(Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2008 жылдын 2-октябрындагы № 554 токтому менен бекитилген) «Атаандаштыкты чектөөчү, бааларды (тарифтерди), белгилөө (колдоо) боюнча макулдашууларды (макулдашылган иш-аракеттерди) табуу, тыюу боюнча» Эрежеси

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2008 жылдын 2-октябрындагы

№ 554 токтому менен

бекитилген

Атаандаштыкты чектөөчү, бааларды (тарифтерди),

белгилөө (колдоо) боюнча макулдашууларды

(макулдашылган иш-аракеттерди) табуу, тыюу боюнча

ЭРЕЖЕ

I. Жалпы жоболор

1. Атаандаштыкты чектеген бааларды (тарифтерди) белгилөө (колдоо)

боюнча макулдашууларды (макулдашылган иш-аракеттерди) табуу , тыюу бо-

юнча эреже (мындан ары - Эреже) "Монополиялык иш-аракетти чектөө, ата-

андаштыкты өнүктүрүү жана коргоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйза-

мына жана мамлекеттик монополияга каршы органдын ишин жөнгө салган Кыр-

гыз Республикасынын башка укуктук ченемдик актыларынын негизинде иште-

лип чыкты.

Бул Эреже атаандаштыкты чектеген бааларды (тарифтерди) белгилөө

(колдоо) боюнча макулдашууларды (макулдашылган иш-аракеттерди) табуу,

тыюу үчүн жана Кыргыз Республикасынын монополияга каршы мыйзамдарын

сактоо үчүн мамлекеттик көзөмөлдү камсыз кылууга багытталган.

Бул Эреже менен белгиленген нормалар уюштуруучулук-укуктук жана

менчик формасына карабастан бардык чарбакер субъекттердин жана аткаруу

бийлик, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын катышуусу менен

болгон мамилелерге таркатылат.

2. Менчик формасына жана уюштуруучулук-укуктук формасына карабас-

тан чарбакер субъекттер, аткаруу бийлик жана жергиликтүү өз алдынча

башкаруу органдары менен макулдашууларды (макулдашылган иш аракеттерин)

түзүүдө Кыргыз Республикасынын монополияга каршы мыйзамдарын сактоого

мамлекеттик көзөмөлдү мамлекеттик монополияга каршы ыйгарым укуктуу ор-

ган ишке ашырат.

3. Монополияга каршы мыйзамдарды бузуу боюнча ишти кароо үчүн не-

гиз болуп юридикалык жана жеке тараптардын, аткаруу бийлик жана жерги-

ликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын арыздары эсептелинет. Мамлекет-

тик монополияга каршы орган жеке өзүнүн демилгеси боюнча, ошону менен

бирге жүргүзүлгөн текшерүүлөрдүн жыйынтыгы боюнча арзандатууларды,

үстөктөрдү, көтөрүлгөн бааларды (тарифтерди) коюу (колдоо) боюнча ма-

кулдашууларды (макулдашылган иш аракеттерди) табуу боюнча ишти кароону

козгоого укуктуу.

4. Аймактык органга үстөктөрдү (кошумча төлөм), арзандатууларды,

бааларды (тарифтерди) коюу (колдоо) боюнча макулдашууларды (макулдашыл-

ган иш-аракеттерди) түзүүдөгү иш боюнча арыздануулар менен кайрылган

учурларда, аймактык орган материалдарды кароо үчүн мамлекеттик монопо-

лияга каршы органдын борбордук аппаратына жөнөтөт.

II. Баалардын макулдашуулардын

(макулдашылган аракеттердин) формалары

5. Кыргыз Республикасынын "Монополиялык иш-аракетти чектөө, атаан-

даштыкты өнүктүрүү жана коргоо жөнүндөгү" Мыйзамына (мындан ары - Мый-

зам) ылайык макулдашуулардын (макулдашылган аракеттердин) формалары

аныкталган , аларда өзүнүн жыйынтыгы менен атаандаштыкты чектеген, чек-

төөгө боло турган жана аны колдонуунун объектилери болгон: горизантал-

дуу жана вертикалдуу макулдашуулар.

6. Чарбакер субъекттердин ортосундагы горизанталдуу макулдашуулар

бирикмелерге кирүүнү же аларды түзүүнү (жашоо), бардык формадагы макул-

дашууларды (макулдашылган иш аракеттерди) түзүүнү жана ишке ашырууну

(чарбакер субъекттер ортосунда) биргелешип иштөөнү же башка координаци-

ялык иштерди, эгерде мурун максаты же жыйынтыгы (мүмкүн өзүнүн жыйынты-

гында) бааларды (тарифтерди) жасалма жогорулатуу, төмөндөтүү же арзан-

датуу, сактоо, үстөктөр (кошумча төлөм) кошумча көтөрүү, анын ичинде

аукциондордо жана соодада божомолдойт.

Макулдашуунун аталган түрү ашыкча жогору же ашыкча төмөн бааларды

колдоого багытталган. Биринчи кезекте макулдашуунун максаты адатта, ке-

ректөөчүнүн эсебинен кошумча киреше алуу болуп саналат. Экинчи кезекте

чарбакер субъекттердин ортосундагы сүйлөшүүлөр жањы чарбакер субъект-

тердин базарга кирүүсүн чектөөгө багытталган. Белгилүү бир убакыттын

ичинде ашыкча төмөн бааларды коюу жана сактоо базарга жањы чарбакер

субъекттердин кирүү мүмкүнчүлүгү учурунда ишке ашырылат жана жањы чар-

бакер субъекттердин пайда болуу коркунучун четтетүүдөн кийин аяктайт.

Төмөндөтүлгөн бааларга байланыштуу жоготуулар, алардын кийинки өсүшү

менен толукталат. Алар базар бийлигин бардыгы макул болгон жана атаан-

даштыкка каршы максатта пайдаланылган чечимдер аркылуу алышат. Мындай

абалдар горизанталдуу чектөөлөрдүн (макулдашуулардын, макулдашылган

аракеттердин) же картелдердин болуусу менен байланышкан.

7. Горизанталдуу макулдашуулар атаандаш-фирмалар өздөрүнүн юриди-

калык өз алдынчалуулугун сактоо менен, өз алдынча жүрүм-турумдарды ма-

кулдашып, бир сатуучу катары бирдей иш жүргөн учурда болуусу мүмкүн.

Мындай типтеги көмүскө сүйлөшүүлөр керектөөчүлөрдү, алар баштапкы

атаандаштык абалында ээ болгон эки маанилүү артыкчылыктан: баанын

төмөндөшүнөн жана продукциянын көлөмүнүн өсүшүнөн ажыратат.

8. Макулдашуулар предметине жараша макулдашуулардын төмөндөгүдөй

формаларына бөлүнөт:

1) макулдашылган бааларды (тарифтерди), арзандатууларды,

үстөктөрдү, көтөрүлгөн бааларды коюу (колдоо);

2) базарларды ар түрдүү формада бөлүштүрүү:

- аймактык принцип боюнча, сатып алуу жана сатуу көлөмү, сатылган

товарлардын ассортиментти же сатуучулардын же сатып алуучулардын (за-

казчылардын) чөйрөсү боюнча базардын бөлүнүшү;

- өндүрүштү, сатылышты, кубаттуулукту, техникалык өнүгүүнү (техно-

логиясын) же капиталдык салымды чектөө же үстүнөн көзөмөлдөө;

- сатылыш базарларын же жабдуу булактарын бөлүштүрүү;

- керектөөчүнү жабдуунун белгилүү бир өзгөчө булактарына (же

өндүрүшчүнү сатылыш каналына) байлоо;

3) базарга кирүүнү чектөө же андан белгилүү товардын сатуучулары

же алардын сатып алуучулары (заказчылары) сыяктуу башка чарбакер субъ-

екттерди четтетүү;

4) белгилүү сатуучулар же сатып алуучулар (заказчылар) менен кели-

шимдерден түзүүдөн баш тартуу;

5) соода өнөктөргө баалык дискриминациялоону колдонуу;

6) өнөктөргө (контрактардын) келишимдин предметтерине байланышпа-

ган кошумча шарттарды тањуулооо;

7) баалардын эсеп усулу менен байланышпаган, прейскуранттарды жана

ар кандай жактарын берүүнү камтыган макулдашуулар;

8) баалар жаатында маалыматтарды алмашуу.

9. Бааларды коюу өндүрүү жана сатуунун бардык этаптарында горизан-

талдуу же кыйыр түрүндө боло алат жана сатып алуу, сатуунун бааларында,

чийки заттардын бааларына, өндүрүштүк ресурстарга, акыркы жана аралык-

тагы продукцияларга, ички же экспорттолгон же импорттолгон бааларга

таркатылат.

Горизанталдуу (картелдик) макулдашуулардын типтүү белгилери ушул

Эреженин тиркемесинде келтирилген.

10. Чарбакер субъекттер ортосундагы вертикалдуу макулдашуулар чар-

бакер субъекттердин толук же жарым-жартылай жетишилген макулдашуулары-

нын (макулдашылган иш-аракеттеринин) каалаган формасында, алардын бири

товар базарында үстөмдүк кылуучу абалды ээлеп, экинчиси анын контра-

гентти болуп эсептелсе, эгер мындай макулдашуулар (макулдашылган ара-

кеттер) өзүнүн жыйынтыгында атаандаштыкты чектөөчү, чектеген же анын

орнотулушуна, өнүгүшүнө тоскоолдук кылууга алып келүүсү болот. Жабдуучу

алып сатуунун баасын колдоо усулун колдонот, анын мааниси эњ төмөнкү

бааларды коюуда, себеби керектөөчүлөргө товар ушул баада сатылууга ти-

йиш. Бул өндүрүшчү (дүњ сатуучу) тарабынан базарды көзөмөлдөөнү ишке

ашырууга мүмкүндүк берет.

Алып сатуунун эњ арзан баасын коюу жана колдоо, жабдуучу тарабынан

белгилүү бир товар рыногунун үстүнөн көзөмөлдү ишке ашырууну белгилейт.

Мунун жыйынтыгы базарда атаандаштыкты чектөө, атаандаштар үчүн бааларды

эркин маневрдөө жана бааларды көтөрүү, атаандаштыкты чектөө, атаандаш-

тарга зыян келтирүү жана базардан аларды түздөн-түз кысып чыгаруу болуп

саналат.

11. Вертикалдуу макулдашуулардын төмөнкүдөй формалары болушу

мүмкүн:

1) алып сатууда баанын дењгээлин колдоо (сактоо);

2) товарды (тейлөөнү) пайдаланууну чектөө;

3) сатуунун өзгөчө укуктарын көрсөтүү;

4) сатууну чектөө;

5) патенттик жана башка окшош чектөөлөр.

12. Вертикалдуу чектөөлөрдү укуктук жөнгө салуу базарда монополия-

лык бийликке ээ субъекттер атаандаштыкка каршы максатта аракеттенүүсүнө

тыюу салууга ылайык принциптерди көздөйт, эгерде алардын социалдык-эко-

номикалык чөйрөгө жакшы натыйжадагы салымы далилденбегенде.

13. Макулдашуулардын аталган формаларында аткаруу бийлик жана жер-

гиликтүү өз алдынча органдарынын катышуусу мүмкүн. Алардын катышуусу

өндүрүштүк жана коммерциялык ишмердүүлүк менен байланышпаган кызыкчы-

лыктарда болушу мүмкүн, ошондой эле тескерисинче өндүрүштүк жана ком-

мерциялык кызыкчылыктардан келип чыгат.

14. Белгиленген тартипте толук бойдон же жарым-жартылай аткаруу

бийлик органдарынын башкаруунун башка органдары менен же чарбакер субъ-

екттер менен макулдашууларына, эгерде бул макулдашуулар өзүлөрүнүн жы-

йынтыгы менен атаандаштыкка олуттуу чектөөлөрдү пайда кылган учурда ты-

юу салынат, аны менен бирге:

- бааларды же кирешелерди бир эле дењгээлде жогорулатуу,

төмөндөтүү же сактоо (колдоо);

- базарларды аймактык принцип, сатуунун, сатып алуунун көлөмү, са-

тылган товарлардын ассортиментти боюнча же сатуучулардын жана сатып

алуучулардын (буюртмачылардын) чөйрөсү боюнча бөлүү;

- базарга кирүүнү чектөө же андан чарбакер субъекттерди четтетүү.

15. Аткаруу бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары-

нын атаандаштыкка каршы жүрүм-турумунун юридикалык фактысы болуп моно-

полияга каршы мыйзамдуулукту бузуп, кабыл алынган актылары (жарлыктар,

токтомдор, буйруктар, ведомстволук ченемдик актылар, көрсөтмөлөр, жобо-

лор жана башкалар), ошондой эле алардын чарбакер субъекттерге жана (же)

атуулдарга карата көргөн иш аракеттери эсептелинет.

16. Баа боюнча көмүскө түрдө макулдашуулардын формасы болуп товар-

ларга жана көрсөтүлгөн кызматтарга аныкталган баалар боюнча оозеки же

жазуу түрүндө бекитилген макулдашуулар саналат. Баа боюнча көмүскө ма-

кулдашуулар өндүрүш жана сатуу процессинин бардык баскычтарында түз же

кыйыр жүрүшү мүмкүн.

Макулдашуунун биринчи учуру бааларды аныктоого тикеден-тике тие-

шелүү, мисалы, бирдей бааларды белгилөө (коюу), бааларды өзгөртүүлөрдү

макулдашуу, бааларды дифференциациялоо, бааларды арзандатуу, кредит

берүүнүн шарттары. Экинчи учурда макулдашуунун предмети болуп бааларды

коюуга таасир эткен шарттар, ошону менен катар бирдей прейскурантты

колдонуу, өздүк нарктын бухгалтериялык эсеп-кысабынын өзгөчө усулун

колдонуу, өндүрүштүн көлөмүнө (же квотаны бекитүү) чектөөлөрдү колдо-

нуу, уюмга, атайын фондго ар бир келишимден взносторду которууну талап

кылуу жана башкалар саналат.

17. Бааларды макулдашуулардын формасы болуп, баалар аймагындагы

маалыматтар менен алмашуу да саналат. Монополисттер, чарбакер субъект-

тер менен маалыматтарды ар тараптуу алмашуу көмүскө макулдашуунун

күбөсү катары каралат. Күндөлүк баалар жана сандар жөнүндө маалыматтар-

ды алмашуу баалар жөнүндөгү формалдуу макулдашууларды алмаштыруу болуп

эсептелинет.

18. Баалар жөнүндөгү бир жактуу маалымат дагы көмүскө макулдашуу-

нун күбөсү болуп эсептелинет.

Маалымдоонун ыкмасы болуп керектөөчүлөргө жана агенттерге (ортом-

чуларга) бааларды ачык-айкын жарыялоо (жањы прейскурантты таратуу), те-

лекстерди салуу жана башка ушул сыяктуулар саналат.

19. Иш аракеттер макулдашылган катары квалификацияланат, эгер чар-

бакер субъекттер:

1) өздөрүнө кандайдыр бир атаандаштык саясатын кармануунун милде-

тин албаса да, ага карабай, билип туруп өзүнүн жүрүм-турумун башка та-

раптын жүрүм-турумуна көзкаранды кылып, ошону менен атаандаштык үчүн

мүнөздүү болгон тобокелчиликти жокко чыгарса;

2) башка чарбакер субъекттерди белгилүү бир саясатты карманууга

мажбурлоо максатында, чыгым келтирүү коркунучу аркылуу же артыкчылык-

тарды берүүнү убада кылуу менен экономикалык басым көрсөтсө;

3) башка чарбакер субъекттерге басым көрсөтүп, аны менен бирге

аларды төмөнкүлөргө мажбурласа:

- макулдашууларга кошулууга;

- биригүүгө барууга;

- атаандаштыкты токтотуу максатында базарда бир түрдүү тартипти

карманууга;

20. Макулдашууларга (макулдашылган аракеттерге) ылайык атаандаш-

тыкты чектөө же жолтоо критерийи болуп төмөнкүлөр кызмат кылат:

- макулдашууларга (макулдашылган аракеттерге) катышкан чарбакер

субъекттердин экономикалык чечимдерди кабыл алуудагы көз карандысызды-

гына макулдашуулардын таасири;

- тийиштүү базарда товарларды сунуш кылууга макулдашуулардын (ма-

кулдашылган аракеттердин) таасири;

- тийиштүү базарда товарларды суроо менен сунуштун өз ара катышына

макулдашуулардын (макулдашылган аракеттердин) таасири.

Эгер ушул критерийлердин бирөө эле аткарылса, анда макулдашууну

атаандаштыкты чектөөчү катары кароого болот.

III. Бааларды макулдашуулардын объекттери

жана субъекттери

21. Бааларды макулдашуунун объекттери болуп товарларга, жумуштарга

жана көрсөтүлгөн кызматтарга баалар жана тарифтер эсептелет, алар чийки

затка, башка өндүрүш ресурстарына, ортоњку жана акыркы продукцияга, ич-

ки экспорттук жана импорттук бааларга жайылышы мүмкүн.

22. Бааларды макулдашуунун субъекттери болуп чарбакер субъекттер

эсептелет. Баа боюнча макулдашуулар сатуучулар, сатып алуучулар орто-

сунда жүргүзүлөт. Сатуучулар ортосундагы макулдашуулар бааларды белги-

леп коюу, бааларды жасалма түрдө жогорулатууга же төмөндөтүү келишимде-

ри, бирин-бири алмаштырууга боло турган товарларга баалардын өз ара ка-

тышын такай сактоо, сунушталган төмөнкү баадагы товарларды сатып алуу,

керектөөчүлөргө таратылган кредиттердин мөөнөттөрүн жана шарттарын ко-

юу, бааларды жасалма көтөрүү (төмөндөтүү) сатып алуучулар ортосунда

пайдаланылган кемүүчү бааларды дайындоодо ич ара атаандаштыкка алып

келген бааларды белгилөө, керектөөчүлөрдү бөлүштүрүү же аймактык жай-

гаштыруу жөнүндө макулдашуулар түрүндө болушу мүмкүн. Бааларды коюу

чарбакер субъекттер тарабынан изоляцияланган практика катары

жүргүзүлүшү же чарбакер субъекттер арасындагы бир топ ири жашыруун ма-

кулдашуунун бөлүгү болушу мүмкүн, ал өзүнүн катышуучуларынын соода иш-

каналарынын көп бөлүгүн жөнгө салат, мисалы базарларды же сатып алуучу-

ларды бөлүштүрүү жөнүндө макулдашуулар, сатууга жана өндүрүүгө квота-

лар, соода ишмердүүлүгүнүн зор бөлүгүн жөнгө салат.

Сатып алуучулар ортосундагы макулдашуулар бааларды коюу же болбосо

жасалма дайындоо боюнча түзүлөт. Бул макулдашуунун биринчи түрү сатып

алуучулар тарабынан бааларды коюуда турат, алар боюнча товарлар сатып

алынат. Экинчиси баа коюу процессинде бири-бири менен атаандашуу үчүн

макулдашууга жетишүүдө турат жана бааларды коюу же аймактык жайгаштыруу

жөнүндө макулдашуу формасында болушу мүмкүн.

IV. Баалар боюнча макулдашууларды табууну

талдоо жүргүзүү этаптары

23. Атаандаштыкка каршы баалар боюнча макулдашууларды (макулдашыл-

ган иш аракеттерин) табуу максатында эки этаптан турган тийиштүү талдоо

жүргүзүлөт.

24. Биринчи этабында макулдашууга катышкан чарбакер субъекттердин

чөйрөсү белгиленет, ошондой эле тиешелүү товар базары аныкталат.

25. Конкреттүү товар базарын талдоо жүргүзүүдө төмөнкүлөр аныкта-

лат:

- географиялык базар - макулдашууга катышкан чарбакер субъекттер

ишмердүүлүк жүргүзгөн аймак;

- чарбакер субъекттерге туура келүүчү - ушул базар үлүшү географи-

ялык базардын чектеринде аракеттенген макулдашуунун катышуучуларына ту-

ура келген жана алардын жалпыланган базар үлүшү.

1) Бааларды макулдашууларга (макулдашылган аракеттерге) катышкан

чарбакер субъекттердин базар үлүштөрүн эсептөө тартиби Кыргыз Республи-

касынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт:

- чарбакер субъекттер атаандаша ала турган параметрлеринин чөйрөсү

жана алардын арасында товардын баасы кандай орун ээлей тургандыгы. Баа-

дан башка атаандаштык кыйынга турган же таптакыр жокко чыгарылган ба-

зарларда макулдашууну түзүү жана макулдашуунун катышуучулары тараптан

анын аткарылышына көзөмөл жүргүзүүгө оњой. Эгерде чарбакер субъекттер

баадан башка параметрлер боюнча атаандаша алса, анда баалар боюнча ма-

кулдашуу атаандаштыкка коркунуч туудурбайт;

- суроо-талаптын өзгөрүүсү баанын өзгөрүүсүнө карата бир кыйла

сезгич. Товарга болгон суроо-талап баалардан начар көзкарашта болгон,

баа атаандаштыгы начар базарларда чарбакер субъектилер баалар боюнча

макулдашууларга батыраак келишет;

- жањы чарбакер субъекттердин базарга кирүүсү (чыгуусу) бир кыйла

кыйын. Алгачкы капиталдын чоњ суммасы, адистердин жетишсиздиги же

ноу-хау жоктугу, бул тармактын төмөн кирешелүү же товардын ташууга

ыњгайсыз экендиги туурасында ишендирүү, сатуучулардын чектелүү саны бар

базарларга жањы сатуучулардын кирүү мүмкүнчүлүктөрү чектелүүсү мүмкүн.

Базарга кирүүгө бир аз тоскоолдуктар же товарды бири-бирине алмашууга

болгон көмүскө сүйлөшүү чарбакер субъекттерде көмүскө макулдашууга ко-

шулууга өбөлгө болбогондуктан макулдашуу эч нерсе алып келбейт, анткени

мындай жагдайларда жањы чарбакер субъекттер өз товарларын тоскоолдук-

тарсыз жана бир топ пайдалуу бааларда сата алышат. Керектөөчүлөр жасал-

ма көтөрүлгөн баалар боюнча товарды сатып алуудан баш тартышат жана

анын ордуна бири-бирине алмаштырууга боло турган товарларды алышат;

- акциялардын контролдук пакеттерине, баалуу кагаздарга жана башка

ушул сыяктууларга ээ болуу аркылуу башка чарбакер субъекттер тарабынан

жабдып туруучулардын же керектөөчүлөрдүн үстүнөн көзөмөлдүн болушу;

- товар өндүрүү концентрациясынын дењгээли жана анын өндүрүүчүгө

таасир этүү ыктымалдыгы жабдып туруучулардын жүрүм-турумуна карата дењ-

гээли (товар өндүрүү концентрациясынын жогорку дењгээли анын жабдып ту-

руучуга карата өндүрүүчүгө таасир тийгизүү жана вертикалдуу бааны ма-

кулдашуу үчүн объективдүү негиз түзүлөт);

- белгилүү тармакта экономикалык ишмердүүлүктү координациялоо жана

маалыматтарды алмашуу үчүн базаны көрсөтө алуучу ассоциациялардын же

башка бирикмелердин болушу атаандаштыкка каршы макулдашууларды түзүү

мүмкүнчүлүгүнө жардам берет.

2) Андан кийин товардын өзгөчөлүгүнө талдоо жүргүзүлөт. Мында

төмөндөгүлөр аныкталат:

- каралып жаткан товарды керектөөнүн түрлөрү. Керектөөнүн түрлөрү

боюнча товар керектөөчүлөрдү дифференциялоо жеткирилген товардын баала-

рынын айырмачылыгынын себеби болушу мүмкүн, ал баа боюнча макулдашууну

түзүү кыйынчылыгына алып келет;

- ар түрдүү жабдып туруучулардын товарлары канчалык бир түрдүү.

Бир тараптан, бир түрдүү товарлар боюнча атаандаштыктын башка түрлөрү,

баадан башкасы кыйынга турат, башка жагынан - бааларды макулдашууга жа-

на макулдашуунун башка шарттарына макулдашуу мүмкүнчүлүктү жењилдетет;

- бири-бирин алмаштыруучу товарлардын болушу. Товарлар бири бирин

алмаштырган учурда баа боюнча көмүскө келишим практика жүзүндө мааниге

ээ болбойт;

- ар түрдүү өндүрүүчүлөрдүн товар өндүрүү шарттары канчалык окшош.

Өндүрүү шарттарынын окшоштугу жана товар өндүрүү чыгымдарынын салыштыр-

малуу бирдейлиги бирдей бааларды коюуга жана макулдашууларды түзүүгө

жардам берет;

- товардын баасында туруктуу чыгымдардын үлүшү канчалык көп.

3) Товардын наркында туруктуу чыгымдардын жогору үлүшү өзгөрүлмө

базар конъюнктура шарттарында баалар менен маневр жасоого мүмкүндүктү

оордотот, бул жабдып туруучулар үчүн олуттуу жоготууларга алып келет

жана бааларды сактоо боюнча макулдашууларды түзүүгө түрткү берет:

- каралып жаткан товардын өндүрүүчүлөрү жана ортомчулар үчүн салык

салуу тутуму кандай (салыктардын чоњдуктарындагы айырма вертикалдык

типтеги макулдашуулардын пайда болушуна көмөктөшөт);

- товарга жана базарга көз каранды бааларды көтөрүүнүн же

төмөндөтүүнүн негизсиздигине талдоо төмөндөгү жол менен жүргүзүлүшү

мүмкүн:

- расчеттук (атаандаштык) баалар менен тиешелүү товарга карата иш

жүзүндө колдонулган баалардын кыймылын салыштыруу;

- өндүрүштүн жана товар сатуунун нарктык көрсөткүчтөрүн орточосун

агрегатталган товардын тобу (өнөржай, тармак боюнча) менен салыштыруу;

- товарлардын нарктык көрсөткүчтөрүнүн кыймылын анын жакын касиет-

тери менен салыштыруу;

- ар түрдүү базарлардагы бааларды салыштыруу.

Болжолдуу макулдашууларды табууда байкоолорду жүргүзүү убактысын

конкреттүү товардан, базардан жана шартка жараша белгилөө керек.

26. Экинчи этабында макулдашуунун кандайдыр-бир катышуучусу өз ал-

дынча же баары биригип макулдашылган иш аракет аркылуу атаандаштыкты

чектөөгө жөндөмдүүлүгү аныкталат.

Бул үчүн ушул бааны макулдашуу менен башка чарба жүргүзүүчү субъ-

екттердин тиешелүү базарга кирүүсү жана андан кетүүсү үчүн түзүлгөн

тоскоолдуктар бааланат.

Эгерде атаандаштыкка тийгизген таасирин баалоодо мындай тоскоол-

дуктардын бар экендиги аныкталса, тоскоолдуктун табиятын эске алуу за-

рыл, тактап айтканда, аларда макулдашууга катышкан чарбакер субъекттер-

дин саясаты менен байланышкан объективдүү же жасалма мүнөздө экенин

тактоо зарыл.

27. Атаандаштыкты өнүктүрүү үчүн чектөө же тоскоол болуу критерий-

лери болуп төмөндөгүлөр кызмат кылат:

- макулдашууга (макулдашылган иш аракеттерге) катышкан чарбакер

субъекттердин экономикалык чечимдерди кабыл алууда көз карандылыгына

макулдашуунун таасири;

- тиешелүү базарда товарларды сунуштоого макулдашуунун (макулда-

шылган иш аракеттердин) таасири;

- тиешелүү базарда товарларга суроо-талаптын жана сунуштун катышы-

на макулдашуунун (макулдашылган иш аракеттердин) таасири.

Эгерде ушул критерийлердин бирөө аткарылса, макулдашууну атаандаш-

тыкты чектеген катары кароо керек.

Эгерде талдоонун жыйынтыгында макулдашуунун катышуучулары атаан-

даштыкка чечкиндүү таасир көрсөтүүгө, базарга башка чарбакер субъект-

тердин кирүүсүн татаалдантууга же башка жол менен алардын экономикалык

ишмердүүлүгүнүн эркиндигин чектөөгө кудурети жетпеши билинсе, анда "Мо-

нополиялык иш аракетти чектөө, атаандаштыкты өнүктүрүү жана коргоо

жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 7 жана 8-статьяларын колдо-

нууга болбойт жана талдоону токтотуу керек.

V. Баалар боюнча макулдашууларды

(макулдашылган иш аракеттерди) далилдөө

28. Табылган баа боюнча макулдашууларды далилдөөдө, көмүскө кели-

шимдерди документалдуу аныктоо зарыл. Мындай аныктоолорду контракттар-

дын, келишимдердин, эсептердин, прейскуранттарды, төлөм тапшырмаларын

жана башкалардын шарттарына талдоо жүргүзүүнүн негизинде алууга болот.

Мындай түрдөгү макулдашуулар чарбакер субъекттердин өкүлдөрүнүн

съезддеринде, конгресстерде жана башка чогулуштарда кабыл алынган доку-

менттерде бекитилген учурлар болушу мүмкүн. Бул баалар боюнча макулда-

шуулардын түздөн түз далили болуп саналат.

Ошондой эле чарбакер субъекттердин өкүлдөрүнүн ортосунда жеке жо-

лугушуулар, телефон, телекс жана факс аркылуу сүйлөшүүлөр, ке-

ректөөчүлөргө, агенттерге жана ортомчуларга бааларды (жањы прейскурант-

ты, баалардын жарнагын) ачык жарыялоо аркылуу, анын ичинде чарбакер

субъекттер кирген ар түрдүү бирикмелер (ассоциациялар) аркылуу маалымат

алмашуу түрүндөгү кыйыр далилдер болушу мүмкүн.

29. Баалар боюнча макулдашууларды далилдөөдө бардык эле макулда-

шылган аракеттер атаандаштыкка каршы макулдашуу катарында квалификация-

ланышы мүмкүн эместигин эске алыш керек. Республиканын экономикасынын

учурдагы түзүмдүк өзгөчөлүктөрүнө карай базарда чакан сандагы чарбакер

субъекттер болгондо, ошондой эле товардын практикалык тартыштыгында

атаандаштыкка каршы макулдашууну документ түрүндө каттабастан бааларды

коюу жолу менен алардын аракеттеринин макулдашылгандыгы иш жүзүндө бо-

луп келет, башкача айтканда, аракеттердин паралеллизми ишке ашырылышы

мүмкүн.

30. Базарда параллел аракеттердин бир түрүн далилдөө жетишсиз,

атаандаштыкка каршы баалар боюнча макулдашуунун бар экендиги жөнүндө

күбөлөп турган атаандаштыкты чектөө формаларын изилдөө керек.

Баарынан мурда аларга төмөндөгүлөр тиешелүү:

- канааттандырылбаган суроо-талап жана рентабелдүүлүктүн жетишээр-

лик жогорку дењгээли болгон шартта каралып жаткан базарга башка чарба-

кер субъекттердин кирүүсүн чектөө;

- ушул базарга чыгууну каалаган башка өндүрүүчүлөрдүн чийки зат

жана материалдарды алуусун чектөө;

- товар өткөрүү тармагына кирүүнү чектөө.

31. Баалар боюнча макулдашуулардын түз далилдери атаандаштыкты

чектеген вертикалдуу макулдашууларда көбүрөөк табылышы мүмкүн, анткени

ар түрдүү чектөөчү абалдар кээде жеткирүү үчүн келишимге жана башка

продукция чыгаруучу жана ортомчу - соода уюмдар тарабынан түзүлгөн ке-

лишимдерге киргизилет (жумуштарды жана макулдашылган жогорку баа боюнча

оњдоо иштери боюнча кызмат көрсөтүүлөрдү, арзандатууларды жана

үстөктөрдү негизсиз коюуну, кошумча шарттарды, прейскуранттарды тањуу-

лоону кошот).

Мындай далилдөөлөрдү ишканалардын тикеден тике каржы документтерин

талдоонун негизинде алууга болот.

32. Аткаруу бийлик органдары жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу

органдары менен чарбакер субъекттер ортосундагы макулдашууларды аныкто-

одо аракеттерди жана макулдашууларды (бааларды, тарифтерди коюу же жо-

горку чектеги рентабелдүүлүктү коюу) талап кылган кайсы бир ченемдик

актыны аткаруу үчүн мындай иш аракеттер же макулдашуулар жүргүзүлгөнүн

аныктоо керек. Эгер иш аракеттер жана макулдашуулар ченемдик актынын

негизинде эмес же аны бузуу менен аткарылган болсо, анда муну мыйзамды

бузуу катары кароо жана белгиленген тартипте күчкө ээ эмес деп табуу

керек.

VI. Иш практикасын чектөө формасы катары тыюу

салынган баалар боюнча макулдашуулардын (макулдашылган

иш аракеттер) фактысын аныктоонун натыйжалары

33. Иш практикасын чектөө формасы катары тыюу салынган баалар бо-

юнча макулдашуулар же макулдашылган иш аракеттердин фактысын аныктоонун

жыйынтыктары жана жоопкерчилиги "Монополиялык иш аракеттерди чектөө,

атаандаштыкты өнүктүрүү жана коргоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын

Мыйзамына жана башка ченемдик укуктук актыларга ылайык аныкталат.

34. "Монополиялык иш аракетти чектөө, атаандаштыкты өнүктүрүү жана

коргоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 7 жана 8-статьяларын

бузган баалар боюнча макулдашуулардын (макулдашылган иш аракеттердин)

фактысы далилденген учурда монополияга каршы орган төмөнкүлөргө укук-

туу:

1) Чарбакер субъекттерге, аткаруу бийлик органдарына жана жерги-

ликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, алардын кызмат адамдарына атка-

рууга милдеттүү болгон буйруктарды берүүгө:

- "Монополиялык иш аракетти чектөө, атаандаштыкты өнүктүрүү жана

коргоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 7 жана 8-статьяларын

бузган макулдашууларды (макулдашылган иш аракеттерди) токтотуу жөнүндө;

- алгачкы абалды калыбына келтирүүгө, тактап айтканда атаандаштык-

ка каршы макулдашуу күчүнө киргенге чейин колдонулуп жаткан баалардын

жана тарифтердин дењгээлин инфляциянын дењгээлин эсепке алып калыбына

келтирүү жөнүндө;

- "Монополиялык иш аракетти чектөө, атаандаштыкты өнүктүрүү жана

коргоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына каршы келген келишим-

дерди жокко чыгаруу же өзгөртүү жөнүндө;

2) Чарбакер субъекттерге, аткаруу бийлик органдарына жана жерги-

ликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, алардын кызмат адамдарына Кыр-

гыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күнөөлүүлөргө карата айып санк-

цияларын салуу жөнүндө аткарууга милдеттүү болгон токтомдорду берүүгө.

35. Кыргыз Республикасынын монополияга каршы мамлекеттик органынын

токтомунун (чечиминин) негизинде монополияга каршы мыйзамдарды бузуу-

лардан бааларды (тарифтерди) коюу (сактоо) боюнча макулдашууларды (ма-

кулдашылган иш аракеттерди) түзүү аркылуу алынган киреше Кыргыз Респуб-

ликасынын монополияга каршы мамлекеттик органынын чечимин тапшырган

күндөн тартып 30 күндүк мөөнөттө республикалык бюджетке айып санкцияла-

рын төлөгөнүнө карабастан республикалык бюджетке өндүрүлүүгө тийиш.

36. Өз убагында которулбаган учурда ар бир узартылган күн үчүн 0,1

пайыз пеня алынат. Төлөөдөн баш тарткан учурда Кыргыз Республикасынын

монополияга каршы мамлекеттик органы сот органдарына мыйзамсыз алынган

кирешени мажбурлап алып коюу жана айыпты төлөө жөнүндө доо менен кайры-

лат.

37. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик монополияга каршы органынын

мыйзамсыз алынган кирешени которуу жөнүндө чечимине Кыргыз Республика-

сынын мыйзамдарында белгиленген тартипте даттанылышы мүмкүн.

Атаандаштыкты чектөөчү, бааларды

(тарифтерди), белгилөө (колдоо) боюнча

макулдашууларды (макулдашылган

иш-аракеттерди) табуу,

тыюу боюнча эрежеге

тиркеме

Горизанталдуу (картелдик) макулдашуулардын болжолдуу (типтүү) бел-

гилери:

1. Баалардын координациясы - базарда атаандаш катары эмес, тыгыз

бириккен өнөктөштүктүн мүчөлөрү катарында иштөө (базарда бааларды ма-

кулдашуу гана эмес, ошону менен бирге макулдашылган дењгээлде коюу жана

кармоо).

2. Өндүрүүчүлөрдүн жана алардын өкүлдөрүнүн, жабдуучулардын баа-

ларды коюу максатында үзгүлтүксүз жолугушуулары, алар тарабынан

өндүрүүчүлөр жана керектөөчүлөр үчүн баалар коюлат.

3. Картелдин мүчөсү болуп саналган өндүрүшчүлөргө, керектөөчүлөргө

компенсация катары арзандатууларды жана жењилдиктерди белгилөө.

4. Бааларды белгилөө, базарды бөлүштүрүү, үлүштөрдү белгилөө жана

конфиденциалдуу коммерциялык маалыматтарды ачуу.

5. Коммерциялык маалыматтарды алмашуу, заказчылардын курамы боюнча

базарды бөлүштүрүүнү ишке ашыруу жана жеке базар үлүштөрүн колдоо үчүн

атаандаштыкка каршы макулдашууларды түзүү.

6. Картелдин ичинде продукцияны өндүрүүгө квоталарды белгилөө, ба-

аларды жана сатуунун башка шарттарын макулдашуу, сатып алуучуларды

бөлүштүрүү.

7. Белгилүү бир товарга баалардын дењгээлин баалар олуттуу төмөн

болгондо көзөмөлдөө жана жогорулатуу.

8. Товар базарын (кызмат көрсөтүүлөрдү) көзөмөлдөө үчүн жашыруун

жана иштелген механизмдерди түзүү.