Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому менен бекитилген «Ишкердик субъекттердин ишмердигине ченемдик укуктук актылардын жөнгө салуучу таасирин талдоонун (ЖСТТ) УСУЛУ»

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2007-жылдын 20-декабрындагы

№ 603 токтому менен

бекитилген

Ишкердик субъекттердин ишмердигине ченемдик укуктук

актылардын жөнгө салуучу таасирин талдоонун (ЖСТТ)

УСУЛУ

(КР Өкмөтүнүн 2011-жылдын 11-июлундагы №379 токтомунун редакциясына ылайык)

I. Жалпы жоболор

1. Ишкердик субъекттердин ишмердигине ченемдик укуктук актылардын

жөнгө салуучу таасирин талдоонун усулу (мындан ары - Усул) Кыргыз Рес-

публикасынын Президентинин 2007-жылдын 23-июлундагы № 344 "Кыргыз Рес-

публикасында уруксат берүү-жөнгө салуу системасын оптималдаштыруу боюн-

ча айрым чаралар жөнүндө" Жарлыгына жана "Кыргыз Республикасынын норма-

тивдик укуктук актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылай-

ык иштелип чыкты.

2. Бул Усул ишкердиктин жана коомдун өнүгүүсүнө ченемдик укуктук

актылардын жөнгө салуучу таасирине талдоо жүргүзүүнүн (мындан ары ЖСТТ)

жана жөнгө салуучу таасиринин натыйжаларын мониторингдөөнүн тартибин

белгилейт.

3. ЖСТТнын максаты:

- ченемдик укуктук актыларды негиздөөгө;

- алдын-ала талдоо жүргүзүүгө;

- ченемдик укуктук актыны аткаруу менен байланышкан чыгымдарды жа-

на болжолдонуп жаткан пайдаларды баалоого жана талкуулоого;

- ченемдик укуктук актыны колдонууга республикалык (жергиликтүү)

бюджеттин чыгымдарын аныктоого;

- экономикага жана коомдук процесстерге күтүлүүчү натыйжаларды ча-

гылдырууга;

- ченемдик укуктук актынын эл аралык укуктун ченемдерине жана Кыр-

гыз Республикасынын милдеттенмелерине шайкеш келишин жана алардын сак-

талышын баалоого;

- сунуш кылынып жаткан ченемдик укуктук актыда жөнгө салына турган

проблемаларды чечүүнүн альтернативдүү механизмдерин кароого бирдиктүү

ыкманы белгилөө болуп саналат.

4. Ченемдик укуктук актынын долбооруна түшүндүрмө кат ЖССТнын на-

тыйжаларынын негизинде таризделет.

5. ЖСТТ колдонуудагы ченемдик укуктук актыларга карата алардын та-

асиринин натыйжаларын баалоо жапа аларды андан ары өзгөртүү же күчүн

жоготкондугун таануу зарылчылыгын аныктоо максатында жүргүзүлүшү

мүмкүн.

6. ЖСТТнын натыйжасы ченемдик укуктук актынын тийиштүү долбоорун

кабыл алуу же четке кагуу зарылчылыгын аныктоо, ошондой эле ишкердик

субъектине анын тийгизе турган негизги таасирлерин (пайдаларын жана чы-

гымдарын) сандык жана сапаттык баалоо болуп саналат.

7. Бул Усул мамлекеттик бийлик органдары жана жергиликтүү өз ал-

дынча башкаруу органдары иштеп чыга турган, ишкердик жүргүзүүнү жөнгө

салуучу. колдонулуп жаткан ченемдик укуктук актыларга да, ошондой эле

алардын долбоорлоруна да колдонулат.

II. Ченемдик укуктук актылардын

долбоорлорун даярдоо жана кабыл алуу

8. Ченемдик укуктук актылардын долбоорлорун даярдоо жана кабыл

алуу "Кыргыз Республикасынын нормативдик укуктук актылары жөнүндө" Кыр-

гыз Республикасынын Мыйзамы менен жөнгө салынат жана иштеп чыгуу; тал-

куулоо; чечимди кабыл алуу этаптарын камтыйт.

9. Ченемдик укуктук актынын долбоорун иштеп чыгуу этабында эконо-

мисттерден, юристтерден жана киргизиле турган жөнгө салуу тармагындагы

(чөйрөсүндөгү) ченем иштеп чыгуучу органдын штатында турган же аны иш-

теп чыгуу үчүн тартылган адистерден, ошондой эле бизнес ассоциациялар-

дын өкүлдөрүнөн турган эксперттерден жумушчу топ түзүлөт.

Эксперттердин жумушчу тобу:

- максатка жетүүнүн дењгээлин, проблеманы жана аны конкреттүү фор-

мада чечүүнүн пландалган натыйжасын аныкташат;

- кабыл алынуучу ченемдик укуктук акты таасир эте турган кызыкчы-

лыктардын тобун аныкташат;

- жөнгө салуу оњ натыйжа сыяктуу эле терс натыйжа да бериши мүм-

күндүгүн эске алуу менен жөнгө салуунун ар кыл ыкмаларынын социалдык

топтордун тандоосуна, кызыгуусуна жана алардын жүрүм-турумуна кандай

таасир этээрин баалашат;

- саясаттын (жана мыйзамдын) мындан мурун мындай жасалган же проб-

леманы чечүүгө ар кыл мамиле жасоого таасир этүүчү башка тармактарын

карап чыгышат;

- таасир этүүнүн таза натыйжасын аныктоо үчүн талдоонун ар кыл ык-

маларын пайдаланышат;

- ченемдик укуктук актынын долбоорун иштеп чыгышат, Кыргыз Респуб-

ликасынын мыйзамдарына ылайык ага маалымкат-негиздеме даярдашат.

10. Жарандардын жана юридикалык жактардын кызыкчылыктарын түздөн-

-түз камтыган ченемдик укуктук актылардын долбоорлорун. ошондой эле

ишкердик жүргүзүүнү жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылардын

долбоорлорун талкуулоо этабында ченем иштеп чыгуучу органдын расмий

сайтында жайгаштыруу аркылуу коомдук талкуулоо үчүн алар милдеттүү түрдө

жарыяланууга тийиш. Ченем иштеп чыгуучу органда расмий сайт жок болгон

учурда, ошондой эле мыйзамда каралган башка учурларда ченем чыгуучу

органдын чечими боюнча ченемдик укуктук актылар жалпыга маалымдоо

каражаттарында жарыяланат.

Коомдук талкуулоонун мөөнөтү ченемдик укуктук актынын долбоорун иштеп чыгуучу тарабынан коюлат жана бир айдан ашык эмес убакытты түзөт. Ченемдик укуктук актыны иштеп чыгуучунун чечими боюнча коомдук талкуулоо үчүн биринчи ирет белгиленген мөөнөт узартылышы мүмкүн. Ченемдик укуктук актыны иштеп чыгуучу коомдук талкуулоого катышуучулардын жазуу жүзүндө, катышуучунун реквизитин көрсөтүү менен берилген сунуштарын кароого кабыл алууга милдеттүү. Бардык түшкөн сунуштар аларга каттоо номерин ыйгаруу менен каттоодон өткөрүлөт. Ар бир сунуш аны кабыл алуу же четке кагуу жөнүндө чечимин чыгаруу менен жүйөөсү боюнча каралууга тийиш. Коомдук талкуулоонун катышуучусу өзүнүн сунушу боюнча чечимдин мазмуну менен таанышууга, ошондой эле чыгарылган чечимди эске алуу менен жаңы сунуш жиберүүгө укуктуу. Ченемдик укуктук актыны иштеп чыгуучу келип түшкөн сунуштардын эсебин жүргүзөт. Сунуштар жана аларды кароонун жыйынтыктары жалпыланат. (КР Өкмөтүнүн 2011-жылдын 11-июлундагы №379 токтомунун редакциясына ылайык)

11. Ченемдик укуктук актынын долбоорунун чечимин кабыл алуу (кабыл

алуу же четке кагуу) этабында чечимдин сунушталган бардык варианттары

каралат.

12. Ченемдик укуктук акты ишке киргизилгенден 6 ай өткөндөн кийин

анын мониторинги жүргүзүлүшү мүмкүн. Мониторинг анын реалдуу болжолдон-

гон таасирин жана натыйжалуулугун текшерүү, ырастоо же жокко чыгаруу

үчүн пайдаланылат. Бул учурда кандай өлчөмдө максаттарга жетишилгенди-

гине баалоо жүргүзүлөт жана зарыл болсо тийиштүү ченемдик укуктук акты-

ны жокко чыгаруу, өзгөртүү жана (же) кошумчалоо жөнүндө сунуш жасалат.

Баалоого тартылган эксперттер мамлекеттик түзүмдөрдөн жана кез каранды-

сыз эксперттерден кошумча маалымат ала алышат.

Мониторингдин жыйынтыктары альтернативдүү баалоону бере турган иш-

керлердин өкүлдөрүн кошуп алганда коомчулук жана бардык кызыкдар тарап-

тар үчүн ачык болууга тийиш.

III. Ченемдик укуктук актыларга

ЖСТТ жүргүзүү жол-жоболору

13. Ченемдик укуктук актыны кабыл алууга ЖСТТ жол-жоболорун өткө-

рүү менен даярдоо жана негиздөө төмөнкү жол-жоболордон турат:

- чечүүсү болжолдонуп жаткан проблемаларды баяндап жазуу;

- ченемдик укуктук актыны кабыл алуу зарыл болуп жаткан жана мам-

лекеттик кийлигишүү талап кылынган себептерди аныктоо;

- сунуш кылынып жаткан ченемдик укуктук акт менен жетишүү зарыл

болгон максаттарды көрсөтүү;

- ченемдик укуктук актынын жогору турган ченемдик укуктук актылар-

га жана белгиленген тартипте ратификацияланган эл аралык мыйзамдардын

ченемдерине шайкештигине укуктук талдоо жүргүзүү;

- ченемдик укуктук актыны кабыл алууда ага тартылган бардык тарап-

тар үчүн чыгымдарды (түз жана кыйыр) жана пайдаларды (түз жана кыйыр)

жана чыгымдарын жана пайдаларын эсептөө методу менен экономикалык тал-

доо жүргүзүү, белгилүү убакыт ичинде бул ченемдик укуктук актыны колдо-

нуу жана аткарылышын контролдоо үчүн зарыл бюджеттик каражаттарды эсеп-

төө, чыгымдарды жана пайдаларды салыштыруу;

- проблеманы чечүүнүн альтернативдүү варианттарын сунуштоо. Сунуш-

талган альтернативдүү варианттардын ар бири ал проблема кандай чечиле-

рин аныктап жана сунуш кылынган өзгөртүүлөр колдонуудагы мыйзамдар ме-

нен кандайча айкашаарын көњүлгө алуу керек. Ошондой эле сунушталган ар

бир вариант боюнча ЖСТТ жүргүзүп, альтернативдүү варианттардын чыгымда-

рын жана пайдаларын эсептөө зарыл. ЖСТТнын альтернативдүү вариантынын

негизинде проблеманы чечүүнүн төмөнкүдөй варианттары турат:

- "баарын мурдагыдай калтыруу", башкача айтканда эч нерсе кабыл

албоо;

- дерегулдаштыруу же рыноктук механизмдердин таасири.

14. ЖСТТ бир нече стадиялар менен жүргүзүлөт: базалык, бөлүктүү,

толук.

14.1. Базалык ЖСТТ чечүү болжолдонуп жаткан проблеманын баяндама-

сын, ченемдик укуктук актыны кабыл алуу зарыл болуп жаткан жана мамле-

кеттик кийлигишүү талап кылынган себептерди, максаттарды аныктоону,

укуктук жана экономикалык талдоолорду жүргүзүүнү камтыйт.

"Пайдалар" - "чыгымдар" ыкмасынын негизинде ЖСТТ жүргүзүүнүн база-

лык методикасы төмөнкүдөй жол-жоболордон турат:

14.1.1. Сунуш кылынып, мамлекеттик жөнгө салуунун түрүнүн көмөгү

менен чечүү керек болуп жаткан проблеманы так аныктоо, анын мүнөзүн жа-

на кењдигин так белгилөө, эмне үчүн ал пайда болгондугун, жеке жана

юридикалык жактар үчүн эмне стимул болорун жана жөнгө салуунун натыйжа-

сында алардын жүрүм-туруму кандай болоорун түшүндүрүү зарыл.

14.1.2. Ченемдик укуктук актыны кабыл алуу жана мамлекеттик кийли-

гишүү зарыл болгон себептер.

14.1.3. Проблеманы аныктагандан кийин мамлекеттик орган ал сунуш

кылынып жаткан ченемдик укуктук акты менен кандай максаттарды коюп жат-

кандыгын көрсөтүүгө тийиш.

Максаттар проблемалар менен айкалышып, аларды чечүүгө (жоюуга) ар-

налып, реалдуу жана ишке ашкыдай болууга тийиш.

Коюлган максаттардын жана аларга жетишүү каражаттарынын ортосунда-

гы байланыш көрсөтүлүшү милдеттүү. Бул сунуш кылынып жаткан ченемдик

укуктук актынын аныкталган жобосу коюлган максатты жүзөгө ашырууга кан-

тип жана эмне үчүн алып келээрин көрсөтүү зарылдыгын билдирет.

14.1.4. Укуктук талдоо өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт:

- ченемдик укуктук актынын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жа-

на эл аралык укуктун ченемдерине шайкештигин талдоону;

- карама-каршылыктарды жана бири-бирин кайталаган башка ченемдик

укуктук актыларды аныктоону;

- башка ченемдик укуктук актыларга өзгөртүүлөрдү киргизүү же кара-

ма-каршы келген ченемдерди жокко чыгаруу боюнча сунуштарды даярдоону.

14.1.5. Экономикалык талдоо (чыгымдардын жана пайдалардын эсеби)

өзүнө жумшалган убакытты (кыйыр чыгымдар) жана бир жолу берилүүчү да,

кайталанган да акчалай чыгымдарды (түз чыгымдар) камтыйт.

14.1.6. Ишкананын (ишкердин) чыгымдарынын (Ич) эсеби төмөнкү фор-

мула боюнча эсептелет:

Ич = кыйыр чыгымдар (Кч) + түз чыгымдар (Тч)

Түз чыгымдар (Тч) = i1 + i2 + i3 +...+ in,

мында:

i - ченемдик укуктук актыны сактоодогу тигил же бул тартиптин нар-

кы, сом менен;

Кыйыр чыгымдар (Кч) = ЭАор * nt/t,

мында:

nt, - бир жол-жобого жумшалган сааттардын саны;

t - ай ичиндеги жумушчу сааттардын саны;

ЭАор - ишкана/экономика боюнча орточо эмгек акы.

14.1.7 Мамлекеттик органдардын чыгымдарынын (Мч) эсеби төмөнкү

формула боюнча эсептелет:

Мч = мамлекеттик органдын түз чыгымдары Тчм + мамлекеттик органдын

түз чыгымдары (Кчм).

Мамлекеттик органдардын ченемдик укуктук актыларды жүзөгө ашырууга

байланыштуу түз чыгымдары өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт:

- реестрлерди жана башка документтерди жүргүзүүгө чыгымдарды;

- мыйзамдын сакталышын контролдоого байланышкан чыгымдарды;

- санкцияларды салууга кеткен чыгымдарды;

- рынокторду изилдөө жана талдоо боюнча чыгымдарды;

- кызматкерлерди окутууга кеткен чыгымдарды;

- мыйзамдарга талдоо жүргүзүүгө кеткен чыгымдарды. Мамлекеттик ор-

гандардын кыйыр чыгымдары (Мкч) төмөнкү формула боюнча эсептелет:

Мкч = к * (ЭАор * nt/t), мында:

k - функциялык жүктөө коэффициенти;

nt - бир жол-жобого жумшалган сааттардын саны;

t - ай ичиндеги жумушчу сааттардын саны;

ЭAop - мамлекеттик мекеме боюнча орточо эмгек акы.

14.1.8. Ишкана (тармак) үчүн түз чыгымдарды, ошондой эле мамлекет-

тик органдардын чыгымдарын эсептеп чыгып, өлкөнүн экономикасы үчүн жал-

пы чыгымдарды (Эч) эсептөөгө болот:

Эч = ишкананын (тармактын) чыгымдары Ич + мамлекеттин чыгымдары

(Мч),

Ишканалардын (тармактын) чыгымдары ишканалардын (тармактын) түз

жана кыйыр чыгымдарынын суммасынан турат, ал эми мамлекеттин чыгымдары

мамлекеттик органдардын түз жана кыйыр чыгымдарынын суммасынан турат.

14.1.9. Ишкердиктин жана мамлекеттин пайдаларынын эсеби төмөнкү

формула боюнча эсептелет:

П = i1 + i2 + i3 +...+ in,

мында i - ченемдик укуктук актыны сактоонун сом менен бааланган

тигил же бул жакшы натыйжасы.

Экономика үчүн пайда ишкердик үчүн пайданын жана мамлекет үчүн

пайданын суммасы менен аныкталат.

14.1.10. Ченемдик укуктук актынын долбооруна ЖСТТ жүргүзүүнүн жы-

йынтыктары ушул Усулдун N 1 тиркемесине ылайык Кыргыз Республикасында

ченемдик укуктук актынын долбооруна талдоонун жыйынтыктоочу таблицасы

түрүндө таризделет.

14.1.11. Колдонуудагы ченемдик укуктук актынын долбооруна ЖСТТ

жүргүзүүнүн жыйынтыгы ушул Усулдун N 2 тиркемесине ылайык Кыргыз Рес-

публикасында колдонуудагы ченемдик укуктук актыга талдоонун жыйынтыкто-

очу таблицасы түрүндө таризделет, анда төмөнкү маселелер бөлүп

көрсөтүлөт:

- таасир этүү максатына жетишилдиби;

- кандай реалдуу пайдалар алынды;

- мамлекеттин жана таасир этүү объектилеринин (ишкерлер, жарандар

жана башка социалдык топтор) реалдуу чыгымдары кандай болгон;

- пайдалардын жана чыгымдардын катышы кандай.

Корутундуда тиешелүү ченемдик укуктук актыны жокко чыгаруу,

өзгөртүү жана (же) толуктоо киргизүү жөнүндө сунуштар жасалат.

14.2. Бөлүктүү ЖСТТ базалык ЖСТТнын толук көлөмүндө жана чечимдин

альтернативдүү варианттарынын чыгымдарын жана пайдаларын кошумча талдо-

ону камтыйт.

14.3. Толук ЖСТТ ЖСТТнын мурдагы стадияларын толук өлчөмдө жана

"зарыл" ресурстарды альтернативдүү пайдаланууну кошумча талдоону кам-

тыйт.

"Толук" ЖСТТ жүргүзүүнүн сандык критерийи болуп ченемдик укуктук

актыны кабыл алууга демилгечи болгон органдын аны эки жыл мөөнөткө ка-

был алуудагы пайдаларды жана чыгымдарды баалоосу эсептелет, эгерде:

- эгер ченемдик укуктук актыны кабыл алуудан чыгымдар жана пайда-

лар бирдей болсо;

- эгер пайдалар жана чыгымдар өткөн жыл үчүн Кыргыз Республикасы-

нын ички дүњ продуктусундагы (ИДП) тиешелүү пайыздан ашып кетсе (ИДПнын

пайызынын 0,03 төн 0,1 ге чейин), анда ченемдик укуктук акты ЖСТТнын

"толук" , башкача айтканда базалык дагы, айрым дагы жол-жобосунан,

ошондой эле "зарыл" ресурстарды альтернативдүү пайдалануунун кошумча

талдоосунан да өтөт.

Чыгымдарды жана пайдаларды сандык жагынан, башкача айтканда акча-

лай эсептөө мүмкүн эмес же оор болгон учурда, анда баалоонун экономика-

га, коомго жана айлана-чөйрөгө таасирин мүнөздөөчү сапаттык критерийлер

киргизилет.

IV. Чакан жана орто бизнеске ЖСТТ

жүргүзүүнүн өзгөчөлүктөрү

15. Чакан жана орто бизнес субъектилерине ЖСТТ процессинде кењеш

берүүлөрдү жана сурамжылоолорду ургаалдуу колдонуу сунуш кылынат.

16. Чакан жана орто бизнеске таасир тийгизишин текшерүүнүн кыйла

зарыл сегменттери катары индикаторлордун төмөнкү топторун көрсөтүүгө

болот:

- жумуштуулук;

- эмгек өндүрүмдүүлүгү жана жалпы өндүрүмдүүлүк (өндүрүлгөн товар-

дык продукциянын орточо көлөмүнүн чыгымдалган ресурстардын бирдигине

карата көрсөткүчү);

- компаниялардын өсүшүн, алардын динамикасын чагылдыруучу көрсөт-

күчтөр (өндүрүштүн көлөмү, негизги капиталга инвестициялар,

экспорт/импорттогу үлүш, тењештирилген финансылык натыйжа

(пайда/чыгым);

- чыгымдардын түзүмү, эњ чоњ болжолдонгон киреше, эњ чоњ салыктык

ставка жана алар менен байланышкан таасир этүү өлчөмдөрү.

V. Корутунду жоболор

17. Ченемдик укуктук актынын долбоорунун демилгечиси же анын атка-

рылышын контролдоочу мамлекеттик орган ЖСТТдагы таасир этүү көрсөткүч-

төрүн пайдалануу менен аны киргизүүнүн ийгилигине мониторинг жүргүзөт

жана зарыл болсо аны өзгөртүүнү же күчүн жоготту деп эсептөөнү сунуш

кылат.

Ишкердик субъекттердин

ишмердигине ченемдик укуктук

актылардын жөнгө салуучу

таасирине талдоонун усулуна

№ 1 тиркеме

Кыргыз Республикасында ченемдик

укуктук актынын долбооруна талдоонун

ЖЫЙЫНТЫКТООЧУ ТАБЛИЦАСЫ

Ишкердик субъекттердин ишмердигине

ченемдик укуктук актылардын

жөнгө салуучу таасирине

талдоонун усулуна

№ 2 тиркеме

Кыргыз Республикасында колдонуудагы ченемдик

укуктук актыга талдоонун жыйынтыктоочу

ТАБЛИЦАСЫ