«Кыргыз Республикасында адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча 2008-2011-жылдарга карата иш-аракеттер планын бекитүү жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому

Бишкек шаары, Өкмөт Үйү

2008-жылдын 13-сентябры № 515

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ

Кыргыз Республикасында адамдарды сатууга

каршы күрөшүү боюнча 2008-2011-жылдарга

карата иш-аракеттер планын бекитүү жөнүндө

"Адамдарды сатуунун алдын алуу жана ага каршы күрөшүү жөнүндө"

Кыргыз Республикасынын Мыйзамын ишке ашыруу максатында Кыргыз Республи-

касынын Өкмөтү токтом кылат:

1. Кыргыз Республикасында адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча

2008-2011-жылдарга карата иш-аракеттер планы жана аны жүзөгө ашыруу бо-

юнча тиркелген иш-чаралар (мындан ары - Иш-аракеттер планы жана иш-ча-

ралар) бекитилсин.

2. Министрликтер, мамлекеттик комитеттер, администрациялык ведомс-

тволор, аткаруу бийлигинин башка органдары, жергиликтүү мамлекеттик ад-

министрациялар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары:

- Иш-аракеттер планын жана иш-чараларды жүзөгө ашырууну камсыз кы-

лышсын;

- жарым жылдыктын жыйынтыгы боюнча отчеттук мезгилден кийинки ай-

дын 15инен кечиктирбестен Кыргыз Республикасынын Миграция жана ишке ор-

ноштуруу боюнча мамлекеттик комитетине Иш-аракеттер планын жана иш-ча-

раларды аткаруунун жүрүшү жөнүндө маалымат берип турушсун.

3. Кыргыз Республикасынын Миграция жана ишке орноштуруу боюнча

мамлекеттик комитети:

- Иш-аракеттер планы жана иш-чаралар жүзөгө ашырылышын контролдо-

сун;

- жарым жылдыктын жыйынтыгы боюнча отчеттук мезгилден кийинки ай-

дын 25инен кечиктирбестен Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын

топтомо маалыматты берсин.

4. Бул токтом расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

5. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын

Өкмөтүнүн Аппаратынын социалдык өнүктүрүү бөлүмүнө жана коргонуу, укук-

тук тартип жана өзгөчө кырдаалдар бөлүмүнө жүктөлсүн.

Премьер-министр И.Чудинов

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2008-жылдын 13-сентябрындагы

№ 515 токтому менен

бекитилген

Кыргыз Республикасында адамдарды сатууга каршы

күрөшүү боюнча 2008-2011-жылдарга карата иш-аракеттер

ПЛАНЫ

Кылмыштуу бизнестин бир түрү катары адамдарды сатуу өтө татаал

көйгөйлөрдүн бири болуп саналат, ал эчак эле айрым мамлекеттердин чеги-

нен чыгып кеткен.

Эксперттик маалыматтар боюнча бүткүл дүйнөдө жыл сайын миллиондо-

гон эркектер, аялдар жана балдар сатылат, сатып алынат жана эркине кар-

шы кул катары кармалат. Адамдарды сатуу рыногунун кењейиши эњ оболу бир

катар өлкөлөрдөгү социалдык-экономикалык проблемалар, бул бизнестин өтө

пайдалуулугу жана кылмыштуу иштин башка түрүнө караганда тобокелдиктин

төмөндүгү менен шартталган.

Адамдарды сатуу курал-жарак жана бањги заттарын сатуу менен катар

уюшкан кылмыштуулуктун, өзгөчө анын трансулуттук жагында кирешелүүлүгү

боюнча үчүнчү деп эсептелет. Иштин мындай түрү адамдарды ар кандай: эм-

гектик, сексуалдык эксплуатациялоодон, органдарын алуудан жана башка-

лардан турат. Адамдарды сатуунун масштабын аныктоо өтө кыйын, анткени

ал латенттик (жашыруун) мүнөздө.

Адамдарды сатуу өтө оор кылмыш, ал уюшкан кылмыштуулук тараптан

адамдын коопсуздугуна, экономиканын туруктуулугуна жана мамлекеттин

улуттук коопсуздугуна олуттуу коркунуч келтирет.

Дүйнөлүк шериктештикте адамдарды сатуу адамдын жеке кол тийгисти-

гине, анын эркиндикке, жашоого, ден соолукка болгон укуктарын бузган

өзгөчө оор кылмыш катары адамдардын негизги укуктарын олуттуу бузуу ка-

тары каралат. Соњку жылдары дал адамдын укуктарын коргоо жагында адам-

дарды сатууга каршы күрөшүү боюнча бир катар эл аралык документтер ка-

был алынган.

Кыргыз Республикасы адамдарды сатуу проблемасынын актуалдуулугун

таануу менен көп эл аралык документтерге кошулган жана өзүнө республи-

када адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча тийиштүү милдеттенмелерди

алган.

I. Кырдаалга талдоо

Республикадагы татаал социалдык-экономикалык кырдаалга, экономика-

нын реалдуу секторунун жетишсиз өнүгүшүнө, жумушсуздуктун кыйла жогору

дењгээлине байланыштуу Кыргыз Республикасынын көптөгөн жарандары

өздөрүнүн турмуштук дењгээлин жакшыртуу үчүн жумуш жана жогору эмгек

акы издеп башка райондорго, шаарларга, өлкөлөргө кетип жатышат.

Көпчүлүк мигранттар чет өлкөдө жумушка орношуу мүмкүнчүлүктөрү,

чет өлкөлөрдүн аймагында жүрүү эрежелери жөнүндө жетиштүү маалыматтарга

ээ эмес. Мигранттардын укуктук билими төмөндүгүн жана билбестигин пай-

даланышып, криминалдык топтор аларды мыйзамсыз миграция жана адамдарды

сатуу процессине тартышууда.

Республиканын укук коргоо органдары оперативдүү-иликтөө иш-чара-

лардын жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын жарандарын чет өлкөдө мыйзамсыз

жумушка орноштуруу менен алектенишкен кылмыштуу топторду табышкан жана

жоопкерчиликке тартышкан. Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрли-

гинде адамдарды сатууга жана чет өлкөлүк жарандарга карата кылмыштарга

каршы күрөшүү боюнча бөлүм түзүлгөн. Анын маалыматтары боюнча

2003-2005-жылдары адамдарды сатуу менен байланышкан 60тан ашык кылмыш-

тар, 2006-жылы - адамдарды сатуунун 36 фактысы, 2007-жылы 33 фактысы

катталган, алар боюнча кылмыш иштери козголгон.

Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздугунун мамлекеттик комите-

тинин тергөө бөлүмү тарабынан 2006-2007-жылдары адамдарды сатуу фактысы

боюнча 10 кылмыш иши козголгон, 15 адамга карата айыптоо өкүмү чыккан.

Бириккен Араб Эмираттарына адамдарды сатуунун 62 потенциалдуу курман-

дыктарын ташып чыгуу аракетине бөгөт коюлган. Ошондой эле Кыргыз Рес-

публикасынан жана Өзбекстан Республикасынан Түркия Республикасына жаш

аялдарды тартуунун жана жөнөтүүнүн туруктуу каналдары табылган жана

бөгөт коюлган.

Кыргыз Республикасынын Президентинин 2002-жылдын 21-апрелдеги № 94

"Кыргыз Республикасында адамдарды мыйзамсыз ташып кетүүгө жана сатууга

каршы күрөшүү боюнча чаралар жөнүндө" Жарлыгы менен 2002-2005-жылдарга

Адамдарды мыйзамсыз ташып кетүүгө жана сатууга каршы күрөшүү боюнча ча-

ралардын программасы, Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу

Адамдарды мыйзамсыз ташып кетүүгө жана сатууга каршы күрөшүү боюнча

улуттук кењеш түзүлгөн.

Улуттук мыйзамдарды өркүндөтүү максатында "Адамдарды сатуунун ал-

дын алуу жана ага каршы күрөшүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы

кабыл алынган, анда адамдарды сатуунун алдын алуу жана күрөшүү боюнча

уюштуруу-укуктук негиздер, адамдарды сатууга каршы күрөш жүргүзгөн ор-

гандардын ишин координациялоонун тартиби аныкталып, адамдарды сатуунун

курмандыктарын коргоо жана жардам берүү боюнча чаралардын системасы

аныкталган.

Адамдарды сатуу (124-статья) жана мыйзамсыз миграцияны уюштуруу

(204-1-статья) үчүн жазык жоопкерчилиги күчөтүлгөн. Кыргыз Республика-

сынын Администрациялык жоопкерчилик жөнүндө кодексине баланы асырап

алуу (66-2-статья), Кыргыз Республикасынын жарандарын Кыргыз Республи-

касынын мамлекеттик чек арасы аркылуу алып өтүү жана мыйзамсыз чыгарып

кетүү (391-1-статья) боюнча мыйзамсыз аракеттер катары укук бузуулардын

жањы курамы киргизилген.

"Жазык сот өндүрүшүнө катышкан күбөлөрдүн, жабырлануучулардын жана

башка катышуучулардын укуктарын коргоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын

Мыйзамы менен күбөлөрдү, жабыр тарткандарды, жазык сот өндүрүшүнүн баш-

ка катышуучуларын мамлекеттик коргоо чараларынын системасын киргизүү

каралган, ал көрсөтүлгөн адамдарга карата, анын ичинде адамдарды сатуу-

чулардан жабыр тарткандарга коопсуздук жана социалдык коргоо чараларын

камтыйт.

Кыргыз Республикасы адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча бир ка-

тар эл аралык документтерди, анын ичинде БУУнун Трансулуттук уюшкан

кылмыштуулукка каршы конвенциясын жана 2000-жылдын 15-ноябрындагы анын

эки:

- мигранттарды кургак жер, дењиз жана аба менен мыйзамсыз алып

келүүгө каршы;

- адамдарды, өзгөчө аялдар менен балдарды сатуунун алдын алуу жана

болтурбоо жана ал үчүн жаза берүү жөнүндө кошумча протоколун ратифика-

циялаган.

Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине катышкан мамлекеттердин

(мындан ары - КМШ) адамдарды сатууга каршы туруудагы кызматташтыгынын

натыйжалуулугун жогорулатуу максатында КМШнын Мамлекет башчыларынын

кењешинин чечими менен Адамдарды сатууга каршы күрөшүүдө КМШга катышкан

мамлекеттердин кызматташтыгынын 2007-2010-жылдарга карата программасы

кабыл алынган.

2002-2005-жылдары Кыргыз Республикасында адамдарды мыйзамсыз ташып

кетүүгө жана сатууга каршы күрөшүү боюнча чаралардын программасын

жүзөгө ашыруунун чегинде жер-жерлерде калк арасында маалымат-

тык-түшүндүрүү кампаниясы жүргүзүлдү. Миграция боюнча эл аралык уюмдун

миссиясынын (мындан ары - МЭУ) жана эл аралык "Винрок Интернешнл" уюму-

нун колдоосу менен потенциалдуу эмгек мигранттары үчүн маалыматтык ма-

териалдар даярдалган жана таркатылган, жалпыга маалымдоо каражаттарында

телерадиоберүүлөр, ток-шоу уюштурулган, макалалар жарыяланган. Бишкек

жана Ош шаарларында "ишеним телефондору" иштеп жатат.

Адамдарды сатуудан жапа чеккендерге жардам көрсөтүү үчүн Бишкек

шаарында "Сезим" кризистик борбору иштеп жатат. Ош шаарында адамдарды

сатуунун курмандыгы болгон балдарга социалдык, укуктук жана реинтегра-

циялык жардам көрсөтүү үчүн Жашы жете электерди адаптациялоо жана реа-

билитациялоо борбору түзүлгөн. 2002-2007-жылдары адам сатуунун 650дөн

ашык курмандыктарына аталган борборлор тарабынан реабилитациялык жардам

көрсөтүлгөн, алардын ичинде мажбурлап иштетүүнүн (72%) жана сексуалдык

эксплуатациялоонун (28%) курмандыктары болгон. Жапа чеккендердин жалпы

санынын ичинен аялдар 66 процентти, жашы жете электер - 13 процентти

түзөт.

2002-2005-жылдарга адамдарды мыйзамсыз ташып кетүүгө жана сатууга

каршы күрөшүү боюнча чаралардын программасын жүзөгө ашыруу азыркы кез-

деги кул сатууга каршы чара көрүүнүн натыйжалуулугун кыйла жогорулатуу-

га мүмкүнчүлүк берди.

Бирок, азыркы кездеги кул сатуу барган сайын жашыруун болуп, аны

табуу, алдын алуу жана бөгөт коюу улам кыйындап баратат. Улуттук мый-

замдарды, адамдарды сатууга каршы чара көрүү боюнча мамлекеттик орган-

дардын практикалык ишинин формаларын жана ыкмаларын андан ары

өркүндөтүү талап кылынат.

Адамдарды сатуу эчак эле глобалдуу масштабдагы көрүнүш болуп, эл

аралык криминалдык бизнестин курамдык бөлүгүнө айлангандыктан адамдар-

дын кетүү факторун өлкөнүн гана ички проблемасы деп эсептөөгө болбойт.

Ушуга байланыштуу, адамдарды сатууга каршы чара көрүү боюнча, эмгек-

чи-мигранттардын укуктарын коргоо боюнча мамлекеттер аралык кызматташу-

уну күчөтүү зарыл.

Кыргыз Республикасында адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча

2008-2011-жылдарга карата иш-аракеттер планында каралган иш-чаралар

Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын ишинин натыйжалуулугун,

адамдарды сатууга каршы чара көрүү боюнча эл аралык алдыњкы тажрыйбаны

эске алуу менен иштелип чыккан.

II. Көйгөйлөр

Кыргыз Республикасынын жарандарынын эмгектик мобилдүүлүгү жогору-

лаган, эмгекчи-мигранттардын укуктук жактан билими аз жана элде мыйзам-

сыз миграциянын опурталдары, адамдарды сатууга каршы туруу ыкмалары

жөнүндө маалыматы жетишсиз болгон шарттарда адамдарды мыйзамсыз жалдоо

жана сатуу учурлары көбөйдү.

2002-2005-жылдарга адамдарды мыйзамсыз ташып кетүүгө жана сатууга

каршы күрөшүү боюнча чаралардын программасы жүзөгө ашырылганына кара-

бастан Кыргыз Республикасында адамдарды сатуу фактыларын азайтуу үчүн

укук коргоо органдарынын адамдарды сатууга каршы күрөшүү жагында иште-

ринин натыйжалуулугу жетишсиз болуп жатат.

Адам сатуунун курмандыктарына колдоо көрсөтүү жана коргоо негизи-

нен МЭУнун Кыргыз Республикасындагы миссиясынын көмөк көрсөтүүсү менен

жүргүзүлдү. Адам сатуунун курмандыктарын социалдык жактан реабилитация-

лоо максатында тийиштүү мамлекеттик органдар "Адамдарды сатуунун алдын

алуу жана ага каршы күрөшүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын

жапа чеккендерге жардам көрсөтүү боюнча чаралардын натыйжалуу система-

сын түзүү жагындагы жоболорун жүзөгө ашыруу боюнча чараларды көрүшү за-

рыл.

III. Иш-аракеттер планынын максаты

Иш-аракеттер планынын негизги максаты адам сатуунун алдын алуу,

табуу жана бөгөт коюу, адам сатуунун курмандыктарын социалдык коргоо

жана жардам көрсөтүү жолу менен адамдарды сатууга каршы күрөштүн натый-

жалуулугун жогорулатуу болуп саналат.

IV. Иш-аракеттер планынын милдеттери

1. Ченемдик укуктук базаны өркүндөтүү.

2. Кыргыз Республикасынын жарандарынын маалымдуулук дењгээлин жо-

горулатуу.

Маалыматтык-билим берүү иштерин камсыздоо.

3. Адамдарды сатууга бөгөт коюу боюнча чараларды жүзөгө ашыруу.

4. Адамдарды сатуунун курмандыктарын социалдык коргоо жана жардам

көрсөтүү.

V. Мониторинг жана баа берүү

Иш-аракеттер планынын жүзөгө ашыруунун натыйжалуулугу көрүлгөн ча-

раларга туруктуу мониторинг жана баа берүү жолу менен аныкталат.

Иш-аракеттер планынын түпкү натыйжасы жүзөгө ашыруунун индикаторлору

аркылуу байкоого алынып турат. Алынган натыйжалардын негизинде иш-ара-

кеттин натыйжалуулугун жогорулатуу, жооптуу аткаруучулардын иштерин ко-

ординациялоону жакшыртуу, Иш-аракеттер планынын иш-чараларын коррекция-

лоо боюнча чечимдер кабыл алынат.

VI. Күтүлгөн натыйжалар

Иш-аракеттер планын жүзөгө ашыруу төмөнкүлөрдү камсыз кылат:

- Кыргыз Республикасынын адамдарды сатууга каршы чара көрүү жагын-

дагы улуттук мыйзамдарын өркүндөтүү;

- адамдарды сатуу жөнүндө калктын маалымдар болуу дењгээлин жана

мыйзамдык сабаттуулугун жогорулатуу;

- укук коргоо органдарынын адамдарды сатууга бөгөт коюу боюнча

ишинин натыйжалуулугун жогорулатуу;

- адам сатуунун курмандыктарын социалдык коргоо жана жардам

көрсөтүү боюнча чаралардын системасын уюштуруу;

- мамлекеттик органдар, эл аралык жана өкмөттүк эмес уюмдардын ор-

тосунда адамдарды сатууга каршы чара көрүүдө өз ара байланышта аракет-

тенүүнү күчөтүү.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2008-жылдын 15-сентябрындагы

№ 515 токтому менен

бекитилген

2008-2011-жылдарга Кыргыз Республикасында адамдарды

сатууга каршы күрөшүү боюнча иш-аракеттер планын

жүзөгө ашыруу боюнча

ИШ-ЧАРАЛАР

Кыскартуулардын тизмеси:

Миграциямамком Кыргыз Республикасынын Миграция жана ишке орнош-

туруу боюнча мамлекеттик комитети

УКМК Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик улуттук кооп-

суздук комитети

Башкы прокуратура Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасы

Кесиптехагенттик Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Кесип-

тик-техникалык билим берүү боюнча мамлекеттик

агенттик

Мамтуризм Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Туризм

боюнча мамлекеттик агенттик

ДСМА Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Дене

тарбия жана спорт, жаштардын иштери жана балдар-

ды коргоо боюнча мамлекеттик агенттик

МРТМА Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Маалы-

маттык ресурстар жана технологиялар боюнча мам-

лекеттик агенттик

ИИМ Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги

ТИМ Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги

ССМ Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо минист-

рлиги

Эмгексоцмин Кыргыз Республикасынын Эмгек жана социалдык

өнүгүү министрлиги

БИМ Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим ми-

нистрлиги

МЭУ Миграция боюнча эл аралык уюм

МММ Кыргыз Республикасынын Маданият жана маалымат

министрлиги

ЖМА Жергиликтүү мамлекеттик администрациялар

УТРК Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадиокорпора-

циясы

ӨЭУ Өкмөттүк эмес уюмдар

ЖӨБО Жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары

Чек ара кызматы Кыргыз Республикасынын Чек ара кызматы

КМШ Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештиги

Финполиция Кыргыз Республикасынын Финансылык полиция кызма-

ты