2010-жылга чейин Кыргыз Республикасынын туристтик индустриясын туруктуу онуктуруунун «Меймандос Кыргызстан» маркетинг стратегиясы (Кыргыз Республикасынын Окмотунун токтому менен бекитилген)

КР Өкмөтүнүн 2018-жылдын 22-январындагы № 49 токтомуна ылайык

КҮЧҮН ЖОГОТТУ

Кыргыз Республикасынын Окмотунун

2004-жылдын 6-октябрындагы

N 734 токтому менен

бекитилген

2010-жылга чейин Кыргыз Республикасынын туристтик

индустриясын туруктуу онуктуруунун "Меймандос

Кыргызстан" маркетинг стратегиясы

Киришуу

I. Кыргызстандын туристтик продуктун маркетингдик талдоо

II. Маркетинг страгегиясынын максаттары жана милдеттери

III. Маркетинг стратегиясынын негиздери

IV. Стратегияны жузого ашырууну ресурстук жактан камсыз кылуу

V. Мониторинг жана баа беруу

Корутунду

Киришуу

Азыркы туристтик индустрия дуйнолук экономиканын ири киреше беруучу

жана кыйла ыкчам онугуп келаткан тармактарынын бири болуп саналат.

Туризм чойросундогу жумуш орундарынын саны 200 миллионго жакынды же

дуйнодогу иш менен камсыз болуунун жалпы корсоткучунун 8 процентин

тузот.

Дуйнолук туристтик уюмдун жана Эларалык валюта фондунун

маалыматтары боюнча туризм 1998-жылдан тартып товарларды жана кызмат

корсотууну дуйнолук экспорттоодо биринчи орунга чыкты (7,9 %).

Туризмдин орточо осуш темпи бутундой дуйнолук экономиканын осушунун

орточо жылдык темпинен кыйла жогору. Туризм дуйнолук ички дун

продуктунун жалпысынан 3,8 процентин жана экономиканын аралаш

тармактарын онуктурууго кыйыр таасирди эске алуу менен 10 проценттен

ашыгын берет. Дуйнолук туристтик уюмдун божомолу боюнча жакынкы он

жылда туризм чойросундо экономикалык осуш темпи сакталып калат.

Кыргызстандын туристтик индустриясын онуктуруу олконун тарбигый

ресурстарынын кыйла ар турдуулугуно негизделет, ал туризмдин ички

онугушу, ошондой эле Кыргызстандын туризм олкосу катары кадыр-баркын

калыптандыруу учун зор экономикалык фактор болуп калат жана болуп

калууга тийиш.

Орун алган тенденцияларды эске алганда Кыргызстанда эларалык туризм

рыногуна шайкеш аралашуу жана олкодо туризмди дагы ыкчам онуктурууго

жетишуу учун мумкунчулуктор бар.

Туризмди туруктуу онуктуруу азыркы учурда туристтердин

муктаждыктарын гана канааттандырууну карабастан, ошондой эле келечекте

алардын таламдарын эске алууну да талап кылат, бул социалдык-

экономикалык иш менен табигый чойрону сактоону камсыз кылуу

зарылчылыгынын ортосундагы балансты сактоону да талап кылат.

Туризм олконун региондорунун ортосундагы экономикалык тенсиздикти

кыскартууга комоктошуп, тоолуу райондордун онугушун камсыз кылат.

Жергиликтуу ресурстар жана материалдар канчалык коп пайдаланылса,

региондордун экономикалык онугушуно туризм ошончолук коп салым кошот.

Туризм Кыргызстанда мамлекеттик денгээлде экономиканын

артыкчылыктуу тармактарынын бири деп таанылган. Бирок туристтик

индустрияны андан ары онуктуруу рыноктук башкаруу аспаптарын кыйла

жигердуу пайдаланууну талап кылат. Ага, биринчи кезекте туристтик

бизнести онуктуруунун жана анын атаандаштык жондомун арттыруунун

аспаптарынын бири катары маркетинг кирет.

Маркетингди башкаруу - бул ой-жугуртуунун жаныча ынгайын

калыптандыруу, анын мегизинде рынокко болгон багыт, рыноктун

талаптарынын озгорушуно даяр болуу, менчик ээсинин укуктарынын

институттук негиздерин тузуу жана индустриянын туруктуу онугушун

камсыз кылуучу башка рыноктук механизмдерди тузуу жатат.

Маркетинг стратегиясын жузого ашыруу туристтик индустриянын олконун

экономикасына олуттуу салым кошот, Кыргызстанда туристтик продуктун

атаандашууга жондомдуулугун жана сапатын жогорулатат, ошондой эле

туристтик ишмердиктин курчап турган чойрого жана улуттук маданиятка

терс таасирин азайтат.

Маркетинг стратегиясы туристтик продуктуну онуктурууго дем беруу,

оитималдуу бааны калыптандыруу жана турпродуктун максаттуу рынокторго

карай илгерилетууну, ошондой эле меймандостуктун азыркы кездеги

мамилесин тузууго, кардар менен озара аракеттенууго жана узак

мооноттуу мамилени орнотууга негизделет.

I. Кыргызстандын туристтик продуктун маркетингдик талдоо

Азыркы учурда олконун ички дун продуктунун структурасында туристтик

иштин улушу 4 процентке жакынды тузот. Эгерде ал олконун ички дун

продуктунун 8 проценттен ашыгын тузсо, анда туризм профилдуу тармак

деп эсептелет.

Туристтик сектор Кыргызстанда орун: алган табигый ресурстардан,

салттуу рыноктордон жана туристтик агымдын осуу тенденциясынан улам

инвестиция тартууга ылайыктуу тармак деп эсептелет. Кыргызстандын

туристтик индустриясы экспортко негизделген тармак. 2003-жылы расмий

маалыматтар боюнча туристтик кызмат корсотууну экспорттоодон 48 млн.

АКШ доллары же олконун экспорттук пайдасынын 10 процентке жакыны

тушкон.

Туризмдин абалы жонундо анык жана жаны статистикалык маалыматтардын

жоктугу тармактын потенциалына баа беруу жана анын реалдуу онугушуно

божомол жасоого мумкунчулук бербей жатат. Реалдуу экономикалык талдоо

жасоо учун маалыматтык базистин жоктугу корулуп жаткан чаралардын

натыйжалуулугуна баа берууну кыйындатып, ошондой эле ишти пландаштыруу

жана мамлекетке, ошондой эле жеке секторго инвестицияларды тартуу учун

чечимдерди кабыл алуу процессин кыйындатат.

Кыргызстанда дуйнолук туристтик рынокко дагы жигердуу чыгуу учун

объективдуу оболголор бар. Статистикалык жана эмпириялык маалыматтарды

талдоо Кыргызстандын туристтик продуктуна жана ички туризмдин

корсоткучторунун осушунун жагымдуу тенденцияларына жана сатып откоруу

рыногунун кенейишине кызыгуу осуп жаткандыгын корсотуп турат.

Талдоо туристтик продуктунун озуно тартышы ар кандай табигый

ресурстардын жана тарыхый-маданий эстеликтердин болушуна эмес, ошондой

эле олкодогу туруктуу абалга жана алардын болушунун коопсуздугуна,

ошондой эле туристтерди сервистик тейлоонун сапатына жараша боло

тургандыгын корсотту.

Салт болуп калган меймандостукка карабастан Кыргызстандын эли

олконун туристтик индустриясына али жетиштуу турдо жигердуу катышпай

жатат. Коомдун туризмге мамилеси кайдыгерликке жакыныраак, ал

туристтик продуктун сапаты коомдун ар бир мучосуно, ар бир адамдын

жекече жыргалчылыгына тиешеси бар экендигин тушунууго негизделбейт.

Инвестициялык ресурстар менен туристтик кызмат корсотуулордун

атаадашуусу кучоп жаткан шартта Кыргызстандын туризм олкосу катары

алдыга суурулуп чыгышы кыйла актуалдуу болуп баратат. Ушул кезге чейин

Кыргызстандын туристтик брэндиннин бирдиктуу концепциясы жана кыргыз

туристтик продуктунун бирдиктуу графикалык дизайны жок.

Дуйнолук тажрыйба корсотуп тургандай, туристтик продуктуну алга

илгерилетууго чыгымдар туруктуу осуп турат. Дуйнолук туристтик уюмдун

статистикалык изилдоолорунун натыйжалары боюнча туризмди алга

илгерилетууго чыгымдардын артышы менен кийин андан тушкон пайданын

ортосунда байланыш бар. Статистика боюнча жарнамага окмоттук

чыгымдарды 1 долларга гана кымбаттатуу четолколук туристтерден

чыгымдар турундо 493 долларга жакынды алып келет. 1991-жылдан 2004-

жылга чейинки мезгилдин ичинде Кыргызстандын туристтик мумкунчулутун

жарнамалоого жалпы чыгымдар жылына 25-30 минге жакын АКШ долларын

тузду.

Туристтик олко катары Кыргызстандын алга карай илгерилешинин

начарлыгынын себеби максатттуу туристтик рынокто олко жонундо

маалыматтын аздыгында болуп жатат. Олко жонундо дурус маалыматтын

дээрлик жоктугунун онутунон алганда экологиялык алааматтар, террордук

актылар сыяктуу окуялар четолколук жалпыга маалымдоо каражаттары

аркылуу апыртылып берилип жатат, бул олконун кадыр-баркына терс

таасирин тийгизбей койбойт. Негизинен олконун алга карай илгерилеши

Кыргызстандын жетекчилиги коруп жаткан ачык дипломатиянын аркасында,

ошондой эле туздон-туз туристтик уюмдардын оздорунун операторлору

тарабынан жургузулот.

Кыргызстанда туристтик олко катары Кыргызстанды алга карай

илгерилетуу боюнча уюмду тузуу жагында кадамдар жасалып, маркетинг

ишин финансылоо маселеси чечилуудо. Мамлекет, жеке сектор туристтик

олко катары Кыргызстанды алга карай илгерилетуу маселесинде куч-

аракеттерди бириктируу зарылчылыгын тушуно баштады.

Алга илгерилетуу милдетин тандалып алынган максаттуу рынокторго

туристтик продуктуну алып чыгуу, мурда ээлеген позицияларды кармап

калуу жана жагымдуу туризм олкосу катары Кыргызстандын кадыр-баркын

которуу аркылуу чечуудо турат.

Кыргызстанда региондук экономиканын атаандашууга жондомдуу коп

тармактуу сервистик борборуна айлануу мумкунчулугу бар, албетте, бул

ишкер карым-катнаштардын осушуно жана ишкер туризмди онуктурууго

таасирин тайгизет.

Дуйнолук туристтик рыноктогу тенденцияларды эске алуу менен

салыштырмалуу кыска убакыттын ичинде (2010-жылга чейин) жумшалган

инвестицияга экономикалык зор кайтарым бере ала турган Кыргызстандын

туризминин негизги торт турун болуп корсотууго болот, ага:

- курорттук-рекреациялык туризм же эс алууну негизинен Ысыкколдун

жээгиндеги пансионаттарда, санаторийлерде жана эс алуу уйлорундо

(буткул тармактын кирешесинин 90%тен ашыгы) откоруу;

- Улуу Жибек жолундагы туризм: эреже катары Кыргызстандын аймагы

аркылуу транзиттик жолдор боюнча тарыхый-маданий жана этнографиялык

багыттагы ар кандай маршруттар (3%ке жакын);

- тоолор аршлуу окуялуу туризм (буга экотуризм да кирет):

альпинизм, треккинг, ат туризми, рафтинг, анчылык, фауна, флораны,

географияны, археологияны, геологияны иликтоо менен байланышкан турлар

(5%ке жакын);

- ишкер туризм (1% жакын) кирет.

Курорттук-рекреациялык туризм

Туризмдин бул туру Ысыкколдун курорттук-денсоолукту чындоо

жагындагы рекреациялык ар турдуу жана жарым-жартылай оздоштурулгон

мекемелерин жана ресурстарынын чети оюла элек Сонкол, Сарычелек

колдорунун, Аларча капчыгайын, Арсланбап капчыгайын жана башкаларды

камтыйт.

Бул рыноктун негизин Ысыкколдун ден чоолук чындоочу жайлары (90%)

тузот. Азыркы учурда 110го жакын курорттук-денсоолукту чындоочу

жайларда 26 мин орун бар. Алардын жайгашуусун шарттуу турдо торт топко

болууго болот:

- кесиптик бирликтерге жана мамлекетке таандык санаторий-курорттук

мекемелер, эс алуу уйлору, профилакторийлер жана балдардын эс алуу

борборлору, аларда ар кандай себептерден улам рыноктук кайра тузуулор

ото кашандык менен журуп, эски советтик мезгилдеги ишканаларды эске

салат. Алар бардык мекемелердин 30 процентке жакынын тузот;

- менчик ээлерине таандык пансионаттар, эс алуу уйлору, туристтик

базалар, курорттук отелдер, конок уйлор, алар алган пайдасынын жана

инвестиция тартуунун эсебинен оз активдерин жанылап жана

реконструкциялап жатышат. Дал ушул топ жаныланып жаткан рекреациялык

тармактын негизин тузот;

- менчиктештирилген эс алуу мекемелери, алар финансылык

каражаттардын жетишсиздигинен улам дээрлик реконструкцияланбай турат

же алардын менчик ээлери кийин сатып жиберуу менен жакшы акча табууга

ниет кылып олтурушат. Мындай топ менчиктештирилген бардык ишканалардын

30 процентке жакынын тузот;

- жергиликтуу калк жана жамааттар тарабынан уюштурулган курорттук

зонадага жеке менчик пансионаттар, алардын бир болугу алгылыктуу баага

кыйла жогорку сапаттагы кызмат корсотуу менен бардык эс алуучулардын

учтон бирине чейинкисин тартып кетет.

Курорттук-рекреациялык тармакта болуп жаткан жанылоо процесси

иомердик фондду реконструкциялоо, ички инфраструктураны жана

коммуникацияларды калыптандыруу/жанылоо, менеджментти жанылоо жана

кызматкерлерди кардарларды тейлоонун жаны ыкмаларына окутуу сыяктуу

чойрону камтыйт. Жайгаштыруу объекттериндеги кеминде 8 минге жакын

орун реконструкциялоого муктаж. Инфраструктура туристтердин

муктаждыктарынан артта калууда жана туристтик продуктунун бир

бутундугун калыптандыруу процеесин кечендетуудо. Курорттук-

рекреациялык мекемелерди эларалык талаптарга жана кардарлардын суроо-

талаптарына ылайык классификациялоонун жаны системасын иштеп чыгуу

жана кабыл алуу зарылчылыгы бышып жетилди.

Тармактын жалпы багыты, эн оболу, Казакстандан (60%ке жакын),

Озбекстандан, Россиянын сибирь жана урал региондорунан (10%ке жакын)

келген, ошондой эле ички туристтердин агымы Ысыкколдун жээгинде эс

алуунун жана дарылануунун ото кенири таанымалдыгын ырастап турат.

Сонку жылдары туристтик агымдын колому орточо жылына 700 мин кишиге

жакынды тузду. Мындан ары туристтердин санынын андан ары кобойушуно

тышкы атаандашуу кобуроок таасир тийгизет: ага Козкарандысыз

Мамлекеттердин Шериктештигине катышкан мамлекеттердеги эс алуу

индустриясынын, ошондой эле Туркиянын, Кипрдин жана башка олколордун

туристтик индустрияларынын онугушу кирет. Курорттук-рекреациялык

туризмдин осуу темпи жылына 5-7 процент менен бааланат жана кыйла

даражада рыноктун катышуучуларына жана мамлекеттин координацияланган

аракеттерине жараша болот.

Ички тармактык атаандашуу да куч алып баратат, мында сервистин

сапаты жана баасы барган сайын башкы аспапка айланууда. Чойродогу

ишканалардын дээрлик жарымынын кыйла кымбат кызмат корсотууго

умтулуусу жалпы эле эс алуунун баасын жогорулатып жиберди. Ошол эле

учурда мекемелердин аз саны гана жыл боюнча (7-10%) кызмат корсотот.

Тармактын орточо жылдык йштешинин бирдей эместиги анын жаллы

экономикалык натыйжасына да таасирин тийгизуудо. Жылы бою иштеген

мекемелер негизинен ички рынокко багытталган. Кесиптик бирликтердин

ортосундагы кызматташуу мумкунчулугу жана Россия Федерациясынын Сибирь

федералдык округунун жана Казакстан Республикасынын ири компаниялары

менен тике карым-катнаштар толук олчомундо пайдаланылбайт.

Жалалабат, Ош жана Баткен областтарынын денсоолук чындоочу жайлары

жана эс алуу базалары иш жузундо пайдаланылбайт, анткени коншу

Озбекстан менен Тажистандын рынокторунун жакындыгы таасирин тийгизет.

Сезондор ортосунда туристтерди тартуу учун каникул учурларында

уйбулосу менен эс алуунун ар кандай турлорун, ар кайсы олколордун

спорттук командаларынын денсоолугун калыбына келтируу боюнча эс

алуусун камтыган кышкы туризмдин онуктуруу учун шарт тузулбойт.

Курорттук-рекреациялык туризмди онуктурууну кечендетип жаткаы

факторлорго томонкулор кирет:

- инвестициялардын жетишсиздиги жана жанылоо процессинин создугуп

кетиши;

туристтик инфраструктураны онуктуруунун тармактын муктаждыктарынан

артта калышы;

- курорттук сезондун салыштырмалуу кыскалыгы жана июндан сентябрга

чейин курортторду толтуруу жана эс алуунун кышкы турлорун онуктуруу

боюнча чараларды караган программалардын жоктугу;

- корсотулуп жаткан туристтик кызматтардын кенири ассортиментинин

жоктугу жана алардын сапатынын баасына ылайык келбей калышы;

- курорттук-рекреациялык сектордогу кесипкой уюмдардын жоктугу.

Курорттук-рекреациялык туризм рыногунда Кыргызстан учун Туркиянын,

Кипрдин, Грециянын, Тайланддын, Кара дениздеги курорттор негизги

атаандаш болуп саналат.

Тузулуп калган тенденциядан улам 2010-жылга карата бул рыноктун

потенциалы 1,0-1,1 млн. турист же жылына 200 млн. АКШ доллары менен

бааланары кутулуудо. Азыркы учурда курорттук-рекреациялык туризмдин

улушу тармактын жалпы коломундо анча коп эмес, ал эми 2010-жылга

чейинки келечекте негизинен Ысыкколдо эс алуунун эсебинен ал кеминде

90 процентти тузо тургандыгын белгилей кетуу керек.

Улуу Жибек жолундагы туризм

Кыргызстандын аймагы тарыхый Улуу Жибек жолундагы (УЖЖ) тизмек

катары али толук коломундо колдонула элек. Дуйнолук туристтик уюмдун

жана ЮНЕСКОнун маалыматтары боюнча Улуу Жибек жолу 2020-жылга чейин

буткул дуйнонун саякатчыларынын учтон бирин кабыл алууга даяр

туристтер учун ото алгылыктуу маршрутка айланат. Эксперттердин берген

баасына караганда Улуу Жибек жолунун турлары ага келген туристтердин

60 процентке жакынын тузот.

Туризмдин ушул туру эреже катары Кыргызстандын аймагын кесип отуу

менен бир учурда эле бир нече мамлекетти (Казакстан Республикасын,

Озбекстан Республикасын, Туркмонстан Республикасын, КЭРди) кыдыруу

мумкунчулугун берген тарыхый-маданий жана этнографиялык багыттагы

маршруттардын ар кандай варианттарын озуно камтыйт.

Улуу Жибек жолунун турлары табият жана жергиликтуу жамааттар менен

карым-катнаштан жакшы пикир алуу менен жергиликтуу маданияттарды

иликтоону айкалыштырууну камсыз кылат. Маданий-таанып билуу турлары

бош убактылары жана туруктуу кирешеси бар улуу муундагы (пенсия

курагындагы) адамдар учун ото кызыктуу, жана алар онуккон олколордун -

АКШнын, Европа Союзунун олколорунун, Япониянын, Туштук Кореянын жана

башкалардын туристтерине багытталган. Туризмдин бул туру учунчу

курактагы туризм болуп саналат, анын узактыгы жана жашоо шарты, жолдо

журуу жана тамактануусу боюнча муноздуу озгочолуктору бар.

Кыйла озуно тартуучу объектерге: табигый-маданий ладшафт катары

Ысыккол колу жана Сулейман-Тоо тоосу; Саймалуу-Таш петролифтери, Шах-

Фазиль тарыхий-архитектуралык эстеликтери; Озгон архитектуралык

комплекси, Чуй областындагы орто кылымдагы шаарча (Суяб, Бурана жана

Навекат) кирет.

Улуу Жибек жолу туризми тарыхый маршруттардын тизмегине кирген

олколор, озгочо Кытай жана Озбекстан менен региондук

кооперациялашуусуз мумкун эмес. Атап айтканда, жагымдуу шарттар

болгондо Улуу Жибек жолу туризминин Кытай Эл Республикасынын Синьзян-

Уйгур автономиялуу району Кыргызстан - Озбекстан участкасындагы

потенциалы алыскы четолколордон жылына аз дегенде 250 мин туристтин

келиши менен бааланат. Кытай жана Озбекстан Улуу Жибек жолу боюнча

Кыргызстандын потенциалдуу оноктору (Улуу Жибек жолунун тизмеги

катары), ошондой эле негизги атаандаштары болуп саналат (турлардын

чектелуулугу боюнча). Ушуга байланыштуу "Улуу Жибек жолундагы оазис"

катары Кыргызстандын ордун кыйла кылдат иликтоо зарыл.

Орун алган тенденцияларга негизденуу менен Улуу Жибек жолу боюнча

турлар рыногунун потенциалы 2010-жылга карата жылына 14-29 мин киши же

4-8 млн. АКШ доллары, осуштун потенциалы жылына 15 процент менен

бааланууда.

Улуу Жибек жолу боюнча туризмди онуктурууну кечендеткен башкы

маселелерге томонкулор кирет:

- Кыргызстандын турпродуктуларынын негизги максаттуу рыноктордо

белгисиздиги;

- жакынкы атаандаштарга (КЭР жана Озбекстан Республикасы) менен

салыштырганда турларды уюштурууга чыгымдардын коп кетиши;

- Улуу Жибек жолунун олколорунун (КЭР, Озбекстан Республикасы,

Тажистан Республикасы, Казакстан Республикасы) ортосунда транзиттик

виза жагынан колдоо жонундо макулдашуунун жоктугу;

- туристтик пакеттик продуктулардын жана туроперейтингдин:

авиабилет-мейманкана, транспорттук, экскурсия кызматтарынын

онукпогондугу;

- транспорт инфраструктурасынын онукпогондугу жана жердеги ынгайлуу

транспорт каражаттарынын жоктугу;

- мейманкана сервисинин онукпогондугу жана Улуу Жибек жолу боюнча

жайгаштыруу каражаттарынын жетишсиздиги;

- монументалдык архитектуралык комплекстердин жоктугу;

- музей жана экскурсия иштеринин онукпогондугу;

- туристтерди тосуп алган адамдарда маданияттуу меймандостук

мамиленин жоктугу.

Тоолор аркылуу окуялуу туризм

Кыргызстандын аймагынын копчулук болугун тоолор ээлеп жатат, бирок

дал ошонун озу алыскы четолколордон туристтерди озуно тарта турган

объекттер болуп саналат. Окуялуу туризм дуйнолук туристтик рынокто

кенири суроо-талапка ээ. Кок тиреген ак кар-кок муз баскан бийик

чокулар, мин жылдык монгулор, ункурлор, колдор, дарыялар Кыргызстанга

альпинизмди, тоодо лыжа тебуу туризмин, рафтингди жана треккингди

онуктуруу учун эн сонун мумкунчулукторду берет.

Окуялуу туризм туристтердин кызыктуу окуяларга туш кылган, бирок

ошону менен бирге эле жаныча кумарга кануу максатындагы адаттан

башкача эс алуунун озгочолуу туру болуп саналат. Туризмдин мындай туру

салыштырмалуу кымбатка турат жана аны эс алуунун кымбат турлоруно

кошууга болот.

Тоолор аркылуу окуялуу туризм Кыргызстанда курорттук-рекреациялык

туризмге караганда кыйла узакка созулат, бирок бул жерде туристтер

кыйла аз жана алар топ-топ болуп келишет жана кыйла финансылык каражат

жумшашат. Мындай туризмдин корсоткучу туруктуу осушко ээ болууда жана

ал региондун жагымдуу онугушу учун кыйла жакшы жана курорттук-

рекреациялык туризмге караганда озгон темпте журуп жатат. Кыргызстанда

тоолор аркылуу окуялуу турзимдин негизги артыкчылыктары адамдардын

колу тийип, буту баса элек табияттын кооз булун-бурчтары орун

алгандыгында турат.

Окуялуу туризмдин мындай туру Батыш Европанын туристтеринин

арасында, анын ичинде саякат жагынан коп тажрыйба топтогон жаш

кесипкой туристтердин арасында кенири суроо-талапка ээ.

Мындай турдогу турлар учун жашоонун озгочо шарты талап кылынбайт.

Рыноктун колому азырынча анча кенири эмес, бирок эксперттердин берген

баасына караганда осуш потенциалы жылына 10 процентти тузот.

Туристтерди барар жерине чейин вертолет менен жеткируу менеп

окуялуу туризмдин альпинизм, анчылык, монгулорго треккинг жана лыжа

тебуу сыяктуу турлору озгочо орунду ээлейт. Туризмдин бул туру ар

кандай кызыктуу окуяларга туш болууну каалаган туристтердин озгочо

категорияларына арналган. Бул келгендер учун туризмдин ото кымбатка

турган туру, рынок анча чон эмес, бирок жумшалган чыгымдар аны

онуктурууго кеткен каражатты жабат.

Окуялуу туризм негизинен онуккон олколордун - Америка Кошмо

Штатынын, Европа Союзунун олколоруно, Япония менен Кореяга

багытталган.

Дуйнолук туристтик уюмдун берген баасына караганда дуйнолук туризм

рыногунун салыштырмалуу жаны сегменти - классификациясы боюнча окуялуу

туризмге кирген экологиялык туризмдин осуш темпи жогору (жылына 5-7%)

экендигин корсотуп турат. Экологиялык туризм - туризмди туруктуу

онуктуруунун принциптерин жузого ашыруунун эн ынгайлуу мисалдарынын

бири. Калктын айлана-чойронун абалы жонундо маалымдар болушу жана

адамдардын ан-сезиминин, экологиялаштыруу акыр-аягында экологиялык

кырдаал эс алуунун ордун жана формасын тандап алуунун башкы критерийи

болуп кызмат кыла тургандыгына алып келет. Кыргызстандын жаратылыш

шартынын ар турдуулугу, экологиялык жактан тазалыгы туризмдин ушул

турун онуктуруу учун жакшы оболго болуп саналат.

Тоолор аркылуу окуялуу туризмди онуктуруунун дагы бир келечектуу

багыты - торт кластердик борбордо - Бишкек, Чолпоната, Каракол, Ош

шаарларында зарыл инфраструктураны тузуу жана онуктуруу. Тоо аркылуу

окуялуу туризмди онуктуруунун ийгиликтуу факторлорунун бири болуп ага

жергиликтуу жамааттардын катышуусу саналат.

Тоо аркылуу окуялуу туризм рыногунда Кыргызстанга Тажикстан, Непал

жана Швейцария негизги атаандаш катары чыгат.

2010-жылга карата тоо аркылуу окуялуу туризм рыногунун потенциалы

жылына 9-12 мин киши же 5-7 млн. АКШ доллары менен бааланат, анын осуш

темпи жылына 10 процентти тузот.

Тоо аркылуу окуялуу туризмди онуктурууну кечендеткен негизги

маселелерге томонкулор кирет:

- Кыргызстандын турпродуктусунун негизги максаттуу рыноктордо

белгисиздиги;

- пакеттик туристтик продуктунун жана туроперейтингдин: авиабилет -

мейманкана- транспорттук кызматтар - жергиликтуу жамааттардын

кызматтарынын онукпогондугу;

- транспорттук инфраструктуранын онукпогондугу;

- мейманкана сервисинин онукпогондугу жана региондордо жайгаштыруу

каражаттардын жетишсиздиги;

- кызмат корсотуунун сапатынын жана бааларынын ылайык келбегендиги;

- туристтерди тосуп алган адамдардын жана калктын меймандостук

маданиятынын жетишсиздиги.

Ишкер туризм

Ишкер туризм чойросундо турларды эки багытка - шоп-туризм жана

конференц-туризмге болууго болот.

Республиканын жарандарынын товар сатып алып жана кийин аны сатып

откоруу максатында четолкого чыгуулары мурдагыдай эле массалык мунозго

ээ, Шоп-туризм тышкы олколорго чыгуу туризмин онуктуруунун

катализатору болуп калды. Кенири керектелуучу товарларынын дун

базарларынын тузулушу шоп-туризмди онуктурууго алып келди, Россиядан,

Казакстандан жана Озбекстандан келген дун сатып алуучулар анын негизги

катышуучулары болуп саналат. Шоп-туризмдин колому жаганда расмий

маалыматтар жок. Эксперттик баа беруулорго ылайык туризмдин бул

турунун Кыргызстанда келечеги жок.

Конференц-туризм ишкер туризм чойросундо эн келечектуулордон болуп

саналат. Бул рынок жеке, ошондой эле мамлекеттик уюмдарга, ички жана

региондук рыноктордо иштегендерге, ошондой эле эларалык уюмдарга

багытталган.

Кыргызстандын Борбордук Азиянын чок ортосунда жайгашуусу, эларалык

экономикалык жана саясий кызматташтыктын осушу, "Улуу Жибек жолу"

трансазиялык транспорттук жолдун курулушунун келечектери Кыргызстандын

соодага жана дуйнонун башка коп олколору менен маалымат алмашууга

жигердуу катышуу мумкунчулугун жаратат. Интеграциялык процесстерди

онуктуруу жана мамлекеттик программалар менен долбоорлорду жузого

ашыруу мамлекеттер аралык денгээлде жана бизнес-жамааттар денгээлинде

карым-катнаштарды жигердештирууну камсыз кылат.

Бул рыноктун осуу потенциалы зор, анткени, Кыргызстан кыйла

либералдык визалык системага ээ жана аба катнаштарынын кесилишинде

турат.

Ишкер туризмдин рыногунун 2010-жылга карата потенциалы жылына 7-8

мин киши же 2-3 млн. АКШ доллары менен бааланат, анын осуш темпи

жылына 5 процент.

II. Марткетинг страгегиясынын максаттары

жана милдеттери

Кыргызстанда туризмди онуктуруунун башкы максаты экологиялык жана

социалдык багыттагы, жогорку рентабелдуу жана кардарлардын ар турдуу

туристтик кызмат корсотуулорго болгон кенири талаптарын

канааттандырууга жондомдуу, олкого киреше алып келген жана

экономиканын туризм менен аралаш тармактарында жаны жумуш орундарын

тузгон атаандашууга жондомдуу туристтик индустрияны калыптандыруу

болуп саналат.

Жогоруда корсотулгон максаттарга жетишуу томонкудой маркетингдик

максаттарды жузого ашырууда гана мумкун:

- Кыргызстандын туристтик продуктусун максатуу рыноктордо

таанытууну камсыз кылуу жана олконун меймандостук беделин тузуу;

- туристтик продуктунун атаандашууга жондомдуулугун жогорулатуу,

турпродуктуну диверсификациялоо жана тандалып алынган максаттуу

рынокторго аны илгерилетуу боюнча куч-аракеттерди топтоштуруу аркылуу

орун алган рыноктордогу позицияларды чындоо жана кенейтуу;

- меймандостуктун жакшы улгулорун тузуу;

- Кыргызстандын саясий жактан туруктуу жана коопсуз мамлекет катары

баркын которуу.

2010-жылга карата Маркетинг стратегиясын жузого ашыруунун

ийгилигинин негизги корсоткучтору болуп томонку макроэкономикалык

индикаторлор саналат:

- туристтик индустриядан тушкон жалпы киреше жылына кеминде 200

млн. АКШ доллары;

- туристтердин саны жылына кеминде 1,1 млн., анын ичинде 100 мин

четолколук турист (Коз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинен

тышкары);

- туризм чойросуно тартылган инвестициянын колому кеминде 100 млн.

АКШ доллары.

Маркетингдик милдеттер:

- мамлекеттин, жеке сектордун жана жергиликтуу жамааттардын куч-

аракеттерин топтоштуруу аркылуу меймандостуктун жакшы улгулорун иштеп

чыгуу жана жер-жерлерге киргизуу;

- туризм олкосу катары Кыргызстандын бирдиктуу брэндин иштеп чыгуу

жана илгерилетуу;

- туризм олкосу катары Кыргызстанды алга илгерилетуу боюнча

адистешкен уюмдарды тузуу;

- Дуйнолук туристтик уюмдун статистикапык эсебинин жалпы кабыл

алынган стандарттарын киргизуу;

- максаттуу рыноктордо жана максаттуу топтордо кардарлардын

керектоолорун жана мудоолорун туруктуу маркетингдик изилдоого алуу;

- туристтик индустриянын интеграцияланган маалыматтык базасын

тузуу;

- 2025-жылга чейин Ысыккол регионунун курорттук-рекреациялык

зонасын онуктуруунун комплекстуу планын иштеп чыгуу жана жузого

ашыруу;

- туристтик продуктунун ассортиментин кенейтуу жана анын негизинде

олконун жана региондун масштабында пакеттик турларды жана тейлоо

тизмектерин тузуу;

- туристтик кызмат корсотуу рыногунун ачыктыгын жогорулатуу.

III. Маркетинг стратегиясынын негиздери

Кыргызстандын туристтик индустриясы рыноктук куч-аракеттерди

туризмдин белгилуу турлоруно жана максаттуу рынокторго топтоштурууда

озунун атаандаштык артыкчылыктарын толук жузого ашырууга жондомдуу.

Томондо тиркелген Маркетинг стратегиясын жузого ашыруу озара

таламдарды туруктуу эсепке алууну, туристтик ишмердик субъекттеринин

озара аракеттеринин уюштуруу схемаларын жана аларды жузого ашыруу

боюнча аракеттердин деталдаштырылган программаларын коррекциялоону

карайт.

1. Осуу стратегиясы

Туризмдин артыкчылыктуу турлору боюнча сатып откоруунун салт болуп

калган рынокторундагы позицияны чындоо стратегиясы:

- курорттук-рекреациялык туризм: Казакстан, Россия (Сибирь жана

Урал), Озбекстан учун жайгаштыруу каражаттарын жанылоонун, туристтик

кызмат корсотуу ассортиментин кенейтуунун жана аларды алга

илгерилетуунун дифференцияалдык саясатынын эсебинен;

- Улуу Жибек жолундагы туризм: Европа Союзунун олколору, Япония,

Туштук Корея жана башкалар учун региондук кооперациянын, туристтик

продуктуну алга илгерилетууну жана оркундотуунун жигердуу саясатынын,

пакеттик турларды уюштуруунун эсебинен;

- тоо аркылуу окуялуу туризм: Европа Союзунун олколору, Казакстан,

Россия жана башкалар учун туристтик продуктуну алга илгерилетууну жана

оркундотуунун жигердуу саясатынын, пакеттик турларды уюштуруунун

эсебинен;

- ишкер туризм: Кыргызстандын ынгайлуу жайгашуусун пайдалануунун

жана кенири масштабдагы иш-чараларды откорууну кобойтуунун эсебинен.

Жаны сапаттагы туристтик продуктуну тузуунун, сунуш кылынган

кызматтардын ассортиментин кенейтуунун алга илгерилетуунун жигердуу

саясатынын жана региондук кооперациянын эсебинен сатып откоруунун салт

болуп калган рынокторундагы позицияны кенейтуу стратегиясы.

2. Маркетингдик коммуникацияны кординациялоо стратегиясы

Бул стратегия Кыргызстан жана анын туристтик продуктусу жонундогу

туруктуу жана башкарылуучу маалыматтык мейкиндикти тузуу максатында

туризм олкосу катары Кыргызстандын кадыр-баркын тузууну, коргоону жана

алга илгерилетууну талап кылат.

Региондук жана эларалык рыноктордо Кыргызстандын туристтик

продуктуларын алга илгерилетуу жана туристтик индустрияга

инвестицияларды тартуу милдети туристтик продуктунун позициялары,

мурда ээленген позицияларды кармап калуу жана туризм учун жагымдуу

олко катары Кыргызстандын беделин дагы кыйла которуу аркылуу чечилет.

3. Туристтер менен узак мооноттуу мамилелерди тузуу

стратегиясы (кардарга багытталган стратегия)

Бул стратегия бардык жерде мамлекеттин, жеке сектордун жана

жергиликтуу жамааттардын куч-аракеттерин бириктируу аркылуу

меймандостуктун жакшы улгулорун тузууну жана ишке киргизууну карайт.

Бул улгу мамлекеттик жана жеке структуралардын кызматкерлерин

тейлоонун этикасына жана маданияттар аралык коммуникациянын ыкмаларына

окутууга, жергиликтуу калкты туризмди онуктурууго тартууга

багытталган.

Бул стратегияларды жузого ашыруу максаттуу рыноктордо Кыргызстандын

туристтик продуктуларын таанытууну жана туризм олкосу катары

Кыргызстандын беделин которууну камсыз кылууга мумкундук берет; орун

алган рыноктордогу анын позициясын чындайт жана кенейтет.

Ар кандай туристтик продуктулар боюнча олкого келген туристтердин

жылдык санынын 5-15 процентке чейин осушу жонундогу эксперттердин

божомолун эске алуу менен 2010-жылга чейин туристтик индустриядан

тушкон каражаттын коломуно баа берууго болот. Туристтик индустриядан

тушкон жалпы киреше жылына кеминде 200 млн. АКШ долларын тузот, бул

туристтик тармактын эспортко багытталгандыгын эске алуу менен олконун

ички дун продуктусуна жана толом балансын тузууго олуттуу салым кошот.

Маркетинг стратегиясынын максаттарына жетишуу боюнча иш-чаралардын

майда-бараты Мастер-планда корсотулгон, ал ушул Маркетинг

стратегиясынын ажыралгыс болугу болуп саналат жана аны жузого

ашыруунун натыйжасында коррекцияланышы, толукталышы жана учурдагы

жагдайга жараша озгорушу мумкун.

IV. Стратегияны жузого ашырууну

ресурстук жактан камсыз кылуу

Маркетингди башкаруу

Маркетингди башкаруунун манызы туристтик оптималдуу агымды

(туризмдин экологияга жана олконун маданиятына тийгизген терс таасирин

эске алуу менен) камсыз кылган азыркы кездеги зарыл чараларды иштеп

чыгууда, туристтик кызмат корсотуунун сапатын жана атаандашууга

жондомдуулугун жогорулатууда турат.

Маркетингдик стратегияны жузого ашыруу туристтик ишти онуктуруу

боюнча иш-чараларды талдоонун, пландаштыруунун, коррекциялоонун

туруктуу процессин жургузууну, ошондой эле социалдык оноктоштук

институттарын - мамлекеттин, жеке сектордун, жергиликтуу жаматтардын

институттарын тузуу аркылуу белгиленген максаттардын жетишилген

натыйжаларына мониторинг жургузуу жана баа берууну карайт. Мындай

институттардын бири болуп Кыргыз Республикасынын Окмотуно караштуу

туризм боюнча Координациялык кенеш саналат.

Кыргыз Республикасынын Окмоту жана жеке сектор Кыргызстандын

туристтик индустриясын онуктуруу боюнча чараларды коруп жатат.

Биргелешкен куч-аракеттер менен туризм олкосу катары Кыргызстанды алга

илгерилетуу боюнча уюмдар тузулуудо. Туристтик индустрия субъекттерин

кесипкой туристтик ассоцияцияларга бириктируу процессинин темпи арыш

керуудо. Маркетинг стратегиясын жузого ашырууда мамлекеттин, туризм

чойросундогу озалдынча уюмдардын, жеке сектордун жана жергиликтуу

жаматтардын республикалык жана жергиликтуу денгээлдеги

кызматташтыгынын ар кандай схемалары колдонулууга тийиш.

Финансылык ресурстар

Ушул Маркетинг стратегиясын финансылоонун булагы болуп

республикалык бюджет, жеке сектордун ишканаларынын демоорчулук

катышуусу, туризм чойросундогу озалдынча уюмдардын салымдары, эларалык

уюмдардын гранттары саналат.

Мамлекеттик бюджеттин проблемаларын, туризм чойросундогу жеке

сектордун жана алардын ассоциацияларынын чабалдыгын эске алуу менен

бул стратегиянын биринчи этабында (2004-2005-жылдары) аны

финансылоонун реалдуу булагы болуп эларалык уюмдардын гранттары

саналат.

Бул учун туристтик индустрияны башкаруу чойросун институтташтыруу

зарыл.

Туризмден тушкон кирешенини осушуно жараша орто жана узак моонеттуу

келечектерде Маркетинг стратегиясын жузого ашырууну финансылоону

бюджетик чыгымдарды реструкташтыруунун жана маркетингдик иш-чараларды

жургузууго чыгымдарды озунчо статьяга болуунун эсебинен республикалык

бюджеттен жургузууго болот.

V. Мониторинг жана баа беруу

Туристтик индустрияны туруктуу онуктуруунун Маркетинг стратегиясын

жузого ашыруунун мониторинги планды жана баа беруу ыкмаларын иш

жузундо аткарууну салыштыруу: олчоо, козсалуу, озгортуулорду киргизуу

жолу менен жургузулот.

Маркетинг стратегиясын жузого ашырууга мониторинг жасоону туризм

чойросундогу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган биргелешкен аракеттерге

тузотуулорду оз убагында киргизуу жана координациялоо учун туристтик

бизнестин озалдынча уюмдары менен оноктоштукто жургузууго тийиш.

Корутунду

2010-жылга чейин Кыргыз Республикасынын туристтик иидустриясын

туруктуу онуктуруунун Маркетинг стратегиясы азыркы учурда экономикада

жана туризм индустриясында болуп жаткан окуялар мурдагы он жылдыктагы

окуялар жана жузого ашырылган долбоорлор менен тыгыз байланышкандыгына

негизделген, бул кыйла даражада жакынкы беш-он жылдын ичинде туризм

индустриясын онуктуруунун келечектерине таасир тийгизет. Аны жузого

ашыруу азыркы кездеги атаандашууга жондомдуу туристтик индустрияны

тузууго комоктошот.

Мамлекеттин, жеке сектордун, туризм чойросундогу озалдынча

уюмдардын жана бардык денгээлдеги жергиликтуу жамааттардын татаал жана

макулдашылган куч-аракеттери, ушул Маркетинг стратегиясын жузого

ашырууга берилгендиги жана ынанымдары балансташкан натыйжага алып

келет, ал Кыргызстандын эларалык туристтик рынокко акырындык менен

аралашуусу учун бекем негиз тузот.