекеттик орган; лицензиат - мунайгаз тармагындагы ишти жүзөгө ашырууга укук берген лицензиянын ээси; лицензия - лицензиар тарабынан берилүүчү мунайгаз тармагында ишти жүзөгө ашырууга лицензиатка укук берген юридикалык документ (уруксат); лицензиялык макулдашуу (контракт)- лицензиар менен макулдашылган мунайгаз тармагында лицензиаттын ишинин шарттары жөнүндө келишим; контракттык аймак (лицензиялык аянт) - лицензиатка ошол аянттын чектеринде мунайгаз тармагындагы ишти жүргүзүүгө укук берген жерди жана тоону бөлүп берүүнүн чектеринде аныкталган аянт; жер укуктарынын ээси - Кыргыз Республикасынын Конституциясына жана Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларына ылайык жерлерди бөлүп берүү укугу берилген жергиликтүү мамлекеттик администрациянын органдары; үчүнчү жактар - лицензиат менен лицензиардан башка чарба жүргүзүүчү субъектилер болуп эсептелген ар кандай жактар; сервитут - чектеш жана алыскы жерлерге, тоолорго жана (же) геологиялык бөлүп берүүлөргө мүмкүнчүлүк берген укук, ал лицензиатка "Жер казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тартипте берилет. Сервитут тараптардын макулдашуусу боюнча уруксат берилген "макулдашылган" (эркин), же болбосо лицензиардын катышуусу менен же сот тартибинде чечилүүчү мажбурлоочу (администрациялык) болушу мүмкүн; пакеттештирүү (унитизация) - кен чыккан жер лицензиянын эки же андан ашык ээсинин аймагынан өткөн кезде кен чыккан жерди иштетүүнүн тартиби жана шарттары жөнүндө лицензиялардын ээлеринин ортосунда түзүлгөн келишим; түтүк өткөргүч - мунайды, газды жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заттарды ташуу үчүн жердин астында же жердин үстүндө салынган ар кандай өлчөмдөгү түтүктөр; ташуу - мунайды, газды жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заттарды алар алынган жерден аларды сактоочу жана кайра иштетүүчү жерлерге, ошондой эле алар кайра иштетилген жерлерден керектөөчүлөргө түтүк өткөргүчтөр боюнча, транспорттун башка түрлөрү менен белгилүү аралыкка жеткирүү, бөлүштүрүү; керектөөчү - мунайды, газды жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заттарды түздөн-түз өндүргөн уюмдан же рыноктон сатып алуучу; магистралдык жана бөлүштүрүүчү түтүк өткөргүч - мунайды, газды, көмүр суутектин сырьелорун жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заттарды алар алынган, сакталган жана кайра иштетилген жерлерден керектөөчүгө чейин ташып жеткирүү үчүн арналган инженердик курулуштар, жердин үстүндөгү жана жердин астындагы түтүк өткөргүчтөр, коммуникациялардын, теле башкаруулардын жана байланыштын объектилери; газды, мунайды жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заттарды бөлүштүрүү тармагы - газды, мунайды жана аларды кайра иштетүүдөн алынган заттарды керектөөчүгө берүү жана сатуу үчүн арналган жердин үстүндөгү жана жердин астындагы түтүк өткөргүчтөр, анын ичинде инженердик курулуштар, жабдуулар жана аппаратуралар; мунай жана (же) газ чыккан жерлерди иштетүүнүн (алуунун) оң практикасы - лицензиялык макулдашууга (контрактка) ылайык мунайды жана газды коопсуз, экономикалык жагынан натыйжалуу чалгындоону жана иштетүүнү (алууну) камсыз кылуучу, мунайгаз тармагындагы иштин эл аралык эрежелери; форс-мажор - лицензиялык макулдашууну (контрактты) - аткарууну татаалдаштырган тилсиз жоонун жагдайлары. Аларга согуштук жаңжалдар, табигый кыйроолор, бөөдө кырсыктар жана башка жагдайлар таандык. жасалма инженердик курулуштар - мунайды, газды жана аларды иштетүүдөн келип чыккан заттарды издөө, чалгындоо, иштетүү (алуу), ташуу жана сатуу менен байланышкан белгилүү бир технологиялык процесстердин жүрүшү үчүн жагымдуу шарттарды түзүүчү жасалма курулуштар. турмуш-тиричилик керектөөчүсү - контракттын шарттарына ылайык жаратылыш газын турмуш-тиричилик муктаждыктары үчүн пайдалануучу жеке жак. (КР 2004-жылдын 9-мартындагы № 19 , 2013-жылдын 13-февралындагы № 15 мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)